Collection Title: Seren Cymru

Provider: The National Library of Wales

Rights: This resource is copyright of Baptist Union of Wales.

View full details

First Previous Image 3 of 8 Next Last
Full Screen
9 articles on this page
LLYTHYR AGORED IR PARCHI B HUMPHREYS FELINFOEL

LLYTHYR AGORED. I'R PARCH. B. HUMPHREYS, FELINFOEL. AnwYll Mr. Humphreys,—! Cor. iv. 3, 4, a II Timotheuis ii. 16, 17, 23, 24. (C.S.D,.). Ydwyj, anwyl Mr. Humphreys, Yr leiddoch y;n ffyddlon, D. SPENSER JONES.

ARGLWYDD MERTHYR Al II FEDYDD

ARGLWYDD MERTHYR A'l FEDYDD. At Olygydd Seren Cymru." Y inaie lie i ameu nad cywir y Pareh. T. Williams ma Dr. Witton Davies parthed y, gwr a fedyddiodd y diweddar Lord Merthyr. Yn ol her. Lyfr Cofnodion Eglwye Silo--Demi, Abercanaid, ordeiniwyd y Parol). Richard Johns, yn weinidog yma ddydd Nadolig, 1848. Symudodd oddiyma yn gynnar yn y fhvyddyn 1850 i Sion, Pontypwl. Tach. 2, yjn 1851, y dechreuodd y Parch. John Evianis arei weinidogaeth yn y lie Yn ystod 1849—blwyddyn ]ø.WIl llafut' Mr. Johns yma, bedyddiodd rai degau o Avrau;iawyr. Gorph. 22, o'r fiwyddyn uohod, bed- yddiwyd tad a roam Lord Merthyr, sef Thomas W. a Mary Lewis ynghyd a 22 eraill. Y mis canlynol, Awst 12, y bedyddiwyd W. T. Lewis ei hun yn un o 29. Yr nelod hynaf o'r eglwys hon hedd- yw ydyw Mrs. M)artha Sauntieris--y,n 87 mlwydd oed. Hen cihwr anwyl a fu o wasanaeth gwerthfawr i'r ardal am fiwyddi maith freI byd-wraig. Pan yn ieuane, bin yn., forwyn yn nheulu y Waunwyllt. Yr oadd ei meistres, Mrs. Luoý: Thomas, yn fodryb iLady Lewis. Ohwaer ragorol i'r achosoedd Lucy. Mae'r clock yr anrhegodd Silo ag Isf yn oenddfed' yn gryf heddyw ypi mhulpud y Deml. Talaihon yn wythnosol i lawer iam giario defnydd- iau i godi yr hen gapel. Yr oedd Mrs. Sakindiens yn un o honynt, a hi yin. unig sydd yn fyw) i ddwoud yr hanes. Erys yn nhir Beulah, ynham- ddenol ddisgwyl yr al wad; oddidraw. Hi a. fedyddiwyd Hyd. 21 yn 1849 gan Mr. Johns. Oddieithr fed yna ryw dystiolaeth bendaiit arall ar gael i'r gworthwyrueb rh wymir fi i gredu yng ngofeu yr hen Lyfr hwn, mai'r gwr fedyddiodd y degau yn nyfrioeidd y Taf yn 1849 oedd bedyddiwr "Lord Msithyr," aef y Parch. R. Johns. WILLIAM GRIFFITHS, Ysg. yDeml Abercanaid. t

