Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
7 erthygl ar y dudalen hon
No title

Y CONDEMXIAD. in ystodi yr wythnos a aeih beibio cyhoeddwyd. adroddiad y Pwyilgor a. Ill'n. gXvneuthur ymchwiliadau, i Almaeniaid ym Melgium. Cadeirvdd y Pwyilgor oedd Arglwydd Bryce, un o'r gwyr cyhoeddus hynny ag y mae gan bob plaid ymddiried ynddo, a gwr sydd yn uchel iawn ei barch yn yrAmeriea. Ae y i-riae eiinvat-i aelodau ere ill y Pwyilgor yn ddigon o sicr- wydd: am oiiesvrw ydd a thrylwyredd yr ym- chwiluM, canys cymvysai Syr I'ii'duu.k Pollock, K;C.; Syr Edward, d?arke, K.C.; Syr Alfred Hopkinson, Iv.C.; Mr. H. A. L. Fisher; Mr. Harold Cox; a Syr Kenelm Digby. Nid awn iymhelaethu Jl;la ar gyn- wys en hadroddiad; bydd hwnnw i\v gael am geiniog gyda hyn. Digon yw dweyd fod y gwelthredoedd) erchyll o greulondeb ac aflendid anesgrifiadwy bron yn rhoddir profion clir olionynt yn ddigon i warthnodi byddin yr Almaen am oesoedd lawer. Flwyddyn yn ol tu buasai neb yn fodcllon en dn fod v fatll befhau yn bosibl. Erbyn. heddyw id oes ambeuaeth ac y 'mae'r lioll fyd yn sefyil ic lioll i' ?, mown dycbryn ac atgasedd uwchben y pydew a ddatguddiwyd. Y mae'n amlwg hefyd mai nid ercliyllteran a gyflawnwyd gan ryw adrannan anystywallt, o'r fyddin Gennanaidd oedd v rhai livn; Llosgwyd -dinasoedd, lladd- wyd a phoenydiwyd gwyr a gwragedd di- amddiffyn, treisiwyd merched, a llofruddiwyd plant, yn ol cynllun a gorchymyn Eilywodr- aeth yr Alniaen, pennaeth yr hon yw'y Caiser. Y mae'n berffaith amhvg erbyn hyn 11 ad all Prydain wneuthur heddwch a'r Almaen heb iddynt yn gyntaf gael y C-aiser a pbawb araM sy'n gyfrifol i'w dwvbw. Yna rhaid rhoddi'r dyhirod. ar en prawf a.'n cosbi yn ol eu haedd- iant. Nid all l'od amheuaeth am gyfrifoldeb y Caiser; buasai güjr ocldi\Vltho ef yn ddigon i roi terf.),i,i v cN\,bi. Y mae'n rhaid iddo ef el unig fforddi i ddysgu gwers effeithiol i'w t,, n iy f 'f oi I debyg. Gwnaetli y Brenin betb. awgrvm- iaddl iawn trwy ddiarddel y Caiser a'r pen- defigion Gennanaidd ereill, sy'n aelodau o Urdd yr Arclas. Dyna arwydd-fod Elywodr- aetb Prydain yn ei ddal ef yn bersonol gyf- rifol, ae. y debyg na bydd yntan yn fvr o ddeall yr awgrym. Y mae'r egwyddor o gyfrifoldeb personol yn cael lie amlwg yn y rhyfel bo'n yn awr. Bygytbiodd Enver Bey anfon Prydeinwyr a Efrancod i'r t,t-efi Gallipoli sy'n awr yn cael eu tan-belenu genym ni. Atebodd Syr Edward Grey y delid Enver ei bun. yn gyfrifol pe gwnai hynny, a pharodd y bygwth n dadleuori y liys- genbadwr Aiiiei-ic,(i,naid(I l'i- Twre newid ei feddwl. Ar ei goreu, y mae rhyfel yn belli digon erchyll. Ar ei gwnethaf, yn 01 dull Germani, v mae'n waitb ellyllon.

