Collection Title: Llan

Provider: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
2 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

CYHOEDDIADAU Y CENHADAETH GENEDLAETHOL GWEL TUDALEN 5 A 8.

ADOLYGIAD YR WYTHNOS

ADOLYGIAD YR WYTHNOS. AMODAU PENDANT HEDDWCH. IAWN AM A FU—SICRWYDD AM A DDAW." MAP NEWYDD EWROP 8ICRHAU HAWLIAU CENHEDL- OEDD BYCHAIN. GORESGYN GWLAD CANAAN. BRWYDRO YN MESOPOTAMIA. BRENIN GROEG YN GWINGO. DAU PEN Y LLINYN YN RWSIA. Heddyw (dydd Gwener) y cyhoeddwyd ateb Prydain a'i Cbynghreiriaid i gais Arlywydd America am i ni nodi yr am- modau ar y rhai y byddem barod i derfynu y rhyfel ac i wneyd heddwch. Ceisiodd yr Arlywydd gan Germani a'i Chydfrad- wyr wneyd yr un peth, ond gwrthodasant, Hyabyswyd i'r byd heddyw pa beth a gioisiem ni wrth ga,rio y rhyfel ymlaen, ac ar ba delerau y boddlonwn roi y cledd yn ol yii e-i wain. AMODAU PENDANT HEDDWCH. Ceir felly am y tro cyntafacrnlygiad pendant o'r amodau ar y rhai y boddlon- em ni osod terfyn ar y tywallt gwaed ofnadwy sydd wedi bod yn cochi daear Duw er's dwy flynedd a haner. Nodaf yma yn fyr y prif bwyntiau,, ac yna oeisiaf egluro. lie bo rhaid, pa beth a olya,nt 1. Adfer Belgium, Serbia, a Monte- negro i'w gwir berchenogion, gan dalu iawn dyledus iddynt. 2. I'r gelvii gilio yn 01 o Ffrainc, Rwsia, a Roumania, gan wneuthur iawn teilwng. 3. Aildrefnu Map Ewrop. gan dalu ystyriaeth briodol i hawliau oenedlaeth- ol, a diogelu i bob cenedl, boed fawr boed fechan, gyfartal hawl i ddatblygu ei masnach, a'i bywyd cenedlaethol, gan wnjeuthuir y cyfryw drefniadau cyd-, genedlaethol ag a fo'n angenrlieidiol i ddiogelu pob gwlad rhag ymosodia,d anghyfiawn gelyn o'r tir neu o'r mor. 4. Adfer i'w perclienogion y tiriog- aethau gymerwyd gynt drwy ormes oddiar Gynghreiriaid Prydain, neu yn groes i ewyllys y trigolion. 5. Rhyddhau adranau o walian,ol genhedloedd yn Ewrop oddiwrth iau tiramor. 6. Rhyddhau y cenhedloedd ydynt heddyw yn cael eu gormesu gan Twrci. 7. Alltudio Llywodraeth y Twrc yn gyfangwbl] o Ewrop. YSTYR YR AMODAU. Ymddengys ystyr Rhif 1 a 2 uchod yn ddigon eglur, ond ceir nodyn yn y genadwri yn hysbysu y gollii, nodi natur a swm yr iawn a ofynir pan gyfertydd y pleidiau i drafod y mater. Ond gallesid tybied- fod y ddau bwynt yma yn rhag- dybied fod y gelyn i gilio yn ol i w dir-_ iogaeth ei hun fel un o'r amodau cyntaf cyn cynal cynhadledd. Golyga Rhif 3, 4, a 5 wneyd map newydd o Ewrop benbwygilydd. Mae y tri hyn yn ymddangos fel pe yn gydgy- wlltiedig a'u gilydd. ac o bosibl mai Rhif 4 a 5 fydd y graig rwystr. Digon an- hawdd san gened] dra-haus