Teitl Casgliad: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
7 NODION CYMREIG

-=; ..° .7'='=: NODION CYMREIG. Os gwel Y Cofiedydd' oleu dydd y flwydidlyn hÜln, daw erthygl wych ryfeddol yn rhifyn Ionawr gan Miss Helen Rowlands, B. A., Drefnewydd. Gwyr darllenwyr y Brython yn dda am ei doniau hi. Treuliodd Mr. Lloyd Georgie ei wyliau yng Nghriccieth gyda'r teulu. Da gennyf glywed nad oes sail i ofnau'r Biritish Weekly, am iechyd y Canghellor. Edrychai yn rhagorol, ac yr oedd mewn hwyl gystal ag y gallesid disgwyl ar y links. -+- Cafwyd tywydd oer ac ystormus iawn yn y Wladfa Gymreig ym mis Tachwedd, a difeth- wyd llawer ogynhyrchiün y gerddi. Y Saboth cyntaf o'r mis yr oedd y tywydd mor ystormus fel na cheisiwyd cynnal gwaSianaeth ond mewn un o gapelau y'Wladfa. -+- -+- -+- Y mae'r 1 Crynwyr fu yn cynnal eu cyfarfod blynyddol yn Llandudno. ym mis Medi diwedd- af wedi cyhoeddi eu hanerchiadau mewn llyfr. Anfonwyd copi i-bob gweinidog yng Ngogledd C:ymru. Tybed na fydd tipyn 01 "gryndod ar lawer gweinidog wedi y darlleno- y cyn- nwys! Gin' mlynedd yn oJ, sef yn 1815, bu y Cat- rod; u Gymreig, y Welsh Fusiliers, ym Mons, a ch an' -nlynedd yn ol hefyd bu'r Ffravicod yn Ie- t y a T'n Llanryllln. Wedi c. £ .nrif wele y Wesh Fusiliers eto ym Mons i-;L Bel ci aid yn lletyabron ar yr un ysmotyn yn Llaifyllin lie bu'r Ffrancod! Dywed y Drych mai rhai cybyddlyd ydyw cyfoethogion Cymru. Nid ydynt yn cyfrannu yn eu bywyd nac. yn gadael dim yn eu hewyllys i neb ondeu perthynasau. Cyfeirio yr oedd yn bennaf at gyfoethogion adnabyddus fel Arglwydd M!erthyr. Da i ni weled sut yr edrycha pobl ereill arnom. -+- -+- Rhaid i newyddiaduroin, fel pawb ereill, fyw i raddau mWy neu lai ar eu gilydd ond mae'n bosibl pwyso gormod. Gwelaf fod un neu ddaxi o bapurau yn cymryd yn helaeth iawn o golofnau'r CYMRO. Ciymered y cyfeillion rybudd caredig. Nid yw llen-ladrad yn beth mOl" anhawdd i'w broii ag y bu. -+- -+- Un 00 gapeli harddaf Sir Forgannwg yn awr yw Saron, Pencae, Port Talbot. Buwyd wrthi yn ddiweddar yn ei adnewyddu, a gwar- iwyd ar yr adgyweiriadau dros bymtheg cant o bunnau, acer nad oes yn perthyn i'r eglwys lawer o'r rhaii eilw'r byd yn .gyfoethogion, casglwyd yn yr agoriad dros. dri chant o bunnau. Y r oedd gan y boibl galon i weithio', a lie bynnalg y ceir hynny diflanna'r anhaws- terau. Arwydd er d'aioni yw yr awydd gref ffynna yn mynwes cynifer o bobl i harddu lie Ei gysegr, a He preswylfod yr Arglwydd. Beth bynnag ellilr ei golli, ni chyll y caredigion hyn eu gwobr. -+- -+- -+-' Naturiol yw i drigolion ardal weithfaol Abergwynfi lawenhau yn wyneb disgleir- der rhagolygon y lie. Wedi bod am flynydd- oedd dan g-wmwl clu, y fath fendith yw fod y cwmwl o'r div/edd' yn cilio- a'r tg"weithfeydd sydd wedi bod yn segur cyhyd i ail-gychwyn eto- Haedda arweinwyr yr acho-sion yno bob canmoliaeth am lynu mor ffyddlon, a chadw'r tan i losgi a'r goleu i gynneu yn y no-s. Geir v pob sail yn awr i. gred'u fod dyddiau gwell yn yr ymyl. Da y gwneir wrth symud i uno, yr eglwys Gymraeg a Saesneg mewn un ofalaeth. Bbed benàith ar yr uniad, a llwyddiant ar y gtvctith. r.f i<=- Mae 0. leiaf un cylchgrawn Gymreig wedi marw ar droad y Hwyddyn," Yr Ymwelydd Misol," a gyhoeddid yng Ngwrecsam, ac un rhagorol ydoedd, gyda neges neilltuol. Ond mae'r