Collection Title: goleuad

Provider: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

First Previous Image 4 of 16 Next Last
Full Screen
2 articles on this page
NODIADAU SENTDDOL

NODIADAU SENT-DDOL. PRIFYSGOL CYMRU. AELODAU CYMREIG A'R FASNACIl. Wythnos dawel ga.fwyd yn y Senedd gan mwyaf, ondi addefir i Mr. Runeiman wneyd gwell amddiffymad i safle y Bwrdd. Masnach. ynglyn a phrisiau bwyd nag: a dybid oedd yn bosibl. Y mae y, cynydd anferth sydd wedi cymeryd He yng ngwerth. llongau oherwydd cocliaia j n y ciu i.wedi tuedau y wlad i briod oli y codiad ym mhris bwyd i berchenogioIl llongau. Diamheu mai y cwrs priodol fuasai i'r Liywodracih gymeryd meddiant o'r llong,- au ar yr un amodau, a'r rheilffyrdd. Buaisai hynny wiedi atal rhan o'r codiad, ond, fel mater o ffaith, y mae pris y nwycidau erbyi-i hyn yn cael ei bender, ynu, nid gan gynyrch un wlad, end gan swrii y cyflenwad drwy y byd i gyd. Mae pris y gwenith a'r anifail yng N ghymru yn cael ei benderfynu gan y Isatie yn Canada ac Argentina;, a chyda deu- gain nliliwn <.< filwyr i'w digoni a bwyd maethlon ar gost y wladwriaetn, mae yna, ychwanegiad anferth wedi bed yn y gofyn run bob bwyü-gofyn sydd yn sicr o barhiiu hyd ljei; y ceir heddwch. Ni d lylid anghefio, fodd kynag, fed rhai sydd yn eynyrcliu bwyd yn y wlad hon yn codi prisiau uwchJaw yr yell- .wanegiad yn eu costau ac erys ar y Liywcd- raeth i ystyried a'i ni diylid cymeryd iioll gynyrch amaethyddol y wlad fel y gwnaed gyda'r gwlan. Dibyna, llawer ar duedd yr aniaethwyr. ond yn arbenig ar y cwesciwn a wneir ymgais i gynyrchu mwy o fwyd yn íualJi.. | |. IWERDDON. ,I Ncs Fercher cafwyd dadl ar y safle yn, yr Iwerddon: agorwyd y ddadl gan Mr. Red- mond mewn araeth yn cynwys cyhuddiadau yn erbyn y Swyddfa Ryfel yn ei hymddygiad tuag at y Gwyddelod oedd o'r bron yn an- hygoel onibae i Mr. Lloyd George gydnabod eu bod yn; wir wrth eu condemnio yn ddi- arbed. Dywed yr aelodau Gwyddelig fod siomedigaeth y genedl pan na, ddaeth, Heine Rule i rym wedi chwerwi eu hysbryd ac wedi gwneyd y Sinn Feiniaid oecld ar y dechreu yn gymdeithas lengar i fed' yn nythle chwil- droad. Dilynwyd Mr. Redmond gan Mr. T. P. O'Connor mewn araeth hyawdl, end cyd- nabyddir yn gyffredin mai methiant fu atteb- iad Mr. Duke, yr Ysgriferiydd newydd. Dyma ei araeth. fa-wr gyntaf fel aelod o'r Llywodraeth. Dyn mawr tal, tua 65 oed yw. Bu unwaith yn newyddiadurwr yng N gallery Ty'r Cyffredin ond aeth ar ol hyny yn far gyfreithiwr1 llwyddianus. Amrywia barn y Ty am ei gymhwysderau. Siaradwr trwm yw a chlywais i un aelod wrth wrando arno ofyn a'i dyn mawr di-ddirn, a'i yntau dyn gallueg heb alius i dda.tgan ei feddwl oedd? Cydnabyddai hyd yn oed y Toriaid