Collection Title: Llan

Provider: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
3 articles on this page
Advertising

I YR HAUL. OTNWYSIAB AM CHWEFROR. Y Mis. Cfenu Cynulleidfaol Adolygiaqau. Gwasanaethu yr Arglwydd &g un Ysgwydd. Ton—' Glan Beuno.' Perygl y Deyrnas. Credoau yr Eglwys ac Athraw- iaethau y Testament Newydd. Ifan Bach y Felin. Y Tair Croes. O'r Arsyllfa. Geiriau Mwys. Dydd yr Ymostyngiad. Y Gongl Ddifyr. Nodion Eglwysig. Bwrdd y Golygydd.

Advertising

Ï"¡ iu; L i P LA CYNWYSIAD AN CHWBFROR. [euan Glan Geirionydd. Braint Cysegr. Esiamplau o Dduwiol- deb. Hen Lyfr. Y Prif Scowt (gyda Darlan). Prisiau Ym- borth. Cystadleuaeth Y Perl," 1915. Dywedyd Oel- wydd. Private V> illie Williaxaa (gyda Darlun). leitheg i'r lea- enctyd, Cynghorion Catwg Ddoeth Partbed lechyd M Einioes. Maes Llafur yr Ysgol Sul yn Nghymru. Barddon- iaetb. Myfi. Ffyddloniaid yr Ysgol Sul. Dalen Dirweit, Lwr y Plant a Phobun. )owch i'r America. Saitfa Rhyfeddod y byd yn yr Has Amserau. Prydyddu. Jeth mae yr Eglwyas yn ei Wneyd. r Gystadleuaeth. Anrbydeddu Duw. Y Paganiaid Bach Duon. Perlau y Perl.' ilithiau Priodol am y Mis.

Y Rhyfel o Ddydd i Ddydd o

Y Rhyfel o Ddydd i Ddydd. o CWRS Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. BECHGYN OYMRU A DDEDDF GORFODAETH EGLURO PWYNTIAU AMHEUS. Y RHEOLAU NEWYDD.. ATEB GOHEBWYR. GWRHYDRI RWSIA. GERMANI A'R AMERIOA E rOe DIAL CAM ARMENIA. f —— Safle Bechgyn Cymru yn ngwyneb Deddf Gorfodaoth yw cwestiwn mawr y dydd am yr wythnos hon eto. Teifl hyd yn oed y mudiadau ar Faeo y Gad i'r cysgod. Derbyniais lu* o lythyrau oddi- wrth Ohebwyr y LLAN 0 ymron bob sir yn Nghymru yr wythnos ddiweddaf yn oeisio eglurhad pellach ar rai o'r pwynt- iau amheus ynglyn a'r Ddeddf. Yr wyf wedi bod mewn gohobiaeth a'r awdur- dodau milwrol yn Nghymru ac yn Llull- dain er mwyn cael sicrwydd ar rai o'r pwyntiau hyn. Erys llawer o ansicrwydd eto, yn benaf am nad yw yr awdurdodau bob amser yn sicr yn eu meddwl eu hunain, ac am fod yr awdurdodau mewn un lle yn dehongli gofynion y Ddeddf yn a wahanol i'r dehongliad a roddir arnynt gan swyddogion cyffelyb mewn ardal arall. Ceir cyffelyb wahaniaeth yn ymddygiad y swyddogion mown gwahanol ardaloedd tuag at y Bechgyn fo'n atcstio neu yn ymuno. Ceir ambell swyddog yn meddwl mwy am wneuthur ei waith personol ef yn ysgafn, nag a feddylia am hawliau'r Beohgyn dTlont ato, hawliau y bwriadai yr awdurdodau uchaf iddynt gael eu mwynhau yn Ilawn. Dichon yn y dref neu ajrdal figosjaf, ^(rachjefn, y ceir y swyddog yn dymuno rhoi pob help a chy- farwyddyd i'r Becjagyn, ac yn cymeryd llawer o boen a thraffertli i wneyd popeth yn glir iddynt. Dyledswydd pob swyddog oedd rhoi pob heJp a chyfarwyddyd i'r Bechgyn. 