Collection Title: Seren Cymru

Provider: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Baptist Union of Wales.

View full details

First Previous Image 2 of 8 Next Last
Full Screen
7 articles on this page
Yr Eisteddfod a Llenyddiaeth Gymreig

Yr Eisteddfod a Llenydd- iaeth Gymreig. Nis gellir sylweddoli yn llawn bwysigrwydd llenyddiaeth i £.ywyd' oenedl. Os yn fynegiant o,'i syniadau a'i theimladau a'i dvheadau uchaf a phuraf, profa yn ddyfumwiald diyrchafol yn feddyliol a. tnoesol. Datguddir cyr- haeddiadau uchaf bywyd ein oenedl yn ei llenyddiaeth. Gellir olrhain hwres ein oenedl yn ei hymdrechion am wybodaeth* a datblygiad bywyd oenedlaethol, drwy astudiaeth o len- yddiaeth Gymreig. Derbynir yspryd- iaeth i ymdrechion llenyddol drwy fyfyrdod ar gynyrchion athrylitli y gorphenol. Trwy ein llenyddiaeth ceir golwg glir ar y, bywyd cenedlacthol Cymreig yng nghwris ei dyfiant yn y gorffenol, a ohlywir cenadwri "Cymru Pa" wrthym ni yn bresennol, yr hyn a ddylanwada i bendferfynu cyflwr Cymru Fydd." Cynysgaeth gen- eillaethol gyfoetbog ydyw ein llen- yddiaeth. Nodweddir y Cymry gan serch at lenyddiaeth. Nawddogodd a chef- ruogodd yr Eisteddfod lenyddiaeth Gym reig. Meithrinodd. gariad at le-nyidd- iaeth, a phrofodd yn ysprydiaeth i alluoedd a chymliwysterau a theiljrng- dod awdurol. Amoenir drwy'r Eis- ooddfoo i gynyrchu chwaeth a pharch at lenyddiaeth ym mhlith y werin, a daliodd gynyrchion ein llenoirion yng ngwmdd y cyhoedd, a oheisiodd sym- bylu pobl i'w darllen a'u hefrydu. Achlysurodd gyhoeddiad cynyrchion o wreiddioMeb, a bu yn offerynnol i gyfoethiogi ein llenyddiaeth. Bu "Yr Eisteddfod," cyhoeddiad perithyuoh i'r Eisteddfod Genedlaethol, yn wasan- aethgiar i gyhoeddi eyfansoddiadau bu- ddugol. Bu'r sefydliad oenedlaethol hwtn yn famaeth i'n llenyddiaeth, a haedda gefnogaeth gyffredinol y gen- edl. Deffrodd uchielgais llenyddol ym mhlith oarwyr lien. Y mae gwierin darllengar a llengar o bwysigrwydd naawr i'r bywyd oenedlaethol Cymreig, ac i'r graddau y llwydda'r Eisteddfod yn ei swyddogaeth dyrchefir a diwyllir ein oenedl. Tybia rhai mai ychydig ywi nifer darllenwyr awdlau huddugol yr Eisteddfod Genedlaethol. Nodwedd- • ir yr1 oes hon gan fanteision lluosog i ymgyfarwyddo a llenyddiaeth ygwa- hanol genedloedd. Go-sodir huflendysg Yllg nghyrhaedd y werin. Ni raid i'r Genedl Gymreig gywilyddio yn her- wydd ei llenyddiaeth, oblegid y mae'n gyfoethog mewn meusydd myfyrdodac mewn defnyddiau diwylliant a dysg- yblaeth feddy liol a inoesoi. NodwefM- ir Cymru gan lenorion a duwinydd- ion, ac y mae ei llenyddiaeth yn nod- edig o g-refyddol. Cyfarfydda yr Eis- teddfod a thuedd lienor ion Cynlrieig at dduwinyjddiaeth. Er enghraifft medd- ylier am destynau traethodau yn Rhag- lenni Eisteddfodau 1907 a 1914, Efrydiaeth Gymharol o r Testament Newydd Cymraeg: (A.) Yng Nghyfieith- iad Salesbury a'i gydweithwyr; (b) Yng nghyfieithiad diwygiedig yr Esgiob Morgan; (c) ac, yn niwygiad pellach yr Esgob Parry." Pechod yng ugol- euni Datblygiad." "Athroniaeth Euek- i I en yn ei pherthynats a Seiliau Cref- ydd." Ni chyfyngir traethodwyr i bynciau duwinyddol, eithr arweinir hwynt i axnrywiol feusydd mewn llen- yddiaeth, megys "Dylanwad Llenydd- iaeth y Cyfandir ar Lenyddiaeth Cymru." i Brhoddir lSyJw: arbennig i'r Ddrama a'r Pfugchwedl. Testyn y Ddrama Gymreig- yn Eisteddfod Caernarfon yn 1886 ydoedd "Buddug." Daeth y Ddi-ama yn dra phoblogaidd • yng Nghymru yn ddiweddar. Ceisia Ar- glwydd de Walden, un o Lywyddion Eisteddfod y; Fenni yn 1913, wneyd y Ddrama yn fwy poblogaidd yng Nghymru. Rho-ddodd gant <0: bunoedlcl ddiweddar yn wobr am Ddrama seiliedig- ar fywyd Cymreig, yr hon a actiwyd yn chwareudy Haymarket, Llundain. Bwriada sicrhau chwareudy symudol er myned drwy Gymru. Tybed y llwyddia ei ymgais ef ac eiddo eraill gyda golwg ar y Ddramia. i gynyrchu hoffter cyffredinol ym mhlith gwerin Cymru o'r Chwareudy? Cynygid gwobr yn Rhiagfea Eisteddfod fwriadedig Bangor yn 1914 am Y Ddrama oreu seiliedig ar fywyd Cymreig y Gianrif ddiiweddiaf"; a hefyd am "Y pexfforniiad goreu o unrhyw Ddrama Gymraeg yn dal cysylltiad uniongyroh- ol a, Bywyd Cymreig," a threfnid blaenbrawf yn y gymydogaeth ddew- isid gan bob owmni, er dewi08 dau gwmni ar gyfer y gystadleuaeth der- fynol ym Mangor. Rhoddir cyfleustra hefyd i'r nofelydd i ddatblygu ei da- lent mewn "Storiau Cymraeg seiliedig ar fywyd Cymreig. Rhaid fod dy- lanwad yr Eisteddfod yn fawr arddat- blygiad talent lenyddol yn banes ein oenedl. Trefna Cymdeithas yr Eis- teddfod Genedlaethol i gyhoeddi y oynyrohion llenyddol buddugol, yr hyn olygla ychwanegiad pwysig at. gyfoeth ein llenyddiaeth. Gaiff barddoniaeth sylw eithriadol drwy'r Gadair a'r Goron yn yr Eis- teddfod Genedlaethol. Apelia'r adran hon >0 lenyddiaeth Gymireig yn gryf iawn at ddeall a theimlad y, Cymry, a cheir amrywiaeth mawr mewn darlun- iau, arucheledd meddyliol, a gialludis- grifiadol a hediadol, nes cyffroi dyoh- ymyg a thieimladau a swyno meddyl- iau pob gradd a dosbarth yn einplith. Cynyrchir ynom edin", Id o bryd- ferthwch a seroh at y pur a'r dyroh- afedig, gan greadigaetKau dychymyg y beirdd a'u dilsgrifiadau o geinder nat- ur a nerth gwirionedd. Da wein beirdd i amlygrwydd a bri ym mhob cyfnod o ddeffroad ac adfywiad byw- yd oenedlaethol, ac nis gwyddom ein dyled fel eenedl iddynt. Dyma dyst- iolaeth yr hanesydd J. R. Green: "At the hour of its lowest degradation the silence of Wales was suddenly broken by a, crowd of. singers. The new po- etry of the Twelfth Century burst forth, not from one bard or another, but from the, nation at large. Dang- osai deffroad awen y beirdd gyfnod o nerth a bywyd newydd yn banes ein oenedl. Wrth ddewis testynaii cys- taidleuol i'r beirdd gelwir eu sylw yn fynych at faterion oenedlgarol a gwlad- garol. Sylwcr ar y gystadleuaeth mewn barddoniaeth o Raglen Eisteddfod Bangor: Awdl y, Gadair, "Eryri"; Cywydd, Arwisgiad Tywysog Cym- ru yng- Nghaernarfon a'r "Fugeil- gerdd seiliedig ar Fywyd Cymreig yn y ddeunawfed Ganrif." Ceir hefyd gy,stadleuaethau mewn cyfieithiadau mydryddol i'r Gymraeg o'r Saesneg, Ffrangeg, Groeg, EUmypeg, a'r Lladin. Tuedda hyn i ehangu 'meddyliau y beirdd ac i c-hwyddo eu gwybodaeth. Dygir hwynt i ymgydnabyddiaeth a chy,nyrohiop. gore-a beirdd mwyaf di- wylliedig cenedleedd eraill, ond am- cenir y,ll benaf i'w dwyn i ymgyd- nabyddiaeth a llenyddiaeth a thradd- odiadau eu cenedl eu hunain. Dylan-, wada yr Eisteddfod i ddisgyblu medd- yliau Uenorion Cymru, a datblygodd ein llenyddiaeth yn ddirfawr o dan ei nawdd. Effeithia yr Eisteddfodau lleol drwy'r wlad yn gyffelyb, a chyboedd- wYid llawer o gyfansoddiadau bardd- oniol a rhyddieithol am y rheswm iddynt fod yn fuddugol, ac iddyntfdder byn cynieradwyaeth uohel y beirniaid. Sefydliad pwysig yn hanels bywyd oen- edLaethol Cymreig' yw y LlyfrfaGen- edlaethol, yr hon a sefydlwyd yn Ab- erystwyth yn 1909, ac oMieinir y symudiad ddygodd hyn oddiamgylch i ddylanwad yr Eisteddfod. Crybwyllir penderfyniad ynglyn ag Eisteddfod yr Wyddgrug yn 1872 yn nafr sefydlu Llyjtrfa Genedlaethol flel cyohwyniad y symudiad sydd erbyn hyn yn ffaitli yn hanes ein cenedl. Penrhyneoch. HENRY EVANS.