AT YR EGLWYSI I

AT YR EGLWYSI. Gwerthfawr Ílawn ydyw gweled y Llywodraeth yn ceisio cael a-talfeydd oyfraith ar y fasnaeh feddwol. Yr oedd Dr. Guthrie, cyn ei ddyfod i Edinburgh, yjn weinidog mewn plwyf oedd yn hynod1 am ei sobrwydd, a'r rheswm am hynny ydoeddl, nad oedd po ond un tafarndy yn y plwyf. Er mwjyn prynuro diwedd medJd'wkiiod i boll swyddogion crefydklLpo.h aelod crefyddol, lwyrymwxthiod yn ber- sonol oddiwrth y dtiodydkt meddwol. Mae sefyllfa feddwol ein gwlald1 yn galw ar bob u,n a fynnai wllISianaJethu Duw a,'i genhedliaeth i lwyrynawfrthod a'r hyn sydd yn aoliosi mieddmliod, ob- legid gyjdja'r yfed cymedrol y deoh- reuodd y meibion a'r merched1 medd- iwaf yn y wlad. Myne-d yn llwyrym- attalwyr yn uni-cr a wna/r triO iddynt hWtYi, a chan fod esiampl yr yfwr eymedfol yn llefaru yn ucliel fad yfed yn rhegoiri ar Iwyrymwrtihod a hwynt, "With ei didilyn ef ni bydd y rhai hyn bjyjbh yn wiaredol. "Riieai," oofiwcli hyn: o'r holi fag- lo,it sydd ar lwybirau ieuencifcyd' ein gwlad, fel y. djengyB yr ymchwiliad. di- weddairiaf, y fwyaf distry-wii,ol yw'r ddjod feddwol. Os ydyin yn met-hu Bobtri hen feddwon, gadewch i ni wneud ein rhan i gael yr oes sy4d p oodi yn loes sobir, åJc felly fe dd;er- fydd mteddwidod Prydain gyda'r oes breisennol. Bydded i ni wneud yn debyg i'r cc firemen." Pan fyddant hwy yn methu diffodd y tan y;n y ty IJC Mae Ir oryfan yn wenfflam, maent yn troi y flre-emgin-e air y; itai nesaf i gadw y tan rhag ennyn ym mhellach. Moo yn bur anhebyg y giellir diffoid cli^nant cyndideiriog yr ymyfed yn y rhai y nila,o wedi Qiael bJyny,,Jd,o,ed,I- o, rwysg, 000 jmroiddier aiti o ddifrif i geisio dyfrhau yn clda ag egwyddlorion sob- rwydd ar yr laiehvyd' giartref, ac ymhob He blant ac ieuenctyid, fel yr achuber hwynt mpwn pryd. Dyrounol fyddai fod llawer mwy o SAW, yn calel ei dialu gian yr eghvysi, yn y oyfwng- difrifol hwn yn hanes ein gwlad, i'r matlr hwn, Cofier mai maiwr fydd braint ac anrhydiedd' y ineb a Iwyddo i wneuld' y peth Ileiiaf i aichub Prydain o afael y gelyn di- niitiiol hon. BLAENLLECIIA JONES.

IPAHAM

PAHAM? At Olygydd Soren Cymru." Syr, -Gofynrua llawer iddynt eu hunain, ac i ereill, prnn y try cynifer oweini:dogion a jnyfyrwyr Ymrueill- tuol y blynyddoedd diwedkLaf hyn i'r Eglwys Wladol. Ai meddwl am sesmwyfchyd:, ac am droi mown eyichoedd mwy: urddasol, !a, u gwisgo ni'Owii gyoau gwynion? Ai teimlo f,od cyfaiieoddi dwy hregeth yr wythnoe, a'u traddodi, yng-hyd a. ohyf- liawni llawer o .wa-ith. arall perthynol i'w swydd yn peryg-lu ieohyd1 ac yn llesteirio datblygiad y meddwl? Ai gweled yr anhaMister o bregethu yn etbyin pechodau oyhoeddtus, a rhai o'r cyfranwyr goreu tuagalt yweinidogaeth Yill euog o honynt? Ai barnu neuob- eithio y byddant o fwy .gwaemw.eth i'r werin yn Eglwys Loegr nagmewn Eglwys Aighyd ffurfioI ? A djawi giofyniad ar bwno arall i'r meddwl wedyn: Beth a bair fod cyn lleied o aneeinwythder a. ohyffiro yn pliith pan edy un on gweinixlogion ei enwiad? A gyfLawnwyd yr hyn a ddywoowyd drwy enau Texaiyaoxi "And the minds of men are widened writh the prooesB of the sum?" Ai goddefgarwoh y, meddwl agored, a'r ysbryd mawtrfrydig a gyfrif am hyn? Ynte, a rhaid ywi priodoli'r tawBlwoih byddarol i odûefgarwoh dynirorn difafc- er, didaro la di-eimid? Ao ni all dolur gwiaeth gydio mewn enwad na "tojer ance of indiflferenoe. Priodol didfigotn, am a wn i, abooi- eddigaidd fyddjai gofyn i'ch cymydog --un o'r teaioilwyp- diwt&ddaf--am ysgrif i'r Seren tar" Pabam, y gieudewms y Bedyidkiwyr?" Yr leiddooh, 1, W. G. W.