0 ddiffyg hyny y cyfyd llawer o'r anhawster a'r ansicrwydd presenol, a'r cam amlwg a wnaed a, chanoedd o Fechgyn ieuainc an- mhrofiadol ymhob rhan o Gymru. Manteisiaf ar y cyfle awn i ddweyd fy emod i yn bersonol wedi cael pob cwrteis- rwydd fel rheol gan y swyddogion, y rhai milwrol a'r rh i ocddcnt yn y swydd- fydd ricriwtio, yn Nghymru a LIoegr, pan yn gwneyd ymholiadau ar ran, neu yn dadleu achos Bechgyn Cymru. Mown ambdl amgylchiad y ceisiodd ambell Philistiad o Sais uchelffroen a ddaliai swydd yn Nghymru ddangos ei ddanedd yn lie ei gwrteisrwydd. Rhwydd oedd dysgu gwerg i'r cyfryw. Bydd yn rhwyddach eu trafod o hyn allan. Cefais bob swyddog o Gymro, teilwng o'r enw, yn awyddus i gynorthwyo i unioni y cam a wnaed a'r Bechgyn, ond yr oedd ambell i swyddog lleol. er yn bersonol awyddus: unioni'r cam, a gormod o ofn rhyw swyddog uwch o Sais i wneyd yr hyn a ddylai efe ei wneyd. Er clod iddynt hwy. ac er syndod i mi, cefais swsddogion Seisnig yn Iiloegr yn llawer parotach i'm cynorthwyo nag oedd swyddogion Seisnig yn Nghymru yn ami. Cefaia yn ddidrafferth gan swyddogion Seisnig yn Llocgr i wneyd yr hyn y gomeddai cyffelyb swyddogion yn Nghymru ei wneyd i hyrwyddo'r ffordd i Fechgyn Cymru gael ymuno a'r cortrlu ar- benig y dymunent fyned iddo er methu honynt liodi'r corffIu hwnw pan yn atestio. HAWL CYMRY YN NHREFI LLOEGR. Pwysleisiaf yma unwaith eto y ffaith fod gan Gymry sy'n byw yn Lloegr, hawl i gael ymuno a Chatrawd Gymreig. Mae y Swyddfa Rhyfel, o fewn i'r pytliefnos diweddaf, wedi danfon gorchymyn a'r- benig i'r Ricriwting Offisers, yn rhai o'r trelfi Seisnig, yn galw eu sylw at yr hawl hwn y bwriedid i bob Cymro. ei fyrynhav, pa un bynag ai yn Nghymru ai yn Lloegr y preswylia. Mae y Ricriwting Offisers yn y trefi Seisnig wedi bod, ar y cyfan, yn barod iawn i ganiatau i'r Cymry fo'n atestio o danynt hwy, i gael dewis eu Catrawd neu eu Bataliwn. Ac, hyd yn oed lie nad oedd y Bechgyn wedi amlygu eu dymuniad with atestio, gwnaeth y Ricriwting Offise,rs yn y trefi Seisnig hyny bopeth yn eu gallu ar ol hyny i gynorthwyo'r Bechgyn i gael myned i'r corfflu y dymunent ymuno a hi pan wnaed y cais, weithiau ymhen wythnos ar ol atestio. Anmhosibl a fyddai i mi yn yr ysgrif hon ateb pob gohebydd a anfonodd ataf am eglurhad ar wahanol bwyntiau. Ceis- iaf grynhoi, o dan wahanol benawdau yn yr ysgrif horn, y wybodaeth a geisir. Gall yr un paragraff yn ami ateb gofyniadau ugeiniau o'm gohebwyr. 