NODION 0 GEREDIGIONI

NODION 0 GEREDIGION Mae y Prif-atliraw Dr. T. F. Rob- erts' wedi ymneillduo o'r dref bryd- ferth yn Aberystwyth, dros y gwyliau, i anedd-dy clyd ar y myrnydåoodid P-ontygNvx,drw,o, ia, theitMI-a.i'n hapus yn yr awyrgylch iach yn rnholi o swn y byd a'i ddwndwr. Gwelsom ef y d ydÙ o'r iblaen wedi dod iwaered- c'r niyi.ydd uchel i ddyffryn Ystrad Fftur, ar ei ffordd i'r Pwyllgor AddyiSg yiiillaiibedr, aiiielus oedd bod yn ei gwixtpeini diddan a gwrando ar ei araith odidog ar Angenrheidiau add- ysgol y do ieuanc." Cawsom hefyd ar ddeall ei fod yn. patoi yn brysur ar gyfer cyfarfodydd yr Undob yn Pontycymer, ac y bydd gwledd yn aroi y rhai a allant fod yn breisenol yn y cyfarfod cyhoeddus nos Fa wrth. Bydd tywysogion yr enwtad yn y cyf- arfod hwnw, yn rhoddi eu gweledig- aeth' ar brif bynciau erefydd bur a dihalogedig. Mewn yegriif gan wr talentog o Ceredigion y:n y Genmen ddiweddaf dadleuir yn gryf iawn dros uniad yr Enwadau, a hynny ar dir sydd deb- ycaoh o lawer i dywod, nac i graig. Gall y Bedyddwyr, yn ei dyb ef, ffar- wielao am byltlh a'r Ordinhadau, Bedydd a Swper yr Arglwydd, ac utio'n rhwydd iawn a'r Annibynwyr., Dyrwed yj dylai Cymru oil fiabwyisiadu Crist- ionogaeth newydd, nid C-ristionogaiatii hen wironiaid Cymru Fu, nid Cristion- og-aeth y Tadau fu, yn braenaru'r tir ac 31n hau had da y Gair yn nghalon- au meibion a merched Gwalia, ond Cristionogaeth y Tair Efengyl gyntaf. Nid oes eisiau cymorth Efengyl y diisgybl yr oedd yr Iesu yn ei g'aru,' }rf¡rue'r tair arall heb ddim, o'r athraw- iaethau cysylltiedig a'r ordinhadau yn ddiiigon i gynyrchu byd gwyn" a dechreuad o'r Mil blynyddau." Beth ydyw amoan y fath yisgrif? "Rhaid oael gwell sylfaein i osod i fyny un enwad imawr erefyddol. Gormod; o gym- eriadwyo gwair a soil, pethau i dan, sydd yn y dydidiau hyn, a dyna ydyw siwim a isylwedd yr h yn a ysgrifennir gian y gwir parch us o Langybi.

