Teitl Casgliad: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

rhifyn: Supplement

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 4 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
DYSGEIDI AETH ATHRONYDDOL GERMANI AR RYFEL

DYSGEIDI AETH ATHRONYDDOL GERMANI AR RYFEL. Erthygl I. BRAIDD y gellir dweyd fod llenyddiaeth fwy dyddorol nag eiddo Germani ar ryfel wedi ym- ddangos er's llawer iawn o amser. Heblaw bod ei phwnc yn un dyn sylw o angenrheid rwy dd, y mae rhai o'i hysgrifenwyr yn llawn athrylith alluog a beiddgar. Sicr wyfy bydd o ddyddor- deb nid bychan i'n darHenwyr i gael nifer o erthyglau yn rhoddi cynnwys y ddysgeidiaeth hon ger eu bron mewn modd eglur a beimiad- aeth deg arni. Byddai myned dros yr holl len- yddiaeth yma yn amhosiibl am y cyhoeddir tua 700 o lyfrau y flwyddyn ami gan wahanol awd- wyr milwrol yn gyson yn ddiweddar. Traetha y mwyafrif o'r cyfrolau hyn ar y wyddor o ryfel (The Science of War) yn dra meistrolgar. Ym- hlith yr awdwyr y mae rhai o ysgrifenwyr gallu- ocaf y genedl Ellmynaidd. Dylid cofio. fod y len- yddiaeth hon yn ffrwyth ysbryd milwrol y llwyddodd nifer o ysgrifenwyr mawr y ganrif ddiweddaf ei gynyrchu, ac ni ellir cael syniad cywir am gyflwr rhyfelgar yr Almaen heb ddeall y rihan chwareuodd y rhai hyn. Hebddynt ni allasai Bernhardi, y milwr gfalluog, ysgrifennu ei lyfr cywrain a elwir "Germani a'r Rhyfel nesaf." Fel y ceir gweled, cyfuna y gyfrol hon holl sylwedd dysgfeidiaeth filwrol yr Almaen mewn moddi cryno a galluog. Cymaint yw yr athrylith ddatguddir ynddi fel mai anodd yw ei gosod o'n llaw unwaith y cychwynir ei; dar- llen. Ond cyn myned at ei chynwys yn yr erthygl hon rhaidi gweled beth oedd ei hamod- au. Fel yr awgrymwyd, ni allasai ddyfod i fod onibae yr awyrgylch yn yr hon y cafodd Blernhardi ei hun. Bu gan dair cangen ran mewn cynyrchu yr awyrgylch yma, sef hanes- iaethi, athroniaeth a diwinyddiaeth adran neill- tuol o drigolion yr Almaen. Arweiniwyd yn y tair cangen hon gan dri gwr galluog a enwir gennym yn y man, a daeth Bemhardi y milwr ar eu hoi i roddi ffurf wyddonol o safle milwr- iaeth ar yr oil. Ynddo ef y cawn y ffrwyth addfetaf a mwyaif cyflawn o'r ysbrydiaeth a greoddi y tri y cyfeiriwn atynt a'u canlynwyr llai eu dysg a'u dawn. i. Yr awyrgylch ryfelgar. (1) Treitschke. Yr un cyntaf a enwn fu a rhan yng nghynyrchu hon oedd Treitschke, athraw mewn hanes, yr hwn feddai mvyd: milwr o'i febyd. Ganwyd ef yn 1834, a bu farw yn 1896. Bu yn athraw yn Freiburg; a Berlin, ac heiblaw bod yn areithiwr hyglod medrai ysgrifennu yn athrylithgfar a galluog. Cyhoeddodd tua 17 o gyfrolau Byddai tywysogfion, pendefigion, ysgolheigion a chyfoethogion yn dyfod i'w wrandaw i Ber- lin, a rhoddent y fath fonllef o gymeradwyaeth iddo yn fynych fel nad allai fyned ymlaen a'i ddarlith. Trodd ei ddarlithiau gan mwyaf o amgylch dau bwynt mawr, sef oedd y rhai hynny, disgrifto gorffennol llwyddiannus Ger- mani a phroffwydo y dyfodol disglair oedd' o'i blaen, a drwg-liwio Prydain Fawr ymhob modd. Ymddengys iddo gad eiJanw er yn ddyn ieuanc agy atgasedd dwys at y wlad hon, ac nad allai lai nag arllwys ei lysnafedd; ami bob cyfle a gaws-ai. Yn ei ddarlithiau mynych yr ym- drechai i argraffu ar ei wrandawyr ei bod yn hollol gyfiawn ar dir moesoldeb i fyned, i ryfel a Phrydain heb i Brydain roddi un' achos o hynny am nad allasai Germani gario allan ei chenhadaeth yn y byd helb hynny, a datblygu ei hathrylit'h ymerodrol. Gan ei fod yn athronyddu hanes, fel y bydd