Collection Title: goleuad

Provider: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 3 of 16 Next Last
Full Screen
6 articles on this page
No title

ARIANOL. Yn ei araeth yn Nhy'r Cyftredm ddydd Llun ymdrechodcl Mr. Asquith osod y sefyllfa. arianol yn glir gerbron y Ty a'r w lad ond y mae'r ffigyau yr oedd yn deiio a. hwy mor fawr fel y III fie 'n amhosibl eu sylweddoli yn llawn. Ni ellir gwneuthur llawer mwy yma na rhoddi ychydig o'r prif bwyntiau sydd yn dangos y gwario aruthr a achosir gan y rhyfel, ond dylid dywedyd hefyd fod y ffigyrau hyn yn cynwys treuliau cyffredin y wlad. Yn fyrr, gellir dywedyd, fel y dywedodd y."Man- chester Guardian," fod £ 2'-15s. Oc. allan o bob £ 5 a werir yn myned i'r fyddin, y llynges, -a chad-ddarpariadau; .€1- 15s. Oc. i fenthyciad- au i'r trefedigaethau a'11 cyngrheiriaid; a, fel I gyfarfod a'r galwadau ere' li. Y mae- hynny yn hawdd ei ddeall a dylid cadw'r cyfrif yna mewn cof wrtli YIll wlluld a'r cyfansymiau .anfert-h y cyfeiriodd Mr. Asquith atynt. Pleidleisiwyd 420 o filiynau ddydd LInn. digcn, fel y tybir, i gario'r rhyfel yrnlaen tan ddiwedd Mai, a dug hyn gyfanswm cost y rhyfel i'r swm c £ 2,082,000,000. Yn Awst 19.14, yr oedd y rhyfel yn costio miliwn yn y dydd i ni; erhyn hcddyw III, n c'ostio £ 4, 350,000 bob dydd, ac er mor. fawr yw'r to ¡.. 1 ] swm yna, nid yw o dipyn yn cyrhaedd y purn' miliwu; y dydd y soniodd Mr. Asquith ac ereill 'am dano rai misoedtlvn ol. Er hynny, awgrymodd y Prif Weinidc-g ei fod yn credu fed y gwario bellach wedi cyrhaedd ei uchaf- swm. er nad oes unrliyw obaith am leihad. ar hyn o bryd. Y mae'n wir nad yw'r fyddin, y 'I l yii(,es, a i- ci d -(I d-, y 'llynges, a'r cad-ddarpariaethau yn cost-io -f  7 hyn y dydd; a gostiant hwy yn feunyddiol. Y gweddill yn myned. fel y dangheswyd, at mghenion eyffredin y wlad, ac mewn benthyciadau i'n trefedigaeth- au. a'n cyngrheiriaid. Mewn. rhyfeloedd blaencrol, benthyciadau felly oedd prif ddull Prydain ar wahan i'w Fynges, o gymeryd xhan .mewn rhyfel ar y .Cyfandir. D v m, 'r Thyfel cyntaf i ni gymeryd rhan vnddo gyda. bvddinoedd mnwr ar raddfa byddinoedd gallu- oedd y Cyfandir, ond heblawcodi miliynau. o ddynion yr ydym yn badw ein llynges mewn grym ac yn parhau i rc-ddi adgyfnerthion ,arlanel i'n cyngrheiriaid. Ein gwaith yn ym .,gymeryd a'r tri peth hyn yn lie a dau yn unig ohonynt. sydd yn cyfrif am y gwario svdd bellach y tu hwnt i amgyffred neb ohonom.. jfc. A. ifc-

