Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
7 erthygl ar y dudalen hon
No title

Ateb yr Alwad. Cyn y bycld y nodiadau hyn yn cael eu fdarlleri gall y bydd cyfnewidiad mawr wedi dyfod tros y sefyllfa ai*- faes y frwydr; cawn > ddyfod at hynny eto ymhellach ymlaen. Yn y cyfamser y mae'n werth sylwi ar y modd -y inae ,r wlad yn ateh yr alwad am ddymon. :.Dciydd Gwe'-er, yn y Guild Hall, Llundain, igwnaetli y Prif Weinidog un o'r areithiau .goreu a mwyaf effeithiol a wnaeth erioed i .amddiffyn ac egluro lhan Prydain yn y rhyfel ac i alw ar y wlad i sylweddoli'r sefyllfa. Yr oüedd ei amddifivniad vn anatebndwv ,ac aeth Agwefr trwy'r gynulleidfa fawr pan ddywedodd y buasai'n well ganddo weled y wlad yma edi ei blotl,,) oddiar ddalenau hemes na,goddef iddi sefyll yn ddistaw o'r neilltu i edrych ar '.oruchafineth govthrech ar ddeddf a barbareidd- ,dra ar ryfel. Yn rhan olaf ei araeth rhybudd- iodd y whid rhag digalom a rhag bod yn rhy hyderus. Yr oedd eisoes 300,000 o ddynion wedi ateb galwad Arglwydd Kitchener, ond, raeddai Mr. Asquith, gvda difrifwch, nid ydyw hynny yn ddigon. Yr oedd arnom eisiau mii- 'oedd yn ychwaneg, a'u cael oedd dyledswydd fawr y wlad. Y .mae'n dda genym weled fod 'y wlad wedi defiro i'r alwad.. Y mae miloedd yn ymrestru bob dydd, nid yn Lloegr yn unig, ond yng Nghymru hefyd. Oynhelir cyfarfod- vdd .mawr a brwdfrydig trv"-V,j.- lioll* wiad i t-nog a chymheh dynion ieuanc i ymrestru, ac o'r diwedd y llla'r deyrnas yn sylweddoli mai mewnabetth a gwasflnaeth y mae ei hunie; •fldiogelwch yn awr. Nid ydyrn yn credu yr awn i lawr o flaen y gelyn, ond pe'r nem, ni byddai'r wlad yma yn werth byw vnddi. wedyn. Dyledswydd pawb sy'n mwynhau brointiau'r wlad ydyw gwneud ei oreu, o fewn- .ei allu ac yn ol ci gyrhaeddiadau i'w ham- diffyn. Y mae'n dda gcnym weled fod llawer •o Wirfoadolwyr Ulster gyda ehcmiatad Syr Edward Carson yn myned i yiiirestru. Dipyn yn hwyrfrydig a fu'r caniaiad, ac nid oedd \n hollol galonog pan roddwyd ef. Collodd Syr "Edward y cyils y manteisiodd Mr. Eedmond :arno, ond gadawer i hynny basio yn awr., Cfc ife

