Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
12 erthygl ar y dudalen hon
No title

Dublin. Ddydd Sul, yn "EI owl h, Uwyddodd y Gwirfoddolwyr Cenedlaetbol i lanio tair mil o ynau—gan ddilyn esiamp1 eu gwrthwyneb- wyi yn Ulster. Ond y mae yr awdiirdodau tuag at y Cenedlaeiliolwyr yn wahanol iawn. i'r hyn ydyw. tuag at yr Orangemen. Tra yr oedd. y Gwirfoddolwyr \n myned a'r gynnau i Dublin ataliwyd hwy gan gatrawd o blisinya ac adran o'r King's Own Scottish Borderers, a dechreuwvd di- arfogi'r Gwyddelod. Ni lwvddwyd, modd by nag, ac yn ddiweddarach trodcl y milwyr yn ol am Dublin. Yno ymddengys fod tyria fygythiol wedi casglu o'u hamgylch, ac yn y :,thrwfl taniodd rhni o 'r milwyr. Lladdwyd pcdwar o bobl, rbai o honynt heb fod yn perthyn i'r Gwirfoddolwyr o gwbl, ac anaf- \vyd trigain. Ni chafvvyd ond 2.:5 o ynau'r Gwirfoddolwyr.

No title

Cywhari-icSh. Nid ydym yn ceisio cyfiawhbau y Gwir- foddolwyr Gwyddelig ,ond ymddengys i ni -pad all y wlad lai mi.sy.lwi. ar y gwahaniaeth a wneir rhwng pobl yn ymarfogi yn Nublln a phobl yn ymarfogi yrn Melfast. Er's dros liwyddyn y mae Toriaid Ulster yn ymarfogi heb neb yn dywedyd gair yn eu herbyn. Bedwar mis yn ol gbniasanti drœ 80,000 o ynnau daTI drwynau swyddosion y Llvwodr- aet.h ac ni. wnaed ymgais i'w rhwysivo nag. unrhyw ymchwil wedyn am y rhai oedd yn euog. Ond y funud y mae'r Cenedlaetbol- wyr yn dechreu ymarfogi y mae holl awdur- dodau'r Llywodraeth yn deffro ar unwaith, ac y mae plismyn a milwyr yn-troi allan atynt. Y iiiae" oe,-Icl vi iiietlitl cael hyd un Hong a glndai ynnau i. Ulster, wedi bod yn llwyddianus iawn gyda llongau ar yr un neges i'r Cenedlaetholwyr. Dengys Sul, medd y "Alanchester Guardian," fod Llywodraeth Iwerddon yn anffyddlon i'r Llywodraeth gartref ac yn anghymwys 1 NV .♦>

No title

Trybli-th. Gwnaed mynegiad gan Mr,BirreU yn y Cl I] 1. 1 IV I C, y ?l Senedd ddydd Llun. Ymddengys •mai Mr. Ha.rrel, Dirprwywr Cynorthwyoi Heddlu Dublin, iy.,iio ei hun anfon plis- myn a rnihvyr i atal y gwirfoddolwyr. Gwnaeth liynny heb ymgynghori a'r awdur- clodau ac yn groes i ewyllys Arglwydd Aber- deen. Taniwyd ar y dyrfa gan filwyi* heb .ioci yr un swyddog wedi goreh ym yn hynny, a dywedir fod ilawer o Orangemen Belfast yn perthyn i'r gatrawd neilltuol lion. ¥ mae Mr. Birrell wedi trefnu ymchwiliad ar un- waith, ac yn y cyfamser y mae Mr. Ilarrel wedi ei atal rhag cyflawni ei ddyledswyddau sc y mae Syr John Boss, Prif Ddirprwywr yr Heddlu, wedi ymddiswyddo. Cyn belled ag y gellir deall y tryblith, gweithredwyd nid yn unig heb ganiatad y Llywodraeth weith- redol yn Ntiblin ond hefyd yn hollol groes iddi. Y mae'n bryd cael yr un gyfraith yn Belfast ag yn Dublin. otk .+.

No title

-0 Syr Jolin Simon. Syr John Simon, y Dadleuydd Cyffred- inol, oedd y prif siaradwr mewn cyfarfod Bhyddfrydig mawr a gynhaliwyd yn y Belle Vue, Manchester, ddydd Sadwrn. Rhodd. odd ei holl araeth o'r bron i drafod y ewest- iwn Gwyddelig. Sicrhaodd ei wrandawyr fod y Weinyddiaeth yn bwriadu gosod Mesur lYmreolaetli ar y deddf-lvfrau. ac nad oes etholiad i fod hyd oni pliasir Ymreolaeth, Datgysylltiad, a Mesur yr Aml-bleidlais. By^ yn dda gan Byddfrydwyr glywed hyn. Yr oedd llawer o'r ymgeiswyr Rhyddfrydig dewisedig yn Lloegr yn dywedyd nad oeddynt hwy am wastraffu eu hamser a'u harian i sefyll os iidiai'r Weinyddiaeth i gael etholiad yn. awr. Dadleuant, yn bur rhesymol. na phleidleisiai'r wlad o blaid gweinyddiaeth a 'ddanghosai'r fath wendid. Bvi,- •■> wedi pasio Mesur Aml-bleidlais yn; belli gwa- hanol iawn-. t

