Teitl Casgliad: Cymro (Lerpwl a'r Wyddgrug)

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
9 erthygl ar y dudalen hon
Canada me Awstralia

Canada me- Awstralia. .$fae Canada, trwy etholiad, ac Awstralia, trWy y referendum!, wedi rhoi llais hollol waban- ol i'w gilydd; ar gwestiwn gorfudaeth filwrol. Sicjqhaodd Syr Robert Borden fwya|rif o tua 60 dros ei bolisi o orfodaeth, a rhoddir y Llywodr- aeb i fewn gyda dliogelwch, Yn anffodus y ma' r ymgyrch yn peryglu cryn lawer ar yr undeb a'r teimladau da rhwrg; y ddwy genedl yn y Drefedliglaleth fawr. jDyweqir 11a lwydd.. cddSyr Wilfrid Laurier i gario llawn dwsin o't etholaethau Seisnig, a bod y; pleidiau yn awr bran a bodi yn un a'r rhaaiiad cenedlaetbpl. Gresyn, yw hyn pan y mae y rrhyfel a'i broblem- au yn dwyn y ddwy fam-wlad, Ffrainc a Phtydain, yn nes at eu gilydd ac yn fwy unol a cby-fcillgar nag y buoint erioed. Hyderwn. yr adferir pethall yn Canada, fel yr eir ymlaen. Gwyddis fod1 yr undeb rhagorol a sicrbawyd yno yn y ^gorffennol yn. ddyledus iiawii i1 Syr: Wilfrid Laurier, a phrin y credwn y llwydda'r ymrafael presennol na'r rhyfel mawr, i ddadwn,eud ei waith. Am' yr ail waith y mae Awstralia, trwy lais!;y bobL, wedi gwrthod^ rhoi i Mr.. Hughes fwyftfrif dros Orfodaeth. Yn 01 y ffigyrau di- Z" weddaf i law pan ysgrifennwn, bydd y mwyafrif yn ?rbyn dros l yoyOoo. Diau fod hwn yn air terfynol Awstralia ar y ctvestiwn, a dywedl rhai o'r gohebwyr o'r wlad mai pleidlai's: y merebed sydd bob tro yn troi'r fantol. O'r boll daleith- iau, ni chafwyd mwyafrif dros Orfodaeth ond gan y Dalaith Orllewinol a Tasmania.

Yrrmeilltuad Syr John Jellicoe

——- Yrrmeilltuad Syr John Jellicoe. Yn ol y sibrydion a, ledaenid er ys trol, y vmafe Syr John Jellicoe wedi ymddiswydido o fod yn Brif-, Arglwydd y Mor, ac wedi ei ddyrchafu i Dyt Arglwyddi. CyIhirirei Ie gan yr Is- Lyngesydd, Syr Rossi yn Wemyss. Yn ddwedd- ar y mae'r-Morlys \yedi_cael ei ran o feiirniadaeth a chondiemniad} orid nis gwyddom a oes unrhyw berthynas rhwng hynny a'r cyfnewidiad yn y brif .swydd. v Gwaith hawdd yw beirniadu; a'r gwajjth hawddaf on yw beirniadu'r Llynges, am ei bod1 yn cyflawni ei gwasanaeth yn nistaw- rwydd ac unigedd y moroedd; ac y rhaid cadw cyfrinachau ei Ileoliad a'i symudiladau rhag rhoi". mantais i'r gelyn. Gwyr pawb, mewn modd pen-agored ac anelwig, ei bod wedi achub y rhyfel, a'i bodt yn dal i gadw ein teyrnas a gvdediyddi y Cynghreiriaid yn fyw ac yri abl i gario y rhyfel ymlaen. Ond y.mae anfifodioo yn djg\vydd yn fynych ar y mar, ac y mae sudd- longau'r gelyn yn parhau i ddi'frod'i Uawer ar angenrheidiau a masnach y gwledydd. Ar- weinia hyn. i rwgnach a beimiad.u'r rbai syddi mewn awdairdiod. Y 'm,ae dosbarth, befyd, sydd yn barnu fod ein Llynges yn aros gorxnod ar yf amddifFynol, ac y dylai fentro mwy m'ewn ymosodiadau ar y gelyn. 'Ond barn y rhai mwyaf ystyrriol yw fod v poilisii gochelgar sydd wed^ei gario vmlaem gan y Llyngesydd Jellicoe yn ahinhraethol fwy diogel. Nis gallwlli fForddio rhoi ein Llynges at drugaredil anturiaethau rhyfygus, gan y golygai ei: dinistr drychineb di- adJfer i ni ac i' achos y Gynhreiriaid, Credwn yr addeftr yn gyfifredinol fod Syr John Jellicoe wedi gwneud gwasanaeth annirnadwy fel Prif Lynghesyddl ac fel Prif Arglwydd y Mor, a dis- gwyir y ceir gwasanaeth pwysi'g ganddo eto mewn rhyw gylch cyfaddas.