No title

Y Gwir. Bu peth cwyn tua diwedd yr wythnos ynglyn a'r Ffrancod. Teirnltii rhai yn y wlad I,- yd4 Nve d i hon fod gormod o bwys a gwres y dydd wedi disgyn i ran y fyddii-i Brydeinig. Gofynid beth oedd y byddinoedd Ffrengig yn ei wneud •a phaharu yr oeddynt hwy, yn ol pob golwg, yn gymaint ainharotach na 'r Almaeniaid ? Yr oedd pcthau yn ymddangos yn y papurau Almaenaidd, hefyd, a gynyddai'r anesmwyth- id,—awgrymiadau fod yr Almaen yn barod i ddyfod i delerau ffafriol a'r Ffrancod er mwyn cael troi yn erbyn Ewsia, a phethau tebyg. Nid oedd dim sail i'r gwyn nac i'r ofn. Cawn weled ymhellach ymlaen fod gan fyddinoedd Ffrainc waith mawr a phwysig iawn i'w wneuthur, a'u bod yn ei gyflawni. Rhodd- wvd taw ar y sibrydion ereill ddydd Llun pan gyhoeddwyd cytundeb rhwng y tair gwlad, Prydain, Rwsia, a Ffrainc. Yn ol y cytundeb hwnnw y mae pob un o'r tair gwlad yn yrn- rwymo i beidio gwneuthur- heddwch ar wahan i'w gilydd, ac na bydd i'r un o lionynt, pan ddaw i osod telerau heddwch, roddi unrhyw deierau i'r Almaen heb gydsyniad y ddwy wlad arall. Ofna Mr. J. A. Hobson fod hyn yn debyg o barhau'r rhyfel pe byddai i un o'r tair gwlad, Rwsia er engraifft, ofyn am delerau celyd iawn. I ni ymddengys y cyt- undeb yn un doeth iawn, a rhydd dawelwch i feddwl llawer. Ac fel canlvniad iddo daeth 7 gwir i'r golwg. Un o gynllwynion Prydain ydyw, medd y rhai sy'n cyflenwi'r wasg Americanaidd a phethau o blaid yr Almaen, i ".wneuthur i Rwsia a Ffrainc ymladd trosti hi. 'Gallasai Ffrainc, medd y neges ddigllon—a 'gonest, y mae'n debyg—yma, fod wedi cael 'telerau heddwch anrhydeddus, gan adael yr Almaen a Phrydain ymladd hycl y diwedd, ond bellach y mae hynny'n amhosibl. Ydyw, ac y mae'r ffaith fod yr Almaen mor ddigllon yn brawf digonol fod y cytundeb yn un doeth.

No title

Cychod iPysgota. Pan ydym yn ysgrifenu ni ddigwydddd dim neilltuol iawn ar y mor, ond suddiad y cruiser Prydeinig "Pathfinder" oherwydd taro mine rhyw ugain milltir o lan y mor dwyrain Lloegr. Collwyd llawer iawn o fywydau, ac ofnir na ddihangodd neb o'r criw, 208 mewn nifer, yn hollol ddianaf. Yr oedd hyn brydnawn dydd Sadwrn. Tua'r un adeg tarawodd y liner Brydeinig" Runo fine arall pan ar ei ffordd o Hull i Archangel. Yr oedd 272 o deithwyr ar ei bwrdd, llawer o honynt yn Rwsiaid yn dychwelyd i'w gwlad o'r America i ymuno a'r fyddin. Achubwyd yr oil ond 26, canys ni suddodd y Hong am tua dwy awr wedi'r ffrwydrad. Teimlir llawer 0 ddigter digon naturiol oheni-ydd y mines, ond y mae'n rhaid cydnabod eu bod yn ddull cydnabyddedig gan bob cenedl o ymladd ar y mor. Cwestiwn arall a ofynir ydyw sut y caniatawyd i'r Almaeniaid eu gosod cyn nesed i lat-ina-Li Lloegr, a'r ateb ydyw mai yn debyg mai eu cychod pysgota a fu Vvrth y gwaith. Y mae'r cychod hyn yni gwneud n.wy na physota weithiau. Y wybyddus er's wytlmosau fod rhai Prydeinig wedi bod yn CCdl mmes. Yii ddiweddar y mae llongau Almaenaidd wedi dal nifer o honynt, wedi cymeryd eu dwylaw'n garcharorion, ac yna wtdi suddo'r cychod. wyddom sut y llwyddodd y llongau rhyfel Almaenaidd i tidy fod allan i'w dal, ond y mae'r wers yn amlwg. Hyd yn hyn nid ydyw llynges y gelyn yn dangos unrhyw awydd dyfod allan i gyfarfod llynges Prydain, ac iii -a cwbl anisg- wyliadwy fyddai newydd cyn hir am ryw ymosodiad beiddgar o e;ddoi- Prydeinwyr ar y gelyn sy'n cuddio yng nghamlas Kiel. 41,