nes Fer- cher ei f d heb allu i sylweddoli safle a, thuedd y Gwyddel nag yn wir wrthwynebiad y genedl i weled dynion yn cael eu cadw: mewn car- char heb gael ei diWyn o flaen llysoedd cyff- redin y wlad. Dyna, safle lla.wer'o'r dynion sydd yn Fron Goch, ger y Baki. Cafwyd araeth fer gan Mr. Asquith, end araieth an- foddhaol ar lawer ystyr ydoedd. Dilynwyd ef gan Mr. Devlin, un o arweinwyr ieuanc y Gwyddelodi, ac ymosododd ar y Prif Weini- dog yn un o'r areithiau mwyaf hyawdl a gafwydi ers amser maith. Ceisiodd Mr. Mr. Lloiydi George .liniaru y teimladau chwerW oedd yn bodbli gan apelio am gymod pe na bai ond er sicrhau y milwyr angen- rheidiol i'r fyddin. Dyna yn ddiau oedd1 yr araeth oreu a draddodwyd ond yn anffodus nid ydyw yr un o'r gweinidogion yn rhydd i egluro lie gorwedd y bai am fethiant yr ym- gais i gvmodi. Nidi yw y bai, fedd bynag, ar Redmond na Carson na'u dilynwyr, a,c mae yn amheus genyf a yw yn deg ei briodoli i'r Cabinet—tebycach yw ei fod yn brawf arall o'r hyn yr wyf wedi ei bwvsleisio o'r blaen, sef niad yw' y Blaid Doriaidd byth yn rhoddi i fyny unrhyw, beth fydd o fudd etholiadol iddvnt. PRIFYSGOL CYMRU. Yn y'sfced yr wythnos cafwyd cyfarfyckliad rhwng yr aelodau Cymreig a Senate y Brif Ysgol, gyda'r amcan o drafod saile y brif- ysgol yn wyneb y Ddirprwyaeth Frenhinoi. Gan fod y gweithiediadau yn gyfrinachol nid oes ond dyfaJu beth a gymerodd le: hyd yn hyn, y mae awdurdodau addysg Cymru am ryw reswm neu gilyddJ wedi anwybyddu y cynrychiolwyr Seneddol, a deallaf na, bu rhai oiionyut yn fyr doydd Mawrth o ddatgan eu barn am safle y colegau a diffygion yr addysg gyfreniil ynddynt, a'u hagwedd at fywyd Cymreig. Digon posibl fod y Senate wedi ffurfio syniad newydd am yr aelodau, ond, a barnu oddiwrth y siarad a glywais, ffolineb fyddai i'r Senate nac i'r Trysorlys dybied eu bod am gael llunio cynllun i'r Brif Ysgol na fydd yn dderbyniol gan yr aelodau seneddol. Mae profiad y Llywodraeth ynglyn a'r Mesur Oedi ac yn ddiweddarach gyda'r Farm Colon- ies, wedi ei gorfedi i sylweddoli fed anibyn- iaeth barn a, gweithred etto yn eiddo, o'r hyn lleiaf i rai o'r aelodau Cymreig. Y "FARM COLONIES." Yr wythnos o'r blaen cyfeiriais at y ffaith nad oedd y Pwyllgor ynglyn a'r Farm Colon- ies wedi cael ei alw at ei gilydd. Erbyn hyn y mae wedi cyfarfodi a deallaf fod tebygol- rwydd y gellir sicrhau tir cymhwys i wneyd arbrawif ar y cynllun a awgrymwyd gan y Ddirprwyaeth. DeaUa.f hefyd fed: symudiad yn iiiysg yr aelodau o blaid cynllun Mr. Lloyd George; i brynu y fasnach feddwol a sicrhaui i'r wlad drwy "local option" reolaeth ami. Anghcfla rhai nad1 yw pryniant y. fas- nach ond y ffcrdd i sicrhau ei rbeolaeth i'r cyhoeddi, gan, adael wrth gwrs yr etholwyr yn mhob sir i benderfynu drostynt eu hunain o blaid ei diddvmu neu ei chwtogi. G