0 bosibl y byddaf yn ailadrodd rhai pethau a ddy- wedwyd mewn ysgrif flaenorol, ond er mwyn gwneyd y pwynt yn hollol glir i rai amheus y gwneir hyny. PWY SYDD RAID IDDYNT ATESTIO Gyda rhai eithriadau a nodir isod, rhaid i hawb dynion dibriod rhwng 18 a 41 oed atestio neu apelio, cyn yr Ail o Fawrth. Cyfrifir yr oed uchod ar Awst 15fed, 1915. Hyny yw, os oedd bechgen yn 18 mlwydcl oed, ac heb fod dros 41 mlwydd oed ar Awst 15fed llynedd, daw o dan y Ddeddf, a rhaid iddo ufuddhau i'w gof- ynion. Os nad oedd 18 oed, neu os oedd wedi gadael ei 41 mlwydd oed. ar y dvdd- iad a nodwyd, mile yn rhydd o dan y Ddeddf. Ceisiodd Syr Ivor Herbert, yr- Aelod Seneddol dros Ddeheu Mynwy, gy- i mhwyso'r Ddeddf at bob bachgen pan gyrhaeddo 18 oed, ond methodd. Ceisia eraill o'r Aelodau Seneddol yn atvr ddwyn gwyr priod o dan 30 oed i fewn o dan Ddeddf Gorfodaeth. Gwyr fferm- wyr mor anhawdd atal gwanc ci fo un- waith wedi cael bias ar ladd defaid; nid oes modd i'w ddiwygio—ond trwy ei ladd. Felly am y sawl yn y Wasg ac yn y Senedd sydd wedi cael bias ar Orfodaeth Filwrol i doyniovi sengl o dan 41, cynyddu a, wna eu hawydd am Orfodaeth, a mynant gymhwyso'r Ddeddf, os medrant, at, ddynion sengl hyd at 45 oed, ac at wyr priod o dan 30 oed. Ond ar hyn o bryd, dynion sengl oeddent rhwng 18 a 41 oed mis Awst diweddaf, yn vnig sydd o dan j Ddeddf. Cyfrifir gwr (o fewn yr oed) a gladdodd ei wraig, ac a fo yn ddiblant, fel dyn sengl. Rhaid iddo felly atestio neu apelio. 8 Ni raid i wr priod, gan nad beth fo ei oed, atestio nac apelio ar hyn o bryd: Rhaid, cael Deddf newydd cyn y gorfodir gwyr priod. ATESTIO AC APELIO. Cyn pasio Deddf Gorfod, ni chaniateid apelio heb atestio yn gyntaf. Mae hyn wedi oael ei newid o dan y Ddeddf newydd. Gellir apelio yn awr cyn atestio, ac os daw yw ymgeisydd yn rhydd o flaen y Tribunal ni bydd rhaid iddo atestio o gwbl. Ond rhaid i bawb ate-tip-os ydynt yn dod o fewn yr oed a'r amodau eraill. Pwysig yw cofio, er nad yw y Ddeddf yn ymyryd a. bachgen a gyrhaeddodd ei 18 oed ar ol Awst 15fed, 1915, viae yn ym- aflyd yn y dyn oa na fydd yn 41 mlwydd oed ar yr Ail o Fawrth eleni. PWY SYDD YN RlIYDD. Yr unig rai nad ydynt yn dod o dan y Ddeddf ydynt:— 1. Y sawl sydd eisoes yn y Fyddin neu'r Llynges. 2. Y sawl sydd wedi yivamnaethu eu hamser yn llawn yn y Fyddin a'r Llynges. 3. Y rhai sydd wedi cael eu yollwng o'r Fyddin neu'r Llynges oher- wydd afiechyd neu aiighymwyster corfforol. 4. Y sawl sydd wedi cael eu gwrthod gan y Fyddin oherwydd afiechyd ar ol Awst Meg, 1915. 5. Gweanidogion neu Glerigwyr pob enwad. 