Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
6 erthygl ar y dudalen hon
No title

KITCHENER A FRENCH. Lis pan ysgrifennwyd ddiweddai caiwyd yehydig yn fwy o oleun: ar y rhyiel o ddau gyfeiriad, sef yn araeth Arghvydd Kitchener lie yn adroddiad Syr John French, biarad- odd y blaenaf yn Llundain ddydd Gwener i gynhulliad mawr. Baich ei araeth. ef oedd iod an gen eto am fwy o ddynion, a pho fwyaf fa byddin, mwyaf yn y byd fyddo angen dyn- ion i lanw'r bylchau ynddi. Addefodd—y cyntaf i wneuthur hynny, gyda, Law-y defn- yddid: y Gofrestr Genedlaethol er mwyu g we led pwy a ddylai ymrestru. Y mae hynny'n golygu yr ymwelir a'r dynion yn yr oed milwrol os tybia'r awdurdodau'n dda, ae eglurodd Arglwydd Kitchener ymhellacii y rhoddidi y d-ewis: cyntaf i ddynion dibriod. i mae hyn, ynghydag araeth gan Mr. Walter Long a. thon rhai o'r papurau Toriaidd yn peri i Rycldfrydwyr fed yn fwy gw-yliadwrus JUC erioed, ond nid oes sail o gwbl i'r esbon- iad a, roddir gan. rai, sef fod Arglwydd Kitchener yn gwneud yr apel olaf am ddynion cyii rhoddi gorfodaeth mewn grym. Y mae'n ddiameu fod adrar; o'r Cabinet yn gryf o blaid gorfodaeth, ond aid; el-lir ei gario heb ranu'r wlad, dryllio'r Llywodraeth, a hollti'r blnid Ryddfrydig. Ar yr un pryd, dy-lem gofio cs ydym am ii el-q lilinaiii rhag y riiai sydd we-di ein darostwng dan yr un iau a Plirwsia, fod yn rhaid i'r gyfundrdn wirfoddol ei chyfuiwnhau ei hun. Hyd yn hyn gwnoeth hynny tuhwnt i ddis- gwylinda.u neb; y mae'n rhaid iddi barhau 1 wneuthur hynny.—Ddyddi Llun c-yhoeddwyci j'.dr-.xldiad maith oddiwrth Syr John French yn adrodd ha-nes y brwydro o gyineriad Bryn 60 hyd vr ymladd yn Festnbert. Nid ellir talfyrru dim ar yr adroddiad mewn nodyn fel liwn, ac y mae'n rhaid ei ddarllen fwy nac unwaith, gyda map wrth eich hochr, i'w ddeall yn iawn. Ond daw un neu ddau o bethau yn a-mlw-g. Un ydyw fodymo;odiad cyntaf yr Almaeniaid gyda 'r nwy gwenwyn- llvd wedi bod yn fwy peth nag a dybiwyd yn y "dad lion ar y pryd. Yr oedd yn hollol anisgwyliadwy i'r Ffrancod a'r Prydeinwyr— y p;:>e hyn braidd yn rhyfedd—ac yn yr ym- osodiad cyntaf gorfodwyd y Ffrancod i gilio'n da chollasant haner cant o'u gynnau mawr. Trwy hynny, drachefn, gorfodwyd y Prydein- wyr" i gilio, ac am rai dyddiau. ym mis Mai i.,ie In ddiameu fod pethau yn edrych yn dvwv.ll iawn. Ad-enillodd y gelyn y Bryn 60 moddion yma, ac y mae'n ddiameu fod y jiwy wedi eu galluogi i hnrlysn ymosodiad perygÙls y ddwy fyddin gyfunol i gyfeiriad Lille. Tua'r adeg yma y dechreuwyd cyn- hvrfu yn y wlad hon oherwydd prinder shells. Gellir casglu oddiwrth adroddiad: Syr John French fod hynny wedi bod yn anfantais iddo, er nad yw'n dywedyd dim yn, benodol, ond y maen amlwg, hefyd, mai y nwy oedd y gelyn gwaethaf. Trwy hwn a thrwy eu gyn- nau mawr a'u shells bu'r gelyn yn nes i gvmeryd Ypres ym Mai nac hyd yn oed ddi- wedd y flwyddyn. Nid oedd dim ond dewr- uer di-ildio ein milwyr yn wyneb ymosodiada-u na welwyd eu bath, o'r blaen mewn rhyfel a gadwodd y llinell heh ei thon ac Ypres heb ei chymeryd yn y dyddiau difrifol hynny. J. J.

