Teitl Casgliad: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
8 erthygl ar y dudalen hon
NODIADAU WYTHNGSOL

NODIADAU 'WYTHNGSOL. Llythyr Arglwydd Lansdowiie. Synedigaeth fawr yr wythnos ootid Llythyr Arglwydd' LansdQiwní2 a ymddanghosodd yn y "Daily Telegraph dæydd Iau, ac y mae wedi tynnu cymaijii .0 sylw ac-achosi ages gymaini C o gyffro ag a whaetit araith "x i Lloyd George » ym Mharis, Tr^yrriae'] i -i t tiaici yn gorfol- • eddu ynddo, ac ychydig o r papurau Rhydd- frydol yn ei gymeradwyo, y mae wedi codi ystorm o brotesti a chondemniad oddiwrth :blaid Arglwydd Lansdowne ei nun,, yn ogystal ag -$ oddiwrth y mwyafrif o bob plaid. Drachefn ceir lliaws yn cloffi rhwng dau fieddwl, ac yn methu penderfynn pa beth i'w feddwl o'r Llythyr. Lledaenwyd1 y si yn gynnar fod y ■ Llywodraeth y tu 011 i'w arglwyddiaeth, neu o leiaf ei bod yn gwybod am ei fvvinad i g}hoeddi ei ddatganiad, ac yn ei gymeradwyo fel ymgais gan wladweinyddo safle uchel, er nad mewn swydd erbyn hyn, ;.i jiynvyddbi heddweh trwy roi ar ddeall i "Germani rai o'r prif Hoellau- ar y Thai y mae'r Cynghreiriaid yn- barod- i ystyrried y cwestÏwnac i agor trafodaeth. •. Cymrodd y Llywodraeth y cyfle cyntaf i wadu hynny yn y Ty, ac n,id ymddengys fed neb oijd Arglwydd Lansdowne ei b-tin yn, gyfrif (l, im y Ilythyr, Cvhoeddodd y "Times ddydd fewener y ffaith ■ fod y Llythyr wedi ei gynnyg yn gyntaf i golofn- au'r papur hwnnw, ond ei fod wedi gwrthod ei gyhoeddi am nad ystyrrid ef yn cynrychioli barn unrhyw ddosbarth cyfrifol yn y wlad.

Cynnwys y Llythyr

Cynnwys y Llythyr. Dia,iig-eri, yw ceisi+), rhoi, crynhodeb o holl gyn- nwys y Llythyr. Y mae pawb sy'n arfer darllen y papurau wedi ei ddarllen air am air fel yr ysgrifennwyd ac y cyhoeddwyd ef. Deogys yr amrywiaeth barnt ixxlwyd yn ei gylch fod ynddoi lawero osodiadau a gredir yn ddiameu ¡ yn ein plith." Pwy sydd nad )w-yn dyheu am heddwch a thangnefedd ac y mae yn'y Llythyr fynegiad pwyllog. a meistrolgar 'I'r dymuniad dwfii hwnnwsydd ymhob calon ystyrriol yn y; wlad ac yn y byd1. Dywed' fod y rhyfel yn rhedeg ymlaen yn rhy hir; ac .y mae adlais ymhob calon ohoTlom i'r gosodiad. Cydunwn hefy-cl a'r datganiad y dylid dal ar ;bob cyfle posibl i arwain i heddwch atirhydeddus. Mae lliaws mawr hefyd yn barod i gydsynio a'r alwad am fynegiad clir gan y Cynghreiriaid o'u ham- canion rhyfel, ac nid ychydig yw inifer j-rhai sydd o'r farn, fel Arglwydd Lansdowne, fod < datblygiadau diweddar yn Rwsia yn gwneud yn angenrheidiol newid rhyw gymaint aryr amcan- ion hynny. A phan ddeuif at ei bwyntiau ter- fyiiol,, ciwn, fod y mwyafrif ohonynt yn cymer- adwyo eu lninain i feddyliau y Iliaws o bob d'os- barth ar phlaid, am eu bod yn rhedeg ar yr un r Jlinellau a datganiadau Mr, Lloyd George, Mr. Asquith, a'r Arlyvydd Wilson. Ymarn, Arg, lwydd! Lansdowne..byddai'in symbyliad anferth i blaid: heddweh yn Germani pe y rhoddid ar ? ddeall iddynt—i. Nad' ydym yi1 awyddu am ddiddymu Germani fel.un o'r Galltioedd maw-r. 1 2. Nad ydym yn amcanu gwthio ar ei, phobl unrhyw ffurf o Lywodraeth oddigerth y ffurf a > ddymunant hwy euhunain." 3. Nad ydym, oddi- gerth fel niesur rhyfel cyfreithlon, yn dymuno -i -nys,(, cau allan Germani o< le ymysggwledydd ma,wr y bydmewnmasnach, 4. Ein bod yn barod, pan fyddo. y ..rhyfel drosodd, i ystyrried, mewn undeb a Ganuoedd eraill, y probleihau rhyhg- wladwriaethol, sy'n dwyn cysylltiad a rhyddid y mor." 5. Ein bod yn. barod i ymuno a chyt- Li feb rhyng-wla,dwiriae'thol o -yr- hwn y byddai cyfleusterau digonoh i' cwerylon. rhyng-genedlaethol trwy foddfon heddyctiol. Dyna fras-gynnwys y Idythyr, a chrynhode]^ O'T pwyntiau a ystyrnai ei, arglwyddiaeth fel pethau ymarferol y dylid cyrchu atynt trwy eu gwrieiid yn gEr i Germani.