6. Ymwelydd a'r wlad hon o'r Trefed- igaethau os yn ymweled a'r wlad hon er mwyn ei addysg, neu un- rhyw reswm arbellia. Mae y chwech dosparth hyn yu hollol rydd, os nad ydynt wedi atestio. Os ydynt wedi atestio, dylent apelio yn ddi- oed. Os nad ydynt wedi atestio ni raid iddynt nac atestio nac apelio. PWY ALL APELIO. Gellir apelio ar un o'r seiliau isod. Mae y llythyrenau rhwng cromfachau isod, megys (a), (b), etc., yn cyfateb i'r llythyrenau ar y Ffurflen (Form) &wydd- ogol i wneyd yr apel (a) Fed gwaith a galwedigaetli arferol yr ymgeisydd y cyfryw ag a'i gwna yn ddymunolcr lies y wlad iddo barhau wrtli ei waith yn hytrach nag ymuno a'r Fyddin. (b) Mai dymunol, er lies y wlad, fyddai ei gyflogi at ryw waith arall yn He myned i'r Fyddin. (c) Ei fod yn dilyn cwrs o addysg neu ddysgyblaeth ('training') o'r cyfryw natur fel y bydd er lies v wlad iddo barhau ei addysg yn hytrach iia, myned i'r Fyddin. (d) Y buasai ei waith yn ymuno a'r Fyddin yn achoei colled eitln- iadol yn ei fusnes, neu yn achosi caledi eithriadol i'w deulu sy"n dibynu arno am eu cynhaliaeth. (e) Ei fod yn wan ei iechyd neu yn anghymwys o ran ei gorph i wasanaethu yn y Fyddin. (f) Fod ganddo wrthwynebiad eyd- iryhodoJ i ladd s-elyn mewn l'hyf:, L (g) Fod ei alwedigaeth yn un o'r rhai a nodir gan y Llywodraeth fel yn hawlio rhyddhad iddo. PA FODD I APELIO. Sefydlwyd Llysoedd Arbenig (Local Tribunal) ymhob rhanbarth. Gellir cael Ffurflen o Gais am Ryddhad (Form of Application as to Exemption) am ddim ond ei cheisio gan Glerc y Tribunal dros yr ardal lie y preswylia yr ymgeisydd. Llanwer hon i fyny yn ofalus, a dychweler hi yn ddioed i'r Clerc. Da fydd fod yr ymgeisydd yn gofalu fod ganddo dystiol- aeth ddarfod iddo bostio, neu roi, y Ffurflen yn ceisio ei gais, i'r Clerc. Daw iddo yn ol yn ei amser priodol, Rybudd i ymddangos o flaen y Tribunal. Gofaled fod yn y lie a nodir yn brydlon, ac yn barod i ateb unrhyw gwestiwn a ofynir iddo. Geill, os myn, fyned a chyfaill— oyfreithiwr neu y sawl a fynno- i ddadleu ei achos o fla-en y Tribunal. Os gwrthoda y Tribunal ei gais, mae ganddo hawl i Apelio ymhellach at Tri- bunal y Sir. Ca y manylion gan Glerc yr Appeal Tribunal; fel rheol Clerc y Cyngor Sir fydd hwnw. Gall Tribunal y Sir, os myn, ganiatau cais yr ymgeisydd er i'r Local Tribunal ei wrthod. w Y TYSTYSGRIFAU A GANIATEIR. Caniateir tri math o Dystysgrifau, sef: 1. Rhyddhad hollol (Absolute Exemp- tion). 2. Rhyddhad amodol (Conditional Ex- emption). #3. Rhyddhad dros dymor (Temporary Exemption). Mae at ewyllys y Tribunal pa un o'r tri a. ganiata i'r ymgeisydd. Gellir ad- newydd u neu wrthod adnewyddu 2 a 3 yn ol ewyllys y Tribunal, a, gall y Tri- bunal, os barna yn ddoeth, alw 1, sef Tyst- ysgrif Rhyddhad hollol yn ol bryd y myno oa barna hyny yn ddoeth. Gall meistr apelio at y Tribunal dros ei was, neu athraw dros ei ddisgybl. Da mewn llawer amgylchiad fydd i'r ffermwr apelio dros y gwas yn hytrach na bod y gwas yn apelio ei hun. Dylai'r ffermwr allu profi i'r Llys:- 1. Fod yn rhaid iddo wrth wasanaeth gwal cyn y gallo weithio'r fferm. 