rhyfel, fel y llwydrew, yn difai blodau. Mae'r Gorlan" i'w chyhoeddi rhagllaw yn Swyddfa'r CYMRO, ond yn parhau fel cynt dan olygiaeth y Parch. Peter Hughes Griffiths. -+- -+- Mae cyfres 0 ysgrifau gwerthfawr wedi ym- ddangos 01 bryd i bryd yng ngholofn hynaf- iaethol prif r-ewyddiadurn wythnosol Sir Ben- fro. Ymysg yr ysgrifenwyr ceir y diweddar Syr Edward Anwyl, M.A., yr Athro Stanley Roberts, M.A., Syr John Rhys, M.A., ac era-ill. Nidi oes dim wedi ymddangos ynddi 01 fwy 00 ddyddordeb cyffredinol na chynhyrch- .Y ion y Golygydd dysrgedig ei hun, sef yr Athro J. Young Evans, ML A., B.D. Llawn haedda yr Athro pobliogaidd y ganmoliaeth uchel a roddwyd iddo amser yn ol gan y Dr. Cyn- ddylan Jones. -+- -+- Cryn orchwyl yw penderfynu Meusydd Llafur y gwahanol Ddo'sbarthiadau am y flwyddyn, a gwyr pawb fod gan y Cyfarfod- ydd Mi sol lawer i'w wneud a hyn. Rhaid wrth ddoethineb lawer, neu hawdd yw cyfeil- iorni ar y dde neu ar yr aswy law. Cymerer maes a,studiaeth y Dbsbarthiadau Canol am eleni fel engntifft. Mown ambell i Gyfarfod Misol fe gymerir yr all o'r Damhgion. JMewn un arall cyfyngir hwy i'r Damhegion %roniciir mewn un efeng'yl. Fe* wel pawb\ fod yma an-hysoincleb mawr. Naill y mae un yn ormod neu'r flail yn rhy fach. -+- .+- -+- Mae Clwb Rhyddfrydol 'Gladstone,' ym Mlaengwynfi, wedi dyfod i, dywydd garw ar ol i'r heddgeidwaid, fyned i mewn yn sydyn i edrych sut yr oedd: pethau yn cael eu cario ymlaen. Adroddwyd yr hanes o- flaen ynadon Aberafon. Perthynai i'r clwb 113 o aelodau, oil yn Rhyddfrydwyr, ac yn ystod y flwyddyn yfwyd yno 144,4 0 farilau 0' gwrw, 81 o ddwsinau o botelr 0 gwrw; 256 0 beintiau o. wirodydd; 88 o ddwsinau o boteli o ddiodydd anfeddwol, a galwyn o peppermint. B'arnodd yr ynadon fod gormod o yfed yn y lie, a bod yn rhaid cau'r clwb am flwyddyn. -+- -+- -+- Un 01 hen gymeriadau gwreiddioJ Hermon, DbwLais, yn yr hen amser oedd gwr o'r enw John Bowen--gwr fu yn ei ddydd yn afradlon iawn, oind a gafodd droedigaeth amlwg. Un S'aboth medd yr hanes, yr hwn a groniclir gan y Parch. C'unlloi Davies, darllenid yn yr ysgol yn yr EfenTgylau, a disgrifiai. yr athnaw ddi- oddefiadau y Ceidwad1—y poeri, a'r gwawdio1, a'r gwatwar. Yr oedd yr hanes yn bur newydd i Biowen, a gwraadawai yn eithriadol 0 astud; ond pan y daeth yr athraw at y try- wanu a'r hoelio, aeth yn ormod i Biowen, ac meddai yn gynhyrfus-iawn, Wel am y dyn, a b'le 'r'odd ei bartnars ,a yr amsar hyn? Mae'r ail ysg'rif ar Oronwy Owen, gan y Parch. T. Shankland, yn y Beirniad. Ys- grif yn dwyn ol chwilio yn fanwl i hanes y bardd, yn cywiro bron bopeth a ysgrifenwyd am dano, ac yln dwyn llawer o bethau newydd i oleu dydd. Dtengys rMlr. Shankland oddi- wrth go,fre-strau fod dyddiadau yn anghywir; ond ai tybed y dylid bob amser gymryd fod y cofrestrau swyddogol yn anffaeledig Gall- wn ddangois i Mr. Shankland gofrestr teulu- aidd yn profi. fod gwr adnabyddus iddo ef a minnau wedi ei eni Hydref 7fed, a chofrestr yn llawysgrif gweinidog adnabyddus idg gael ei fedyddio ar y pfed o Dachwedd ac etb fe ddywed y cofrestr swyddogol mai ar y 7fed o Ragfyr y ganwyd ef! Gwn am amryw ereill yn debylg, lie y mae'r oof nod teuluaidd yn gywir a'r cofnod swyddogol yn anghywir. "u Mab i Mr. Richard C. Pryce, Broughton, blaenor yn Newton ar y Bryn, yw Mr. Penry