Pwyntiau Anfoddhacl

——, Pwyntiau Anfoddhacl. Dywed Arglwydd Lansdowne ar ddiwedd ei Lythyr fod awdurdod digonol i'r mwyafrif. o'r. pwyntiau uchod i'w cael yn areithiau a datgan- iadau arweinwyr q Gweinidogipn y Goran. Y mae gwir yn hyn; ond nid .a'yna'r holl wir; oblegid ni raid am welediad craffach na'r cyff- redin i weld fod o dan amryw o'r pwyntiau^ nid cadarnhad i rai o fynegiadaiV mwyaf pendant- yr ,Arlywydd Wilson, "Mr. Lloyd George a Mr. Asquith, ond cudd-feirniadaeth a chondemniad arnynt. Cymerer yr ail bwynt, sydd: yn galw am roi ar ddeall: i Germani na fynnem geisio gwthio arnynt unrhyw ffurflywodraeth ond a fo o'u dewisiad,cu hunain.. Nid newyddian dibrofiad mewn gwladweiniaeth yw Arglwydd Lansdowne, ,a phan yn pwysleisio'r pwynt hwn, gellir dweyd i sicrvvydd fod areithiau'r ArlyNydd Wilson a Mr. Lloyd George yn ei feddwl, yn, y rhai y ceisid rhoi ar ddeall i bobl Germani y byddai'n annhraethol haws trafod cwestiwn heddwch gyda'r gened'l na chyda'i gorthrymwyr militar- aidd. Yn y pwynt hwn bradycha Arglwydd Lansdowne ei gydymdeimlad a Chaiseryddiaeth a,c unbc-naeth fiiitaraidd.agortnesol Germani, a'i elyniaeth i syniadau democrataidd a gwerinol Mr. Wilson a Mr. Lloyd George. Os y tybir ein bod yn gwneud cam a'i arglwyddiaeth yn y mater hwn, ac yn darllen ei syniadau ein hunain i fewn i'w eiriau; deuer at: rif 4, lie y dad leu a dros agpr a setlo'r cwestiwn o ryddid y mor.' Gwyddom mai cri mawr Germani yw hwn, a gwyddom nad oes and un ystyr ynddo yng ngen- au'r Caisar, sef darostyngiad- gallu Prydain a 1 huwchafiaeth ar y mor. G'wyddom oil beth a olygai hynny i deyrnas a amgylchir gan ddyfr- oedd y mor; ac y mae ys'tyr ac amcan y cri Germanaidd hwn yn ddigon clir Tr dylaf ei am- gyffredion ei ddeall. LlyngesPrydiain yw ei nerth, ei thwr, ie, ei bywyd. Ac y mae Germaivi yn awyddus;, uwchlaw popeth, am ei gwneud yn ddiymadferth ar y mor, fel ag i'n symud o'r ff ordid fel Gallu,. sy'n atalfa ar ei huchelgais i fod yn frenhines Ewrop a'r byd. Awgrym Ar- glwydd Lansdowne yw ein bod yn datgan i'n gelyn creulon eilli parodrwydd i agor trafodaeth ar y cwestiwn hwn sy"n golygu, bywyd neu angeu i'n teyrnas. Ac heblaw hyn oil, beth sy'n cyf- reithloni ci arglwyddiaeth yn ei waith yn cy- hoeddi'r pethau hyn yn ddirybudd yn y wasg, yn hytrach na'u codi yn ei le yn Nhy'r Arg- lwyddi, lie y cawsai'r Llywodraeth gyfle i'w hateb yn. ddiymdroi ? Credwn mai barn y mwy- afrif mawr yn y wlad yw fod y maniffesto hwn yn un hynod o anffodus ac anamserol, ac yn un a berygla, wneud ni'wed mawr i achos y Cyng- hreiriaid yn eu gwledydd, eu hunain yn ogystal ag yny gwledydd igelynol ac amhleidioL