falch fel Ger- niani fydd cilio vn ol o Belgium, Ffrainc, Serbia, a'r gwledydd eraill a oresgynwyd ac a anrheithiwyd ganddi yn y rhyfel liwn. Anhawddach fyth fydd i'r bwystfil ildio i I fyny yr yap-lyfaeth a gymerodd mown rhyfel oedd cynt. Cymerer Alsace Lorrain, er enghraipht, y wlad gyfoethog a gymerwyd ga,n Ger- mani oddiar Ffrainc yn Rhyfel 1870. Cy- merwyd y Trentino oddiar yr Eidal gan Awstria flynyddoedd /yn ol. Cy merwyd Schlesing Hoestani oddiar Den marc gan Germani. Meddianwyd Herzegovina gan Awstria. ychydig cyn y rhyfel presenol. Dywedaf eto mai anhawdd ofnadwy a fydd cael gan fwystfilod rheibus fel Gørmani ac Awstria ildio ysglyfaeth werthfawr a fodd- ianwyd ganddynt gyhyd. Ac eto, o dan Rhif 4 o'r amodau rhaid iddynt wneyd cyn y cytunwn ni i wneyd heddwch. Cymerer eto Rhif 5. Eidalwyr sy'n byw yn Awstria ar llanau'r Adriatic. Roumaniaid yw mwyafrif poblogaeth Transylvania yn Awstria. Pwliaid yw trigolion rhan helaeth o Ymerodraeth Germani. Gofyna Rhif 5 ar i'r rhai hyn oil gael eu "rhyddhau oddiwrth iau tramor." Os oes ystyr i'r geiriau golyga hyn un o ddau beth, sef naill ai 1. Fod y tiriogaethau a breswylir gan y bobl hyn yn cae leu had far i'r gwledydd yr hanai y bobl hyn ohonynt, neu 2. Fod Ymreolaeth yn cael ei roddi i'r holl bobloedd hyn. DIWEDD Y TWRC. Nid oes He i feddwl y codai Germani wrthwynebiad cryf iawn i Rhif 6 a 7 o'r pwynt-iau uchod. Golyga, ddiwedd ar y Twro yn Ewrop. Golyga hyd yn oed, o dan Rhif 6, ddiwedd ar ymerodraeth y Twrc yn Asia. Am le y Twrc yn Ewrop, hysbys erbyn hyn fod Germani wedi cynyg caniatau i R wia. gael Caercystenyn os boddlonai hi wneyd heddwch a Germani ar ei phen ei hun a gadael i Brydain a Ffrainc ymlaidd y rhyfel allan ar eu penau eu huniain. Gwrthododd Rwsia edryoh ar y cynyg. Ond mae'I' ffaith ddarfod i Germani gvnyg hyny yn profi parodrwydd y Caisar i aberthu y Swltan. Welsoch chwi neb erioed parotach na'r Caisar i aberthu- ond mai aberthu pob] ereill y bydd bob amser. Svlwer yn fanwl a.r Rhif 6, y cenhedloedd sydd heddyw yn ca,el eu gomiesu gan y Twrc." Yr ydym eisoes wedi rhyddhau yr Aipht oddiwrtho. Gol- yga yr amod newydd hwn ryddhau yr Armeniaid. Dywedir fod miliwn o'r bobl anffodus hynt yn wyr, yn wragedd, ac yn blant, wedi cael eu lladd mewn gwaed oer ga,11 y Tyrciaid er deohren y rhyfel hwn. Llwythid hwvnt mewn llongau ar yr esgus o'u symud i le a,rall; yna, wedi myned yu ddigon pell o'r tir. naill ai teflid y trnein- iaid dros y bwrdd, neu suddid y llong gan eu gadae] oil i foddi. Dyna'r fatb gre- adur yw v Twrc—cvfaill a ohydweithiwr teilwng i'r Caisar. Golyga