Collection Title: Llan

Provider: The National Library of Wales

Rights: The copyright status or ownership of this resource is unknown.

View full details

Image 1 of 8 Next Last
Full Screen
1 article on this page
ucms Y RHYFEL

_u_- cms Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. ENILL A CHOLLI. YSTYR MONASTIR A CRAIOVA. DECHREU AGOR PYRTH Y BEDD. GWRTHYDRI PRYDEINWYR YN /I FFRAINC. MARW YMERHAWDWR AWSTRIA.— BETH WEDYN t m Trl digwyddiad mawr yr wythnos mor bell ag y mae eu dylanwad ar gwris y Rbyfel yn myned, yw- Euill Monastir. Colli Craiova. Marw Ymerhawdwr Awstria I ddeall ystyr y cyntaf, a'i ddylanwad ar gwrs y Rhyfel, rbaid deall rhywbeth ynghylch el aafle ddaearyddol a pl oliticaidd —canya y mae a fynno politics lawer lawn mwy A'r Rhyfel hwn, nag y mae Gwerin Pryd- aln hyd yma wedi amgyffred. MONASTIR A MACEDONIA. Getwir Monastir yn Brifddinas Macedonia Orllewinol. I ddeiliaid yr Ysgol Sul, mae Macedonia yn air cyfrawydd. Oa edrychir ar fap o wledydd y Beibl, gwelir fod Maced- onia yn cysylitu Ag Illtyricum tua'r gorllew- ii), ac ag Achaia tua'r dê. Os edrychir ar fap o'r wlad fel y mae heddyw, gwelir- Mai Albania y gelwir Illtyricum. Mai rhan o Groeg yw Achaia. Fod Macedonia wedi cael ei thori i fyny, a'u rhannu rhwng (1) Serbia, (2) Bwlgar- la, (3) Twrci, (4) Groeg, < Yn y rhaunau yma, y daw politics y Rhyfel yn y Dwyrain i'r golwg. Bu adeg pan oedd Macedonia oil, yn ogystal A Bwlgarla, Albania, a Groeg, yn eiddo'r Twre. Ynghwrs amser enillodd y gwledvdd hyn oll-ag eithrlo Macedonia—en rhvddid. Ond yn yr hyn a adwaenir fel Rbyfel Cyntaf y Balkans I ychydig flynyddoedd yn ol, pan gododd Rwmania, Bwlgaria, Serbia, a Groeg, yn erbyn Twrci, cypierwy.d y rhan fwyaf o Macedonia, yn ogystal a* Thracia, oddiar y Twrc. Cafodd Bwlgaria y rhan fwyaf o Thracia. Rhannwyd Macedonia rhwng Serbia, Bwlgaria, a Groeg. Yn y rhaniad hwnnw rhoddwyd y wlad o Uskub hyd Monastir i Serbia. Chwenychai a hawliai Bwlgaria yr oU o Macedonia. Anfoddlawn ao anfoddiog a fu ar y rbaniad. Mynai gael Salonica yn borthladd, a Monastir ac Uskub, a holl wastadedd bras Macedonia, yn eiddo iddi. Am ei bod yn chwentiych y rhai hyn, ac am y credai yr enillai Germani fuddugoliaeth yn y Rhyfel, yr aeth Bwlgaria i ryfel y tro hwn, ac y bwriodd ei choelbren i mewn gyda Germani. Flwyddyn yn ol enillodd Bwlgaria Uskub a Monastir oddiar Serbia. Pe y cawsai gadw'r ysglyfaetb, mwy paiod a fuasai Bwlgaria i ro'i y cledd yn ei wain. Ond'yr oodd cyd-fyddin Salonica yn dweyd Na Rhaid oeM felly i Bwlgaria barhau mewn cyngrair a. Germani hyd nes y gyrrid cyd- fyddin Salonica i'r rnôr, ac y cawsai Bwl- garia ladionllyd lonydd i fwynhuu yr yspall a gyalerasa.i. Rban o gynllun bradwrus y Calsar oedd cydfradwrlaeth dirgel Brenin Groeg ac un gyhoeddus Brenin Bwlgaria. Wedi colli o Bwigaria Monastir, a gweled o honi ei gelynion yn awr yn teithio ymlaen tua Uskub, gwel fod pobpeth a