Pryce, B.A., sydd ar hyn oi bryd yng Ngholeg Mansfield, Rhydychen, ac yn bregethwr efo'r Methodistiaid Galfinaidd. Einillodd Mr. Penry Pryce ysgoloriaethi yn ddiweddar, gwerth ^45 y flwyddyn, a llongyfarchwn ef ar ei lwyddiant eithriadol: Biu Mr. Pryce yn ysgoJ Towyn ac yn Aberystwyth, lie y gradd- iodd gydag anrhydedd. Y mae'n debyg 0 ddwyn anrhydedd pellach arnoi ei hun, ei deulu, a'i Gyfundeb. Gobeithiwn y geill y Cyfundeb gadw yn ei feddiant yr ysrgolor ieuanc gloew hwn sydd yn debyg 01 wneud ei .Y 61 fel pregethwr yn ogystal. Biu Mr. Pryce yn cyfrannu i gyfreidiau y milwyr yn Ports- mouth wedi gorffen, 01 hono' y term diweddaf yn Rhydychen. -+- Perthyn i deyrngarwch i reolau ei fanteis- ion. Rhaid ceisio aadw atynt, and bendith ar lawer achlysur yw peidio' dal yn rhy dynn wrthynt, a myn'd yn gaethion i lythyren y gyfraith. Mewn Cyfarfod Miisol yng Nglyn- ogwr flynyddoedd amryw yn ol, bu dadl frwd ynglyn ag ordeiniad un 0 arweinwyr galluoc- af a diogelaf y Cyfundeb, a'r hwn sydd eto1 o d ruga redd ar dir y byw. Gwrthwynebai y Cadeirydd yn bur benderfynol, Nid oedd pob rheol wedi ei chadw. Ond dacw un o'r hen flaenoriaid ar ei draed yn bur wyllt, ac meddai, £ Dlyma: ch'i wedi bod yn ein hannog 1 gael #gaff t —, & dyin'a ni wedi ei gael. Y mae y*h byw ymysg ei ddefaid, ac yn gofalu am danynt; ond dynla ch'i 'nawr yn treio gwrthod yr hawl iddo' farcioyr wyn bach." C'yfifrodd sylw yr hen frawd chwerthin mawr, ac enillodd y diydd: ar ei wrthwynebwyr. Y mae un o arweinyddion canu Sir Drefal- dwyn wedi ysgrifennu llythyr i'r wasg yn aw- grymu i gynulleidfaoedd wrthod canu o bydd y don o ffynhonell Ellmynaidd! Rhyfedd yr eithaflon yr a pothl iddynt yn eu hatgasrwydd at bopeth Germanaidd. Pe dangoisid yr un atgasrwydd at y diafol a'i bethau ceid1 moes- olach a sobreiddiach gwlad! Y ma:e'n grefydd ynom weled pethau goreu'n gilydd fel cenhedloedd yn ogystal ag fel bodau unitgol. Buasai y byd cerddorol yn dlotach 0. esgymuno cerddorion Germani. Bydd Mendelssohn, Haydn, a Handel,, mewn bri wedi claddu y Kaiser a'i lu. Nild ydyw athrylith yn eiddo, cenedl ond yn eiddo cyffredinol. Beth pe buasai bechgyn y colegau yn gwrthod dysgu Lladin am fod Iwl Caesar yn elyn i Gymru? a beth pe bai y milwyr Prydeinig yn gwrthod canu Tipperary am fod y profits ar y gan yn myned il logellau Germanaidd -+- Dyma air oddiwrth ohebydd yn Vancouver, B.C., sy'n dderbynydd selog o'r CYMRO:— "Cefais faisnach yma wedi gwaethygu i raddau, a'r dyfodoll yn edrych yn bur dywyll yn wyneb y rhyfel a'r gor-wneud a fu ynglyn a'r 'real estate.' Mae pethau wedi newid yn fawr erbyn hyn; ceir yma lu 0 dai ac ystordai gweigion, llawer 0 fasnachwyr yn myned i'r clawdd. Mae gwedd wahanol y carwn ddweyd gair am dano, sef y wedd grefyddol Gymreig. Er cynifer 01 Gymry sydd wedi ymadael o'r ddiinas, mae yr achos Cymreig yn dal -ei dir, a v nwy, yn dod ynghyd nag' a welais o'r blaen, er fod lie i wella yn y cyfeiriad yma. Mae y Parch. Gray Evaps. a Mrs. Evans yn gymeradwy iawn gan bawb, ac yr un mor boblogaidd ag oeddynt yn Mon- treal. D'rwg gennyf orfod hysbysu y newydd pruddaidd am farwolaeth disyfyd tad1 Mrs. Evans yn Dbdgeville, Wis. Derbyniwyd brysneges, ac aeth Mrs: E,vans ymaith ar fry's. Nbs S'ul, pasiwvd pleidlais o gydym- deimlad a Mr. a Mrs. Evans yn eu profedig- aeth.