No title

w Y BAICH, Y mae'n amlwg nad all hyd yn oed y wlad gyfoethocaf yn y byd ddal baich fel hwn. heb deimlo oddiwrtho. Ceisio dWYll y wlad i syIweddoli hynny oedd un o amcanion araeth Mr. Asquith, y mae'n ddiameu, a, gosododd bwys mawr ar yr angen am gynildeb. Sylw- eddolodd, hefvd, fod gan y llywodraeth ei hun ■ ddyletswydd amlwg yn y cyfeiriad hwn, ac eglurodc1 fod un pwyllgor yn edrych i mewn ■ i'r gwasanaeth gwladol ac yn celsio, gofalu nad oes dim gwastraffynglyn ag ef, tra. y mae Pwyllgor o'r Cabinet yn ceisio sicrhau mwy 6 gynildeb ynglyn a'r fyddin a'r ilynges..Nid oes amheuaeth nad oes angen hyn; y mae dulliau gwastraffus y fyddin yn ddiarhebol, ac y mae llawer iawn o le i welliantau eto cyn y bydd pethau "fel y dylent fod. Dywedir wrthym fod y rhyfel yn costio dau swilt i ni am bob swllt a gyst i'r Almaen yn yr adran filwrol, end prin y mae hynny'n gymhariaeth deg, gan fod y milwr Almaenaidd yn cael llawer salach triniaeth na'r milwr Prydeinig. Er hyrmy, mewn cyfeiriaclau ereill y mae'n ddiameu fod genym lawer o wersi i'w dysgu. Er engraifft, dvwedir fod yr hen swyddogion oedd wedi ymneilltuo ar eu pensiwn, ac a alwyd i fyny ar ol cyc-hwyniad v rhyfel, yn parhau i gael eu .pensnyn ynghyda. chyflogau Ilawn am y gwaith a wnant- yn awr. Y mae hynny ar y wyneb yn ynfydrwydd. Ond bvdd galwad am gynildeb c'yffredinol trwy'r hall WhH1. Ymddengys hynny yn beth digon chwith i'r sawl sydd eisoes ar eu goreu yll., cael dau pen y llinyn ynghvd, a bydd yn rhaid bod. yn ofalus. pan ddeiiir i. drethu, fod y cynildeb gorfodol hwnnw;:yn clisgyn ar y bobi sydd gan-ddynt le i gynild. v Y mae rhai- felly, fei y gWelir oddiwrth y nifer sydd yn parhati i wario ar bothau diangenrhaid. Y dydd o'r blaen yr oedd dau ddyn yn paffio-fel pe na, buasai digon o beth felly yn awr,—a'r swru lleia.f a gcdid am eu gweled oedd coron. Yr cedd y prisiau ereill yn amrywio i fyny i £ 5. Nid yw peth felly ar adeg fel hon ond gwarth cenhedlaethol. Y mae goludogion 0 lawer hefyd nad ydynt eto wedi colli moethau bywyd heb son am ei angenrheidiau. Gyda hyn daw Canghellcr y Trvsorlys a chyllideb newydd i mewn, a. gellir bod yn sicr y bydd yndtli drethi newyddion a thrvmion. dc. A Ai.

No title

-y- -y- HEN ELYN. Yn y cyfamser codocld hen elyn ei ben. ,Ymae'l:diffyndollwyr, yn y Cabinet ac o'r tu allan iddo, yn ceisio iiiaiiteisio, ar y cyfle i gynyg eu meddyginiaeth. hwy. Cy itiei: ffurf ychydig yn newydd, y mae'n wir, i gyfateb i'r amsercecld. Dywedant yn awr y clylem dolli yn erbyn yr Almaen yn benaf, gycla tholl lai yn erbynein trefedigaethau a gwledydd ereill, or inwyn ein galluogi i ddwyn baich y liiyfel. Y mae'n amhosibl deall ph fodd y cyrhaeddir'yr amcan clodwiw hwn trwy'r cynllun yma. Yn y lie cyntaf nid yw toll yn erbyn yr Almaen cia. i ddim tra pei,v r i-.iiyfel, canys nid oes i ni farchnad a'r Almaen yn awr. Wedi i'r rhyfel fyned heibio, onid ynfydrwydd ydyw dywedyd na bydd i ni werthn dinl i'r wlad honno na phrynu dim ganddi ? A yw perchenogion chwareli A J'Í(,n a-Meirion, er engraifft, i gymeryd diO.fryd. ua bydd iddynt, werthu yr un llechen i'r Almaen hyd bytti ? Ac a ydym oil i ddywedyd na phrynwn ddim a ddaw o'r Almaen Il a bydd- vvn? Ymddengys hyn. i ni yn groes i ddyn- oliaeth, ac yn groes hefyd i synwyr cyffredin. Ynfydrwydd hefyd ydyw rneddwl fod toll rhyngem a gwledydd. ereill yn debyg o ddwyn unrhyw elw i ni. Y prynwr sy'n talll' doll bob amser, ac y mae effaith. y doll anffodus ar bianos tramor a osodwyd gan y Gyllideb di- weddaf yn engraifft ü'r hyn a. dcligwydd dan bob cais o'r fath. Ar bianos trainer yn unig y gesodwyd y doll, fel y cofir, ond cyn gynted ag iddi "d.dyfod i rym codcdd prisiau pianos cartref yr un faint a'r doll. Yr un peth yn gymhwys tv ddigvvyddai pe gosodid toll ar angenrheitHau bywyd. Beth bynag a ddy- weclir am ddiffyndcllaeth a pha. enw bynag a rcddir arno, yr un I pethydyw ef o hyd. Dioddefascm orfodaethfilwrol am ) ni gael, ein sicrhau ei bod yn angenrheidiol. Nid ydyiii, an-i gymeryd diffyndollaeth. zfc.