No title

y DE AFFRICA. fn o benodau mwyaf beddhaol y rhyfel ydvw hanes Deheudir Aurica, ig gwvt-hryfel byc-han oedd yn fwy o ftrwyth cen- figen bersonol, ar lawer cyfrif, na dim arall. Dygodd ein hen elyn, y Cadfridog JDOtha, hwnnw i derfyniad buan gydag ond ychydig iawn o aberth ar fywydan, ac ynn aeth ymlaen yu rtrwel i wynebu gWaith mwy, set ymosod nr d.rrefedigaeth yr Almaen yn y Gorllewin. Y mas arwynebedd German South Wesir A ftVica yn 322,000 o filltyroedd ysgwar, ac y mae rhannau o'r wlad yn werthfawr, gyda !>■'(!.d. haiarn a threfi. Y mae rhannau ereill, yn enwedig rliyngddi hi a'r eiddo Prydeinig, vn ania'lwc.li sych a t-hvwodlyd. Tybiai llawei' ar y dechreu. fed Botha yn gwneud camgyraeriad wrth ymosod ar y wlad o gwbl gnn ei oodyn lie anodd symud milwyr n, chan r.,l¡ gan yr Almaeniaid fyddin lied gref- 'yno. I.):- .1 Prif "Weinidog a'r Cadfridog _m_ ei droi yn ol. Cynlluniodd ymosodiad o dri cliyfeiriad, a symudodd mor gyilym nes drysu holl gynlluniau'r gelyn. Ciliodd yr Almaen- iaid o'i flaen o dief i dref, gan wenwyno'r ffynhonau o'u hoi a hau'r ddaear a "mines" ffrwydrol, nes o'r diwedd gilio ohonynt i'r aniatlwch. Fore dyddi Gwener ildiodd y. fyddin Almaenaidd, yn cynwys 3,500 o wyr a. 37 o ynnau mawr, i Botha. Y mae'n eglur fod cyflymder symudiadau y Cad- fridog wedi eu taflu i ddryswcli glan. Yn awr nid oes, fil\vr Almaenaidd1 yn aros yn rhydd yn yr holl drefedigaeth ac y mae'r holl le yn eiddo Prvdain. Dyddorol fuasai gwyhod beth yw barn y Caiser a'i gynghor- wyr, oedd yn credu y buasai'r Boeriaid yn codi yn erbyn Prydain, ar y digwyddiadau yma. Anhawdd gosod ein dyled i nerth a, sefydlogrwydd y Cadfridog Botha yn rliy uchel, ac i goroni'r cwbl, ymddengys fod nifer o filwyr a gynnau i ddyfod trosodd o Ddeheudir Affrica i Ffrainc a Botha gyda hwy. Nidi oes yno ar hyn o bryd lawer o gyfle, efallai, i'w allu arbenig ef, ond y mae'n ddiameu y daw adeg pan fydd, yn dda wrtho. Ac yr ydym yn ddyledus am dano i gariad Syr Henry Gampbel'I-Bannerman at ryddid a ï ])enderfyniad i weinyddu cyfiawnder ar waethai rhai sydd heddyw yn y Cabinet. Beth pe baerit hwy wedi cael eu ffordd? -+- k