hollathrawon hanes pwysig yn yr Almaen, lbyddai ei ddylan- wad yn fawr, ac atdynai ddisgyblion lawer. Ymdreiddiai ysbryd milwrol a rhyfelgar trwy ei holl ddarlithiau, ac ni allent lai na chyn- yrchu ysbryd o'r fath yn y rhai o anian ryfel- gar alu clywent ac a'u darllenent. Siom fawr iddo ef ei hun na chafodd fyned i'r fyddin yn hollol pan yn ieuanc. Gwnaeth i fyny yn dda am hynny yn ei ddarlithiau a'i lenyddiaeth, a chreodd lawer mwy o ysbryd rhyfelgar yn y genedll na phe buasai wedi myned yn filwr. Med da i bersonoliaeth fawr, ac yr oedd yn ddyn tal ac o ymddangosiad atyniadol, yr hyn yn ddiau a gyfrifai yn rhannol am ei ddylanwad fel darlithydd gydla'r lluaws a ddeuai i'w wrandaw. Ond y prif beth a'i gwnai mor ddyl- anwadol oedd cynwys ei ddarlithiau a'r modd y traddodai hwynt. (2) Nietzsche. Athronydd oedd Nietzsche, a hlingennym ddweyd mai mab i weinidog yd- oedd. Trigai ei rieni, mewn pentref yn agos i Leipzig, ac yno ei ganwyd ef Hydref 1.5fed, 1844. Bu yn ysgol elfennol a gramadegol Naumberg. Wedi claddu ei dad, yr hwn aeth yn wallgof, cafodd ei. fam gynnygf ar ei osod mewn ysgol gyhoeddus yn Schulpforta am chwe' mlynedd.. Oddiyno aeth i Brifysgol Bonn, ac ymhen blwyddyn cawn ef ym mhiirif ysgol Leipzig". Ni fu yn hir yma cyn llithro oddiwrth Gristionogaeth. Yr oedd ynddo du- edd naturiol at hyn, a chafodd honno ei meith- rin yn Bonn a Leipzig. Aeth trwy flwyddyn o ddisgyblaeth filwrol, ac yn yr adeg honno datguddiodd ysbryd dirmygfedigf 'at y bobl gyff- redin ac ymddygiad balch ac hunanol. Tra yn Leipzig astudiodd brif waith Schopenhauer, sef "The World as Will and Idea." Gadaw- odd hwn ddylanwad mawr arno drwy ei oes, a cheir olion hynny yn ei holl ysgrifeniadau. Apwyntiwyd ef yn 20 oed yn athraw mewn athroniaeth iaith ym mhrifysgol Basel. Tor- odd y rhyfel allan rhwng Ffrainc a Phrwsia yn 1870, ac aeth yntau allan iddo yn nurse; ond oblegid afiechyd buan y bu raid iddo ddych- welydl. Dyn afiach fu trwy ei oes, ac yn 1879 bu raid iddo roddi fyny ei waith fel athraw oblegid hynny. Yr un flwyddyn collodd ei syn- wyrau, ac felly y bu hyd ei angau yn 1900. Cyn y diwedd: aeth i gredu ei fod yn dduw. Er yr ymwnai ag athroniaeth ni feddai, ond gwyb- odaeth arwynebol annhrefnus o'r mater. Ni cheir un math o gyfundrefn ganddo chwaithi. Daliai fod y byd yn ei gyfanrwydd yn anfoes- ol, ac nad! oedd bwriad ynddo; dywedai na feddai dynoliaeth un amcan terfynol, ond mynai fod yr uwch-ddyn (superman) yn rhag- orach na dynion yn gyffredin, ac yn fynegiant o syniad bywyd-ddatblygol—yn fynegiant o ewyllys dyn i feddiannu nerth. Ni all crefydd, moese;g na gwleidyddiaeth fyddo yn rhwystro datblygiad yr uwch-ddyn fod yn dda, a rhaid gfwneud i ffwrdd a hwy. Dywedai fod Cristion- ogaeth a'i moeseg gaethwasaidd y gelyn mwy- af i'r uwch-ddyn, ac yn groes i ddeddf fawr datblygiad, sef deddf dietholiad y cyfaddasaf. Dylai dynion, meddai ef, amcanu at gynyrch yr uwch-ddyn, yr hwn nad yw ond gris ar y ffordd! at ddyn arall uwch drachefn. I alliu cyrraedd y dyn hwn gofynnol rhoddi y sylw mwyaf i wyddor magwraeth (Eugenics), addysg pobl ieuainc, diwygiad deddfau priodas, uno Eurob a difodi yr eglwys Gristionogol. Y cryfaf syddi i fod yn uchaf a'r bunanaf i faedidu yn ol ei syniad ef. Ynddo ceir engraifft d'eg o ddeddf goroesiad y cyfaddasaf wedi ei chario i eithafion. Ymigynddeiriogai yn erbyn Crist- ionogaeth amei bod: yn gofalu am y gwan a'r afiach. Dylai y rhai hyn farw, medd ef, o'r ffordd, a dylid eu ihelpu i farw am nad oes gwerth