Trydan ar Glo

? Trydan a'r Glo. Cyhoeddodd Is-Bwyllgor Arbediad Glo, ad' rod'diad pwysig yn ystod; yr wythnos, yn yr hwn yr argymhellir gwneud defnydid eyffred:in,o.l o'r trydan er arbed cyflenwad glo y deyrnas, ac er diwygio a pherffeithio di'w.ydiannaai mawr y wlad. Prif awgrymiy PVyllgor yw cyfuno a chrynhoi y goirsafau i gynnyrchu gallu trydanol, a sefydlu rhyw 15 neu 16 o honynt i wasan- aethn'r holl wlad, yn He gadael y cyflenwad yn nwylaw cannoedd o fan gwmniau a chorffor- aethau Ileal yma a thraw. Argymhellir rhoddi yr holl reolaeth ar awdurdodau y gorsafau cyni- hyrchol i Fwrdd Cenedlaethol o Ddirptwywr Trydan, a threfnu i, bob( cyIeh gael cyflenwad a darpariaeth. Nid oes un amheuaeth am bosibilrwvdd y cynllun mawr hwn, nid yn. unig mewn arbed glo; ondi mewn d'atblygu gweith- feydd a diwydiannau'r devrnas ymhob cvfeir- >ad. Tvbed nad oes vnddo bosibilnvydd adfer pryd^erthwch a gogoniant i'm dinasoedd pygddu a'n dyffrynoedd glo htuddbglyd, heb son am y ,c.=;="='7.==" -f- gobaith o adfer galanastra y rhyfel"ofnadwy presenriiol meWl1! llawer llai o amser nag y gall- odd neb obeithib. Diameu y rhydd y Llywodr- aeth, trwy ei Swyddfa Adferiadol, y sylw dyfal- af a'r ystyriaeth fwyaf difrifol i'r adroddiad pwysig hwn.

4 I Z Llywodraeth alr Prifweinidog

4 -I-+-@- \-Z Llywodraeth alr Prifweinidog. Gellir yn ddiibetrus ddweyd fod; y Prifweinidog wedi cadamhau ei safle a'r Llywodraeth i raddau mawr iawn yn ystodi wythnosau diwedd- af y flwyddynu Bu yn ddiweddar iawn lawer o dda.rogan fod' bywyd y Llywodraeth yn crogi ar edefyn, a thymor Mr. Lloyd George fel Prif- weinidog yn cyflym ddirwyn, i'r pen. Un peth oedd yn amlwg y pryd hwnnw; sef nad oedd gan neb y syniad lleiaf pwy i'w roi yn ei Ie; ac y mae rhai a fuont yn beio ac yn troi i feirniadu i'w cael heddyw yn carnu ei glodydd yn fwy nag erioed. Yn anffodus, y ma& Gdygydd'-y "'Daily News wedi chwerwi ei vsbryd i 'ragfam di- obaith; ac yr oedd ei fe'rniad'aetp ar un) o ar- eithiau mwyaf y Prifweinidog yn deilwng o'r wasg felen arm hisaf. Y mae'r Spectator yn profi y gall fod yn; dieg yn ogystal ag yn alluog yn un o'i erthyglau arweiniol y Sadwrn o'r blaeni, yn yr hon y telir y deyrnged uchaf i a r ei thy d d i a e t h ddigymar Mr. Lloyd George. Ceu- y 'British Weekly,' hefyd, yn dychwel i'w. werthfawrogiad blaenorol. Meddai,— The Primei markedly strengthen- ed" his position) by his. wise' and moderate speeches of the past fortnight. In the hour of Russia's defection and. Italy's heavy atrial, he stands forth as the supreme leader in Europe of the Allied cause. Whatever may have been the disappointments of 1917, Britain is not dis- appointed: with the man whose genius, and almost superhuman energy are bearing her -b through the darkest' hours. Gwnaeth Ar- glwydd Rhondlda wasanaeth mawr :tr\vy ddelio a'r cyflenwad a rhoi pen ar iy disgwyl yn rheric- ihu hir am oriau y tuallam i'r siopau am Margarine ac angenrheidiau eraill. Dyma gychwyn rhagorol yn yr iawn gyfeiriad, a hyder- wh y llwyddir i garib allan y cynllun trwy'r Pwvllgorau llecill trwv'r holl wlad.

