Teitl Casgliad: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
NODION CYMREIGj

NODION CYMREIG. Dau bregethw r oedd mewn gwisg filwrol yn y Gymanfa Gyffredinol,—y Parchn. John Wiliams, Brynsiencyn, a Ceitho Davies. Deallai fod cyfrol nodedig 01 ddvddorol ar Hanes Abcryswyth, gan Mr. Evan Evans, Cyfreithiwr, Aberystwyth, yn y wasg yn Swyddfa'r CYMRO. -+- -+- -+- k Dywedir y bydd treuliau Comisiwn yr Eg- p lwys yn cael eu talu gan y Llywodraeth ac nid, 0 drysorfa'r E,glwys ei hun. Nid oes neb wedi ei benodi i lenwi'r swydd wnaed yn wag drwy ymddiswyddiad Syr Herbert Roberts. -+- -+- ofnus y collir y rhodd addawedig ,gan Syr William James Thomas at sefydlu ysgol feddygol i Gymru oherwydd nas gellir perswadio'r Llywodraeth i gyfrannu digon i roi y cynllun ar ei draed. Bydd gwasanaeth ordeinio Cymdeithasfa Harlech yn cael ei gynnal yn y Castell, am v tro cyntaf, wrth gwrs. Credaf mai yn Nhowyn, Meirionydd, y eynhaliwyd gwasanaeth or- deinio gyntaf yn yr awyr a gored, yn v fiwyddyn 1885. -+- -+- Ceir amryw ysgrifau eto* yn y CYMRO ar y Parch. Evan Phillips, gan v Parch. J. j. Morgan, yr Wyddgrug. Wrth chwilio hanes Edward Matthews, daw ar draws llawer 0 at- goiion tarawiadol am Evan Phillips. Bu Mr. Morgan yr wythnos ddiweddaf yn darlithio yn y Bala, Aberdyfi, a'r Garth. -+- Dy\vedodd Arglwydd St. Davids eiriau plaen wrth bendefigion y wlad yn Nhy'r Ar- glwyddi y dydd o'r blaen. D'anghosodd' nad y dosbarth canol yn unig sydd yn gwrthod gwrando ar apel y wlad. Y nos o'r blaen yr oedd un o'r arglwyddi wedi rhoi dawnsfa i'w gyfeillion, ac yn honno yr oedd d'igonedd o I ddynion ieuainc nad yd'ynt wedi ymrestru nac yn bwriadu gwneud. ♦ -4*- Teimla'r Wesley a id Cyrnreig1 nad yw cys- ylltiad eu hachosion Cymraeg a Saesneg yng Nghymru inor ddymunol ag y dylai fod. Awgrymwyd amryw bethau er cael gwelliant yn y Gymanfa yn Abercynon. Argymhellir cael moddion yn y ddwy iaith ar oriau gwa- hanol yn yr un capelau,—cynllun sydd wedi ei' brOh y fethiant llwyr ymhlith eu brodyr y y Methodistiaid Calfinaidd. -+- Cafwyd cvnhadledd ragorol ynglyn a Chym- deithas Ddirwestol Gogledd Aberteifi ym Mhontrhydfendigaid, Plenydd a Gwynfryn Jones oedd y ddau wr dieithr, pebaent ddieithr hefyd, a chyda hwy yr oedd cewri y sir. Rhoed sylw arbennig i'r plant, a phasiwyd fod yr Athro T. A. Levi i baratoi llawlyfr ar y llysoedd trwvddedol er mwyn dysgu'r dirwest- wyr sut y mae mynd o gwmpas y gwaith o leihau'r tafarndai. Dyddorol oedd yr hysbysiad wnawd y'dydd o'r blaen yn Nhy'r Cyffredin fod yna adran o'r Aelodau wedi ymffurfio yn barti bychan i feirniadu'r Llywodraeth. Y gwaith hawddaf yn y byd ymhob cylch ydyw hyn. Pawb a'i cenfydd 0 bydd bai, a bawddyn lie ni byddai. Tra y gwelir y gwenyn yn ddiwyd yn casglu mel, gwelir gwibed yn arddangas yr un di- wydrwydd yn eu gwaith hwythau, ac ni phe- trusant ddisgyn ar y briwiau, os bydd rhai, a gvvledda arnynt. j Rhywbwniobydd rhai beuny'dd, A llunio bai lie na bydd." j Yng1 Nghynhadledd y Bedyddwyr yn Llan- bedr, ymhlith materion pwysig eraill, rhodd- wyd cryn sylw i gadwraeth yr laith Gymraeg. Cwynai rhai o'r siaradwyr nad oedd yn cael lie dyladwy yn yr eglwysi, ac yn yr ysgolion, a diau fed hyn yn wir. Ond ofer fydd rhoi am- l'ygrwydd iddi yn un o'r lleoedd uchod os csgeulusir hi ar yr aelwyd. Yma y mae gwraidd y drwg: Y mae yn alltud yn y cartrefi. Rhoddcr iddi ei lie dyladwy yn y fan hon, a buan y myn ei lie ymhob man arall. -+- -+- -+- Rhyfedd y gwahaniaeth