0 FON I FYNWY

0 FON I FYNWY. Cydymdeimlir yn fawr a Dr. Lloyd Wil- liams, Llwynbrain, Llanrug, ar farwclaeth ei 'j ,ii ten ant, Kclyth Williams, ar faes y frwydr. Y mae Dr. Lloyd Williams yn fiaenor gyda'r Methodistiaid, ac yn frawd i llaenor a. meddyg arall, Dr. Lloyd Williams, Llundain. Ysgnfenna; gohebydd o eglwys City Read, Ca,erlleon :Y Caplan Richard Jones, Llan- dmam, a bregethai yma. y Sul cyn y diw^eddaf ac yr oedd y ca,pel yn orlawn. Dylai rhai o bregethau y gwr galluog h wnl gael eu har- graffu, oherwydd byddent yn gyfranaldi gwerthfawr i lenyddiaeth grefyddol. Teimla pa.wb fodyr eglwys hon wedi bod yn ffodus lawn, i gael, yn y Parch. Gwilym Edwards M.A., Creesoswallt, olynyddi mor deilwng i'r Parchn. Richard Jones ac R. R. Roberts. Y mae'r uniad yn sicr o fod yn un hapus a bendithiol." Y Parc h g a4ii, B l aena,nere la, Y Parch. M. P. Morgan, Blaenanerch, fu'n gwasanaethu yng ngwyl bregethu eglwys Clapham Junction, Llundain, eleni. Drwg genym ddeall mai pa,rhau yn llesg ei iechyd y mae'r Parch. D. Tyler Davies, gweinidog fi yr eglwysl hon. Y mae. ar hyn o bryd yn ceisio adgyfnerthiad ger glan y mor, aiclywech y meddyg fod yn rhaid idido orffwyso am gryn ysbaid eto. Heddyw, (ddydd t Gwener) y mae dinas Caerdydd yn cyflwyno ei rhyddfreiniad i Arglwydd Rhondda,, a bydd Mr. Lloyd George yn dadorehuddio'r cerfluniaiu a rodd- wyd i'r ddinas gan, Arglwydd Rhondda. Bydd y seremoni yn dechreu am chwarter i ddeu- ddeg ynl y bore, ac am honer, awr, wedi un rhydd yr Arglwydd Faey (y Cynghorydd R. J. Smith U. H.) ginio' i niter oi wahcddedig- iou, iK Yr ocdd y Pa.rch. J. Myfynydd Morgan, fleer St. Dogmaels. Cprrdia"e*on. fll fn f'" yr wythnos d'diweddaf, yn. un o'r clerWwyr Cymreig mwyaf adnabyddus. Yr oedd yn Genedlaethelwr trvvyadl ac yn fardd a llenor pur dd'a. RhyddfrydwT oedd o ran ei ddaliad- au gwleiidyddol. Bu farw yn sydyn iawn yn Ferndale, lle'r oedd wedi myned i bregethu. Tra'n siar-aa a'r Jtictr ar oi swper, disgyntxid yn ol yn y gadair a bu farw. Dywedir fod eglwysi Minffordd a GorflCwys- fa, Penrhyndeudiraeth, yn ystyried y priodol- deb o ymunoi dan. un fugeiliaeth. Os bydd eglwys yn dymune gwasanaeth un o fyryrwyr Loleg y Bala, a-nfoner at y Parch J. T. Alun Jones, Ocfrestrydd y Coieg., Coficd eglwysi y De fed eu myfyrwyr Imy- thau yn y Bala. Y mae'r Parch. T. J. Rowlands M.A., Gweinidog Laird St., Birkenhead, wedi cyd- synio a i- a w,Ll,di a. patedd gan eghvys ew; Brighton i'w bugeilio. Nid yw hynny yn golygu ei fod yn tori ei gysylltiad ag eglwys Laird St. o gwbl. Nos Fercber cyn y ddi- weddaf