Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 4 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
2 erthygl ar y dudalen hon
NODIADAUR DYDD

NODIADAU'R DYDD. Nid yn ami y bydd Mr. Lloyd George yri. methu gyda phetbau Cymreig. Ond with anncrch y glowyr y dydd o'r blaen dywedodd mai Gwell angau na chywilydd ydyw a-rwyddair y Royal Welsh Fusiliers. Arwydd- air y Gatrawd Gymreig ydyw hwrmw. Y mae un pa-pur yn a-wgrymu y dylai preg- ethwyr fyned o amgylch y wlad i bregetha cynnikleh. Gyda hyn bydd yn anodd iawn i bregethwr wybod beth yw ei briod N1ith. Dywedir wrtho y dylai berswadio pobl i ym- restru ac i gynnilo; disgwylir iddo weinyddu ar y milwyr, bod yn gwnstabl arbenig, yn gwarcliod: hyd yr heolydd, ac yn ymwelwr a'r ysbyttai. Mewn gair, ceisir gosod pob rhyw waith ar y pregethwr ag eithrio pregethu yr hyn yr ymgymerodd a'i bregethu ar ddechreu ei yrfa. Ac eto y mae llawer yn meddwl mai'r ffordd. honno y gall efe wneuthur ei waith goreu. Y mae rhyw Almaenwr, o'r enw Oswald Flamm, yn taeru mai'r Prydeinwyr eu hun- ain a fynnodd- suddo'r "Lusitania" cr mwyn creu digter yn yr America, yn erbyn yr AImaen. Oswald Fllammycliwr, y mae'a Ffi ai-nmycliNNr, y Y mae'n debyg ei bod hi ar ben ar y Caiser bellaeh. Y mae Gorsedd Glan Geir- ionydd yn myned i gyhoeddi rhyfel yn erbyn yr Almaen, Awstria, a Thwrci yn yr Arwesi, flvnyddol eleni, ac wedyn yn myned i don pen delw o'r Caiser yn Llys Taliesm. Y mae'n debyg fod peth felly yn rhoi mwynhad i rywun. Chwareu plant, oedd yr Arwest erioed, ond, os yw'r hvsbysia-d yn wir, nid yw hyn ond fnloreg ynfyd mewn arngylchi a d au difrifol. Flwyddyn yn ol yr oedd y wlad lion yn sylweddoli—yn araf ac yn gyndyn iawn, y i,i,)-ae Ti. Nvi i i nid rhyw storm oeli yng tigwaelod Ewrob oedd ar dori, ond fod cysgorl cymylau rhyfel yn drwm arnom ninnau. Ac erbyn hyn y mae'n anodd sylweddoli si it le oedd yma cyn y rhyfel. Betli bynag a dehw yn y dyfodol, gellir bodi yn sicr y dyddir popeth bellach oddiwrth y trychineb hwn: bydd pcb digwyddiad naill ai cyn neu ar ol y rhyfel. Y mae'r byd cyn y rhyfel eisoes yn bell ac yn ddieithr iawn y mae'n rhaid wrth ym- drech i'w gofio. On id. oedd y papurau yn ilawn o hanes rhyw achosion na chawsent fwy na modfedd, ar y goreu, yn awr? Yr cedd gwleidyddwyr yn cynhyrfu ynghylch Iwerddon a Syr Edward Carson, sydd heddyw yn un 0 geidwaid parchus cyfraitii a gwiad- garwch, yn adolygu ei luoedd yn ulster ac- yn bygwth tywa-Ilt, v dyferyn olaf o'i vned vn yr ymdrech yn erbyn Llywodraeth Ryddfrydig annuwiol a drwg. Rhyfedd fel y mae Syr Edward heddyw yn medru byw'n ddigon cysurus gyda'r rhan fwyaf o'r dynion oedd yn peri cymaint, poen iddo cynt. —sk— Yn nechreu mis Gorffenaf, 1914, pa sawl dyn sy'n arfer cymryd dyddordeb mewn oync- iau cyhoeddus a. wyddai ar ymyl pa. ddibyn yr oeddym yn sefyll? Pa sawl aelod c- r Senecld a-wyd-dai? Pa sawl aelod o'r Cabinet ? Pan do-redd y storm yr cedd fel pe wedi ysgllbo popeth a adwaenem gynt vmaith. ac am y" chydig meddyliodd pawb fod y byd ar ben. Am ycrydig-canys erbyn heddyw yr ydym wedi rhyw Inn o gynefino iiyd yn oed. a rhyfel, ac wedi hen ala-ru arni. Yn ystod y rhyfel yr ydym yn byw yn awr; brys- ied yr arnser i ni gael dywedyd 'ar ol y rhyfel" am