No title

M,asnac.h. Ym rnerw'r rhyfel y mae dyn bron yn anghofio mai ar fasnach ac nid ar ryfel wedi'r cv/bl y mae dyn yn byw. Y mae masnach, eyn belled ag y mae prisiau bwyd yn myned yn dal yn weddol wastad, ond yr wythnos ddiweddaf cododd y bbvleV ddeuswllt y sach. Dydd Llun, hefyd, cyhoeddwyd ystadegau masnach am y mis a aeth hcibio. Fel y gellid disgwyl, nid oeddynt yn galonogol iawn. O'u cymharu a ffigyrau A wst y llynedd, disgynodd ullforion Awst diweddaf bedwar miliwn a'r bymtheg o bunnau, a'r adforion tua tair mil- iwn a'r ddeg. Lancashire sydd, yn y rhyfel yma fel mewn llawer rhyfel arall, yn dioddef fwyaf hyd y gellir gweled. Y mae allforion nwyddau cotwm o Lancashire wedi disgyn tua piuii" miliwn o btinnau a, gellir dychmygu beth a olyga hynny mewncyflogau a dynion allan o waith. Ac y mae llawer diwydiant arall wedi dioddef yn enbyd. Ond nid tywyll hollol ydyw y rhagolygon. Y mae rhai adranau o fasnach-gwlan er engraifit-,yn adfywio, ac y mae ereill yn gwneuthur ymdrechion egniol i feddianu masnach dramor yr Almaen. ■ 4^ "41

No title

Yn y iDwyrain. Y peth pwysicaf am y rhyfel ar y terfyn dwyreiniol ydyw buddgoliaeth fawr—a llwyr hyd y gellir casglu—Rwsia ar Awstria yn Lemburg ac ar hyd y llmell honno. Ym- ddengys fod y Rwsiaid wedi llwyddo i ddryllio byddin Awstria, i gymeryd rhai degau o filoedd o garcharorion, a llawer o ynnau ac arfau rhyfel. Anffodus fu Awstria erioed, ac nid aeth i ryfel er's canrif ond i gael ei gorchfygu. Yn awr y mae'n galw am i'r Almaen ddyfod i'w chynorthwyo, ac y mae'n debyg fod yr Almaen wedi tynu rhai o'i chatrodau o Ffrainc a Belgium i'r diben hwnnw. Y mae pob buddugoliaeth fel hon o eiddo Rwsia yn clirio'r ffordd lotdi hi tua Berlin. Trowyd hi'n ol am ychydig yn nwyrain Prwsla I-anol yr wythnos ddiweddaf, ond erbyn hyn ymddengys nad i d* N,N oedd hynny yn bwysig iawn, gan ei bod eto wedi meddianu rhan fawr o'r wlad ac wedi medru cloi adran o'r fyddin Almaenaidd yn arnddiffynfa Konigsberg. Er hynny, ni ddylid disgwyl gormod wrthynt ar unwaith. Yn ol barn eu harweinwyr eu hunain, gall fod yn ddeufis cyn y bydd iddynt fedru dwyn pwysau mawr ar yr Almaen yng nghyffiniau Berlin. Y mae mater arall i'w ystyried hefyd. Y mae Twrci, dan ddylanwad cym- hellion Almaenaidd, yn anesmwyth iawn, a cliredid unwaith y byddai iddi lanio byddin o'r Mor Du ar lannau Rwsia. Oredir iddi gael sicrwydd na byddai i Bwlgaria ymyryd. Ond rhybuddiwyd hi gan Rumania, a rhoddwyd cyngor lied awgrymiadol ■ iddi gan yr Unol Dalaethau. Y mae byddin Twrci i raddatt pell dan ddylanwad swyddogion Almaenaidd, ac y mae drwg-deimlad tuag at y wlad yma yn croni yno er's cryn amser. Gwnaed pethau yn waeth gan waith Prydain, ar ddechreu'r rhyfel, yn meddianu'r ddwy long ryfel yr oeddis yn eu hadeiladu i Twrci yma. Ar hyn c. bryd, modd bynag, y mae lie i gredu fod pwyll yn enill y dydd ac y bydd i Twrci fodd- loni ar fod yn amhleidiol. Sicrhawyd hi gan y galluoedd cyfunol, ond iddi barhau felly, na chyffyrddir a'i thiriogaeth. A ik 4z