rhyddhau y Syriaid. Mae canoedd o filoedd o'r rhai hyn wedi marw o newyn oddiar deichreu y rhyfel--y Twrc wedi eu hyspeilio o'u lIoll foddion cynhal- iaeth, gan eu gadael hwynt i farw o newyn, er mwyn iddo ef gael bwyd i'w filwyr. Golyga rhyddhau Gwlad Canaan o afael v Twrc. Ceisiodd y Croægadwyr wneyd hyny yn v canoloesoedd, ganrifoedd yn ol. Methasant hwy. Ai tybed v llwyddir yn awr? DIM GORMES AR Y GER MANI AID. Yn y creiiidwi-i heddwch ceisir dangon i bobl Germani nad yw yn nrwriad Prydain a'i Chvnghreirwvr eu gormesu hwynt. ;ill- rheithio eu gwlad. na'11 hamddifadu o r cyfleusterau a ganiateir i genhedloedd ereill i ddatblygu ymhob modd cyfreith- lawn ar liuellau cenedlaethol. Eit.hr dengys yn glir fod Pj-ydain a'i Chrn- nfhreiriaid yn benderfynol o osod terfyn unwaith am bvtli ar rwysg militaraidd Junkers Prwsia. Hyderaf eu bod yr un mor benderfynoi o osod terfvn am byth ar t'wysg militaraidd Jingoes Prvdain. PRYDAIN YN GOFYN DIM. Ymddengys nad yw Prydain yn gofyn am ddim idcli hi ei hun. Rawlia iawn i'w Chynghreiriaid oll-i, Belgium, Serbia, Montenegro, Rwsia, Ffrainc., Roumania, ond nad yw yn gofyn am ddim iddi ei hun. A yw yn golygu cadw y trefedigaethau a gymerwyd oddiar Ger- mani nis gellir dweyd gan nad yw'r gen- adwri yn sen am danynt. Ond mae'r cwestivnau a godir mor fawr ac mor bwysig fel y rha,id eu gadael hyd amser cyfaddas i'w trin ymhellach. GORESGYN GWLAD CANAAN. I Llawer ymgais a wnaed yn nyddiau r Hen Destament i oToogyn Gwlad Canaan, gan Assyria o'r gogledd, gan Babylon o'r dwyrain, gan yr Aipht o'r de-orllewin. Yn awr welE- Prydain yn treio ei llaw ar y gwaith. Yr wythnos ddiweddaf parhawyd yr vingyrch a gofnodwyd yn yr ysgrif yn y I LLAN yr wythnos cynt pan y cymerwyd El Arish oddiar y Twrc. Ymosodwyd yr wythnos ddiweddaf ar Rafa., tref o eiddo Twrci yn Ngwlad Canaan, ar lan y mor. Saif ychydig "r deheu o Gaza, pyrth yr hon a gariwy. z ymaith gan Samson gynt. ar ei ysgwyddau cryfion. Mae Rafa tua 30 milltir i'r gogiedd- ddwyrain o Beersheba. Ymosodiad anis- gwyliadwy o'r eiddom ydoedd. Danfon- wyd cenadwri Jaer gan Swyddog Byddin Twrci yn Rafa, am gymorth. Danfonwyd adran gref o fyddin Twrci o Beershe-ba- i achub yr adran yn Rafa. Cyn cyraedd o fyddin Beersheba yr oedd Rafa wedi cael (ei henill genym, a'n milwyr a'u dwylaw tyn rhydd i gwrdd a byddin Beersheba. Difodwyd hono yn llwyr, gan ladd, clwyfo. a charcharu yn ymarferol yr oil o honynt. BRENIN YR HEDDJAS. Yn y cysylltiad hwn dylid adgofio fod I Shereef Mecca wedi gwrthryfela dro yn ol yn erbyu y Twrc. Rhoddwyd yr hanee ar y pryd yn y LLAN. Yn