Datganiad Mr Bonar Law

——♦—• Datganiad Mr. Bonar Law. Cymrodd CangheUor y Trysorlys fantais ar gyfarfod o'r Toriaid a'r Undebwyr nos Wener i gyfeirio at y Llythyr, wedi i'r Cyfarfod basio penderfvniad unfrydol o anghymeradwyaeth o waith Arglwydd Lansdowne. Gwnaeth Mr. Bonar Law yn glir nad oedd a fynno'r Llyw- odraeth ddim a'r Llythyr. ac nad oedd meb yn .n gyfrifol amdano ond Arglwydd! Lansdowne ei hun. Ys'tyrriai ef yn anffawd o'r fath fwyaf difrifol, oliervvvdd yr argrafF a roddai ar y Cynjg- hreiriaid, ac yn, enwedig ar Germani. Yr oedd Arglwydd Lansdowne yn siarad am gytundeb rhwn,g y gwledydd, gan; gynnwys Germani, tra y gwyddid yn dda beth a dalai unrhyw gytundeb yng ngolwg y wlad honno, os y byddai yn croesi ei hamcanion ei hun. Yr unig ffordd i: hedd- weh anrhydeddus oedd trwy goncwest. Gwir fod Germani yn awr yn barod i son am ddiar- fogiad cyffredinDI; oii-d ni chlywyd son am ddim o'r fath yiii ystod dwy flynedd cyntaf y rhyfel pan oedd ei. pheiriant milwrol yn gweithio ac n symud ymlaen yn anorchfygol. Cyn y rhyfel, .yn wir, ni feiddiai Prydain godi'r cwestiwn gyda Germani, am fod y wlad honno yn ystyrried ei ddwyn ymlaen yn achos rhyfel o'r bron. Yn ol addefia,d un swyddog 0 Germani, nid oeddynt yn tybio erbyn hyn.fod eu nerth milwrol ym ddi- gon ol i ro»i goriicHafitietli ■ ond credent y collai'r Cynghreiriaid eu nerf yn gynt na hwy, ac y sicrhai hynny iddynt ennill yn y diwedd.

Y Sefyllfa yn Rwsia

—» Y Sefyllfa yn Rwsia. Anodd dweyd dim yn bend ant am y sefyllfa a'r rhagolygon yn Rwsia. Yn ystod yr wythnos y mae'r newyddion prin sydd wedi cyrraedd yn gymysglvd i'r eithaf, ac wedi bod yn gyfrvw ag n i beri'r anesmwythter a'r pryder mwyaf i'r Cynghreiriaid! a'r gobaith uchaf i Germani. 'Dan lywodraeth wallgof Lenin •cyhoeddwyd cad-oediad, a eheisiwvd mynd dan sylfeini'r fyddin a'i gwneud yn gwbl ddiymadferth, trwy ddiswyddo cadfridogion a charcharu arweinwyr. Bu Germani am ysbaid yn petruso pa ateb i'w roddi igynhygiad Lenlin am g;ad:oediad ond yn ei araith ar agoriad y Reichstag datganodd-y Canghellor newydd barodrwyddt i dderbvn y cynhygiad, ac i agor trafodaeth' ar delerau ar- bennig, un o'r rhai' oedd galw am i fyddin Rwsia symud yn ol driigain milltir. ar hyd yr holl linell! Nis gwyddom^ beth oedd barn Lenin a'ii griw am y cais trahaus hwni, oblegid cyn i'r ateb gyr- raedd o Berlin i Petrograd yr oedd Lenin a'i Lywodraeth wedi cwrympoi, a Llywodraeth Gyf- unol o ryw fath wedi ei ffurfio. Pan ysgrifen- nwn nid oes ilawer 0 oleuni wedi ei daflu ar gyfansoddiad y: Llywodraeth newydd; ond hys- bysir mai Sosialaidd ydyw, gyd'a Lenin yn cael ei gynnwys ynddi, a bod y Rhyddfrydwyr wedi eu gadael allan. Ymddengys mai derbyniad oeraidd roddid i ddatganiad Lenin o gadoediad; a dywedir nad' oes, ond tair o'r byddinoedd wedi syrthio i fewn. Ceir gweld a all y Llywodraeth newydd fyw a gweithredu; ac a oes rhyw obaith' i arweinydd digon cryf gyfodi ac arwain y wlad; anffodus allan o'r anaalwch gwag, erchyll y mae yn ei ganol.