enillodd, ac y gobeithiai hi fedru ei ennill yn y Rhyfel, yn llithro o'i dwylaw. Gwel fod pob aberth ar a wnaeth yn myned yn ofer. YSTYR ENILL MONASTIR. I Fyddin Serbia yo fwy, o bosibl, nag i neb arall, y rhaid rhoi'r clod am enlll o honom Monastir. I'w henill, rhaid oedd i'r ymosodydd gyflawni gwrhydri dihafal. Yr oedd yr anhawaterau daearyddol a milwrol yn fawr. Saif Monastir ar dir uchel iawn, cyfuwch ymron ag ysgwydd y Wyddfa I gyraedd y lie, rhaid oe Id eroesi mynyddoedd ucliel, cribog, creigiog, a ymeatynent am filltiroedd, a phob troedfedd yn rhaid ei henill* yn ngwyneb gwrthsafiad cyndyn gelyn effro, arfog, medrus, oreulawn. Barnai cadfridog- Ion Ffrainc a Phrydsin fod rhai o'r mynydd- oedd hyn y 'cyfryw na allasai uurhyw ym- osodwr byth eu benill yn ngwyneb gelyn cryf. Ond yr oedd y Serbiaid yn cael eu hys- brydoli gan awydd angherddol i adenill eu gwlad, a Monastir oedd y porth allanol drwy yr hwn y rhaid myned i mewl1 Serbia. Pedair blynedd union i'r dydd yr adeni!]- wyd Monastir oddiar y Bwlgariaid yr enill- wyd hi gyntaf gan Serbia oddiar y Twrc, Felly dydd penblwydd llawen a gorfoleddus 'ydoedd. Ond nid yr un Monastir a euill ivyd yr wythnos ddiweddaf ag a gollwyd flwyddyn yn ol. Yn eu hyder y medrent gadw Monastir yu eiddo iddynt, yr oedd y Bwlgariaid, drwy gymorth a chyfarwyddyd peirfanwyr Ger- mani, wedi gwneyd gwelliantau pwysig yti ac o amgylch y ddinas. Gwnaed ffordd fawr balmaritedig ganddynt yn cyaylltu Monastir k Prilep, tref bwysig arall ar y ffordd tua Uskub. Gwnaethant befyd reilffordd ysgafu yn cysylitu Monastir a'r rheilffordd fawr sy'n rhedeg o Uskub I Salonica. Adeliadwyd hefyd amddiffynfeydd cedyrn yn ac o gwmpas y ddinas, fel ag i'w gwneyd yn ddigon cryf i wrthsefyll unrhyw ymosod- iad a aliesfd wneyd arni. DECHREU AGOR PYRTH Y BEDD. Eithr yn ofer ac am ddlm gwariodd JBwl- garia a Germani eu nerth er oymeryd yr yspall oddiar y cadarn. Er claddu o honynt aul- byniaeth Serbia mewn bedd flwyddyn yn ol, dechreuwyd agor pyrth y bedd yr wythnos ddiweddaf. Mae Monastir unwaith eto yn eiddo Serbia, a'i byddin hi, a'n hxlddo ninnau, yn medru manteiso ar y gwelliantau mawr a phwysig a wnaed Jno, ac o'u hamgylch gan y gelyn y deuddeng misdiweddaf. Oyfrlfir fod y gelyu wedi colli 30,000 yn y brwydro am Monastir yr wythnos ddiweldaf. O'r rhai hyu, eyrnerwJd o 7,000 i 8,000 yn garchatorion, Oifwyd hefyd lawer o yspail Rhyfel o bob math. Ofna Germani, os na ellir atal Cyd-fyddin Salonica xhag myned ymlaen, ac oa meddlenir genym Veles ac Uskub, y tyrr Bulgaria ei chalon, ac y gwaedda, I Troer fi allan o'r frwydr, canys fe a'm clwyfwyd.' Am hyny, gellir fod yn sicr y gwtia Germani bob ymdrech bosibl i rwys- tro Serbia, a Chyd fyddin Salonica i fanteisio ar fuddugoliaetdi Monastir. Gwna hyny, nid I er mwyn Bwlgarln, ond er mwyn el hun. Canya os enillir Veles, byddls wedi agor y pyrth aydd yn arwain tua Sofia, prif-ddinas Bwlgaria, ac 08 