beth a u a ddigwyddodd. Cwynwyd llawer ar yr aeloclau Cymreig o dro i drweithiau ar gain a, thro arall nid heb reswrn—ond credwn iddynt wneud gwaith da gyda'r Mesur Oedi. Y nwent wedi dangos ygwrencly unrhyw Lywodraeth, pa mor gryf bynag y bo, ar nifer cymharol fychan o ddyn- ion penderfynol. Ac nid vw'n debyg y bydd i unrhyw Lywodraeth nac unrhyw aelod ohoni vmddiswyddo dan arngylchiadau felly, chwaith. Na, y mae fforcld esmwythach na hynny i ddyfod allan o helyntion. Yn sicr, nid gwaith Cymru oedd esmwytho'r iiwybr ir Llywodraeth wedi iddi hi fyned i drybini. -3^— Deallwn fod llyfr newydd ar Mf. Lloyd George, gan Gymro adnabyddus, i ymddangos yn fuan. Y mae'n berygl y bydd raid cycli- wyn Cymdeithas cyn hir i amddiffyn Mr. Lloyd George rhag ei go-fiantwyr. Bu Mr. John Hugh Edwards wrth y gwaith idwy- waith—unwaith mewn un gylrol ac unwaith me-wn pedair. Bu raid i Mr. Du Parcq gael pedair, hefyd. Heblaw hynny y mae dau lyfr Cymraeg wedi ymddangos arno, heblaw lliaws o ysgrifau a pamffledau. Cyn hir gellir gwneud llyfrgell go lew 0. gofiantau Mr. Lloyd George. ,,c,e. Y mae Oyngor Tref Caergybi yn gofyn i'r Iilywodraeth ddarparu papurau cofrestru Oymraeg. Gallasai dyn fecldwl y buasai'r Llywodraeth yn gwneud hynny heb i neb or fod dywedyd wrthi, ond y mae'n profiad yn y gorffenol gyda'r Swyddfeydd yn Llundain yn dysgu peth gwahanol i ni. Ni wyddant; hwy fod y fath iaith a'r Gymraeg mewn bod, a gwaith mawr iawn yw eu hargyhoeddi. Gwaith anodd, fel mater o ffaith, ydyw l'hoi syniacl ynihen unrhyw un o swyddfeydd y Llywodraeth. Pregethir cynildeb yn awr i bobl sydd eisoes ar eu goreu yn byw, ond biiasai yn eithaf peth dechreu gyda gwaith gwladol. Credai Mr. Gladstone nad oedd Y]i I-l-i o- modd bod- yn rhy gynnil gyda bwnnw. Gwrthododd adael troi y tir yng nghefn ei dy swyddogol yn Downing Street yn fath neill- tuol o ardd—gwaith na, cho-stiai ond ycliydig bunno-edd—am y rheswm. ebe ef, nad Trysorlys fforddio gwario arian ar bet-bau felly! Ac ar hyd ei oes yr oedd yn ofalus dros ben gyda phapur ysgrifennu ac amlenni y swyddfeydd cyhoeddus-pethall a ystyrir yn ami islaw sylw swyddogion C.yngo-r Sir. Ond y mae'n ddiameu maiefe oedd yn iawn; os caniateir gwastraff yn y peth lleiaf fe \velir yr un peth yn y pethau mwyaf. Pamffled pur ddyddorol a. gyhoeddwyd yn ddiweddar ydyw "Chester Welsh Printing" gan Mr. Morris Parry. Ceir ynddo frasolwg ar hen argraffwyr Cymraeg Caer ar gwaith a vvneid ganddynt. Nid pawb sy'n gwybod gymaint o waith felly a wnaethpwyd yno. Er engraifft, yno y cyhoeddwyd "Y Geir- grawn," "Goleuad. Gwynedd," a'r "Gwlad- garwr. Yno, hefyd, y dechreuodd "Y Drysorfa" ei gyrfa. Nid yr un papur yw "Y Goleuad" presenol a'r hen "Oleuad Gwnyedd, "—nid yw hyd yn oed yn yr odyn- iaeth apostolaidd am a wyddo-m ni. Ar y diwedd y mae gan Mr. Parry restr lied faith o'r hen gerddi a baledi a gvhoeddwyd yng Nghaer rliwng tua 1740 a 1800. Y mae'r teitlau ynddynt eu hunain yn ddyddcrol iawn. A ydyw Cymru i gael marchog aewydd- iadurol yn lie y diwedda-r Syr John Gibson? Clywso-m ryw si, ond nid allwn roddi unrhyw fanylion ar hyn o bryd—dim ond sicri-iqii eill darllenwyr mai nid ynglyn a'r "Goleuad" y bvdd hy,?ny! Un o'r llyfrau Cymraeg diwedd af a TTn 0'1' llyfrau