Y GENEDL FFRENGIG

Y GENEDL FFRENGIG. Mr. Gol.Wrth ddartlen eich erthygl ganipus ar Genedlaetholdeb" yn y "Seren," a'ch bod yn son gryn dipyn iam Ffmine, oofiais am y ddau baragraff -canlynol a wielir yn y rhag- yihiadrodd.1 i'r Gyfraith Salicaidd. Dy- wied un lawdwr wrth eu difynnu yn y Ffrangeg nad oes fodd gwneud cyf- iawnder a'r gwreiddiol meivii cyfieith- iiad. Cymerais inau yr her, a chan dybiod y byiddai'n ididJidJdool ga-n rai o ddarllenwyr y "Seren," dyma fi'u ei anfon i chwi, er iddynt gael gweled rhagoroldieb y genedl Pfrengig. "Y miae oenedl y Ffranciaid [Franlas] yn enwog, a chanddi Dduw yn Sylfaenydd; ctref 13aii arfau, diysgog mewn hedd amodau, doeth miewn cyng- or, liardd ac iach o gorff, hynod mewn purdeb a phrydferthwch, beiddgar, chwim a, ffyrnig mewn brwydr, wedi ei throi'n ddiweddar i'r ffydicll Babydd- oi, rhydd oddiwrth heresi. Pain oedd1 hi eto dan ddyjanwad crediniaeth farbar- aidd, dirwy ysbrydoliaeth Duw, chwiliai am lallwedd gwyddoniaeth, yn ol natur ei cbymwysterau, hiraethai am gyfiawn- der, a gwyliai'r ffydid'. Ysgrifennwyd y Gyfraith Saliaa,idd gan benruethiaid y, genedl hon, y, rhai y pryd h wnn w a reolent yn ei mysg. Byw fyddo'r Crist isy,ii caru'r Ffranciaid! I Amddiffyniaid Arglwydd yr arglwy- ddi, amddiffynnodd,, lesu Grist, eu teyrnas, llanwed â'i ras y rhai a'u llywodraetha, arweinied ,eu byddin, cys- goded hrwYi tu 01 i wrthglawdd y ff ydd, ac, yn. Ei drugaredd, rhodded iddynt ae, yn Ei d M,are, heddweh, llawenycld, a h-apusrwydid, Ca:ny,s y genedl hon, a hi'n gref a gwrol, a wrtbododd' yn chwyrn, ac a fwrodd olddiar ei gwar yr iau Rhuf- einig cywilyddujs, lac, wedi derbyn y bedydJd sanclfcaidd, a gasglodd ynghyd esgym y Merthyron a losgwyd gan y Rbufoinijajid yn y, iflam, ac a ddryll- i-wyd a hiaearn. ). Ao y; mae wedi eu goood mewn aur ooeth ac mewn meini gwerthfawr." R. M. P.

IY SABBATH DIRWESTOLTACHWEDD 12

Y SABBATH DIRWESTOL-TACH- WEDD 12. At Olygydd y Seren." Hyderwn y. oofiia hoi I arweinj^ddion yr eglwysi fod yistyriaethau arbennig yp: galw am. ymdreeh o blaid Dirweist ar yr "ail Sabbath yn Tachwedd," 1916. AbeTta.we. MORRIS MORGAN. A bertawe.

