Collection Title: Dydd

Provider: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Cambrian News Ltd.

View full details

First Previous Image 2 of 8 Next Last
Full Screen
2 articles on this page
Y RHYFEL

Y RHYFEL. 0 WYTHNOS I WYTHNOS. Y MOR-QI CYNDDEIRIOC. Desgrifia'r bardd ellyllon Gehenna yn crechwenu pan gyfiawnir anfadwaith mwy ysgeler na'u gilydd- Rhaid eu bod hwy, a'u brodyr yn Llys y Caisar yn Germani, wedi cadw uchel-wvl ddydd Gwener di- weddaf pan gawsant glywed fod Suddlong Germanaidd, drwy orchymyn y Caisar wedi cyflawni ysgelerder mwy gwarthus na dim a gafwyd erioed o'r blaen yn hanes mor-Iadron creulonaf yr oesau. Suddwyd y Lusitania o fewn ychydig filltiroedd i'r Jan ger y Werddon, tra yn ymyl 2,000 o eneidiau diniwed ar ei bwrdd. Hir gofir yr ias o fraW a dreiddiodd drwy galon yr hoH fyd pan suddodd y Titanic ymhell ar y Werydd. Damwain alaethus oedd hono. Ond teflir hyd yn oed y digwyddiad hwnw i'r cysgod gan ysgelerder dieflig gweithred olaf y Caisar. Nid rhywbeth a wnaed yn fyrbwyll ar gynhyrfiad y foment oedd suddo'r Luistania. Llofruddiaeth mewn gwaed oer, wedi ei bwriadu a'i threfnu ymhell ymlaen llaw ydoedd, a Llysgenad Germani yn America drwy orchymyn y Caisar wedi hysbysu'r byd drwy'r newydd- iaduron o fwriad Germani i gyflawni'r pechod diesgus dibwrpas hwn. Bratha ci cynddeiriog ar y tir bawb a ddaw o fewn cyrhaedd iddo. Dyma'r Caisar yn gwneud ei hun drwy orchymyn i'w weision, yn gi cynddeiriog y mor, yn Iladd y diniwed a'r diamddiffyn, y cyfaill fel y gelyn. Ar fwrdd y Lusitania yr oedd nifer o ddinasyddion mwyaf blaenllaw yr Unol Dalaethau, yn ogystal a gweithwyr gonest j pob gwlad, a gwragedd a phlant a rhai j babmod ar y fron. Amcan y Caisar oedl eu Hadd oil- Drwy gyfryngiad Rha jluniaeth y diha-igodd neb o honynt 1 a ii bywydau. Dvled

