Collection Title: goleuad

Provider: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
7 erthygl ar y dudalen hon
No title

DWY FLYNEDD Yr wythnoshon y mae'n ben dwy flynedd er dechreu'r rhyfel ac y mae eto yn myned ymlaen cyn ffyrniced, os nad yn ffyrnicach nag erioed. Nid ydym yn teimlo fod dim fouddiol iawn i'w ddywedyd ar yr amgylchiad; bydd yn ddigon buari i fwrw trem yn ol pan gyhoeddir heddweh. Ar hyn a bryd gall fod hwnnw ymhell, a'n dioryelweh fel gwlad yw paratoi ar gyfer misoedd eto o ymladd, fel y jnae gwaetha'r modd. Gellir, dy wedyd liyn; y yn awr wedi cyriiaedd,, y- tryd- ydd ddatblygiad. Y cyntaf oedd ymosodiad mawr ygetyn, ymoscdiad ai dygodd o fewn cyrhaeqd Paris. Dechreuodd yr ail ar ol brwydr y Maine, pan ymsefydlcdd y byddin- oedd wyneb yn wyneb a.'i gilydd yn y ffosydd, a pharhaodd hyd eleni. Dechreuodd y trydydd gydag ymosodiad mawr Ewsia, yn cael ei dilyn gan ymosodiad y cyngrheiriaid yn Ffrainc, ac yn awr y mae'r gelyn ar yr amddiffynol yrrihob man, os nad ellir eithno Verdun. Rhedodd pethau yn y cwrs a rag- •welwyd iddynt. gan sylwedyddion eraff a. meddyigar. Dywedent ar y dechreu, ond i'r cyngrheiriaid fedrll atal rhuthr cyntaf y gelyn y deuai amser paln f-v-ddent gryfach nag ef. Dywedodd M. Venizelos, fisoedd lawer yn ol bellach, fod yr Almaen wedi ei gorchfygu yn llwyr ar y Marne yn 1914 ond y cymerai iddi ddwy flynedd i sylweddoli hynny. Fealiai ei bod yn sylweddoli hynnny hExldyw:-ymae'n rhaid fod ei harweinwyr yn gwybod.,—ond fe gymer hir aanser eto i'w; dwyn i gydnabod. Addiefwn nad ydym ar hyn o bryd yn gweled gobaith am derfyniad buan; gobeithio ein bod yn camgymeryd1, ond y mae'n anodd meddwl hynny yn wyneb y sef y Ufa. Ara.f iawn, ydyw symudiad yr ymosodiad yn y gorMewm, c y mae'n fwy naithebyg y bydd i'r Almaen wneuthur gwrthsafiad ofnadwy fel v, bvddc'r cyngrheiriaid yn agoshau t'w thhiogaerb hi. Ar y llaw arall, d'ylem gofio fod yn bosibl y bydd yn well -gan arweinwyr yr Almaen, dan bwysau barn y wlad, geisio gwneud heddweh cyn iddi ddyfod i'r pen. Ymfladd i'r pen a wnaeth Talaethau Deheuol y' Amerig yn y rhyfel cartrefol, er gwybod nad oedd. oha.it h am fuddugqliaeth, ac fe all gwall- gofrwydd felly feddianu'r Almaen, ond y mae'n awgrymiadol fod pwy'llgo-r pwysig, dan lywyddiaeth un o gyfeillion agosaf v Caiser, wedi ei ffurfio yn v wlad lion no "i sicrhau heddwell anrhydeddus." Un peth a fyddai'n debyg o dwvn heddwch oddiamgylch ynghynt na'r disgwyliad fyddai cwymp anadferadwy Awstria-, ac ar lawer ystyr nidi yw hwnnw yn ymddangos ymhell iawn. Ond y mae'n amheus genym. erbyn hyn a, geir heddwch cyn y gaeaf.