ddiweddarach cydnabyddwyd a chvhoeddwyd y Penaeth hwnw gan Brydain a Ffrainc fel "Brenin yr Heddjas. Rhan o Aragia, ar lan y Mor Coch, ac yn cynwys y "Trefi Sant- aidd" Mecca a Medina yw yr Heddjas. Yr hyn yw Jerusalem i'r luddew hyny yw Mecca, ac i raddau Ilai Medina, i'r Mahometan droo yr holl fyd. Edrychid ar Swltan Twrci, tra yn berclien y dinas- oedd Santaidd, yn ben y Mahometaniaid, fel y cyfrifir y P^b yn ben- Eglwys Rhufain. Wedi colli o'r Swltan y Dinari- oedd Santaidd, ac wedi cydnabod a chy- hoeddi arall yn ei Ie. mae Twrci wedi colli ei hawdurdod ar ran helaeth o'r Byd Mahometanaidd. Canlyniad y gwrthryfel hyny yw gor- esgvniad presenol Gwlad Canaan genym ni. Ymddengys fel pe baem yn bwriadu ceisio meddianu Palestina a Syria. Nid oes genyf ofocl yr wythnos hon i egluro pwyigrwydd hvn. Ceisir gwneyd rhyw dro eto. BRWYDRO YN MESOPOTAMIA. Mae brwydro ca-led yn myned ymlaen yn Mesopotamia, o amgylch Kut, y gaerfa a ildiwyd drwy newyn gan Townshend a 10,000 o filwyr Prydain i'r Twrc llynedd. Meddianwyd y lie gan fyddin Twrci wedi i Townshend ildio. Yn awr mae byddin Prydain yn amgylchu Kut, ac nid yw yn annihosibl na orfodir byddin Twrci vn ei t.hro i ildio i nin.u. BRENIN GROEG YN GWINGO. Er gwillgo. oh on o yn trbvii y symbylau, gwingo yn ofer a wna Brenin Groeg. Mae. wedi evdsynio â'n holi ofynion diweddaf, ond yn amodol. Nid vw Prydain na Ffrainc mewn tymer i ganiatau amod o fath vii y byd i'r cenaw twyllodrus. Tra yn ysgrifenu heno nid oie^ sicrwydd ter- fynol beth a ddaw o'r ymdrafodaeth. Ond hysbvsir fod Mackense,n wedi gyru catrodau o Roumania i lawr i gyffiniau Groeg gyda'r a mean o gynal breicliiaii Brenin Groeg Y1 ein heibvn. GeMir disgwvl llawer o frwydro caled ai- y cvffiniau. DAU PEN Y LLINYN YN RWSIA. Mae llinell y brwydro ar gyffiniau Rwsia vn evraedd yn awr o For y Baltic i'r Mor Du. Llinyn hir o filwyr yn ymestyn am tua mil o filltiroedd ydyw. OymeTwch linyn o indiarubber trwehus lathen o hyd, a thynwch ef allan i fesur dwy lath; sylwch po fwyaf y tynwch y llinyn, tynaf a theneuaf oil yr a. Ac, os mynwch gadw un pen yn drwehus, rhaid teneuo'r llinyn rhywle arall. Dyna hanes Germani. Mynai wneyd pen y llinyn yn Roumania ar an y Mor Du yn dew, cael digon o filwyr yno i orchfygu Roumania. Aeth rhanau ereill o'r llinyn yn deneu. Ym- osododd Rwsia ar y manau teneu. Gar Riga, yn y pen pellaf o'r llinyn oddiwxtih Roumania, mae Ruski, y Maeslywydd Rwsiaidd enwog, yn gwneyd hafoc o'r Germaniaid tra mae Mackenaen yn enill tir yn Roumania. Os pery Ruski i enill yn y gogledd, rhaid fydd i Germani alw milwyr yn ol