cynhaliwyd cyfarfodi i'w groesawu. Y mae'r Parch. J. Garnon Owen, gweini- dog yr eglwys Fethodistaidd Gymraeg yn Williamstown, Awstralia, wedi ymddiswyddo ac wedi ei dderbyn yn weinidog gan Eglwys Bresbyteraidd Awstralia: Brodor o Gaernar- fon yw Mr. Garnon Owen, a chyn symud i Awstralia yr oedd yn weinidog ym Mwlch- gwyn, sir Ddinbych. • • S • Rhydd y "Western Mail" rai manylioii dyddorol am y diweddar Mr. Philip Ernest Davies, brawd Mrs Mary Davies, a fu f a,rw'ii ddiweddar ym Muenos Ayres, lle'r oedd yn is-gonsul Prydeinig. Mab ieuengaf Mynor- ydd ydoedd ac aeth i Awstralia pan yn ddyn ieuanc. Oddiynoi aeth i Monte, Video, ac yn 1904 symudodd i Buenos Ayres. Pan yn fschgsn arferai fyned i gapel Cymraeg y Methodistiaid yn Nassau St., (Charing Cross yn awr), Llundain, lie bu ei dad yn codi canu am droe ddeugain mlynedd.. Yn Ne America bu'n gwasanaethu w:rth yr organ mewn amryw eglwysi, ond yn ddiweddar yr oedd wedi yiiiuno a'r Christian Scientists, ac yr oedd yn aelod brwdfrydig o'r sect honno.; Gwael fu ei iechyd erioed. Yr oeddi yn bob- logaidd iawn ac yn uchel ei barch yn Buenos :AYles. ;61 Heddyw1 y mie genym y newydd trist i'w, gofnodi am farwolaeth y Lance-Corpl. NViii. John Thomas un o efryclwyr Trefecca-, ar faes y frwydr. Clywodd ei rieni drwy'r pellebr ddiiweddi yr wythnos iddo farw yn y Base Hospital yn Ffrainc o'i glwyfau. Yr oedd yn fab i Mr. a, Mrs. Thomas, Chepstow Hill Frm, ger Cashewydd. Bu of a.'i rieni yn aelodau ffyddlon yn Ebenezer, Capel Coffa- d wria,e?t h o l M-?i-r  Ln Ho?- dwriaethol Morgan Howell, cyn sefydlu yr actios newydd ar Chepstow Hd. Cyn dechreu pregethu yr oedd wedi ymaelodi yng Nghapel Ec1 yn y Goetre pan y daliai swydd yn Llys Llanover. Yr oedd gair da iddo' gan bawb, yn ddiehlynaidd yn ei rodiad, ac yn ddyn ieuanc addfwyn a. hynaws. Er yn fachgen yr oeddl yn hynod mewn gweddi, a darigosai arwyddion i ddyfod yn bregethwr cymeradwy.: Yr oedd ei dad yn frawd yng nghyfraith i'r diweddar Barcliedig Moses Williams, Aber- ay on, ac yn frodor o Sir Drefaldwyn and mae'r teulu wedi bywi er's llawer o flyny,(Id,aiii yn Mynwy. Y nefoedd a dosturic wrth y teulu galarus yn y dydd blin hwn, yw dym- uniad yr oil o'u cyfeillion. uniacl yr oll >Ii: Oherwydd y tywyllwch y mae rhai eglwysi yn y trefi Cymreig yn rhoddi heibio, didos- baithiadau y plant aA nosweithiau gwaith, ac yn. bwriadu eu cynal am un o'r gloch bryd- n&wn Sul. Gan ei bod yn haner awr wedi unarddeg, ac weithiau'n hwyrach na; byniiy, ar oedfa'r bore yn diweddu mewn ambell lei y mae'n änoddJ gweled sut y gall y plant na'ul hathrawon ddyfod yn brydlon. i'r dosbarthiad-^ au hyn, ac y mae'r dosbarth a'r ysgol Sul yri dr-n yn ddaliad hir iawn i ieuSCy^j