No title

YR AMERICA. Y mae'r Almaen. wedi ateb ail nodyn yr Unol Dalaethau ar suddiad y Lusitania." Y mae'n un o'r mynegiadau rhyfeddaf a wel- wyd. yn ystod y rhyfel, Ynddo dywed y Llyw- cdraeth Almaenaidd ei bod hi, fel yr America, yn bryderus iawn am gadw deddfau dvnoliaeth. yn y rhyfel yma, a'i bodi hi gyda,'r Un-ol Dal- aetliau bob amser wedi ymdrechu i sicrhau rhyddid y mor,—dan ddweyd ag y mae'n rhaid wrth gryn lawer o ffydd yn y neb a'n. credo. Gosodir yr holl fai am ddigwyddiad y liusitania" ar Brvdain, ac ail-adroddir y chwedl ei Bod yn cludo arfau rhyfel, yn v^neb datganiad pendant Llywodraeth yr America, i'r gwrtlnvyneb. Yna. eir ymlaen i awgrymu. peth nad yw yn ddim llai na sarhad bwriadol i'r Tajlaethau. Dywedir wrthynt y caniateir i'w llongau deithio'r moroecld ond i'r Llyw- od.raeth roddi sicrwydd nad oes ddim gwa- liarddedig arnynt ac ar yr amod fod y llongau yn clwyn rhyw fare eglur. Yn niffyg hynny y mae'r Almaeniaid yn dad'.eu eu hawl i suddo unrliyw long yn ddirybudd ac i ladd unrhyw nifer o ddinasyddion Americanaidd a fo ar longau Prydain. Onibuasai am yr arwyddion a gafwycl lawer' tro o'r blaen fod rhvw falidod wedi disgvn ar arweinwyr yr Almaen, buasai'r fath nodyn yn anhygoel. Yn ymarferol. golyga fod gan y submarines Almaenaidd* hawl i suddo llongau America os na wel yr Americaniaid yn dda gael caniatad y Caiser a. Von Tirpit-z iddynt hwylio. A barnu oddi- wrth y derbyriiad a roddwyd i'r nodyn yn y wasg, pr-in yr ydym ynwedclwl y gwel y Talaethau hynny yn dda. Y mae.'r condemn- iad yn gryf ac yn gyffrrdinol, ae y arulwg fOod yr Almaen wedi gwneud cam- gymeriad pur ddifrifol trwy ei hanallu i ddeall fed. gan wleiydd heblaw hi eu hawliau a'lj. hunan-barch.

No title

Y BRWYDRO. Yr; y Dwyra-in, ers pan ysgrifennwyd o'r blaen, ymddengys fel pe bae'r Kwsiaid yn adnewyddMeanherjh. Ar un ran o'u llinell y Tinent wedi troi ar y gelyn gan ei orfodi i encilio a. chymerwyd tua 15,000 o garcharor- ion. Ni ddylid gwneud germed o hyn, canvs nid. yw'r llwyddiant ond ar rhynv ddeugain milltir o'r llinell sy'n estyn am yn agos i hi o filltyroedd^. Eto, y mae'n galonogol cyn belled ag y mae'n myned. ac yn brawf ych- wanegol nad yw'r gelyn wedi cyrhaedd eu. hamca-n ar Ewsia. Y mae rhvw arwyddion fod }*r Almaen wedi trosglwyddo rhai, berh bymlg, o'i byddincedd o,i- i'r gorlle- win, canys y mae'r ymladd yn ffyrnigo yn Ui fraiiic,. Pwysir yn drwin ar y Ffrancod yng nghvfeiriad So-uchez, ac y mae'r gelyn wedi enill m,).,nt(qis -,eol yma ac acw. Ar y tyfan, modd bynag, y mae'r Ffrancod yn dal el tir. Ond dylid deall fod ym mwriad y gelyn wneuthur un ymosodiad enfawr eto ar y llinell yn Ffrainc a, bydd yn rhaid wrth bob dyn, gwn, ac ergyd i'w fwrw'n ol. Ei fwrw'n ol a wneir, nid ydym yn amheu, ac nid yw'n amhosibl mai dyma ei ymdrech olaf. Honnir i'r Caiser ddywedyd y byddai'r rhyfel trosodd cyn y gaeaf; os felly, rhaid mai am fed yr Almaen wedi dyfo-GI 1 ofyn am heddweh y bydd felly. Yehydig sydd i'w ddweyd am yr Eidal ond ei bod yn dal ei thir yn erbyn ymosodiadau'r Awstriaid ac yn ena ychydig. Y mae eu hymyriad yn y rhyfel wedi bod- o'r pwys mwyaf. Nid oes dim newydd o'r Dar- danelles ychwaith ond fod y safie yno yn v edrych llawn mor obeithiol ag y bu ers rhai misoedd. Y mae dros wythnos bellach ers pan gyhoeddwyd adroddiad Syr Ian Hamilton am y glanio, adroddiad a digwyddiad a ystyrir, mewn blynyddoedd a. cldaw, ymMitli pethau rhyfeddaf ein dydd. Ni wnaed erioed o'r blaen y fath wrhydri dan amgylchiadau mor A