PRIF DDATBLYCIADAU Y RHYFEL I

PRIF DDATBLYCIADAU Y RHYFEL. Cvmerodd tri d itblvgiad nodedig le yn j y s fv-Ilfa filwrol ar y Cyfandir yr wythnos a a,t fi heibio. Digwyddasant ar dri maes, f m • vi tair gwlad, a rhwng tri phar o i Fydlinoedd gwahanol,—rhwng Prydain aGrmani yn Belgium a Ffrainc rhwng I Rwsia a Germani-Awstria yn Galicia Awstriaidd a rhwng Prydain a Thwrci ar Fdrvnvs Gallipoli. Colli tir a wnaeth I' Pryd ain a'i Chynghreiriaid yn y ddau flaenaf; enill a wnaeth yn vr olaf. A barnu oddiwrth siarad Hawer o bobl, ac oddiwrth yr hyn a ddywedir mewn rhai newvddiaduron, gellid meddwl mai tywyll iawa yw y rhagolwg yngwyneb y ddau gyntaf, ac nad oes llawer o bwys yn y I fuddugoliaeth ger y Dardanels. Ond os %merir ychydig o drafferth i ddeall y sef- ylfa fel yr oedd cyn v digwvddiadau hyn, 1 gwir ddylanwad y digwyddiadau hvn ar ] gwrs dyfodol y Rhyfel gwelir nad oes yn natblygiadau yr wythnos unrhyw achos gwirioneddol dros deimlo yn ddigalon na hyd vn oed yn bryderus. I Rhaid cofio vnghyntaf oil fod rhai o'r | Gwledvdd Amhleidg.-ir yn Ewrop yn sefyll ar v dibvn rhwng chwant ac ofn cvmeryd rhan eu hunaintyn v Rhvfel. Mae hyn vn wir am bedairgwlad yn arbenig, vltali, Groeg, Rwmania, a Bwlgaria. Cyn y Rhyfel yr oedd ltali mewn Cynghrair a Germani ac Awstria. Mae teuluoedd bren- hinol Groeg a Rwmania yn perthyn yn agos iawn i'r Caisar. Mae gan Bwlgaria achos cwyn yn erbyn Serfia ac mewn rhan yn erbyn Rwsia. Geill Itali osod miliwn o filwyr ar y maes ar fyr-rybudd geill y tair gwlad arall osod haner miliwn yr un. Dyna ddwy filiwn a haner o filwyr dysg- ybledig yn barod i daro naill ai o blaid Prydain a'i Chynghreirwyr, neu o blaid Germani ac Awstria. Mae yn anrhaethol bwysig i ni, ac i Germani, pa ochr a gymer y naill a'r Hall o'r pedair gwlad. Yr oedd ymosodiad Llynges a Byddin Prydain ar y Dardanels, a thrwy hyny ar Gaer Cystenyn, yn cael argraff ddofn ar y pedair gwlad. Mae buddianau pob un o'r pedair yn anwahanadwy gysylltiedig a'r Dardanels a'r Cyffiniau. Eglurir hyn mewn ysgrif ddyfodol am y tro digon yw nodi'r ffaith y bydd llwyddiant neu af- lwyddiant yr ymgyrch yn erbyn y Dardan- els yn cyfnewid yn hollol ragolygon dyfodol pob un o'r pedair gwlad. Ar hyn o bryd mae eu dyfodol yn y fantol. j j Mae y gair ar led er's troiod Itali yn sicr 0 ynliyio yn y Rhyfel ym Mis Mal. Ers peth amser danghosai pob arwyddion mai bwrw ei choelbren o blaid Prydain ac yn erbyn Germani a wnái. Yr oedd yn fater bywyd i Germani ei rhwystro i wneud hyny, ac i'w chymell i barhau yn amhleid- gar yn y Rhyfel os na fedrai ei pherswadio i gynorthwyo Germani eto fel cynt. Rhaid oedd felly i Germani wneud rhyw- beth mawr, costied a gostio iddi, i wrth- weithio rywsut ddylanwad moc sol ymgyrch Prydain yn etbyn y Dardanels, ac i brofi i'r pedair gwlad fod gallu milwrol Germani yn anorchfygol. Dvna, mewn byr eiriau, yr esboniad ar yr ymdrechion ofnadwy a wnaed gan Ger- mani yn Flanders a Galicia yr wythnos a aeth heibio. Yn awr edrycher ar yr hyn a wnaeth, a'r modd y gallodd ei wneud. f Nid wyf am leihau dim ar faint a phwys- I igrwydd enillion Germani vn y brwydrau II hyn. Camgymeriad dybryd a fyddai hyny. Camgymeriad llawn cymaint a fyddai eu gorbrisio. Mae'n debyg fod Germani, o fewn yr ychydig wythnosau diwecUlaf, wedi gallu gosod tua miliwn o fllwyr newydd yn ei Byddinoedd. Gellir cyfrif fod tua haner y I rhai hyn wedi cael eu gyru i adgyfnerthu ei Byddiiioedd yn Ffrainc a Belgium. A'r haner arall wedi cael eu gyru yn erbyn I Rwsia. Esbonia hyn ar unwaith pa fodd y gaUodd yn awr, ar 01 naw mis" o frwydro caled, daro ergydion mor drymion. I Cymsrer achos Rwsia gyntaf. Ymosod- odd Germani