Araith Gyntaf Hertling

--+-- Araith Gyntaf Hertling. Mae'n amlwg; fod Count Hertling, Canghell- or newydd Germani, am osgoi'r gwendid y cy- huddid Bethmann-Hollweg o hono. Gresynna fuasai Arglwydd Lansdowne wedi aros diwrnod cyn cyhoeddi ei Lythyr, ac wedi ei dreulio i ddarllen yr araith hon yn ofalus. Yn wir, nid oes eisiau ei darllen: yn fanwl i weld pa mor ofer yw son am seiliau digonol i ddisgwyl i b t, Germani unrhyw delerau y gall y Cynghreiriaid eu derbyn. Wrth adolygu'r flwyddyn, ymffrost- in, fod Germani a'i Clrynghreiriaid wedi bod yn llwyddiannus bron. ar bob achlysur ac ymhob man. Er fod y frwydr yn y gorllewin yn mynd ymlaen er dechreu Gorffennaf, a bod byddin Prydain, lawer lliosocach na byddin Germani,; yn cael ei chyfcerthu gan fyddin Ffrainc, yn cymryd rhan yn y frwydr, eto yr oedd y llinell yn aros yn gadarn ac ansigledig, er fod y gelyn- ion wedi ennill rhai pentrefydd a ffermydd. Yr oedd eu gelynion mor bell a;g erioed o gyrraedd arfordir Fflanders i ddinistrio base" y sudd- longau. Nid oedd yr ymosodiad yn Cambrai ond addefiad o fethmnt yn Fflanders. Ac felly ymlaen, gyda geiriau mwy fflamychol fyth am Riga ac yn enwedig am y rhuthr mawr i'r Eidal, sydd' wedi peri i'r byd ddal ei anadl." Yr oedd ei eiriau'n fwy gochelgar pan yn son am y suddlongau, er ei fod yni add'o yn benagored y cyrhaeddenit y nod a. roddwyd iddynt. Yn 4 wyneb y dlatganiad bostfawr hwn, credwn fod Mr. Bonar Law yn gywir pan yn dweyd mai cyd- nabod ein gorchfygiad fyddai'r unig delerau a igydnabyddai Germani yn foddhaol ar hyn o bryd.

Ar y Maes

—♦ ■' Ar y Maes. Mae'r frwydr yn y gOrllewini wedi datblygu yn ymladd1 gwaedlyd o amgylch' pentref a choed- wig Bourlon. Llwyddaddi y gelyn i gael atgyf- nerthion cryfion i'r lie yn gyflym; ac y mae'r byddinoedd o'r ddeutu wedi ymladd a gwrth- ymladd gyda nerth arswydus ar hydi yr wythnos. Mae'r pentref wedi ei ennill a'i golli fwy nag unwaith; ac y mae "n amlwg fod y gelyn yn rhoi pris uchel ar y goedwig sydd ar godiad tir pwysig, ac yn rhoi mantais i'r sawl a'i deil i danio'n erfeithiol o bobtu. Ar y cyfan ennill a gwella eu safle a wnaeth ein byddin, yn yr ymladd agoredi, henff asiwn sydd wedi ei wthio ar y gelyn trwy rutbr mawr General -Syr Julian- Byng. Mae'r Italiaid wedi gwrthsefyll a gwrth- .ymo'sod yn ardderchog ar hyd yr wythnos ac ymddengys fod y gelyn wedi ei argyhoeddi nas gall dorri trwy'r llinellau yn y mynyd-d-dir. B,erhiir pan ysgrifennwn y gellir disgwyl ymdrech arswydus mewn lie arall. Deil y Twrc i gadw General Allenby yn ol rhag cymryd Jerusalem." Mae'r gelyn yn Nwyrain Affrica. yn prysur gael ei ddarostwng, a datgenir hyder y bydd wedi ei lwyr o-rchfygii r-yn y Nadiolig.

Gwlad Canaan

--+-- Gwlad Canaan. Fel y crybwyllwyd yn y golofn hon yr wyth- nosau diweddaf, mae gwrthsafiad y Twrc yn mynydd-dir Judea. wedi arafu symudiad ein byddin yn Palestina. Dywedir ein bod wedi cymryd 10,600 o garcharorion er cychwyniad y symudiad presennol." Dyv/ed y Tyrciaid eu bod hwvthau wedi cymryd rhai cannoedd o'r Pryd- einiaid, ac amryw o'r magnelau. Ar y cyfan, credwn fed pethau cystal ag y gellir disgwyl ag ystyried y rhwvstrau ar ffordd ein byddin. Fel pob byddin a fu o'u blaen, yr ydym yn syl- weddoli pa mor gadarn yw safle Jerusalem.