Teitl Casgliad: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
8 erthygl ar y dudalen hon
Mr Lloyd George ar Iwerddon

Mr. Lloyd George a'r Iwerddon. Synedigaeth fawr yr wythnos oedd hysbys- iad Mr. Asquith yn y Ty nos Iau, fod Mr. Lloyd George wedi ymgymeryd a'r dasg en- fawr 0' geisio dadrys problem yr Iwerddon; a sicrhau beddychiad! parhaol yn yr Ynys gvthryblus. Disigwylid rhyw synedigaeth ar yr acil-illysur; ond un hollol wahanol i'r un a gafwyd. Yr oedd ymweliad sydyn Mr. Asquith a'r Ynys wedi profi'n synedigaleth yr wythnois cynt, ac wedi cymeradwyo' el hun yn bur gyffredlinol i bob dosbarth a phlaiid. Edrychid ar y cam fel un' 01 actau arwrol y Prifweinidog mewn adeg 0 argvfwng ac ain- hawster anesgorol, 3caedi i ddisgwyl a go- beithio y dychwelai gyda, dhynllun cyflawn o lywodraethiad yr Iwerddon i:'w oisod glerbron y Cabinet, a.c yn ddilynOll gerbron y Ty. Yr ocdid disgwyliadau a dychmygiom o'r fatb yn; ddigon naturiol, dan yr amgylchiadau, yn en- wedig pan y gwelid fed pob plaid fel ei gilydd wedi eu hargyhoeddi fod yn rhaid wynebu cwestiwn yr Iwerddbn a, gwneud ymdrech i'w setlo ar linellau newyddion. Profodd y cyn- nwrf a'r gwrtihryfel diweddar fod oes yr hen oruchwyliaeth ar ben, ac fed yn rhaid i ddydd goruchwyliaeth newydd', 0 ryw faith, wawrkv. Disgwylid fod y P'rifweinidog" wedi eil lawn awdurdodi ar ei fynediad trosodd i g'yh oedd i'r clydd newydd, ac ani y cyhoeddiad hwninw y disgwylid nos lau. Ond pan ddaeth yr awr, deallwyd yn fuan mai paratoi'r ffordd oedd gwaitlh a chenhadaeth Mr. Asquith, a. bod y dasg' derflynol i 'w throsglwyddo i ddwylaw un arall. H'ysbysodd fod y Cabinet yn unfryd wedi gwneud cais at Weinidog y Cadarpar i ymgymeryd a'r gwaith, a'i fed yntau wedi cydsynio'.