yno o'r newydd ymhell yn y I gogledd, ac ymhell yn y de. Hawlia ei bod wedi enill buddugoliaethau enfawr yn y I ddau Ie. Ond nid yw gair Germalll I W. gredu bob amser. Clywsom fisoedd.yn ol 1 ganddi am fuddugoliaethau cyffelyb, ar f hanes y rhai y meddwodd hoIl ddinas Ber- lin fel y medclwodd yr wythnos vma ond cyn pen nemawr o ddyddiau y tro hwnw trodd llawenydd Berlin yn alar ac wylofain tost. Mae yn eithaf posibl, ac vn wir yn I debvg, mai ail-adroddiad o'r « buddugol- iaethau hynv vw vr un a hawlir ganddi vn awr. Os geill hi trwy fostio cldarbwyll- o'r Pedair Gwlad ei bod wedi enill buddug- f oliaeth fawr, teblg yw yr oeda y rhai bynv ? ? eu bwriad o ddod allan yn awr o blaid Prydain a'i Chynghreiiiaid- A barnu oddiwrth bob ha-nes credaGmY, nidyw Germani wedi llwycldo i wneud mwy yn Galicia na gyru Hinell fiaenaf R\\sia vn ol nes cyrhaedd yr ail Hr ell. Gwnaeth hyny droion yn Poland pan yn ymosod ar Warsaw-ac aflwydd a ddaeth iddi bob tro pan adgyfnerthwyd Hinell gyntaf Rwsia gan yr ail. Geill Rsia fforddio colli haner miliwn o wyr yn well nag y gall Germani fforddio colli can mil yn awr pan fo ei had- gyfnerthion olaf ar y maes. Ac os nad yw ergyd Germani y tro hwn yn drymach ddwywaith nag erioed o'r blaen, ac OS na 1wydda drwy hyny i orfodi Byddin Rwsia i'gilio yn ol o ben mynyddoedd Carpathian nid yw y fuddugoliaeth yn werth sen am dani, ac ni ddylanwada mwy na llwch y clorianau i droi y fantol fawr yn y Rhyfcl. Eto am ei buddugoHaeth yn erbyn Syr John French- A chaniatau tod Ger- mani wedi enill yr holl bentrefi y dyvtd a enillwyd gandSi, ac a chan atau fod Byddin Prydain wedi cilio yn ol am filltir lieu ddwy, neu dair,—neu ragor na hyiiv-cto os meiha Bycldin Germani dori drui) Fyddpt Prydain neu Fyddin Ffrainc, ni thycia ddim iddi pa faint a fydd ei henillion- Dau macan mawr y sydd gan Joffre a French hyd yn hyn, sef. I 1. Rhwystro'r Germaniaid i gyrhaedd Paris ar y dde na glan y mor yn Ffrainc ar y gogledd. 2. Temtio Germani i ymosod ar linen v neu safle gadarn, a cholli cynifer ag sydd bosibl o'i gwyr wrth hyny. Nid yw Joffre na French hyd yn hyn wedi ceisio o ddifrif i symud ymlaen- Yr oil a ddymunent wneud oedd ihwystroi" gelyn i don trwodd,, a chael allan ar yr un pryd pa le rwyddaf y gallent hwythau doi1 trwy ei Fyddin ef. Costia pob ymosodiad felly yn ddiud I Germani—ac nis geill mwvach fforddio taj« pris mor fawr a chynt am fuddugoliaetlj; Mae ei hadgyfnerthion olaf bellach we?1 cael eu galw allan Os na fedr lwyddo icnJll un neu ragor o'r Pedair Gwlad o'i phlaid, a chael felly filwyr newydd i lenwi He y rbaj a gyll yn awr, vi-, a rhaid fydd iddi gilio yn 0 i fan Ile y bydd ganddi linell ferach 1 W hamddiffyn nag sydd ganddi yn awr. Amddiffynfa gadarn Prydain yw y nior a'r llynges. Amddiffynfa gadarn Ger- mani yw yr Afon Rhine a'r caerfeydd ced- yrn wyliant ei glan rhyngddi a Ffraine- Ond man gwan Germani yw y cyffindlf rhyngddi ag Awstria. O'r cyfeiriad hWIVj gallai gelyn cryf gyrhaedd ymysgaroedd Germani ar fvrder. Yn awr eto troer i'r Dardanels. Cwyna rhai pobl na astudiant y sefyUfa fod un 0 Fyddinoedd Prydain yn cael ei gwaS- traffu yn y Dardanels yn lie cael ei defn. yddio i gynorthwyo Syr John Ffrainc. Ond bydd enill y Dardanels gan Brydain yn ergyd mwy marwol i Germani nag a fuasai enill ugain neu ddeugain null. tii o dir genym yn Ffrainc. Ac enill tir yr ydym ar lanau'r Dardanels o ddydd 1 ddydd. Gwir fod ein colldeion yno y drymion iawn. Ond buddugoliaeth ra mewn ystyr filwrola fydd wedi y cwbl 1 gYfl Felly, a chymeryd golwg dros Vr/ho faes, gwelir nad oes achos gwangaJoni diin yn natblygiadau y Rhyfel ar y Cyfan< yr wythnos a aeth heibio.