No title

11, "V V "V ERZERUM. Cyn bod ein nodiadau am yr wythnos ddi- weddaf yn nwylo ein darllenwyr yr oedd rhanau ohonynt gryn lawer ar ol yr oes.. Pan yn myned i-'r wasg nid oedd y newydd ond am gwvmp dwy o amddiffynfeydd Erzerum wedi cyrhaedd, ond dranoeth daeth y newydd caloncgol fod y ddinas ei hun yn- nwvlaw'r Rwsiaid a bod y fyddin Pyrcaidd wedi ffoi, gan adael yr boll ynnau mawr ar ol..Dyma'r newydd goreu a phwysicaf a gahvyd ers llawer dydd. Yn un, peth y mae cwymp Erze- rum yn go-sod. Armenia, yn ymarferol ym meddjant Rwsia, ac yn sicr o gael effaitli ddofn ,ar feddwl Twrci ac ar y dwy rain yn gyffredinol. Y mae'n debyg fod Twrci wedi credu fod. y ddinas yn rhy gadarn i fod mewn llawer o berygl, a chrynhowyd y rhan fwyai • o'r adgyfner i-I iion o a-mgylch Bagdad i gyiar- fod yr ymosodiad Prydeinig. Cynllun drwg ydoedd hwn. Symudodd y Rwsiaid ymhen trwy'r mynyddoedd a'r holl dywydd erwinol gyda chyflyrnder hollol anisgwyliachvy-ac y mae llwyddiant yn dil-yn cyflymder anisgwyl- taclwy mewn rhyfel bron bob amser. Felly fu y tro hwn, ac hyd y gallwn ddeall yn awr y mae'r Rwsiaid yn dilyn ymlaen, ac yn bygwth Mesopotamia. Y mae'ndebyg y ceir brwydro vstyfnig cyn bo hir, ond pe medrai'r Rwsiaid gyrhaedd ffordd haiarn Bagdad byddai holl obeithion Twrci yn y rhan yma 0'1' bvd wedi darfod. Mwy na. hynny; bydclai gobeithum yr Almaenl wedi darfod hefyd, canys y mae1 n eglur erbyn hyn maLei huchelgais mawr oedd sefydlu ymherodraeth a gyrhaeddai 0. lannau'r Baltic hyd. y Persian Gulf, a, chan gynwys Palestina. Bellach y mae'n fwy na thebyg y disgyn rhan isaf Mesopotamia a'r 011 c Bales- tina, i feddiant Prydain. Y mae hyn yn edrych ymhell, wrth gwrs; ar hyn o bryd y goreu a allwn ei ddisgwyl ydyw y bydd i Iwyddiant Rwsia, yn y Gogledd rwyddhau y ffordd i ni ger Kut el Amara. -4- -+- ik