2. Na fedr dynes, na bechgenyn o dan 18 oed, na hen wr, wneyd y gwaith mae'r gwas yn ei gyf- lawni. 3. Y golygai colli'r gwas golled mawr i'r fferm, a lleihad mawr yn ri chynyrch. HAWLIAU BECHGYN CYMRU. Sylwyd eisoos ar rai o hawliau Bechgyn Cymru. Pan yn atestio dylent fynu gweled gosod mewn inc ar y Ffurflen Atestio, ar y llinell uchaf o'r Ffurflen ar ol y gair 'Corps' enw y Gatrawd neu'r Bataliwn y rnaent am ymuno a hi. Mac ycinddynt hawl i hyn. Os ydynt wedi atestio, ac heb lenwi enw y Gatrawd, ac yn dymuno cael myned i Gatrawd neillduol, bydded iddynt naill ai ysgrifenu at, neu ymweled yn bersonol a'r Swyddfa Ymrestru (Recruiting Office), lie yr atestiwyd hwynt. Os yw hono bellaoh wedi ei chau, gwneler y cais at y Brif Swyddfa dros y Sir. Dylent ofyn am gael eu drafftio i'r Gatrawd neu'r Fatal- iwn a ddewisir ganddynt. Gall y Recruit- ing Officer ganiatau hyny. Mae pob Prif Swyddog Ymrestru yr apeliais i ato ar ran y Bechgyn felly, wedi caniatau y cais. Dyimmaf ddiolch yn gyhoeddus iddynt am eu cwrteisrwydd. Os heb Atestio mae y ffordd yn ddigon rhwydd. Gall y bachgen naill ai:— (a) Fynu gweled fod y Gatrawd a ddewisa efe yn cael ei nodi mewn inc ar y ffurflen. Os gwrthoda'r swyddog wneyd hyny, gall y Bachgen wrthod Atestio; yna (b) Ceisied gan y Swyddog 'Railway Warrant' i bencadlys (headquarters) y Gatrawd neu Fataliwn a ddewiso. Rhaid i'r Swyddog roi y Railway Warrant os amlvga'r ysgeisydd ei fod yn myned y di- wrnod hwnw i ymuno a'r Gatrawd neu'r Fataliwn a noda. Wrth roi'r Warrant yn y Booking Office yn yr Orsaf ca Docya Rheilflfordd am ddim. Wedi cyraedd y Pencadlys, ymuned yno a'r Gatrawd neu'r Fataliwn. Mae y wybodaeth uchod yn swyddogol ac awdurdodedig. Am y Bachgen sydd wedi atestio, cania- teir, fel rheol eu cais iddynt bellach 00 gosodant eu hachos yn glir o flaen y Ricriwting Offiser. Ond nis gellir sicrhau y cant le yn y Gatrawd neu'r Fataliwn a ddymunant. Ond cant le mewn rhyw Gatrawd Gymreig. Ni yrir y cyfryw yn uniongyrchol i'r Pencadlys, ond i rhyw ganolfan milwrol, megia Wrexham, neu Gaerdydd, neu Gaerfyrddin. Cant war- rant rheilffordd i deitilio yno am ddim. Arohwilir hwynt gan Feddyg y Fyddin. Os pasia efe hwynt cant warrant rheil- ffordd eto i Bencadlys y Gatrawd a dde- wisir. Os methiant basio, cant Dystysgrif yn eu rhyddhau