No title

CAPTEN FRYATT Un o'r petha.u sydd wedi peri mwyaf o deimlad yn ystod yr wythnos ydyw llofrudd- iaeth Cap ten Fryatt gan y .gelyn. Cap ten y Brussels" oedd efe, ac fe gofir i'r Hong "lionno—llong perthynol i gvnnni ffordd liaiarn y Great Eastern, ac yn clut10 teithwyr —gael ei ehymeryd gan torpedo boat 'Almaenaidd. Ymddengys fod un o suddlong- au y gelyn wedi ymosod ar y "Brussels" un mis ar bymthagyn 0(1, ac i Cap ten Frya.tt. nid yn unig geisio dianc ond llefyd geisio rhuthro'r suddlong-yr unig ffordd iddo ddianc, y mae'n bosibl. Am y "trosedd" hwnnw gosodwyd ef ar ei brawf wedi iddo syrthio i ddwylo'r gelyn.. Gwrthoclwyd cais 'Ilys genhadwr yr U nol Dalaethau am. oediad :er mwyn trefnu i'w amddiffyn, a dedfrydwyd €tf i farw.. Cymeradwyodd) y Caiser y dded- fryd, a saethwyd y morwr, er syndod a, di-yter cyffredinol i bob gwlad wareiddiedig y tiiallan i'r Almaen. Dadll yr Almaen, fe ymddengys, ydyw fod gan. eLsuddlongau hi hawl i suddo pob math ar longau, y 'gwragedd a'r plant ar el bwrdd fel y llong ryfel, ond nad oes gan long fasnachol hawl i ymosod ar suddlang ymesyd aini hi, hyd yn •oed! er mfwyrt diogelu'r bobl ddiamddiffyn a fo ar ei bwrdd. Ymddengys y peth yn rhy ynfyd i f od, yp wir, ond credwn ein-bod wedi !gmod,y ddadl yn deg; dywed yr Almaen fod' hapten Fryatt ar yr un tir a gwr heb fod yn filwr a. gymerth arfau yn erbyn milwyr. Yr ateb i hynny ydyw mae'r Almaeniaid a ddech- reuoedd suddo llongau masnach yn. ddi- rybudd, ond ofer yw dadl. Gwir farn yr Almaen ydyw nuÚ ei syniad a'i hewyllys hi sydd i fod yn oruchaf a'r' ..canlyniajd ydyw ei bod wedi trochi ei dwylaw mewn gwa,ed. Nid iliyfedd geiiinym, fod y w^Iad hon yn galw am gospi'r llofruddion, a, soniwyd am y peth yn y Senedd. Ond y mae'n anodd gwybod beth ellir ei wneud. Nid allwn ymostwng i fab- wysiadu safonau'r Almaen, acy mae'n of nus fod y rhai sy'n: wir gyfrifol am yr anfadwaith, sef y Caiser ei hun a'i brif gynghorwyr; allan o'r cyfhaedd, ond fe ddielir ar yr Almaen, ;pe na bai'r wlad hon yn medru ei chyffwrdd byth. Nid ala gwlad gyflawni koseddau fel hyn heb fod. cosb sicr yn dilyn,

No title

-0- YR YMOSODIAD Ers pan ysgrifenasom ddiweddaf syrthiodd Pozieres i law'r Prydeinwyr a symudodd y Ffrancod beth ymlaen. Y mae'r Prydeinwyr yn awr yn y lie hwn wedi cyrhaedd man uchaf llinellau'r gelyn yn y rhanbarth yrna, a phan fyddis wedi cadaa-niiati ein safle yn iawn gellir disg>vyl am ymosodiad nwydd- ianus pellach. Mewn cysylltiad a'r Prydein- wyf, ddydd Sul, meddianodd y Ffrancod dair milltir o fio,sydd y gelyn, ac nid yw gwrth- ymcsodiadau'r Almaen yn medru eu taflu yn ol. 0 fwrw gdnvo tros yr holl weithrediad- au gwelir nad yw'r cyngrheiriaid etc. wedi cyrhaedd man lie gellir tori trwy linellau'r gelyn. Wedi cymeryd un gadwen o ain- ddiliynfeydd, y inae cadwen. arall yn eu haros, ac feKy drachefn. Ni ddylem anghofio gwcrsi Verdun; un peth yw gwneud cynydd mawryr wythnos gyntaf, a, pheth atrall ydyw parhau i wneud cynydd o hyd. Ond y mae rhai anvyddion gobeithiolynglyn. r,r ym- osodiad hwn. Nid yw gwrth-ymosodiadau 'r gelyn yn gwneuthur llawer o'u hoi; daliwn heddyw yr hyn a enillasom, ac yr ydym yn awr yn tynti, at y tir gwastad lie y bydd yn anos i'r gelyn wrthsefyM yr ymosodiad. Y ,mae'n amlwg hefyd fod ein llongau awyr yn drech nag eiddo'r Almaen at bod pwysau ein gynnau mawr hefydyn drymach. Ni wydd- om a. oes genym ddigon o adnoddau mewn dynion i wlleud yr un peth a.g a wna'r Rws- iaid yn y Dwyrain, sef yw hynny, cyn gynt- ed ag y bydd unymosodiad wedi arafu, ym- osod mewn lie arall, nes peri i'r gelyn fodyn hollol ansicr o bile y daw'r ergyd nesaf.