IDAVID ELIAS CWMAFON

DAVID ELIAS, CWMAFON. Gyda hiraeth dwys y oofnodwn farRnolaeth v brawd anwyl a gwerth- fawr uchod. i Nid ioledd neb yn fwy blYlw a,o ieumic ei ysbryd nag ef, er yn 62 mlwydd oed. Breintiwyd ef a oborff oryif, a dawnsiai iochyd ar ei rudxliau hyd o fewn yohydig oriau i'w farw. Carreg greulawn yn y lofa a fytrhaodd ei ddydldiau, ac efe gyda'i OTUcbwylioin. Digwyddodd hyn fore M'ercher, Hyd. 4, yng ngwaith Tor-y- Mynydd, ac ehododd ei ysbryd' ymaith y;n hwyr nos drannoeth. Yn y oTf amaeor gwedjdiai ar ran ei weddw unig a'i gyimdogion, ac ardiiodd gyrchu Thai o'u gwelyap i roddi iddynt ei gyrugor olaJ. Pan y gofynxuodd ei weinidog. gan sibrwd yn ei gluet, eut yr co,-dd ei ffydd yn dal, atebodd yn gryf a ckroew arddercbog. Yn ei farwolaeth oaf odd yr ardlal golled. Yr oedd1 yn gysgod i lu o dlodion, ac yn noddwr diflino i'r di- amddiffyn, yn ogystal ag arwr ac ar- weinydd i blant y cyloh. Oafüdd Penuel golled1 nad anghofia. Pi; yma ar hyd ei oes. Bedyddiwyd e: pan yn Uanc gan y diweddar Ddr. Rowlands, agois banner can mlynedd yn ol, a llanwodd swydd diaoon am ddexvmw mlynedd. Neilldkzwyd af jddi trwy arddodijad dwylaw Dr. Wil- liams, Landore, a'i weinidog. Nid geiriau llanw a ddefny|ddid wrth ddy- weyd iddo ei llanw hyd yr ymylon. Rhwydd oedd oael mwy, o alluoedd meddyliol, anJd: amhosibl oedd cael mwy o ffyddlond-eb. Bu'n athraw ymdreoh- 01 dros lawer o flynyddoedd1. Bugeil- iai ei ddoebarth a gofal tad. Dwys oedd gweled llu o fercbed ien,ainc fel plant oonddifaid o gylch ei fedd. Ymwelai a'r cleifion gyda chysonjdeb, ao fel y patriarch Job, chwiliai'allan y gwyn ms gwyddad. Arweiniai yng hg-hwrdd y bobl i,euanc,. a mynai fod yn un o'r etholedigion prin yng nghwrdd nos Sadwrn. Mynychodd lawer ar y Gobeithlu, a chyfranai Y11 ha/el ao yn llawen at bob aehos, ao yn arbeimig at achosion eglwysig. Coll- odd y pagan hefyd ifrynd calon ynddo ef. Gweddiai yn wastad drosto â'i law yn ei iogell. Bu o werth i'r ardttl 001 Cynghorwr plwyfol am lawer blwy- ddyn, a chiaffai y oymdeithaisau dyn- garol ei gefnogaeth frwd; ond yr eg- lwYfS gafodd ei orou. Yr oedd yng ngwasaniaeth hon mewn ianiser ao allan o amser. Cenhadai (drosti yn gyson, a oheir amryw heddyw a briodolant ou haelodaeth i'w gymlielliori ef. Gwel y oyrddau ei pisieu. Yr oedd ef ar dan yn wastad, ia gwaisgarai ei wrei- chi,o-u nes qahesu'T awyrgylch. Yr oedd ei wYlneb yn wastad i'r dydd. Gwelai heibio'r oymylau, a phreswyl- iai mewn bythol jheulwen. Yr Oiedddau beth na allai ,wneud, sef pwdu achwy- no. Nid oedd bLYh mor ddedwydd na phan yn canmol, ac yn arbennig oanmol ei Geidwad. Claddwyd ef prynhiawn dydid Mawrth HyO. 10, yng nghJadidfa/r lie, a.chaf- odd angladd tywysog. Yn y ty gwas- anaethwyd gan y Pardhn. D. Pugh Be van, A.T.S., Aberafon, a, D. C. Ho wells, Maesteg. Yn ,y, cap el gan ei weinidog R. S.. Morris, a'r Parchn W. Richards, Pontrhydyfon; D. G. Davies, Penprysg; ac Evan Jones (A.), Bethiania, ao ar Ian yL bedd gan y Parchn. D. Giles Williams, Tabor,, a J. 0. Jones (M.C.), y Tabernacl. Derbyniwyd llythyrau o gydymdeiinlad oddiwrth Gwrdd Dosbaxth y Cyleh, ac oddiwrth y Paroh. R. E. Williams, Petmbire (cyn-weinidog Penuel), aProff. M. B. Owen, B.A., B.D., CaerfyiKldin. Gada wodkI: weddw unig yn ei dlagrau, a brawd an ym mhertson Mir. John Eliai3, Maetsteg, a llu mawr o berthyn- aeau ptellach a chyfeillion. R. S. M:

I Y DRYSORFA GYNHALIOL

Y DRYSORFA GYNHALIOL. Cynhaliwyd Cynhadledd o gynrych- iolwyr eglwysi'r Garw yn Noddfa, Pontycymer, nos Fawrth diweddiaf. Bu ey,rmffi,edda-a pwysilg a lluosocach yno yn ddiweddar ynglyn a'r Undbb, ond nid llai ei phwyisigrwydd os Hai ei rhifedi ydoeidd y gynihadledd hon. Bu rhwystrau i eglwysi'r adran ymasym- ud yn effeithiol gyoo'r mudiad hwn, ao erys rhwystrau, sef yr ttn a ystyrir gan rlai yn ormod i'w gOTOsgyn, sef dyledion trwm, onJd: oyfyd y Garw uwch y rhwystrau hyn yn ysbryd Zorobabel gan ofyn, Pwy, wyt ti y mynydd mawr? gerbron eghvysi'r Garw y byddi yn gydwastad a'r Uawr!" Ymwregysa'r adran yma i'r gad yn erbyen gwr arfog ac anghennog tlodi'r eglwysi gweiniaid, gan fyw yn mywyd helajethaoli Teyrnas Cript tualla-ii i derfynau eu v rhwymedigaethau car- trefol. Ffrwyth awgrym eu bod yn barod i sefyll yn deyrngiarol i'r enwed yn y mudiad nuawr hwn ydoedd y gynhad- Ledd yma. Etholwyid Mr. W. Thomas, rryiton, i',r gadair, ao wedi treulio ychydig amser wrth oreedd gras, caf- wyd anerohiad byr ganddo a'i lygaid yn gwreiohioni gan dan oariiad Crist yn ei gymeJl at y gwaith. Yr oedd y noson yn airw iawn, yn arwaoh na'r Cwm sy'n dwyn yr enw, er hynny, wynebodd Dr. Edwards, Caerdydd, cad- ben dewr y mudiad' ar y storm a'r glaw, gan bwyntio ei leetr i hafan hjyfryd y gynhadledd, ao efe oedd siaradwr nesaf y owrdd, ao ofl arfer • tynnodd y trydan dwyfol i lawr dros wifrau tyner teimlad brwd ei yspryd ei hun o blaid y gwaith. Hawdd dilyn y Dr. yn y fath awyrgyloh, a gwimed hynaiy g-an yr ysgrifennydd, yr hwn a ddiolohodd am bresenoldeb arwr y mudiad, ao a ddywedai mai nid amister siarad ydioedd yn gymaint ag amser gweithio. Etholwyd nifer o frodyr a rhlai chwiorydd yn ddirprwy- rueth i ymweled a. holl eglwysi'r Cwm ar nos Saboth benodedig, i ddadleu hawliau'r mudiad aa i gasglu addew- idion. Cafwyd oynhorthwy mawr i wneud y trefu hyn gan y Parohn W. Saunders a W. Thomas, Blaen- garw. Dyohwelodd yr ymwelwyr ad- ref drwy dywyllwch y nos, a'u hys- bryd yn lion gan lewyroh yr addfewid fod gobaith ctryE ir had a fwriwyd i'r ddaoar ddwy,n .ffrwyth yn fuan ar ei ganfed. An yt Giam yw'r olaf i giyicihiwypo! yn y, parthau hyn, ond cred- wn mai "y rhai olaf fyddant yn flaen- af. a amryw o eglwysi Adran Penybont yn gweithio yn rhagorol, ao yn torri hlrwch enaint gwerthfawr eu help ar ben eu brodyr gwan mewn rhannau eraill or .viullan., Carem ddarbwyllo'r cyfryw sy'n aros i'r rhyfel ddJodJ i beoa i Bymud yn gyd- ams, oblegid fel y[ dywieJdbdd Yi Dr. toad oieidldl ganddbi obaith y sym- udent ar 01 ffierijyfi y; rhylel, oo na upodelif yn aw. iWl. PAEAN GKIFBITHS, Ysg.

IRHIWMATICANHWYLDEB Y KIDNEY

RHIWMATIC—ANHWYLDEB Y KIDNEY. Y mae Rhiwmatic yn ganlyniad uric acid crystals yn y Uyveffiau a'r cym- alau, effaith gormod o uric acid yn y cyfansoddiad y methodd yr elwlod (kidneys) ei symud fel y bwriadodd nntur: yla hyn y cytuia pob meddyg graddedig. A'r acid hwn yw'r achos o boen yn y cefn, lumbago, sciatica, gout, anhwyldeb y dwr, oarreg, grafel, a dropsy. Mae llwyddiant Tabledi Estora at » drin Rhiwmatio a fEurfiau eraill o anhwyldeb yr elwlod i'w briodoli i'r ffaitheubod yn adferu'r elwlod i weithredu'n naturiol, a thrwy hynny symudir aohos yr anhwyldeb, yr hyn o angenrheidrwydid a symuda'r effeithiau drwg a ddeillia o hono; ac mae wedi iachau achosion dirifedi gwedi meth- iant meddyginiaethau ereill, yr hyn sy'n cyfrif am danynt yn prysur gym- 1# eryd lle'r meddyginiaethau hen ffasiwn a werthir am brisiau sydd allan o gyrraedd pawb ond y oyfoethog. Mae Tabledi Estora yn llawndeil- yngu y desgfifiad ohonynt—meddyg- iniaeth onest am bris gonest—1/3 y blwch o 40 dabledi, neu chwe blychaid am 6/9. Ar werth gan Fferyllwyr x ymhobman, neu'n xhad trwy'r post, am y prisiau hyn, oddiwrth Estora Co., 132, Charing Cross Road, London, W.C. Carmarthen Agent, A. I. JanBst M.P .S., 16, Lammas St.