f Y Dyn ar Dasg

f Y Dyn a'r Dasg; Nis gallwn anghofio nac anwybyd!du'i- ym- gais wnaed yn ddiweddar mewn rhan o'r wasig Ryddfrydol i fychanu a dilorni: Mr. Lloyd George; ac ni's gaUwn ychwaiith, lai na galw sylw at y penodiad1 pwysig hwn fel prawf o fethiant g war ad w yd dus yr ymgais- iselwael i'w wart hruddo a'i watwar. Un o bechodau mawr Mr. Llloyd George yng ngolwg ei Sais-farnwr oedd ma:i CymrOl ydoedd. Ymarn yr awdurded anffaeledig hwn, nofdwic,d,dlion y Sais, ac nid y Cymro, oedd yr unig rai di-oglel yn yr amseroedd. en- byd presennol. Yr ydym 0 bryd i bryd wedi clywed digon i'n syrffedu o'r ffiloreg yma am bwyll y Sais a nwyd y Cymro, ai rhaidl inni ddweyd fod defn!yddio'r ffug-resymeg blen- tynaidd yma yn, ein gorfodi i osod beirni'ad a barnwr Mr. Lloyd George ymysg "pI'ant'Ols yn bwhwman." Dyma'r hen ffwlbri a glywir gan Saieson mewn adeg o dd'iwygiad ac ad- fywiad crefyddol yng' :N,ghlymru. Honnent fod brwdfrydedd a theimlad yni belli cwbl am- hosibl yn LJoegr, tra nad oedd ryfed'd yn1 y byd ei weld yn f'llamk) yag Nighymru, ac ymysg y Celtiaid gwyllt a nwydus;. Felly'n wir! Digon posibl na clheid Uawer oi hwyl mewn cyfarfod crefyddoI ymysg y Saieson, er na fypnem athrodi'r genedl trwy add'ef fed y peth moir ddieithr ag y mynnai crach-feirniaid arwynebol ei fod. Gwyddom fed Saeson, 0 oes i oes, wedi eudynhyrfu gan wyint nerthol yr Ysbryd Glan, ac wedi torri allan i foli'annu ac i orfoleddu cystal ag unrhyw gynulleidfa o Gymry. Oln,dl os oes rhywun a fyn wadu hynny, yr ydym yn herffa;ithi barod i'w1 gyfar- fod-ar dir arall. Honner, os mynni-r, nad yw'r Saeson mor barod i ollw-ng, allan cu teimladau mewn cyfarfod crefy,ddol,- ond beth am gyfarfcdlydid eraill? A oeis gwahaniaeth rhwng cyfarfod politicaidd yn Lloegr fagor nag yng Xghymru ? Beth am gyfarfod an- farwol Mr. Lloyd (ieorge ym Mirmingliam yn adeg Rhyfell De Affrica? A oes gwahaniaeth yng nghae y Bel Droed yn y. ddwy wlad ? Pan oiedd Cymru yn moliannu ar y Slaboth yn Niwygiad 1904 a, 5, bethi oedd yn cymryd He 'yn Lloegr 1 Onicl y miloedd yn' crechwen ac yn gorohïan yn y cae at y Sadwrn ? Ceisia) Mr. Gardiner wTfeudr-allan fed galluoedd Mr. Lloyd George yn arwynebol, am fod ei ddeall wedi ei lefeinio 3!'i drwythOl a dychymyg a theimlad. Dtymai'r prawf cryfaf pa mor ar- wynebol yw ei1 feirniadaeth. Os yw Mr. Gardiner wedi rhoi munud 0 astudiaeth i feddyleg' ddiweddar, dylai wybod fod dyn y deall yn unig yn amhosibilrwydd, a phe ceid ef, ni fyddai ond dyn pren. Nid dyn felly yw Mr. Asquith, onide ni fuasai'n cyfrif dim yng ngwladweiniaieth Prydain heddyw. Y gwahaniaethi mawr rhwng dyn ion. bob amser, fel y gwyddai'r hen ddiwinyddion, ac fel y cadarnhawyd hwy yn anunionlgyrchol gan Ruskin, yw'r gwahaniaeth yn y igallu i wield'. Medd Mr. Lloyd George; y gallu hwnnw i fesur mwy nag' unrhyw aelod o'r Cabinet, bu bron imi ddweyd, i fesur mwy na'r ciyfan gydia'i gilydd. Er cystal y deall, nid yw'n y ddim hieb y dychymyg a'r grwelediad union- gyrchol i galon. pethau. "The imagina,tion is the greatest faculty of the human mind;" a gwarogaeth i' feddiant Mr. Lloyd George o,'r p-rif allu yw ci alwad unfryd gan ei gyd- wladweinwyr i ymgymeryd a.'r daisg fwyaf sy'n wynebu'r deyrnas yn ei pholisi cartrefol ar hyn 0' bryd. Ni raid atgoifioi gorchiestion y dyn yn y gorffennol; a pha beth bynnag fydd ei ffawd yn yr orchest aruthrol sydd wedi ei rhoi ar ei ysgwydd yn awr, gellir gyda sicrwydd ddweyd hyn; os y metha Mr. Lloyd George, gobaith gwan sydd i neb arall lwyddb. Gall anwybyddu erawcian y brain, a wynebu ar ei genhiadaeth gyda'r sicrwydd mwyaf diymwad fod ei alluoedd a'i wasanaeth yn cael eu gwerthfawrogi, nid yn unig gan ei gydwladwyr yng Nghymru, ac nid yn unig gan bob! Prydain, ond gan holl wledydd Ewrop sydd allan yn erbyn gelyn rhyddid atC iawnder,