No title

TALU'N OL. is id -oes o.rui un„ nor(ldi .i'r wlad lion dalu i t- Alniaen am v creu louder an ym Melgium a phobman arall, a hynny ydvw ei tlirechu yn llwvr ar faes y frwydr. Yr wythnos ddi- weddof danghoswyd ai'wyddion anffodus a. gwart-hus iawn o ysbryd arall. Ymosodwyd mewn ?n o wahanol drefj—yn eu plith rai yn Nelieudir Cymru—ar siopau a thai rhai y tybid eu hod yn Germaniaid. Difethwyd eu mvyddau a'u dodrefn, a clieisiwyd gwneutJmr niwed corfforol i anibell un. Yr oedd llawer o'r dynion byn yn byw yn y wlad lion ers llpwer iawn o ilynyddoedd. Mantefshvyd ar y eynwrf gan ladron, ac achoswyd: c-olledion. mawr, yr oU, wdl1 gwrs, yn disgyn ar yr awdurdodau lleol. Mewn rm ran o Lundain yn unig yr oedd y colled ion yn £ 100,000. Yn Tiliiiioiiii, hefvd, anafwyd "257 o bersonau. 1.07 olionynt. vn blismyn. neu yn gwnsfabliaid tti-I)el I 'Y lioll betb yn warthus i'r eithaf, a lJlwygwartJms fyib oedd. gwaitli o I, yn hysio'r mob ym'la^n. Yn wyneb y sefyllfa, ac yn wyneh y flaitli fod lie i anesmwytho rnewn. rhai man- nan oherwyddt iiresenoldeb Germaniaid, pen- derfynodd y Llywodraeth fod pob German, Awsiriad, a. Thwrc yn y wlad hon, heb eu mabwysiadu a rbwng 11 a o5 mtwvdd oed i'w carohani. Y mae y rhai sydd dros yr oed. milwrol, gycia'r gwragedd a'r plant;, i'w hanfon i'w gwledydd eu lllmain. Penochr Kys arbenig i ystyried eithriadau, ac os gwelir achos dnvgdybio y rhai sydd wedi eu mab- wysiadu, dygir y rhai hynny hefyd gerbron y llys.. Credwn nad yw hyn yn cyfarfod a dymuniadau rhyw ddosbarth o bobl. Galw- ant hwy. am wneuthur rhywbeth i bawb sydd a gwaed Gennanaidd ynddo neu a anwyd yn Germani. Pe gwneid hynny buastl'n -i-haid gofalu am ArglwyddvMilner, un o golofnau'r blaid Doriaidd, eanys Gennanwr ydyw ef o du ei dad ac yn yr Alinaen y'i ganed.. Qnd gwyt pawb ei fod ef a. llawer o rai: tebyg ifldo yn Brydeinwyr t.rw}"adl a thevrnourol. Ni 0 ddymunem weled y wlad hon yn myned i ddynwared yr Alniaen yn ei dulliau.

No title

IT ALI. Bu'r saile yn l'tali yn hynod o ddyddorol yn ystod yr wythnos. Newidiodd lawer gwaith, a gaK newid eto cyn y bydd y nodion hyn yn cael en darllen. Pan yn ysgrifennu cdnveddaf yr oedd si. ar led fod Awstria wedi cynyg tiriogaeth j ltali a bod pethau yn debyg o dawelu. Yna, dycbwelodd Signor Giolitti, y cyn-brif weinidog, yr hwn oedd yn erbyn Ivtel, i Rufain, a chyda'r newydd hwrmw daet-h y newydd fod y Prif Weinidog, Signor Salandra, a'i Gabinet, wedi ymddiswyddo. Yr oedd yn wvbyddus fod Sa'landra- o blaid ymyryd, a chredid mai (lyna,'Y, a, osodai o ilaen y Senedd ddydd lau, Mai 20- Pan ddeall\vyd am ei ymddiswyddiad crcdwyd fod cynllwynion yr Almaeniaid a Giolitti wedi llwyddo a chododd eynwrf mawr yn y wlad. Cadwodd v Brenin, modd bynag, at v cwrs eyfansoddiadol, a gofynodd i un neu ddau o'r arweinwyr gwleidyddoL Giolitti yn en plith, ffurfio gweinyddiaetli. Gwrthoclodd pob un c  ] .??-o d d y Breii i ii ;).r ohonynt _y cyfrifoldeb a galwodd y Brenin ar Salandra yn ol. Yn y cyfamser gwnaed annyw ddadiertiadau am gynllwynion yr Ahnaen, ac hefyd am y cytundeb honedig a wnaed rhwng yr Eidal a'r galluoedd unedig, ac un o'r pethau pwysieaf a wnaed yn hysbys oedd fod gweinyddiaetli Salandra wedi con- dern.nio'r Umad Triphlyg—sef rhwng yr r 1 Ahnaen, Awstria, a'r Eidal. Gododd y feimlad. o blaid rhyfel yn'angerddol; cynhal- iwyd cyfarfodydd bi-wdfrvdig; bygythiwyd tai Giolitti a von Buelow, sydd yn Rhufain o blaid. yr Alniaen. ac ni faidd dilynwyr Giolitti eu dangos eu iiunain. Yn y wasg cyhuddir Giolitri o werthn ei wJad. Tybir fod y Brenin. o blaid rhyfel, a phan yr ydym yn ysgrifennu y mae llys genhadon Awstria a i- i adael y wlad. Cyn belled ag y gall neb weled yn awr y mae rhyfel yn sier, a'r cwestiwn mawr ydyw pwy dery gyntaf, yr Almaen ynte'r Eidal? Nid yw'r gwaith sydd o liaen yr Eidal yn hawdd, ond hydd ei dyfodiad hi i'r maes yn gynorthwy mawr i'r galluoedd nnedig. Bydd ein dar. llenwy}- yn gwybod flawer rnwy am y mafer hwncynbyddynodiadanytnayncael en darllen.