wna y Rhyfel yn hanes pawb a phopeth, a goleuni'r dydd a ddaw yn unig ddengys faint yr aberth sydd M'edi ei wneud gan rieni a phiant o deyrngar- b 6 wch i'w gwlad. GTr ieuanc addawol ac ar orflen ci addysg oedd Mr. Saunders Lewis, mab y Parch. Lodwig Lewis, Liverpool, ond gadawodd yr oil o ufudd-dod i alwad ei devrnas a llais ei gydwybod. Da fydd gan lu ddeall ei fod yn ymddyrchafu yn y fyddin, ac wedi derbyn comisiwn. Llwvdd iddo er ei fwyn ei hun, a'i gysylltiadau parchus. -+- -+- -+- Yn adroddiad y Pwyllgor benodwyd gan r Z!1 Mr. McKenna i chwilio i effaith y rhyfel ar y fasnach io, ceir geiriau cysurlawn am ber- thynas y glowyr a'r diodydd meddwol. Dy- w I t!1 wedir fod rhai yn csgeuIuso eu gwaith oblegid yfed, ond fod y nifer yn llawer llai nag a feddylir, a thystia y meistri a chynrychiolwyr y gweithwyr mai parhau i leihau wna, yr esgeuluswyr, a bod dirwest yn ennill tir yn eu plith. Testun llawenydd ydyw hyn, a thra y pwysleisir yr ochr dywell, ni d'dylid pcidio, diolch am yr am yddion llciaf o doriad gwawr diwygiad. -+- -+- Parhau i ennill nerth wna y Welsh Out- look,' ac ni phetrusa y Golygwyr ddweyd y gwir yn ol y goleu sydd ynddynt a chanddynt am hersonau a phethau. Hwyrach y tuedda rhywrai i feddwl ei fod yn rhy feirniadol, ond nis gall beirniadaeth deg a diwenwyn lai na dylanwadu er daioni, ac nis gellir ei hepcor. Llawn werth y rhifyn hwn yw canig William Evans ar Y Ddau Long-ddrylliad." Cym- hara suddiad y Titanic a'r Lusitania, a'r gwa- hanol effeithiau gynhyrchodd y ddau ar feddyliau a theimladau dynoliaeth. Tal am ei darllen, canys y mae i'r geiriau eu cenadwri. Yng x\Tghymanfa yr Wyddgrug traddododd y Parch. G. Parry Williams, M.A., anerchiad ar John Ambrose Lloyd. Siaradodd eraill, hefyd, ar yr un testun, ond nid oedd ganddynt ddefnyddiau fel oedd gan Mr. Parry Williams. Chwiliodd ef hanes y cerddor, a danghosodd gydnabyddiaeth fanwl a'i waith. Dtirllenodd lythyr oddiwrth Mr. Samuel Nuttall, gwr sydd erbyn hyn yn 82 mlwydd oed, ac yn cofio dyddiau boreuaf John Ambrose Lloyd. Dy- wedai Mr. Parry Williams fod leuan Gwyllt, Ambrose Lloyd, a J. B. Dykes, yn byw tua'r un adeg, a bod llawer o debygrwydd yn eu gweithiau cerddorol. -+- -+- -+- Yn yr ystori Gweinidog Off a yn y rhifyn diweddaf o'r CYMRO, portreada'r awdwr un o'i gymeriadau yn dweyd fel hyn, Y gwir ydi, John, mae gyno'ch'i fel Methodistiaid lai o bregethwrs first class na'r enwade erill, ac un rheswm ydi dyda'ch'i ddim yn rhoi chwarae teg j'eh pregethwrs ifinc; yr un rhai sy' gyno'ch'i yn cadw cyfarfodydd yn dragwydd- ol." Ar un oIwg gall brawddegau fel y rhai uchod ymddangos yn bur ysgubol, ond er hynny nid ydynt 0 brosibl heb ryw gymaint o sail. Y mae ami iDiogenes hecldyw yn y cysgod, a. da i'r wlad pe calfai fwy 0 g; He i sefyll rrjAvy yn yr haul. Dihafal oedd yr hen bregethwyr am ddweyd y gwir mewn ffordd darawiadol. Cafodd gwr yn ddiweddar achos i gwyno ar ryw fan ddynionach barai Hinder parhaus i'r eglwys, a dyfynnodd eiriau Richard Humphreys, y Dyffryn, am y chwilen yn y llwch. Dywedai ei bod rnor fechan nas gall weled dim allan o honi ei hunan. Ni welodd hi neb mwy na, hi ei hun. Y mae hi mor hyf ar y brenin ag ar b y cardotyn. Wei, mhobol i, meddai yr hen bregethwr, y mae rhyw chwilod 0 ddynion felly i'w cael ar hyd y byd yma, na welson nhw neb crioed mwy na hwy eu hunain, ac mi a'ch marchogant chwi, byth a hefyd os cant lonydd. -+- -+- --+- Mae ccnadwri C.M. ArfOll i Gymdeithasfa Harlech