No title

Kikuywi Eto. Dydd Llun cyfarfu y Pwyllgor a benod- wyd gan Gynhadledd Lambeth i vstyned helynt Kilcuyu a'i ganlyniadau am y tro cyntaf. Ni raid i ni ail-adrodd y cbgwydd- iadau a arweiniodd i hyn, ond i'e gotir 1 Archesgob Caergaint wrthod cyhuddo T^1 gob- ion Mombasa ac Uganda o heresi, ond tros- glwyddodd gwestiwn undeb ',g owadau Brotestanaidd ereill yn Affrica a ii;\dd- gymuhdeb i'r Pwyllgor sydd yn cyfarfod yr wythnos yma. Y mae'r oil 0 aelodau'r Pwyllgor yn esgobion, un ai yn y wlad hon neu yn y trefedigaethau. Bydd eu dyfarniad yn bwysig iawn i r Eglwys, ond nid ydyw'n eglur y bydd yn orfodol ar neb ei dderbyn.

No title

v V V Mr. Marry Evans- Gofid mawr i Gymry ymhob man oedd clywed am farw Mr. Harry Evans, yr hyn a ddigwyddodd yn Lerpwl ddydd Iau yr wytb- nos ddiweddaf. Nid oedd ond un a deugain oed, ond yn ystocl oes fer cododd o fod yn rfachgen tlnwd yn Nowlais i fod yn un o arweiayddion amlycaf Cymru a Lloegr. Daetli yr Undeb Corawl Cymreig yi). ailu yn [ law a dywedodd Syr Edward Elgar wrtb- ynt unwaitn ei fod ef yn gobeithio eu bod yn sylweddoli fod gan-ynt arweinydd mawr iav.n. Dan ei arweiniad ef perfïormiodd yr Undeb weithiau rhai o'r cerddorion Seisnig rr.v yaf adnabyddus heddyw, ac yr oedd Harry Evans a Granville Bantock yn gyfeill- ior mawr. Credai mewn gwaith a llafur lwyr, ac yr oedd ei ddylanwad yn dechreu dywedyd. ar gerddoriaeth Gymreig ymhob cylch. < A

No title

v Paent. Nid oedd blew ar ei dafod, chwaith, pan feddyliai fod rhywun yn llac a dihidio. Galwyd ef unwaith i agor organ newvdd mewn capel yng Nghymru. Yr oedd yr organ yn ugain oed, beth bynag, ond yr oeddis wedi ei phrynu yn ail-law ac yn rhad, a", wedi ei phaentio i edrych fel newydd. Ar ddiwedd v perliormiad daeth un o s^yddog- ion yr eglwys i ofyn i Mr. Evans sui yr oedd yn hoffi. eu horgan newydd. Paent tlws iawn," nieddai' yntau, yn bur sychlyd. Gweithiodd yn rhy galed, ond y mae'n well i ddyn dreulio na rhycb,"

No title

V -o) ,Y BwrdcS Canol. Yr wythnos a aeth heibio, ym Mrawdlys M^organwg, diweddwyd penod anffodus yn hanes y Bwrdd Canol Cymreig, pan anfon- wyd tri chlarc oedd yng ngwasanaeth v Bwrdd i garchar am gelcio arian perthynol ir Bwrdd. Cafodd William Crynant Griffiths ddeuddeng mis yn yr ail ddosbarth; David Williams bedwar mis yn yr ail ddos- barth; a Charles- William Seymour wyth mis yn yr ail ddosbarth. 1 Yn ystod y prawf gv. naed yn ddigon amlwg fod llawer o ddiffyg trefn yng ngweinyddiad y swyddfa er's blyn- yddoedd, ond addefir nad ellir beio y pen- naeth, Mr. Owen Owen, am hynny, gan fod yn rhaid iddo fod yma a thraw yn arholi y rhan fwyaf o'r flwyddyn. Y mae y Bwrdd ei hun yn rhy fawr a'r aelodau yn rhy was- gerog i fedru arolygu gwaith y swyddfa, ond aw grymir'fod is-bwyllgor yn cael ei benodi. Á:+'" ¿tJ.&