No title

-0- YN Y DWYRAIN Yn ystod yr wythnos defnyddiedd Ewsia y cynllun hwn yn effeithiol iawn. Yr oeddynt wedi cyrneryd ■ Brody gano1 yr wythnos ddiweddaf, ond a,i-a,fu peth yr oedd yr ym- osodiad i gyfeiriad Kovel o Lutsk. Y can- lyniad oedd i'r Cadfridog Brusiloff dailo,r Almaeniaid a.'r Awstriaid yn is i lawr. Cvmerodd, mewn deuddydd, 33,000 o gar- chamrion, llawer iawn o ynnati mawr, a nwyddrau y mae'n sicr fod ar y gelyn eu mawr angen. Y mae'r buddugoliaethau hyn— canys y maent. yn dair mewn gwirionedd—o eiddo'n cyngrheiriaid wedi dychryn y gelyn, a phan ydym yn ysgrifennu, daw'r newydd ei fod! yn hel adgyfnerthion yn brysur l wynebu'r Rwsiaid. Ond y mae'n amlwg fod ei adnoddau yntau yn pallu. Mewn un rhan o'r maes y mae'r Tyrcod yn cynorthwyo'r Awstriaid er y gallesid meddwl fod ganddynt hwy ddigon o waith eu hunain, ac y mae hynny yn awgtrymu fod Awstria, mewn cyflwr pur ddrwg. Dywedir fod y Bwlgariaid wedi rhyddhau'r Tyrcod, er mwyn iddynt. syniuid i fylchau Carpathia, ond hyd yn hyn Did oes olwg am, symudiad ar ran y cyngrheir- iaid yn Salonica. Y mael llawer yn gofyn pa bryd y d'aw hwnnw. Yn y cyfamser, os llwydda'r Rwsiaid i symud ymlaen er gwaethaf crynhoad newydd. y gelyn, y mae'n ddigon, tebyg y bydd yn rhaid i'r Almaeniaid encilio ar Warsaw; -os nad ymhellach na hynny. ~°— ■

No title

ARMENIA A'R AIFFT Nid oes dim newydd o bwys o'n maes ni ym Mesopota.mia, ond i'r gogledd' y mae'r Rwsiaid wedi rneddianu Erzingan ac wedi clirio'r Twrc allan o Armenia. Gobeithiwn na bydd iddo ddychwelyd yno mwy. Modd bynag, ni chymerwydl llawer o ga.rcharcri'on yma, ac y mae'r hanes fod ddeuddeng mil o Dyrcod yn croesi'r anialwch ac yn paratoi i ymosod ar yr Aifft yn peri i ddyn feddwl a ydyw'r Twre wedi penderfyrm gadael Armenia i'w thynged. Nid yw'r papurau wedi talu llawer o sylw i'r symudiad newydd yn erbyn yr Aifft, ond bu eisoes beth ymladd yn yr anialwlch, a gellir tybio fod y Tyrcod wedi trefnu'r ymgyreh yma yn well na'u hymgyrch blaenoroii yn erbyn yr un wlad. Nid ydym yn ofni am yrAifft; y ma.e'n ddi- ameu genym fod ein tTerfniadau yn y wlatl honno yn ddigonol yn erbyn ymosodiad, ond y mae'r bygythiad yn ein gorfodi i gadw nifer fawr o filwyr yno. Efallai mai dyna a in can y Twre, hynny a cheisioi gwneud argraff ar feddylia.u yr Arabiaid sydd: yn awr yn taflu ei iau ymaith. Y mae Sheriff Mecca yn awr, yn ychwanegol at y trefi a feddianwyd gan- ddb o'r blaen wedi cymeryd, Jeddah a Yanboh, dwy dref ar lan y Mcr Coch, ac yn ol pob golwg bydd yn anodd i Dwrci ad- feddianiu'r rhan yma. o'r wfad. Y mae'r Arabiaid yn anfoddlon ar lywodraeth Twrci, ac yn anfoddlon ar gyngrair y wlad honno a'r Almaen, a, manteisiodd Prydain ar y cyfle i gyhoeddi rhyddid i'w deiliaid Mohametan- aidd fyned i Mecca a'r mannau cysegredig ereill ar bererindod.