No title

Belgium. Nid yw'r Almaeniaid wedi rhoiV goreu i feddwl am ddarostwng Antwerp, a diwedd .T wyfclmos yr oeddynt yn prysuro i ddwyn TIlll- wyr a gynnau mawr yn ei herbyn. Galwodd y Belgiaid ar hen amddiffynydd yr Iseldir- oedd i'w cynorthwyo-amddiffynydd nad all gynnau mawr na milwyr ddim yn ei erbyn. Agorasant y cloddiau llanw yn Antwerp a Terinonde, a bu raid i'r gelyn ffoi o flaen y mor oedd yn gordoi y gwastadir isel. Collas- ant lawer o'u gynnau, boddwyd llawer o'u milwyr, a bu raid i ereill geisio noddfa yn y coed neu ar bennau'r tai, lie yr oeddynt yn agored i dan y Belgiaid. Dywedir fod y Ger- maniaid yn ystod y brwydro ddydd Gwener a dydd Sadwrn wedi colli 3,000 o wyr. Er hynny, y maent yn parhau i wylio Antwerp, ac y mae eu llaw yn drom ac yn haerllug ar weddill y wlad. Adroddir hanesion erchyll am eu creulonderau tuag at wladwyr diniwed, yn wyr ac yn wragedd. Ofnwn nad ellir gwrth-ddywedyd llawer o'r hanesion hyn, y mae'r dystiolaeili yn rhy gfef, a daw dydd y dial ar Almaen rhyw ddiwrnod, yn hwyr neu yn hwyrach, cyn sicred a bod Duw yn y nefoedd. Yn y cyfamser y mae barn y byd gwareiddedig wedi cael rhyw gymaint o ddylanwad ar feddwl yr Almaeniaid, a cheisir gwadu rhai o'r pethau a ddywedir ac egluro ac esgusodi'r lleill. Dywedir hefyd na chodir- y ddirwy enfawr a osodwyd ar Liege a Brus- sells ar unwaith—arwydd arall fod y farn gyhoeddus yn cael rhyw gymaint o effaith. Yn Brussels y mae'r llys-genhadwr American- aidd wedi gwneud gwaith rhagorol fel am- ddiffynydd hawliau tramorwyr, ac y mae'n sicr fod ei bresenoldeb yno wedi cadw'r gelyn yn fwy o fewn terfynau yn y ddinas.

No title

Yn Ffrainc. Pan adawsom ein nodiadau yr wythnos ddiweddaf yr oedd yr Almaeniaid yn tynnu at Baris. Dydd lau bysbyswyd fod Llywodr- aeth Ffrainc wedi penderfynu symud i Bor- deaux. Ni pharodd hyn syndod gan y credid y byddai i'r Almaeniaid warchae ar Paris, ac anffawd fawr i Ffrainc fuasai fod ei llywodr- aeth weithredol wedi ei chloi yno gan adael y wlad, yn ymarferol heb arweiniad. Dyna'r camgymeriad a wnaed yn 1871, ac nid anfudd- iol fyddai galw sylw at y gwahaniaeth sydd rhwng yr amgylchiadau yn awr a'r amgylch- iadau 0 ddeugain mlynedd yn ol. Y pryd hynny yr oedd rhai o brif fyddinoedd Ffrainc wedi cael eu gorchfygu a'u cloi i fyny cyn i'r Almaeniaid gyrhaedd Paris. Clowyd byddin arall ynghyda'r Llywodraeth yn y ddinas gan adael y wlad, i bob pwrpas, yn ddiymadferth. Heddyw y mae Llywodraeth Ffrainc yn rhydd, y mae amddiffynfeyddParis yn hynod o gadarn, ad y mae byddinoedd Ffrainc a Phrydain ar y maes ac heb eu gorchfygu. Ar hyn o bryd nid yw'n ymddangos fod y gelyn yn bwriadu yihosod ar Paris. Ddydd Syl trodd adran dde'r fyddin Almaenaidd yn sydyn oddiwrth Paris tua'r de ddwyram. Cyn belled ag y gellir deall y mae asgell chwith y fyddin Ffrengig yn gorffwys ar Verdun, caerfa gadarn heb fod ymhell o ffIn Ffrainc a'r Almaen, tra y mae'r dde, gyda'r Prydein- wyr, o flaen Paris. Y mae'r llinell felly yn un hir iawn, ac ar y terfyn y mae dwy fyddin Almaenaidd yn ceisio tori eu fforddd i Ffrainc. Y mae'r Ffrancod yn yr ochr honno yn dal eu tiryn rhagorol, ac yn ymladd yn barhaus, a chredir yn awr mai bwriad adran dde y gelyn, wrth droi i lawr, ydyw ceisio tori t,i-wy"r fyddin Ffrengig yn ei chaiiol, ac yna ei dinystrio bob yn ddaxa.