ynddynt. Gan yr ochra Cristionog- aeth gyda phob peth gwan ni ddylai fodoli. Mynai fod dau fath o foesoldelb-un i'r uwch- ddyn ac un i'r bolbl gyffredin. Prif ysgogydd bywyd, meddai, yw nid ewyllys i fyw ond ewyllys i gael nerth, a datblyga'r nwyd yma mewn dyn ar yr hyn yr ymbortha arno. Blys am allu neu nerth yw pob greddf fedd dyn, ac ni ddylai dim sefyll ar ffordd bodd'had y gredd- fau hyn. Caru ei hun ddylai pob dyn, ac nid caru ei gymydog. Dyma gyfFes ffydd yr uwch- ddyn y sonia amdano. O'r ochr arall rhaid i'r bobl g-yffredin wneud pdb peth a ofyna eu -meistri,aid iddynt. Bywyd caethweision yw yr eiddo hwy. Beth yw cysylltiad y fath athraw- iaeth a rhyfel? Hyn: fel. y mae y dyn cryfaf mewn ymdrech rhwng dyn a dyn yn profi mai y cryfaf yw y gforeu; felly mewn ymdrech ryfelar rhwng ceriedl a chenedl, y genedl gryfaf yw y genedl oreu. Gwnaeth rhyfel a gwroldeb fwy o les yn y byd o lawer yn ol Niietzsche na charu cymydog fel ni ein hunain. Rhyfel, meddai., yw y gwir ddwyfoldeb i gys- egru a phuro cenedl. Dylid yn wir, wthio cen- hedloedd gweiniaid i ryfel fel meddyginiaeth os mynnant fyw. Fel athrawiaethau Treitschke cafodd y syniadau hyn o eiddo Neitzsche ddyl- anwad dirfawr ar .boblogaeth filwrol ieuanc Germani. (3) Strauss. Deuwn yn awr at ddiwinydd. Ganwyd ef yn Ludwigfsburg, Wurtemberg, yn 1808, a bu farw yn 1874. Efe oedd disgybl disgliriaf Baur a Schleiermacher. Gwnaed ef yn athraw ym mhrifysgol Tubingen yn 1832, ac yn 1835 cyhoeddodd ei Leben Jesu (Life of Jesus), sef bywyd Crist a gyfieithiwyd i'r Saes- oneg gan George Eliot. Yn hwn dywedai mai ffuglith (myth) oedd Cristionogaeth. Am hyn torrwyd ef allan o fod yn athraw yn Tubingen, ond cafodd le y flwyddiyn ganlynol yn athraw diwinyddol yn Zurich. Eithr cyn hyn yr oedd wedi gorfod cyhoeddi ymddiheurad am gy- hoeddi y llyfr. Oblegid rhyw amgylchiadau t,Y ni chafodd y gadair yn Zurich er iddo gael ei ethol idtE, ac yn ei dymer ddrwg oherwydd hynny ailgyhoeddwyd y llyfr yn 1840 gan gadw at ei olygiadau eyntaf. Bu hyn yn foddion icido dorri ei gysylltiad bron yn llwyr a Christ- ionog-aeth. Gwnaeth ei lyfr ar fywyd Crist a llyfrau ereill ddrwg dirfawr i grefydd yn Ger- mani, ac aeth lluaws mawr ar ei ol. Ymwad- odd y rhai hyn a moeseg Crist gan fabwysiadu eiddo y ddau ysgrifefninvr uchod lawer o hon- ynt. Wedi creu anffyddiaeth mewn dynion am Dduwdod Crist, ysbrydoliaeth yr Ysgrythyrau, a phethau cyffelyb, hawdd iawn yw eu cael i, dderbyn athraAviaethau fel eiddo Treitschke a Nietzsche. Ni all neb fesur d'ylanwad Strauss ar ddiwinyddiaeth Germani yn hanner olaf y ganrif ddiweddaf.. Gwnaeth, filoedd yn rhesymolwyr a materolwyr. Y tri wyr hyn roddbdd fynegiant clir i ysbryd fodolai yn Ger- mani er's amser, ac wrth bregethu eu hathraw- iaethau creasant awyrgylch enbyd. Fel yr awgrymwyd, meddai Treitschke ddylanwad dirfawr, a chynydda ei ddylanwad yn barhaus. Nid oes nemawr i athraw hanes drwy yr holl wlad na ddifynant ef yn gyson. Ystyrir ef yn gymaint awdurd-od ar hanes a Macaulay yn ei gw lad: ni. (4) Bernhardi. Cadfridogf yn y fyddin Ger- manaidd yw Bernhardi, a dyn o gryn ddysg ac o athrylith ddiamheuol. Os nad ydym yn cam- synied yr oedd ei dadi hefyd yn filwr enwog iawn. Y mae ef wedi profi ei hun yn y llyfr Germany and the next War," yn un fedr drin y pin ysgrifennu yn dra deheuig" a meistrolgar. Gellir dweydi fod ynddo holl athroniaeth rhyfel o safbwynt presennol Germani o edrych ar y mater. Nid rhyfedd gennym ei fod yn gyfnod- PTP-vdHLlirfi* — L