PEDR HIR A THRYSORFAR EGLWYSI GWEINIAID

PEDR HIR" A THRYSORFA'R EGLWYSI GWEINIAID. Mr. G,ol.Fel un a deimla ddi- ddordeb yn y mudiad uchod, teimlaf yn 'd -rai diolchgar am ysgrif amserol Pedr Hir, yn y Seren am Gor. 28. Teimlaf ei fod wedi cydio yn y very argument" yr oedd eisieu ei ddwyn i sylw. Mae'r taflenni sydd ganddo yn ffeithiau didrioi yn ol, 0, blaid y mudiad ardderchog hwn. Ffeithiau ac engreifftilau sydd arnom eu hoisiau, fel sydd yn yr ysgrif uchcd. Sicr gennyf y bycidaiit yn fwy effeithiol i symud y l'hai sydd yn dweud nad ydynt yn credu yn y, in-ucliad." Yr wyf yn hyderus gredu y byddan t Y Il well nag ysgrif.au mawrion ac areith- iau meithion y brodyr parchus sydd yn ymweled ar eglwysi ar ran y mudiad. Gwn y bydd i'r brodyl' uchod faddeu i mi am awgrymu iddynt pan yn ym- weled ag eglwysi'r enwad, ar ran y drys'Orfa, wneud defnydd o daflenni Pedr Hir yn eu hanerohiadau, gan ddal y ffeithiau sydd ynddynt ger bron yr .eglwysi.' Facts are stubborn things." Hefyd carwa weled rhyw frawd neu frodyr eraill (a phwy yn well ha Pedr Hir?) yn ymgymryd a dyfod ,allan a thaflen o'r gweddill o eglwysi g-weiniaid yr enwad. Gwn fod hyn yn golygu llafur ac 'ymchwiiiad mawr, oiid rmw'r wobr yn sicr. Purion fyddai i'r eglwysi sydd hyd • y:n hyn heb eu hargyhoeddi o' worth a theilyngdod y mudiad, neu o'r hyn lleiaf, heb symud yn y mater, i ddewis rhyw frawd i ddarllen taflenni Pedr j Hir ar nos Sul neu ryiw adeg gyfleus arall. Credaf y byddai i ragfa-rn gael ei symud. trwy hynny. Ydwyf, yr eiddoch, Llandysul. EBENEZER THOMAS.

DYSGEIDIAETH Y DYSGEDYDD AR CYMRU

DYSGEIDIAETH Y "DYSGEDYDD | A'R "CYMRU." Mr. G,ol.C-ofus gennyf ddarllen y pennill isod pan oeddwn yn lianc, Credwn, y pryd hwnnw, mai cynnyrch yr oesau tywyll" ydoedd; ,oud syn- nwyd fi yn ddiweddiar fod cyhoeddiad o safle Cymru yn ei ddarostwng ei j hun i gyhoeddi'r fath spwrial. Mae ysgrif hynod o ddiddorol yn yr un rhifyn o'r Cymru," gan wei- nidog i'r Bedyddwyr, sef Dewi Eden, a.c fel tal aim1 dani, wele frathiad i'r Awd wr ar y tudalen olaf. "Tal y Mynydd. Ar glowr yDys- gedydd am Ionawr, 1854, yr ym- ddangosodd y pennill gyntaf. Tegid a'i g-wnaeth am hen wr cloffi a fyddai'n jarfer dod i'w wr^ido yn pregethu, ac i 0 i enau y ca-ed ef— Abram JenlMns a?.?1, IWT 0 'li Lin, Droohwyd yn y noe oil Ond ei ddau benlin. Rhyfeddod fydd gWûl'd Abram Ar ben Caersajlem fryn, A'i ddau ben lin yn dduon, A J. gorff i gyd YN wyn." A wfnewch gani^tau i mi Mr. Gol. i ateb yr ynfydion sydd yn yinhvf- rydu yn y pethau hyn yn 01 eu hyn- iydrwydd. Rhyjfeddach gweld Ta,enellwyr Ym mhlith y, dedwydd lu, A chroes wen ar eu tafoEm A'u cyjrff i gyd yn ddll. Rhwydd iawn i wir Fedyddiwr Wrth weld yr olwg gas, Yw meddwl fod, y oyfryw Oil wedi'u oroesi mas. Tonyrefail. Benoni [Weler pennill ateb uddyJ sp5aom ni ■ gynt: Os iuai g'Wyn yw pob ysmotyn A dansuddir yn y dwr, Hyfryd iawn fydd gweld Bedyddwyr ,011 yn wyn o g-ylch y GwT. Hynodiawn fydd gwekf TaenellwJvr Yn y wlad yn ceisio bri, Ag ysmotiau a)r eu taloen, A'u holl gorff yn eitha du." [Pwyf oedd yr awdur, tybed?—GOL.].