Teleran Germani

— Teleran Germani. Cymer Germani fantais ar y drafodaeth a'r Bolsheviks i gael Rwsia i alw ar ei Chyng- hreiriaid i dderbyn heddtwch ar unwaith heb. arawsfeddiant mac iawn. Ystyrria'r Bolsheviks eu bod wedi llwyddb uwchlaw pob disgwyliad trwy gael gan Germani; i dderbyn telerau syl- faenol eu cynhygiad hwy; ond y mae atebiad Germani yn amlwg yn myn'dl yn llawer pellach ac yn golygu pethau t'ra gwahaniol, i hyd yn oed gynhygiori! Rwsi'a, os yw y rhai a weithredant dros y Wefiniaeth fawr yn ,gwybod eu meddyl- iau eu hunain, neu'n gofalu am y math or hedd- wch a ddymunir. Mae'r llinellau cliriaf yn nhelerau Germanii yn amlwg yn gwbl groes i'r amcanionl a 'geisir gan, y Cynghreiriaid fel y gosodwyd hwy allan yn vstod yr wythnosau di- weddaf gaini yr Arlywydd Wilson a Mr. Lloyd George. Awgrymiadol iawn yw ell. galwad ar y dechreu am sicrwydd gari Rwsia y bydd i'w holl Gyngbreiriaid dderbyn yr egwyddor o heddweh, heb drawsfeddiant nac iawn. Gwa haniaethir oddiiwrth rai o gynhygion Rwsia, yn enwedig ar y pwynt fod y gwahanol genhedl- oedd i gael yr hawl i benderfynu eu dyfodol trwy bleidlait pobl y Igwled'ydld eu hunain. Ateb Count Czernin i hyn oedd nas gellir setlo'r mater fel un ,rhyn:g-wladwriaethol, am y rhaid! i gwestiynau ynghylch perthynas cenhedloedd a'r gwledyddi y dymunant gysyllttu eu hunain a hwy gael eu penderfynu ar wahan mewn modd cyfansoddiadol gan bob gwlad a phobl. Nis gellir bod yn sicr am ystyr hynl nac eraill o'r, gosodiadau, o leiaf hyd nes y oeir adroddiad cyflawn o eiriau Count Czernin.

Ystyr y Cynhygion

-+-@-+- Ystyr y Cynhygion. Yr esboniad mwyafffafriol a ellir Toddi: ar pynbygion Germani yw eu bod yn golygu fod heddwch i'\V ddwyn oddliamgylch ar y dealltwr- iaeth fod y sefyllfa. i aros fel yr ydoedd cyn y rhyfel. Rhaid addef fod cael cymaint a hyn o gydnabyddiaeth yn fwy nag yr oedd llawer o ddatganiadau gwvlltion y Pan-Germansyn ddi- wedidar wedi rhoi lie i:'w,dd[s,gwyl. Ond y mia;"r cynhygion yn amlwg yn ymgais i gael heddwch heb y rbithyn lleiaf o "reparation" na security ynddo. Cymrwn yn ganiataol ei í 'u_ A '111- fod yn cynnwys adfer annibyniaeth Belgium; ond y mae'n datganyn bendant nad oes dim "indemnities" i'w hasvLo na'i dalu gan un- rhyw w lad. Grolyga heiyd yn ddiameu fod Twrci i'w adier i'w hawdurdod blaenorol ym N Mesopotamia a Phalestina, a gwnaeth amryw p'r cynrychiolwyr. o Germani yn bexffaith glir na oddeiid son am unrhyw delexau na chynwys- ent adfer ei Threfedigaethau yn ol iddi. Mae'n sefy 11 i reswm, fod Germanii yn rhwyan- o wneud ymdrech mwyaf ifafriol posibl iddi, ei hun, ac nis gellir, wrth gofioi hynny, lai na drwgdybio pethau sydd yn ymdangos. ar y wyneb yn addaw- ol yn y cynhygion hyn. Y sgrifenna Dr. Harold Williams, -y gohebydd galluog o Betrograd, yn óI y geiriau cryf af, am y cynhygion, fel cyrillwyn o eiddo Germani i fanteirsio ar y Bolsheviks i gael heddwch cyffredinol ar eu telerau eu hunain; Hawdd fuasai, yn awr iddynt gael heddwcb ar wahan a Rwsia; ond y mae'n amlwg nad) ydynt am dderbyn hynny os y llwyddant i gael hedd- wch cyflawn. Ymae hyn yn profi awydd y .gely|i am heddwch, ond fiddio fod yn heddwch ffafriol i'w hamcanion eu hunain,