Yr Ymgais yn y Gorllewin

Yr Ymgais yn y Gorllewin. Mae llawer 01 ddyfalu wedi bod am gynllun Germani yn v Rhyfel ar hyn 01 bryd, ac o geisloi esboinioi yir, ymdrech ddiddiwedd i dorri trwodd, a chymryd Verdun:. Erbyn hyn mae Hawn dri, mis wedi mynd iheibio er pan wnaed y rhuthr cyntaf yng ngihyfeiriad Ver- dun, a'r farn gyffredin: oedd fod y gelyn wedi disgwyl gallUi lKvyddoi yn eu hamcan mewn pythefnois, ac os na lwyddient yn eu hamcan mewn byr amser, nas gallent ebnill dim mewn gwirionedd. Ond gwelir fod yr ym- gyrchyn. parhau, er gwaiethaf methiant ar ol methiant: idorridrwYI reng-au amddiffynol y Ffrancod. -Pa, fodd i' esrbonio hyn', nid oes ond dyfaliadau 01 gymryd i ystyriaeth yr holl amgylchiadau. Air un Haw, tybir fod Germani yn, dal i gei.sio stormio Verdun am nas melddia roi i fyny ymgyrch y rhoed ar ddeall i'r bobil gartref oedd yn gol!ygu budd- ugoliaeth effelthiol a therfynol. Disgwylid trwy wneud rhuthr ofnadwy ar rengau y Ffrancod y gellid sicrhau buddugoliaeth fawr, a brai i'r Germaniaid gartref ym- clawelu a boddloni; er. gwaethaf y tywallt gwaed ofnadwy. E!r gwaethaf methiant. air 01 methiant, helrnir fod arwdnwyr milwrol Germaini yn credu y gallant yn y pen draw, argyhioeddi eu pobl 01 oruchafiaeth gwerth ei chael. Ar y llaw arall1 bernir fod arweinwyr milwrol Germani o'r farn. y gallant, trwy ddal ati yn ddigon hi'r, dorri crib gwrthsafiad y Ffrancod, a'u Cael i geisio heddlwah ar wahan i Brydain a'r gwledydd unedig. Fel y dy- wedwyd, nid yw'r Siyniadlau hyn ond dyfaliad- au. Nil wvddom, gydlai dim sicrwydd, beth yw cynllun Germani. Yr hyn a wyddom yw fod amddiffyniad arwrol Fftainc yn. profi yn elfen na ddisgwyliodd Germani am dani. Y rbyfeddod yw eu bod yn d'al i aberthu eu mil- wyr yn yr ymdrech i gymryd safleoedd 01 am- gylch Verdun na. byddai erbyn, hyn yr ystyr na'r fantais Jeiaf iddynt ep cymryd. Mae'r Ffrancod, erbyn hyn, wedi cael amser i gad- arnhau eu llinellau o'r tu ol i Fryn y Dyn Marw, a phobi bryn a safle arall rhyngddynt a Verdun', fel na fyddai cymryd y safleoedd yn golygin dim ond gwthio ychydig ymhellachi ymlaen, gyda llinellau 01 ffosydd llawn mor gadarn yn eu hwynebu drachefn. Mor bell ag y gallwn ddeall, nid yw'r ymgyrch wall- gof hon o eiddoG.ermani ond colled ddiadfer iddi ei hun. Mae wedi rhoi ei holl nerth' i geisio1 gorucihafiaeth yn y gorllewin, ac er iddi ennill brwydr yn awr ac yn y man, nid oes un argoel y gall enniUi brwydr derfynol. Mae ei hymgyrchoedd a'i rhuthriadau1 di- weddar yn erbyn y Ffrancod wedi bod ymysg y rhai mwyaf ffyrnig yn y Rihtyfel o'r dech- reu-; ond nid yw'r ennill wedi bod yn debyg i'r hyn fu yn erbyn Rwsia a Serbia yn y dwyrain. Dvma un o airwydldi011 v, diwedd.

Marw Cadfridog enwog

Marw Cadfridog enwog. Gweddus rhoi gair am farwolaeth y Cad- fridog Gallieni, y milfwr Ffrengig a wnaeth y faithl wrhydri, ar gychwyn y Rhyfel. Yn ei ofal ef yr oedd Paris, a threinodd gylch o am- ddiffyniad ardderchog i brifddinas ei' wlad. Achubodd hi rhag i'r gelyn gau amdani heb son am ei chymryd. Mwy na hynny, trwy anfon byddin gref gyda chyiflymder anhygoel i ymosod ar y f'yddli'n OIedd Von Kluck wedi ei gadael ar ol ar yr afoll, Ourcq, llwyddodd i dlroi yn ol ymdaith fawr y Germaniaid tua Pharis. Rhaid ystyried gwasanaeth GallLeni fel un. o'r rhai1 pennaf wnaed i achos y Cyng- hreiriaid o g'ychwyn y rhyfel hyd yr awr hon.