No title

TWRCI A HEDDWCH. A yw Twrei yn ceisio gwneuthur hedd- • wch ? Dywedir fod dau aeloel pwysig o'r llywodraeth yn awr ar eu ffordd, i Switzerland i gyfarfod rhywun o Brydain ac o Ffrainc i weled a, ellir gwneuthur heddweh. Ni chy- hoeddwyd dim swyddogol am hyn, ond tybia, rhai o'r bobl sy'n gwybod oreu am Dwrei y gall fod yn wir. Y rheswm, meddir, ydyw atgasrwydd at yr Almaeniaid a diffyg ergyd- ion. Nid ellir anfon ergydion i Dwrci o'r Almaen ac Awstria yn awr ond trwy Rumania, a. gwrthoda. Rumania. ganiatad iddynt fyned. Y canlyniad ydyw fod yr Almaen yn bygwth Rumania, Awstria, yn ceisio ei phrynu, a I r Twrc yn digalonni. Cydnahyddir yn gyff- redinol y gaillai llwyddiant in byddinoedd ni yn y Dardanelles olygu terfyn y rhyfel. Y mae'r sefyllfa, yn ddyddorcl iawn. J. J,

No title

"J." Y GUOWYR. Cymerodd y safle gyda; glowyr Deheudir' Cymru dro difrifol iawn. Yn ddiweddar gof- ynasant am godiad yn wyneb y codiad eithr- iadol ym mhris glo ac yng nghostau byw. Ystyriwyd y ceisiadau. hyn, gan bwyllgor yn cynwys nifer o gynrychiolwyr y glowyr ar un llaw a. chynrychiolwyr y Llywodraeth ar y llaw' arall, a, chynygiwyd codiad, ond nid yr oil a ofynid. Gwrthodwyd y cynygiad gan y dynion ac hysbyswyd y deuid allan ar streic ddydd Iau yr wythnos hon, er fed cynrycliiol- wyr y gweithwyr yn y gynhadledd wedi dyfod; i gytundeb a'r BWTdd Masnach. Ddydd Ma wrth apeliodd Pwyldgor Gweithiol y Miners' Federation at y dynion i ddal at eu gwaith tra, y dygid trafedaeth bellach ymlaen, ond nid oedd olwg am gytundeb. Yn Nhy'r Cyffredin, nos Fawrth, dywedodd Mr. jtounci- man, Llywydd Bwrdd Masnacli; fod y Llyw- odraeth wedi penderfynu gosod glofeydd Deheudir Cymru dan Ran 1. o'r Munitions of War Act: Efiaitli hynny fydd gwneud cymeryd rlian mewn streic neu gload allan yn drosedd cospadwy gyda dimv heb fod dros £0 y dydd, os na bydd y Bwrcld Masnaell wedi delio a'r mater o fewn un dydd a,'r hugain clan y Ddeddf. Y mae'n ddiameu y bydd datblygiadau. pellach yn y sefyllfa cyn y bydd y geiriau hyn yn cael eu darllen, ond gellir dweyd yn awr fod Pwyllgor Gweithiol y Federation, tra'n apelio at y dynion i beidio myned ar streic, yn bwrw'r prif fai am v dryswch ar y perchenogion. Yn wir, y mae y rhan fwyaf o lawer o'r arweinwyr yn gryf yii, erbyn streic, oherwydd amgylchiadau'r wlad ar hyn o brycl, ond/ dywedant- ar yr un pryd1 fod' gofynion y gweithwyr yn hynod resymol. Nid ydynt, yn wir, yn gofyn fawr fwy na. 4e.. y dunell o godiad. a chwynir nad oedd cynygion cyntaf y Bwrdd. Masnach yn hawdd eu deall. Y mae'n anodd rhoddi. "barn o unrhyw wertli ar y mater ar hyn 0 bryd. ond da genym weled fodi Mr. Runciman i ddwyn mesur ymlaen i reoli pris y glo. Anodd- iawn yw i'r glowyr fed yn foddlon yn wyneb y codi parhaus ym mhris glo, ond nid ell id edrych ar streic yn y cyfwng hwn yn ddim llai na thrvchineb eeneNftetl-iol, os nad rbywbeth gwaeth.. x