o bob gwasanaeth mil- wrol, a Railway Warrant i'w cludo yn ddidraul yn ol gartref. Gall y dynion priod sydd wedi atestio fwynhau yr un fraint ag a ganiateir i ddyn sengl sydd heb atestio, hyd nes y gelwir eu Group i fyny. Hyny yw, gallant fyned yn uniongyrchol i Bencadlys y Gatrawd neu'r Fataliwn i ymuno yno. Ni cha neb o'r Bechgyn- dibriod yr hawl hum ar ol Dydd Gwyl Dexri. Ca y gwyr priod yr hawl hyd nes y gelwir eu Group i fyny, ond dim ar ol hyny. PWYSIG.—-Doeth fydd i'r sawl fo wedi Apelio, ond 4eb Atestio, i atestio Ddydd Gwyl Dewi, os na fydd ei achos wedi cael ei benderfynu gan- y Local Tribunal cyn hyny. t Yr wyf wedi manylu ar y pwyntiau hyn gan na bydd cyfle i wneuthur dim wedi yr ymddangoso y rhifyn o'r LLAN am yr wythnos nesaf. GWRHYDRI RWSIA. Pan drown i hanes Cwrs y Rhyfel cawn fod yr wythnos ddiweddaf yn un o'r rhai pwysicaf er dechreu y brwydro yn Awst, 1914. Rwsia sydd wedi gwneyd y gwr- hydri mwyaf—a mawr yn wir ydyw. Flwyddyn yn ol yr Archdduc Niclas o Rwsia oedd y ffigiwr amlycaf ar holl faes y gad, ac anwylddyn yr holl fyd miIwrol- o'r tu allan i Germani ac Awstria. Yr oedd wedi ymosod ar Galicia a Mynydd- dir Parpathia gyda'i lengoedd lluosog, wedi gyru'r- Awstriaid ar ffo. o'i flaen, a phobpeth yn ymddangos fel pe buasai yn gallu croesi'r mynyddoedd uchel a disgyn ar wastadeddau bras Hungari fel y dis- gynodd Senacherib gynt ar ddinas Samaria a gwastadeddau'r Iorddonen. Fe gofir i ruthr y Rwsiaid y pryd hwnw gael ei rwystro a'i droi yn fethiant, ac i Niclas a i fyddinoedd dewr orfod cilio yn ol am dri rheswm mawr, sef:- 1. Prinder cyflegrau mawr a shels pwrpasol. 2. Cyflawnder yr arfau hyny gan Germani. 3. Cyfleusterau rheilffordd yn Ger- mani ac Awstria yn galluogi'r gelyn i ddwyn adgyfnerthion a chyfarpar yn llu i ymosod lie y mynai efe. Yr wyf yn dwyn y pethau hyn i gof y darllenydd yn awr modd y sylweddola yn well y modd amlwg y mae yn rhod bellach wedi troi. Un o amcanion mawr y Kaiser wrth dynu Swltan Twrci druan i fagl y Rhyfel oedd gorfodi Rwsia i ranu ei nerth, ac i gymhell eraill o genhedloedd y Balkans i daflu eu coelbren gyda Germani. Llwydd- odd i raddau helaeth. Gorfu i Rwsia greu Byddin fawr i ymladd a'r Twrc vn Myn- ydd-dir Caucasus. Llwyddodd i ddenu Brenin Bwlgaria i gyhocddi rhyfel yn erbyn Serbia. Llwyddodd i ddyohrynu neu i dwyllo Groeg i fod yn dawef e-r iddo fethu ei denu allan o'i blaid. Gwnaeth yr un peth a. Rwmania. Mewn canlyniad i hyn oil gallodd ddwyn ei luoedd dros Serbia a Moiitenegro, a chysvlltu Berlin gyda Chaercystenyn. Oddivno estvnodd ei luoedd vmlaen drwy Asia Leiaf a Bpgdad hyd sryfttiipu Garrld