Beth a wnar Cynghxeiriaid P

Beth a wna'r Cynghxeiriaid P Yhei lythyr i'r Gynhadlledd Lafur ddiwedd! yr wythnos, mewn atebiad i'r alwad. am fyneg- iadl' o amcanioi-i y. Cynghreiriaid yn y Thyfel, y dywedodd y Prifweinidog fod y cyfryw ddatgan- iad oddivvrth llywodraeth Prydnin. air wahan i'r gweddill o'r Cynghreiriaid, yn amhosib'l. Yr oedd y cwestiwn.o gyhocddi datganiad unedig newydd yn cael ei. gadw yn gyson. mewn. golwg gan Lywodraethau'r :Cyn:ghreiriaid. Yr oeddid, wedi edrych ymlaen am gyfhewid syniadau ar y mater gyda chynrycbiolwyr a benodwyd gan Lywodraeth Rwsia i fed yn bresonnol yng Nghynhadledd Paris, y mis diweddaf; ond er golid dirfawr nid oedd yno. gynrychiolaeth o Rwsia. Yna cyfeiria Mr. Lloyd George at ei areithiau.diwedd'ar, gan atgofio nad yw polisi'ir, Llywodraeth wedi newid dim- o'r hyn a gafwyd yn ei araith yn Glasgow ym mis Mehefin. Yn ei farii, ef, yr oedd y delfrydau yr ymleddid dxostynt heddyw yr un yn hollol a'r rhai; a bar- oddi Brydain fyndtr rhyfel. Rhyddhau'r byd oddiwrth berygl ofnadwy gwareiddiad militar- aidd, a sicrhau heddwch parhaol trwy ryddhau'r cenhedloedd oedd o dlani crmes. Nid ymher- odrol ac nid dialgar oedd amcanion y Cynghreir- iaid yn cario y rhyfelymlaen. Y mae hyn yn gyfystyr a. dweyd nasgellir derbyn telerau a .chyrbygion presenool Germani; ac nid oes yr amheuaeth lleiaf am atebiad y Cynghreiriaid i'r v ymgais fawr honj o eiddio Germani i' osgoi can- lyniadau ei hymgais ddieflig i samu'r byd o dan ei thraed..

r Y Rhyfel v

♦ r~ Y Rhyfel. v Yn Ffrainc a Flaiikiers y mae'r gaeaf. yn amlwg yn effeiithio ar y sefyllfa; oblegid nid oes yn yr adroddiadau son ond .am dam-beleh- niad gamy gyonau mawr a gwaith-yr awyrenwyr. Ymwelodd). ebedwyr y Cynghreiriaid a Man- nheim, gan ollwng tunnell o^ ffrwyd-belennau ar y dref, awgrym, mae'n debyg,- fod- ymweliadau ehedwyr y gelyn a Llundain i gael eu dilyni gan r,ü'tebyg alleoecld yn Grmani.'P'arha'r ym- ladd yn yr'Eidal, ac hyd yma y mae'r EidaJ- iaid wedi llwyddo i gadw'r gelyn yh: oil o wastad- edd Venetia. Gwnaeth y gelyn ymosodiadau oryfion yn ystod yr wythnos, ac eni.llas.ant beth tir yn nyffryn y Frenzela, ac yn. y mynyddoedd tuag Asiago. Ond pan ysgrifennwn daw adl- roddiadau am wrthymosodiadtau cryfion gan yr Eidalwyr, a chyda phob, wythnos y mae gobaith y gelyn o Iwyddo yn ei amcanion yn yr Eidal yn 'myn'd yn fwy annhebyg, Oi sylweddoliad- Symudir ymlaen yn igyson ynl Palestina er fod y Twrc yn ymladd ar ucheldir Judea.

Anrhydedd V Flwyddyn 3STewydd

Anrhydedd V, Flwyddyn 3STewydd. Yn y rhestr o'r rhai a anrhydeddwyd didydd Calan mae'r rhai canlynol: Mr. Tom Richards, A.S., yn adod' o'r Cyfrin Gyngor; Mr. Ellis Jones Griffith, A.S., yn farwn; Mr. D. T. Davies, Dinbych, a'r Proff. J. Morris Jones yn f archogion. Disgwy lid y buasai un o aelodau- v Gogleddi yn, myn'd ii Dy yr Arglwyddi, ond » siomedigaeth a gafwyd. Am y rhai a, anrhyd- eddwyd, maient yn llawn haeddu yr hyn a gawsant, a llawer yn rhagor. Cynrychiolant feibion llafur ymhob cangen,—yn weithfaol, cyfreithiol, masnacbol, a llenvddol. ac y mae'r i 11, dewisiaidl vn sicr o gael sel a chymeradwyaeth y wlad. —