enillir Uskub, byddls ar ben y ffordd By'n arw ain i Nish A thrwy Nish a Sofia rhed y Rheilffordd Fawr o Berlin i Bagdad. Am y rhesymau byn ynte rbaid:i Germani wneyd pobpeth yn ei gallu i gynnal breicbial1 Bwlgaria. Yr unig gymorth effeithiol a fedr Germani roi iddi, yw danfon mil wyr i'w cyn- orthwyo i rwystro teld llwyddiant y Serbiaid a Chyd fyddin Salonica i godi yn uwch. Dymf.'r unig beth a fedr achub Bwlgaria. Ond pa le y ca Germani filkyr at y gwaith mawr newydd hwn. Dug hyn ni at yr all ddigwyddiad mawr a gymeroid le yr wyth- nos ddiweddaf: net COLLI CRAIOVA. Cyffordd (Junction) bwysig yn Romania yw Craiova Maehi, i Iiwmauia Orllewinol rhywbeth yn debyg i'r hyn yw Monastir yn Macedonia Orllewinol, "yn fath o borth i ddarn helaeth a phwysig o'r wlad o amgylch. Mewn llawer ystyr mae colli CraioTi yn cydbwygo, er nad yn gorbwyso, enill Mon- astir. Amlygwyd eisoes fod ennill Monastir gennym ni yn bygwth diogelwch y Rhell. ffordd Fawr o Berlin i Bagdad. Eglurwyd, mewn ysgtifau blaenorol, mor hanfodol i lwyddiant, ao hyd yn oed, i fywyd Germani, yw cadw meddiant sicr o'r rheilffordd fawr hon. Un o amcanlon pennaf Germani wrth gymeryd Craiova yw diogelu y rheilffordd awr. Ceisiaf egluro drwy gyffelybiaeth y wlad hon. Meddylier am reilffordd fawr yn rhedeg o ogledd yr Alban i lannau'r Sianel tua Portsmouth. Rhed hon, fel y gwyddis, drwy a ohyda Cyffindir Cymru o Gaer (Chester) drwy Casnewydd (Newport), a Bryste (Bristol). Mae'r Rwmaniaid yn agos- hau at y rheilffordd yn y gogledd i gyfeiriad Whitchurch, a Chyd-Fyddiu Salonica mewn cyffelyb fodd yn y de, dyweder tua Merthyr, i gyfe\riad Pontypool Road. Rhaid yw am- ddiffyn y rheilffordd yn y ddau le, canys byddai^i thori yn rhywle yn ergyd marwol i Germani. Rhywle tebyg 1 Gwrecsam yn y cyfeiriad hwn yw Craiova. Wrth gymeryd Gwrecsam gorfoda'r Germanlaid Fyddin Rwmania i gilio yn ol tua Ruabon a Llan- gollen, gan adael y Rheilffordd Fawr ó Whitchurch i'r Amwythig (Shrewsbury) yn ddiogel rhag ymosodiad oddiwrthynt. Dyna bwysigrwydd milwrol Craiora. Ond gyda hyn mae'r lie yn ganolbwynt gweithfaol' a masnachol pw ysig- cÿnhullfan y farchnad yd ao olew. Ac mae ar Germani angen hyd at newyn am y ddau. G wellr fellt fod Germani, wrth enill Craiova, wedi diogelu y Rheilffordd Fawr yn y gogledd, eithr erya y perygl yn y de (ym Mhontypool Road), oddiwrth Gyd-fyddin1 Salonica. Pa beth, ynte, a fedr Mackenseri el wneyd i ddiogelu y rheilffordd rhag y perygl yn y de 1 Yr ateb naturiol sy'n ymgynnyg yw :— y el Trwy ddanfou byddln gref o Craiova (Gwrecsam), i gynorthwyo'r Bwlgariaid ym Merthyr (Monastir)," Ond golygal hyny wanhau ei fyddin yn Craiovo, a'i gosod yn agored i ymosodiad oddiwrth Rumania a Rwala-fel y gwnaeth y Ffrancod yn. Verdun pan dynwyd milwyr oddlyno i'n gwrthsefyll n1 ar lanau'r Somme. Dyna'r anhawster, CYFLWR RUMANIA. Tywyllu felly a wnaeth yr awyrgylch yn Rumania yr wythnos ddiweddaf drwy