U Manylion am Loos i

U Manylion am Loos.* i Cyhoedd'ir yn swyddogol yn awr y gwir am y 21 1-1 frwydr Loos, yn yr hon y gwnaed ymdrech .Y ddisglaer gan ein. milwyr i wthioi'r gelyn yn ol, ac y llwyddwyd i ryw fesur ar y cynta,f. Ond gwyddem oil fod yr ymgyrch wedi profi yn eithriadol gostus, ac yn siomedig iawn yn y di,wedd. T'eifl yr-hyn sydd eisoes wedi ei gyhoeddi oleuni' ar yr amgylchiadau, a phrudd yw darllen yr adroddiad. Er i'n cyflegrau ysgubo' safleoedd y gelyn gyda, grym a nerth mawr, cafodd ein milwyr mewn. un rhan; 01 leiaf eu hunain yn analluog i fynd ymlaen trwy,'r gwifrau a'r maglau, am nad oedd ein gynnau wedi llwyddo i"W dryllio a'u dinistrio1. Trwy fethiant adrannau fel hyn. i fynd ym- laen, dyryswyd yr holl gynllun, a bu ein colledion yn drymion iawn. Ymddengys nad oedd ein cyflenwad Oi gadarpar yn ddigûil101 i gario'r rhuthr i' derfyniad llwyddiannus1, yn wyneb anffodion fel yr uchod.

lu Apel at y Gweithwyr

lu Apel at y Gweithwyr. Apelia Mr. Lloyd George at y gweithwyr yn ffactrioedd Cadarpar ar iddynt aberthu cymaint ag sydd yn bosibl 0''r gwyliau arferol ar y Sulgwyn. Dengys fel yr effeithiodd y sefyll yn segur ar y P'asg a;r ei'n stor 0 offer rhyfel. Yr oedd y gweithwyr y pryd hwnnw wedi cymryd egwyl 0' wythnos, ac yr oedd yr hyn id row yd1 allan mewn pythefnosi yr adeg honno wedi disgyn i'r hanner o'r hyn oedd cyn hynny. M'ae arweinwyr Llafur wedi rhoi'r sylw parotaf i gais presefinol Mr. Lloyd George, ac yn trefnu i gyfarfod a chynrychiolwyr y gweithwyr, i geisio cael ganddynt gydsynio a'r apel. Nid oes dim yn amlycach na'r perygl inni fethu etev fel y methwyd yn Loos; a dylai'r gwei,thwyrroi'r ystyriaeth fwyaf difrifol i'r alwad a,ruthrol sydd "am foddion i gario allan yn effeithiür symudiadau yn erbyn y gelyn. IF

Rhuthr Awstria

Rhuthr Awstria. Teimla llawer yn siomediig wrth: weld A wstria yn llwyddo i yrru'r Italiaid yn ol yn y Trentino. Yn ol ellir farnu mae'r rhuthr hwn yn rhan o gynllun Germani, ac yn ar- wyddbl mai'r penderfyniad er ys misoedd. yn awr yw aros yn llonydd yn y Balkans ac yn erbyn Rwsiia yn y dwyrain, a: rhoi; pob egni a nerth yn erbyn Prydain a Ffrainc yn y gor- llewin; ac ynglyn a hynny, yn erbyn Itall. Gwelodd yr olaf mewn pryd fod yr Awst'riaid wedi crynhoi nerth ofnadwy: mewn dynion a gynnau, a' phienderfynodd Cadtirna gilio yn ol rhyw ddwyfilltir a chadarnhau eu hunain: 311 eu prif linell amddiffynol. Diywied y gelyn fod 13,000 o'r Italiaid wedi eu cymryd yn garcharoirion; ond diameu fod hyn yn per- thyn i'r datganiadau eithafol a chamrn'vvr.in- iol, a anfbnir allan1 i'r byd mor fynych o Berlin a Vienna. IT

Araith Mr Churchill

Araith Mr. Churchill.. Gwnaeth Mr. Church'ill araith gref yn y Ty yn beirniadu'r modd y carir y rhyfel ymlaen gan y Ltywodraeth a'r Swyddfa Ryfel. Nid oes amheuaeth na ddywiedodd lawer a beth an pwysig a, theilwng 0' sylw; yn en wedi g ar y nifer mawr o'r milwyr gedwir gartref, yn lie eu hanfon i'r ffrynt. Yn anffodus y mae Mr. Churchill wedi colli ymddiried pob plaid a dosbarth. Mae'r Rhyddfrydwyr a'r Tbriaid wedi myn'd i'w ddrwgdybio', neu 0. leiaf wedi eu hargyhoeddi nas gellir dibynnu ar ei farn. Ac yn bendifad'deu, mae'r cylch milwrol yn edrych arno fel gwleidyddwr bwngleraidd a beiddgar, Oherwydd y pethau hyn ni thyn- nodd ei feirniadaeth y noson o'r blaen fawr o sylw. < v 'r