No title

T T Y BRWYDRO. Gwnaed ymcsodiad arall ar y ffosydd Prydeinig ger Ypres-a. llwyddcdd y gelyn i feddianu rhannau ohonynt. Ni ddylid gwn- euthur yn ysgafn o hyn, canys yr ydym wedi colli cryn lawer mwy nag a, enillasom yn y than yma o.r maes ers blwyddyn, ac er nad yw'r cogedion yn gyfryw ag i beryglu ein ilinell y mae gwneuthur ymosodiad. mawr o'n tuni yn beth mwy anodd, ac y mae'n sicr braidd mai dyna, amcan y gelyn. Yn yr awyr yr ydym ni a'r Ffrancod wedi bod yn brvsur. Llwyddodd ein cyngrheiriaid i dclinystrio Zeppelin oedd ar y ffordd i ymosod ar Paris, yn ol pob tebyg, a bu'n awyr-longau ninnau yn ymosod ar ystorfeydd y gelyn yn Don, gan achosi cryn lawer o niwed. Ddydd Sul, ar y liaw arall, ymosododd rhai o longau- awyr y gelyn ar lannau dwyreiniol Lloegr. a lladdasant ddau fachgen ieuanc. Ymddengys fod pethau yn parhau yn lied debyg yn Salo- nica, ond ychydig iawn a. wyddom am wir agweld meddwl Grceg tuag at y cyngrheir- iaid. Yrmdde-ngys. i eiriau chwyrn a chwerw gael eu. llefaru yn Senedd y wlad honno yn ddiweddar ac y mae lie i dybio fod dylanwad. Yenizelcs a'i blaid yn myned yn ilai. Ar y Haw arall nid ydym yn clywed am unrhyw arwycldion fed y wlad yn tueddu i fwrw ei choelbren gyda'n gelynion. Y mae'r ddau gadfridog, Sarrail a Mahon, wedi bod yn ym- weled a Brenin Groeg ond ni wyddis beth oedd en neges. Yn y cyfamser y mae un o'n sudd- longau wedi llwvddo i wneuthur tipyn o ddif- rod ar longau'r Twrc ym Mor Marmora. Pe cawsai Twrci ei ffordd ei hun yn awr y mae'n sicr y buasai yn dda ganddi gael gwneud hedd- wch, eithr y mae'n gaeth dan fawd yr Almaen. Digwyddiad diweddar o gryn bwys at y dyfcdcl ydyw gwaith y fyddin Brydeinig a. brodorcl yn cwblh.au concwest y Cameroons, yn Affrica, yr olaf ond un 0 drefedigaethau'r Almaen yn y wlad honno. 0 ran arwynebedd y mae tua'r un faint. a'r Almaen ac Awstria gyda'i gilydcl, ac y mae'n diricgaeth lied gyn- yrchiol mewn rhai pethau.

No title

zp. Y SUDD-LONGAU. Daeth cyfnewidiad arall drcs berthynas yr Unol Dalaethau a,'r Almaen ynglyn a'r sudd- longau. Dywedasom yr wythnos ddiweddaf fod yr Arlywydd a Count Bernstorff, llys gen- liadwr yr Almaen yn y Talaethau, wedi dyfod i gytundeb ynglyn ag achos y "Lusitania," a. bod yr Almaen, cyn gynted ag y gwnaed hynny yn hysbys, wedi mynegi ei bwriad i ail-dclechreu'r ymgyrch yn erbyni llongau masnachol gyda sudd-longau mawr, o gynlluir newydd. Ond tipyn yn gyn-amserol oedd yr hysbysiad, ac aeth yr Almaen gam neu ddau o flaen yr hyn yr oedd y Talaeljhau yn barod i ganiatau iddi. Hysbyswyd Count Bernstorff nad cedd yr America: yn foddlon i'r ymgyrch newydd, a. chyhoeddodd yr Almaen ei bod yn gchirio'r ymgyrch hyd amser pellach. Y mae'n debyg fod Count Bernstorff yn awr yn ceisio perswadio'r Arlywydd Wilson na wneir dim drwg i longau Americanaidd nac i fywyd- au' Amerieanwyr, ond yn anffodus iddo ef v mae rhai o bapurau'r Almaen yn galw'n groch am suddo pob llong yn ddirybudd heb gym- eryd hawliau gwledydd amhleidiol i yst-yria-eth o gwbl. Ond hyd yn oed yn yr Almaen ei hun y mae peth. gwahaniaeth barn ar y mater hwn, ac y mae'n sicr fod barn y mwyafrif yn yr America, yn gryf yn erbyn ein gelynion. Beth, bynag am hynny, ein gwaith ni yn y wlad hon ydyw paratoi ar gyfer bygythion y. gelyn. Cawsom eisoes ddigon o brofion 6'1' hyn a ellir ei ddisgwyl ganddynt a, dylem fod. ar y blaen iddynt y tro hwn. Os yw'r sudd- longau mawr ganddynt. y maent yn sicr 0"11, 'defnyddio, ilaill ai trwy ymosod ar longau, rhyfel a masnachol, neu trwy dan-belenu trefi. ar lannau'r mor. Ni ddylai dyfeisio cynllun i gyfarfcd y perygl newydd hwn fod y tu hwnt i allu y rhai sydd wedi gofahi mor ragorol am ein llynges hyd yn hyn. Cawn weled sut V try pethau cyn: bo hir bellach"