ar gwestiwn y Colegan yn darllen fel hyn:— Ein bod yn gofyn i'r Gymdeithasfa ohirio gwneud y penodiad o Hrifathraw i'r Bala ar hyn o bryd, hyd nes y ceffiramser i roddi ystyriaeth bwyllog i'r mater o uniad y Colegau I" Nid oes son am gyflwyno enw i'r Gyradeithas- I 1 a. O'nd yn y newyddiaduron lleol dywedir fod y C.M., ar oil pasio, yr uchod, wedi pender- fynu rhoi tri enw ar y papur pIcidTeisio, ac mai canlyniad y pIeidleisio oedd enwi'r Parch. T. Charles Williams, M.A. Hyna 0> eglur- had ar y gwahaniaeth rhwng yr hyn a gy- hoeddwyd gennym yr wythnos ddiweddaf ii/r rhaglen. -+- -+- -+- Yn yr Eurgrawn mae y Parch. Thomas Hug-hes, y Golygydd, yn adolygu adolyg-iad y Parch. R. S. Thomas ar feirniadaeth T'ecwyn Evans ar Emynau Cyrnru. Nid oes ofod i ddy- fynnu ond ychydig 0 frawddegau Anghytuna'r Adolygydd yn f.awr a Thecwyn. Condemni,a ei iaith yn ogyst,al,ai olygi,adau. Myn ef fod ei Gymraeg yn w.allus iavvn. Gresyn garw i Air. Thomas ymgeisio ,at broli byriiiy, oblegid y mae'r ymgais yn dangos yn eglur ei fod ynang- hyf.arwydd iawn ia gnam.adeg .a theithi iaith ei f.am, ,ac mae ei adolygi.ad o gwr i gwr yn dryfrith o w,all- au difrifol mewn orgraff ,a chystrawen. I adoiyg- ydd sydd yn ddeddf iddo'i hun gyd,a golwg ar y Gymraeg, ofer fyddai cyfeirio at, dyweder, Rani- adeg yr Athro r. Morris Jones a Geiri.aclur Bod- van fel safonau. Er hynny dichon y cydnebydd Mr. Thomas fod gweithiau Maurice Kyffin a Mor- gan Llwyd ac ililis!Wyniie,au cyffelyb i'w hystyr- ied yn glasuron, ac hyderaf n.a thramgwydda wrth- yf am ddweyd y bu.asai ymgydnabyddu a'r clasur- on hynny wedi ei gad'w rhag gryn nifer o'r cam- gymeriadau dybryd a digrif i'r eithaf a welir yn ei sylwadau ar iaith yr ysgrifau a adolygir ganddo. Ond a beirniadaeth T'ecwynar farddoniaeth a d'iwinyddiaeth ein hemynau y mae a fynno'r llyfryn hwn gan mwyai. Ond y mae sylwadau ereill o'i eiddo o nodwedd mwy enllibus. Am fod Tecwyn, fel lliaws o ddysgawdwyr dys.gedicaf a d'uwiolaf eglwysi Efengylaidd ein hoes, yn an- alluog i goledd y syniad masn.achol am yr lawn y glyn Mr. Thomas mor dyri wrtho, myn ef m.ai iawn Undodaidd, diwaed a ddysgir gan yr "Uhlan o Landecwyn. Ac a. mor bell a d'weyd mai tlodi profiad crefydclol Tecwyn sy'n cyfrif am rai o'-i olygiadau. Ni phetrusa ddweyd [wy nag unwaith na wyr Tecwyn ddiJn am ymdeimlad d'wfn o ddrygedd calon." Dywed am .sylw arall o'i eiddo y dengys naili ai anwybodaeth neu an- onestrwydd llenyddol, neu feall.ai ychydig o'r ddau!" Yn nechreu ei ymdriniaeth ar emyn.all sy'n cyfeirio at yr lawn,, dywedodd Tecwyn yn dra phriodol—" Wrth nesau at y pwnc mawr hwn, gweddus ymhob un ohonom yw tynnu'n hesgidiau oddiam ein traed, a cherdded yn araf." A dyma'r modd y cyfeiria ei Adolygydd at y syhv- hared y darllenydd drosto'i hun am ei weddeidd-dra:— Credwyf iddo dynu ei esgidiau oddiam ei draed, ond .anghofiodd: gerdded yn araf yn nhraed ei hosanau ac yn ei anghofrwydd, gosododd ei glocs a phedolau heyrn am ei draed yn lIe ei esgidiau, gan gerdded yn drystfawr nes y mae swn ei glocs i'w glywed o'r pellter." Engliraifft arall o nod- wedd chwaeth yr Adolygydd ydy w'r sylw fod an- allu Tecwyn i adnabod "barddoniaeth o'r rhywog- aeth uchaf, a'i anwybodaeth o ddiwinyddiaet!). Feiblaidd, yn ddigon i god cyfog ar gylla cerf- ddelw!" Faint o raddau, tybed, sydd rhwng iaith o'r fath a ''Billingsgate?' Drwg iawn gen- nyf ydyw gweld enw gweinidog yr efengyl. ynglyn ag adolygiad o'r fath yr adeg yma ar y dydd.