No title

TROI'R LLANW. Y mae']- newyddion am y brwydro yn y gcrllewiu yn parh.au yn bur foddhaol. Prof- odd ymosodiad y Efrancod yn llwyddianus tu. hwnt i'r disgwyhad, a bu raid German- iaid gydnabod iddyn'r goni Carency, pentref a drowyd yn amxTdiffynfa gref ganddynt, yng- liyda llawer o filwyr ac o ynnnau. Y i i i,,i i-- carcharorion a gymerwyd. gan v Pfrancod yn rhifo rhwng pum' a cbwe' mil bellach. Y mae'n. byddin ninnau hefyd. wedi dechreu ym- osod ac wedimeddianu tua dwy (illtir o fios- ydd y gelyn, gun gymeryd dros fi-, p garchar- orion. Nid awn i ail-adrodd y manylion, ond v mae lie i gredu, yn arbenig oddiwrth yr hyn a ddywedir yn ad.roddiadai) swyddogol y gelyn ei liiin, fod yr ymosodiad mawr we.di dechreu. Yr hyn sydd dipyn yn anodd ei ddeall ydyw ei lwyddiant. GeEir cynyg dan reswiii am hynny. Efallai- fod y Germaniaid wedi svmud nifer o'u byddin.oedd i ryw ran arall o'r maes. un ai i ymosod ar Rwsia, nen i wvlio Itali, neu i ymosod ar. lineii y Efrancod yn is i ilawr. Nid. yw'r diweddaf yn ambosibl, gan fod swyddogion yr Almaen yn credu mai y dull goreu i gvfarfod ymosodiad ydyw ym- v •' osod nfewn Ile ai-Lill. Oiid v iiiae viiiosod- iadau ffyrnig a chostus yr Almaen ar Ypres— pob un ohonynt yn fethiant, gyda llaw-yn- tuteddii dyn i gredu nad ydynt wedi symud milwyr o'r le ymu. Y rheswnt arall a. gynygir ydy\v yr un a awgrvmwyd genym yr wythnos ddiweddaf, sef fod gan Efrainc :t Phrydain i'wy o filwyr. ar y lnaes Yll awr naI r Almaen. Y i-ii-,ien amlwg mai amenn yr ym- osodiad hwn ydyw tori cysylltiadau'r gelyn :1, Lille. Pe llwyddid i wneuthur hynny bydd- ai'n fudilugoliaeth faNN.-r.Yii v cyfamser, cymysg iawn vdvw banes Ewsia. Bu raid I N- byddinoedd encilio o fylcbau Carpatbic. a. gadaely rhan fw-yaf o OrllewinGalieia. Y mae blaen fyddin yr Almaeniaid a'i,- ANvstri*(ii(i yn awr yn ymyl PernrysL Ar y llaw arall., yn Nwvrain Galieia y mae'r Rwsiaid wedi t.roi iU* yr Awstriaid ac wedi eu gorchfygu yn y Bukovina. gan gymeryd 20,000 o garcharor- ion. y datblyga'r 1 lwyddiant yma yn rhywbetli mawr gyda hyn. Nid yw byddin- oedd Ewsia wedi eu dinystrio, ac nid all y geyn fforddio tynu dijn o i v. yr yn 01. V A.