o Roumania er mwyn am- ddiffyn Prwsia rllag cael ei goreegyn gau fyddin Rwaia. DYDD GWKNEK, lonawi- 12. CYNORTHWYO Y LLYWODRAETH. Cynhaliwyd cyfarfod mawreddog yn y Guild Hall, Llundain, ddydd lau, ynglyn & aicrhiaiu ychwaneg o fenthycaadau i'r Llywodraeth er mwyn cario y rhyfel yn mIa-en i derfyniad buddugoliaethus. An- erchwyd y cyfarfod gan y Prif Weinidog", Canghellydd y Trysorlys, a Mr. McKenna, y rhai a anogasant y gwyddfodolion » phawb yu y deyrnas i fod yn fwy dar- bodus ac i ymochel rhag moethau a phle- serau diles. Hyderir y bydd i bawb ddilyn yr anogaethau hyn, ac felly gy- northwyo y Llywodraeth yn ei hymdrech i sicrhau heddwch parhaol ac anrhydedd- us. ATEBIAD Y CYNGHREIRIAID f NODYN MR. WILSON. Neithiwr, cyhoeddwyd atebiad y CYnghreiriaid i Nodyn Mr. Wilson, Ar- lywydd yr Unol Daleithiau, gyda golwg ar y teleran heddwch a, awgrymwyd gan- ddo, yr hwn roddwyd i'r Llysgenhadwr Americanaidd yn Paris ddydd Iau. Ar ol datgan eu cydsyniad a/r cynygiad i sefydlu Cynghrair Heddwch, datgenir y telerau ar ba rai y bydd i'r Cynghreiriaid gydsynio i roddi terfyn ar y rhyfel Adferiad Belgium, Serbia, a Montenegro i'w gwahanol lywodraethau, ynghyd & iawn-dal. Ymadawiad y milwyr gelynol o Ffrainc, Rwsia, a Roumania, ynghyd a iawn-dal. Ad-drefniad Ewrop ar yr eg- wyddor o g!e ned 1 aietihoMeb, haw y gwahanol genhedloedd i fwynhau sicrwydd rhag ymosodiadau, a pharch diymod i gytundebau. Adferiad Alsace a Lorraine i Ffrainc. Dadfeiliad Awstria, a diddym- iad Twrci yn Ewrop. SUDDIAD LLONG RYFEL BRY- DEINIG. Suddwyd un o longau rhyfel y wlad hon, sef y ''Cornwallis, yr hon oedd dan lyw- yddiaeth y Cadben A. P. Davidson, D.S.O., tr:, yn mordwyo yn Mor y Ca.nol- dir ar Ionawr 9fed. Llwyddwyd i achub y cadben a'r holl swyddogion, ond y mae 13 o'r dwylaw ar goll. Ofnir eu bod wedi eu lladd gan y ffrwydrad. LTAVYDDIANT Y MILWYR PRY- DEINIG YN FFRAINC. Ymgymerwyd a nifer o ysgarmesoedd gan y Prydeiniaid nos Fercher. a llwydd- asant i fyned i ffosydd y gelyn mewn dau Ie, gyda chanlvniadau boddhaol, gan sicrhau nifer o garcharorion. Yn gynar foreu Iau, gwnaed ymosodiad ganddynt gerllaw Beaumont Ham el, lie y sicrhawyd safle ddymunol. Yn y prydnawn, ymos- odwyd arnynt oan y gelyn. ond llwyddodd ein mafrneliau i'w sAvasgaru gyda cholled- • o O- # ion trvmion. Llw-vddwyd i fyned i ffosvdd y gelyn yn Armontieros ac VpreH vn yr hwyr, gan beri col led i on tryniion. COLLEDION Y GERMANIAID. A ganlyn sydd rostr o golledion y Ger- maniaid. Dengys y golofn gyntaf ou oolledion yn ystod mis Rhagfyr. a'r ail' golofn eu oolledion oddiar ddechreu r rhyfel:—