gwymp Craiova. I ddefnyddio cyffelybiaeth eto, mae cwymp Craiova wedi tori darn mawr o Rumania yniaith. Pe bae Cymru yn Ru- mania, gallesid dweyd fod Germani wedi meddianu Sir F6n wrth enill Craiova. Ar y lIaw arall, enillodd Mackensen Sir Fynwy wrth gymeryd y Dobryja. Felly mae'r gongl yn y aogledd-orllewin, a'r gongl yn y de- ddwyrain i Rumania, yn nwylaw'r gelyn. Amcan Germani yn awr yw uno byddin Sir Fon gyda byddin Sir Fytiwy ar draws y wlad, fel ag i dorl Cymru (Rumania) yn ddwy. Byddai hyuy yn alcrhsu na fedrai byddin Rwsia ymosod ar Bwlgaria hebyn gyntaf orchfygnlr byddinoedd o Fon i Fynwy. Mae genym un cysur hyd yn oed yn Rwmania. Er colli o honi Craiova, a'i Sir F6t), cadwodd ei Byddin yn fyw ac vn gyfan. Gwnaeth y Rwinalifail yn debyg i'r hyn a wnaeth y Rwsiaid llynedd dro ar ol tro, sef dianc o'r trap c'yn iddo gau. Tra Byddin Rwmania yn gyfan, erys perygi Byddin Germani a Bwlgaria yn fygythiol ac yn fawr. Dywedir fod adgyfnerthion mawr yn cyraedd Rwmania o Rwsia yn feunyddiol. Y diffyg mawr yno ar hyn o bryd yw prinder magnelau mawr i gystadlu âg eiddo Germani. Mae ooaibtlrwydd y geill Germani, wrth gymetyd Sir Fon a Sir Fynwy, gael ei hun mewn trap peryglus iawn os geill Rwsia ddanfor adgyfnettbion-dynion a r-ragnelau digon mawr i rwystro'r gelyn rhag encilio pan ymosodir arno o'r tu ol. Ond anmhosibl yw mesnr tebygolrwydd hyn heb ychwaneg o. wybodaeth am north Ryddin Rwsla. ar gyffin- iati Rwmania. MARW YMHFRAWDWR AWSTRIA. Geill marwolaeth Ymherawdwr Awstria effeithlo liawer ar gwrs y Rhyfel. Mae Awstria yn ymherodraeth tra gwahauol I Germani. Gwneir hi 1 fyny o nifer o genhedl- oedd gwahanol, o gyff gwahanol, a phob un o honynt yn eiddlgeddus o'r llall. Deng mlynedd yn ol buasai marwolaeth yr Ymber- awdwr yn golygu hollti'r Ymherodraeth yn ddwy, neu yn dair, neu yn bedair brenhln- laeth. Nid yw el olynydd, ei nal, yn meddu yr un dylanwad ymhlith y gwahanol gen- hedloedd byn. Ond mae ef yn hollol o dan ddylanwad Germani. 0 bosibl y tyrr dlg- ofaint ac eiddigedd rhal o'r cenhedloedd hyn allan mewn gwrthryfel. Hysbys yw fod rhai o honynt wei! hen fllno ar ormes awdurdodaa milwrol Germani ar Awstria. Creadur hunanol, meddal, masw, ond oreulawn a dideimlad oedd yr hen Ymher awdwr. Twi yn llaw y Caiaar cyfrwys yd- oadd er's blynyddoedd. Gallasai &g un galr 0plrinau fod wedi atal i'r Rhyfel ofnadwy hwn dort allan o gwbl; eithr ni fynai. Mae efe- felly yn gyfrifol am y moroedd gwaed dy- walltwyd ar feusydd Ewrop er'a dros ddwy flynedd, ac am y millynau o leupnetyd a hyrddlwyd i'w bedd yn gyn-amserol. Nid oes deulu brenhinol ar y ddaear .heddyw wedi bod yn fwy anffodus na theulu brenhinol Awstria. Gwnaed Maxmilian, brawd i'r Ymberawdwr sydd newydd farw, yn Ymherawdwr Mexico, a dangosodd el ddeiliaid fawredd eu serclf tuag ato drwy el lofruddio. Rhyw dair blynedd yn ol, llof- ruddiWyd y Tywysog Coronog a'i briod yn Sana Yevo, a dyna a wnaed