No title

YR AMERICA. Y cymhedrol ei don, ond diamheuol gryf ei bwr- pas, wedi protestio yn erbyn gwaitli yr Alitae ymosod ar longau diamddiffyri. GofytuV iddynt, yn yrnarferol, .l oddi'r goreu i ddefn- yddio subrnarines yn erbyn llongau niasnach. ac awgrymir y bydd yn rhaid, i'r America. gymerydrnesurau ervfion oni wneir hynny. N i wyddis eto both fydd ate!) yr Almaen, ond tybir mai cynyg rboddi'r peth i gyflafareddiad a wna. Os felly, bydd In rhaid iddi gadw't. submarines zicirif n (,eisio i(Iclezi I' twriaeth. Y mae un petfi yn egiui- iawn; v mae ton y papurau Germanoidd wedi newid yn holiol yn ddiweddar, ac yn awr cyme rant arnynt ofidio oblegi(I y bywydau di niwed a. gollwyd ar y "Eusiiania" rne-wn "canlyniad. i bolisi drygionus Prydain." Anghofiant ell bod, lai na phythefnos yn ol, yn goi'foleddu oherwydd y petli y maent: yn awr yn rhag- ritliiol ofidio o'i herwydd. Ar yr un pryd, dyliddeall na byddai yn fantais fawr i'r gallu- oedd unedig pe cyhoeddai'r America ryfel. Collid yr help gwerthfawr n rydd ym Melgium (. i r ni i l i n,iiiii a N miliynau a warir yno i gadw'r trigoiion yn fyw, a chollid hefyd ei gwasanaeth i geisio cael. rhyw gymaint o chware teg i'r carcharor- ion Prydeinig yn yr Almaen.

No title

GALLIPOLI. Y mae'n (Iel,)- i)iai i- petb. gwaethaf (1) ddigwyddodd yr wythnos ddiweddaf oedd' G suddiad y Hong ryfel Brydeinig "Goliath" yn. y Dardanelles gan un o longau'r Twrc. Ni chafwyd eglurhad. boddhacl etc sut y digwydd- > odd y peth. Yn. erbyn liynny rhaid gosod gwaith un neu ddwy o'n submarines yn nientro trwy'r Dardanelles i For Marmora ac yn suddo un o'r llongau oedd yn cludo milwyir Tyrcaidd ynghyda dwy "destroyer. Efallai fod y submarines yno eto, canys y ma.e'n hwysig rhwystro'r Tyrciaid rliag cludo Clawer o filwyr i hentir Gallipoli. Y i,,iie'ii dehyg nad alient wneuthur hynny ond ar hyd y lIltn-, 1 canys y mae'r gwddf cul sy'n cysylltu'r pentir 4'r tir mawr yn agored i dan y llongau rhyfel. Y mae'r gwaith sydd o'n blaen yma yn ddyrus iawn. Y mae'r gelyn, dan. gyfarwyddid yr Almaeniaid, wedi rroi poh bryn yn gaerfa, a bydd yn rhaid en cymeryd bob yn un ac un, a chyst hynny fywydau gwerthfawr lawer- Ni ddylem ddisgwyi 'terfyn buan na rhwydd j'r yrngyreh hon, ond y niae llwyddiant y gianiad ynddo'i hun yn ernes o lwyddiant? pellach. Arferid dywedyd fod glannau Galli- poli wedi eu bamddiffyn cystau nes bod yrt- amhosibl i unrhyw elyn lanio yno, eto, yn wyneb pob anhawsterau, llwyddasom i 4 byddin gref. Y mae pob lie i cbeithio am 4 lwyddiant, ond dylid,gwyho rhag hyder gwag.

No title

Cyfeirij- n.fewn coJofri. arall at. _y cyfwng' 0 gwleidyddoI. Yn ei araeih yn Nhy'r Argiwyadi rhoddodd Arglwydd Kiichener deem pm' galonogol ar y sefyllfa a galwodd am dri chan' mil yn rhagor o filwyr. Y mae'rK (iri clian' ii)il vn rl i?i(?,oi- o fil\vr. rhaid eu cad. U u'