No title

o V iPwyllg-or Tir. Dydd Llun cyhoeddwyd adroddiad y Pwyllgor Tir Cymreig. Y mae'n dilyn yr un llmellau ag adroddiad y Pwyllgor Seisnig, a rbydd y pwys penaf ar yr angen am sicrwydd daliadaeth i'r ffarmwr. Dengys y dystiol- :1cth a gafwyd mai y dull goreu i sicrhau hynny vdyw, nid pryniant, gan fod y ffarmwr Cymreig fel rheol yn rhy dlawd i brynnu, eithr Ilys tir gydag awdurdod i benu rhent deg, a phenderfynu cwestiynau ereill a all godi rhwng meistr tir a thenant. Gyda gohvg ar y llafurwr amaethyddol y mae'r Pwyllgor o'r farn fod yn rhaid sefydlu is- safnod. eyflog, ac am y tai y mae llawer o'r g\v eithwyr yn byw ynddynt dywedant eu bod yn peryglu iechyd moesol a chorfforol y trig- olion. Dengys yr adroddiad nad oes ond ychydig iawn o Iwyddiant wedi bod ar fan- ddaliadau yng Nghymru, ac y mae'r Pwyll- gor yn galw am Fwrdd Amaethyddiaeth i Gyrnru ar wahan i'r un Seisnig. A n,

No title

No title

V > V Y Cerdrlor CynDreig. Yn y Cerddor am y mis hwn y mae gan yr Athro David J enkins, fus. Bac., ysgrif ddyddorol iawn ar y celfau cain. A cherddoriaeth, fel y gellid disgwyl, y mae'n trin yn fwyaf arbenig, ac y mae ganddo rai pethau trist i \v dywedyd am ddiffyg cefnog- r.etii Cymru i'w cherddoriaeth hi ei hun., Mae hyn yn f-f L, tli, medd, os perfformir gwaith- Cymreig disgwylir cael y llyfrau a'r rhannau offerynol yn rhatach na'r hyn y telir .-i,,itac h nlt'r 1-iyn y telir amdano i gyhoeddwyr Seisnig. Yn wir, gosodir amryfal nvystrau, fel llogi salach cantorion a chwareuwyr yn ami net phan yr ymgymerir a gweitliiau y prif feistri, hyd yn oed yn yr Eisteddfod Genedlaethol, lie yr honnir riad oes dim ond cenedlgarwch yn teyrnasu gan rai Cymry ymffrostgar, ond sydd aru heneidiau mor gul ag ydyw eu hym- ffrost yn llydan." Ymhellach ymlaen dnved, am gerddorion Cymreig;" Os edrych- ant ar wneud arian fel y prif nod ynglyn a chynyrchu gweitliiau evil awn, gallant roi fyny pryd y mynont, canys gwyddem trwy brofiad helaethach na'r un cerddor Cymreig arall beth yw cyhoeddi gweitliiau o'r fath, a'r help y gallech ddisgwyl oddiwrth y rhai sydd yn uchel eu cloch am genedlgarwch ynglyn a'r Eisteddfod. Yr ydym wedi gwario, ar gyfartaledd, gan' punt y flwyddyn, yn ystod ugain mlynedd, ar gyhoeddi gweithiau o'r fath, ac nid oes gobaith am i fwy na dau neu dri o honynt dalu; er hynny yr ydym yn falch o'r gyfres a'r ffaith ein bod wedi helpu ereill i ddwyn eu gweithiau allan." Geiriau trist, ond y mae Mr. Jenkins yn gwybod hefyd am bleser celf. Yr ydym," medd, am i'n cerddorion ieuainc feddwl am hyn, a bod yn bosibl iddynt godi i dir uchel o ran rnyfyrdod a delfryd, fel ag i deimlo yn annib- ynol ar Iwyddiant." Llwyddiant materol, arianol, a feddylir, wrth gwrs.

No title

+¡+ +.+ +.+ Y Deisebwyr. Dydd Gwener bu'r Parch. Robert Mon Evans, gweinidog gyda'r Anibynwyr yng Nghasnewydd, a chyn-gadeirydd Cyngor Eglwysi Rhydd Rogerston a'r cylch, yn rl-oddi tystiolaeth o flaen Pwyllgor yr Arglwyddi ar Fesur Datgysylltiad. Yr oedd ef yn gryf yn erbyn dadwaddoliad, polisi anuwiol ydoedd, meddai, ac ychwanegodd fod yr egwyddor wirfoddol ymhlith Ymneill- tuwyr wedi bod yn fethiant. Rhoddwyd tystiolaethau gan amryw ereill, ond credwn Illal Mr. Mon Evans oedd yr unig weinidog Ymneilltuol. Llwyddodd pob un o'r tystion 1 osgoi y prif bwynt ynglyn a'r gwaddoliadau, set mai eiddo'r genedl ydynt, ac ni wnaeth eu tystiolaethau fawr o argraff ar y Pwyllgor. Ond yr unig beth i'w ofni ynglyn a Mesur Datgysylltiad ydyw gwendid a diffyg asgwrn cefn Ymneilltuwyr yn y Senedd.