yn esgus am y rhyfel presenol. Rhyw ffwl tebyg I Dywysog Germani yw yr Ymherawdwr newydd. Mae un o'r byddin- oedd Awsfcriaidd sydd yu ymladd yn erbyn Rwsla o dan ei arweiniad ef. Efe oedd Cad- fridog y fyddin a gollodd Taernovits ddech- reu'r haf eleni. Fe gofir ei fod ef a'i swydd- ogion yn gwledda a gloddesta, ac yn fwy na haner meddw pan ddaeth y genadwri fod y Rwsiaid yn ymosod, a darfod iddo yntau, yn ei feddwdod, wawdio'r syniad fod yn ngallu Rwsia i ymosod. Dyna'r gwr sydd yn.awr yn ben Ymherodraeth Awstria, ac yn nwylaw yr hwn y gorffwysa tynged cenhedloedd cyfan yn yr Ymherodraeth hono. GWRHYDRI PRYDEINWYR YN FFRAINC. Parhau i gyflawni gwrhydri dlhafai a wna milwyr dewr Prydain yn Ffrainc ar lanau'r Somme a'r Ancre. Mae rhal o'r haneslon a geir am danynt ymron yn aughreladwy. Yr oedd y gelyn, ar hyd y ddwy flynedd a aeth heibio, wedi.arfer pob dyfais I wneyd eu safle yn y rhanbarthau hyny yn anorchfrg- adwy. Dywedir fod dyrysni y rhwyd- waith o wifren bigog o flken rhai o'r saflcoeid a enillwy i genym yr wythnos ddiweddaf yn ddi-gyffelyb, ao er fod tan ein magnelau ni wedi taflu llawer o'r rhwystrau hyn yn gydwastad a'r lfawr, eto achosai y rhwydwaith, lawer o hono daen- edig ar y ddaear, ac yn bachu yn y bechgyn pan yn rhuthro ymlaen i ymosod ar y gelyn. Yr oedd gan hwnnw driehefn I machine guns cuddiedig yn ysgubo yr holl faes. Yr oedd wedi gosod hefyd el I sniperti,' el saeth- ydrHon goieu mewn ymgudfannau diogel, gyda gorchymyn i saethii pob dyn a ddelid am foment gau fachau ygwifrau. Gorchym- ynid hwypt hefyd I saethu pob un n. orwedd-- ai YD glw-yfedig ar lawr pe gwelent aelod o hono yn symud. Ond ar waethaf y cwbJ, enill a wnaeth dewrion Prydain. Adreddir fim-tin amgylchiad nodedig iawn. Yr oedd un ty fferm, gerllaw un o'r pentrefi, yn nythle I machine guns' a'u criwiau, a ys- gubent yr holl faes oddiamgylch, fel nad oedd modd dynesu at y lie. Gofynnodd un milwr Prydeinig ganiatad i glirio'r gelyn allan o'u nyth yno, a chafodd. Trefnodd, liwdydd, machine guns o'n heiddo yn y fath fod fel yr ysgubal' y buarth o flaen y ffermdy, a drws flrynt y ty. I Gofetweb,' ebe efe, wrth y crlw, 'am saethu ddigon isel, canys byddaf fi ar y t6! I Yna, wedi iddi nosi yn dywyll, cymerodd faich o bombs gydag ef, o'r math a deflir A llaw. Y mlusgodd yn y tywyllwch at y fferm. Llwyddodd i ddringo'r t6 heb i neb ei weled, a phan dorodd y wawr, dechreuodd daflu'r 1 bombs' oedd ganddo I Jawr drwy'r sim- ddelau i r ty. Pan ffrwydrodd y rbai hynny, dychrynodd y Germaniaid, gan ffol am eu hoedl drwy'r drws tua'r buarth. Oud yno yr oedd bwledi y 'machine guns' Prydeinig a drefnwyd yn barod, yn ysgubo'r buarth a'r drwa, fel na ddihangodd gymdnt ag un o hon- ynt. A'r cyfryw weithredoedd dewr a beiddgar a gyflawnir yno o ddydd i ddydd heb fod n emawr son am danynt yn y papyr newydd. Na thybier felly mai yn y brwydrau mawr yn unig y profir metel bechgyn Prydain.