No title

Y TALAETHAU I Cododc1 rhyw gymaint o anghydw-elediad rbyngom a, llywcdraeth yr unol Dalaethau oherwydd ein polisi tuagat fasnach y wlad honno. Gwaherddir deiliaid Prydeinig i fas- nachu a chwmniau gelynol yn y Talaethau. Y mae digon ohonynt wrth gvvrs, yn. Aliniaeri- iaid ac yn Awstriaid yn arbennig, ac y mae'n hawdd deall paham y gwa,herddir gwneud masnach gyda, hwv. Y mae'r cwmniau yrna ar yr hyn a elwir yn "Rhestr Ddu." Mwy na hynny, y mae'r Llywodraeth Brydeinig wedi hysbysu y byddi iddi, hyd y bosibl, csod anhawsdeirau ar ffordd y cwmni- au mewn gwledydd amhleidiol, gan gynwys yr America., sydd ag unrhyw berthynas arian- 01 neu fasnachol rhyngddynt a'r cwmmau gelynol. Ni eha, llongau'r cyrnniau hyn er engraifft, lo.mewn porthladdoedd Prydeinig. Cwyna'r Talaethau nad yw hyn yn unol a. chyfraith ryng-genedlaethol ac y-gwna ddrw, mawr i fasnach yr America.. A'r cwestiwn cynta.f y mae a fynno''r wlad hon yn benaf canys y mae'n bwysig i ni beidio gwneud dim cam A, neb. Nid oes neb yn amheu hawl y Llywodraeth Brydeinig i wahardd i'w deiliaid fasnachu. a. chwmniau gelynol yn yr America neu yn unman arall, ond y mae corff o farn hyd yn ced yn y wlad hon yn tueddu i gredu nad oes gan Brydain hawl i wahardd cwmm- au gw'ledydd amhleidiol wneud hynny. Ni cheisiwn dori'r ddadl; y mae'n fater dyrys ac anodd iawn. Cododd llawer anghydfod o beth tebyg, ac y mae masnach gwledydd amhleidiol yn un o'r pethau mwyaf anodd eu ,trih ar adeg rhyfel, yn enwedig i wilad fel Prydain, sydd yn oruchaf ar y mor.

No title

O——■ ZEPPELINS -0- Y mae'r Zeppelins unwaith eto wedi dechreu eu hymosodiadau ar ein gwlad, ychydig yn gynarach eleni nag arfer. Gwnaed un ymosodiad ddiwedd yr wythnüs ac un .arall nos Lun, ar y mannau arferol, ac ymddengysi fed y llongau awyr wedi colli e-u ffordd yn hollol.' Wrth gwrs, honnir gan yr Almaeniaid iddynt fod yn Jjlundam a. man- nau ereill,' ond y gwir ydyw! ma.i un fuwch a. laddwvd y tro cyntaf, ac na laddwyd neb na, dim' yr ail; dro. Dywedir eu bod yn ehedeg yn llawer uwch elerii nag y gwnaent. y llynedd, ac y mae hynny yn awgrymu fod ein gynnau ni yn weill. Gwna."r uchder hi yn annos i'r ge^lyn ddewis ei Iwybr hefyd. Yn y cyfamser y mae llawer oddyfalu paham y mae'r llywodraeth Almaenaidd yn gwrthod caniatad i neb ddyfod i mewn i'r wlad nag i fyned ■ allan ohoni ond a'r rhyw neges arbenig" iawn. Ni cha'r papurau newydd Seisnig fyned i mewn ychwaith.