IHENRY RICHARD

HENRY RICHARD. byir, -Hwy I'ach nad anniddorol i ddarllenwyr y "Seren" fyddai gair oddi wrthyf eto ar yr uohod, yn fwyaf neilltuol felly wedi'r diddordeb mawr a dei-mlais Nvrth ddarllen. llith rhag- orol y Parch. E. Ungoed Thomas yn ei pherthynas' a'r "Aleod droo Gym- ru," fel y gelwid Henry Richard. Nid aelod dros Merthyr yn unig 'roedd ond aelod dros Walia Wei-i--aelod' dros ddynoliaeth -aelod dros Heddwch-dyn yir egwyddorion, acnid dyn y gwerin- iada-u. Yr oedd darllen yiso-rif Mr. Thomas yn amheuthyn i mi—yn rhyw fath o p^sis yn yr iun ialweh—yn rhyw gysur ynghanol swn mjag-nelau a rhialtwch milwriaeth. Melys moes eto. Oof genyf unwaith glywed Henry Richard mewn cyfaj-fod yn Aberdar yn dywedyd ;a gajilyn: Mai'r gweitliwyr sydd yn cynyrchu cyfoeth a'r mawrion yn eu gwastraffu trwy eiieu'r miagiiel." 0! amí yohydig enyd o Henry Richard, Richard Cobden, a John Bright, ac yna. darfyddai'r rhyfel, y, difrod ofnadwy air fywydau, blodau dynoliaeth, er mwyn budr elw i'r ych- ydig ar dra,ul y mwyafrif. Mawr yw Diana'r Ephesiaid. Gwreiddyn pob drwg yw ariatig'arwcl.i, a'r drwg mwyaf a dyf o'r gwreiddyn yw rhyfel. Yr eiddooh mewn hedd. Trimsaran. T. E. DA VIES.

0 FFYNONGROEW

0' FFYNONGROEW. Dyddiau Mawrth a Mercher, Gorff. 25 a'r 26, cynhaliodd yr eglwys uchod ei gWYf bregethu flynyddol. Y cenhadon eleni oedd y Parchn. Evan Williams, Froiicysyllte, a. Charles Davies, Caer- dydd. Cafwyd eyrddau rbagorol. Dechreuwyd y gwahanol oedfeuon gan Stanley Jones (A.), Parch. T. Wells Jones, Croesoswallt (A.), a'r Parch. JR. E. Williams, Treffynnon. o

CARMEL SIR BENFRO

CARMEL, SIR BENFRO. I Cynhaliwyd ein cyfarfod blynyddfol eleni Sul, Gorff. 30ain, pryd y cawsom i'n gwasanaethu y Parchn. W. J. Wil- liams, Trelettert, yn Saesneg, a, S. G. Bowen, Brynoemaes, Sir Benfro. yn Gymraeg. Erys mewn oof yr wyi ddymunol hon; y brodyr yn eu hwyl- ilau goreu, yn traethu yr hen gen- adwri i gynulleidfa, hwsog; y oasgl- iiadau yn sylweddol, a'r Arglwydd yn gwønu.