Cynll:ùeg di\vedrhf [1, gyhoeddwyd ydyw "Plant vr Haul," sef hanes Peru a'r Incas, gan Miss Eluned Morgan. Ei bris yW 1/3 net., ac y mae i'w gael yn unig oddiwrth yr awdur, "Noddfa," Caerdydd. Y mae ynddo lawer o ddarluniau tarawiadol ac y mae'r hanes yn rhamantus iawn., Pencdwyd yr Esgob Gwynne, esgob Kahartoum, fel rhyw fath o esgob ar y cap- laniaid milwrol yn Ffraine. Cymro ydyw ef, o waed beth bynag, ac yn wr rhagorol ar bob cvfrif. Y mae'n debyg ei fod i arolygu yr holl gaplaniaid swyddogol; os fellv bydd yn rhaid iddo- gydweithio- gyda'r rhai Ymneill- tuol. Pan. a Mr. Hoskins, Mr. John Williams, ac ereill i Ffrainc, byd(I gwedhio dan arolygiaeth gyffredinol esgob yn brofiad newydd iddynt. ol' Y nia, gol-,e"C.Vdd  Awgryma- gohebydd yn y "Genedl" mai peth priodol iawn fyddai i'r holl gystadleu- wyr llwyddianus yn EisteddfoJ. Bangor ddychwelyd y gwotoau i'r Pwyllgor, yn- wyneb yr amgylchiadau, a boddloni ar yr anrhydedd yn unig. "Y mae'n amlwg," ebe un wrth weled y sylw, "nad yw'r brawd awn yn disgwyl enill gwobr." Prin yr ydym yn meddwl y d-erbynir yr awgrym, ac ni byddai yn deg gofyn i'r lioll gystadlemvyr wneudlur hynny. Nid yw y gwobrau llenyddol yn fawr iawn, ac y mae'r cerddorion yn gorfod myned i gryn gostau i. gyrhaedd yno ae i aros yn y ddinas. Y mae dwy eglwys Fethodistaidd yng Ngogledd Cymru. wedi buddsoddi arian yn y "War Loan." Nid pob eglwys sydd yn ddigon ffodus i fedru buddsoddi arian yn un- man. Medru cael arian i ddwyn eu gwaith. ymlaen ydyw anhawster mawr Lawer. Y mae gan rai pobl allu arbenig i ddringo ysgol masnach. Un o'r rhai hynny oedd Arglwydd Glantawe, a fu farw yn Abertawe,. ddydd Mawrth, yn 81 mlwydd oed. Fel Mr. John Jones Jenkins yr adnabyddid ef oreu, canys fel llawer dyn arall, aeth o'r golwg J raddau pell wedi ei wneud yn arglwydd a newid ei enw. Dechreuodd fel clerc yn yr Upper Forest Tin works, ac ymhen blynydd- oedd daeth i fod yn un o N, r busnes mwyaf y Deheudir. Bu'n cynrychioli Bwrdeisdrefi Caerfyrddin yn y Senedd am flynyddoedd, l ddechreu fel Rhyddfrydwr ac \vedyn fel Ceidwadwr, ond pan drodd y Ceidwadwyr at dcbffynclolheti1 trodd yntau yn ol at ei hen blaid, a gwnaetli waith da o blaid Masnach. Rydd. Fel cyd- nabyddiaeth, y rnae'n debyg, gwna-ed ef yn. arglwydd yn 1908. Gwnaed ef yn farcbog yn 1881, a. bu yn faer Abertawe deirgwaith. Yng nghofiant Viriamu Jones, a gyhoeddwyd. y dydd o'r blaen, ceir cyfeiriad ato. Yr oedd tad Viriamu Jones, y Parch. Thomas Jones, ar ymadael i Awstra-lia, a dywedir fod Mr. Jenkins a Mr. Frank Ash Yeo, y ddau yn flaenoriaid yn eglwys Walter Road, Abertawe, a'r ddau erbyn hyn wedi marw, yn teimlo'n ddwys oherwydd ei ymadawiad ac yn pwyso am gael cadw'r lie yn agored i Mr. Jones fel y gallai ddychwel ymhen tair blynedd. Gwr enwog iawn a fu farw yr wythnos hon oedd Syr James Murray, golygydd v "New English Dictionary." Dechreuodd ar y gwaith anferth hwnnw dros un mivnedd ar bymtheg ar hugain yn ol, ac ni chafodd fyw i gwblhau y gyfrol olaf. Wrth gwrs. bu gan- ddo lawer o gynorthwywyr, ond efe oedd en:1id y gwaith o hyd, ac fe wyr pawb a welodd gyfrol o'r Geiriadur mor lafurus ac mor drwyadl ydoedd. Er engraifft, rhoddir un colofn ar hugain i'r gair "point" yn unig, a rnwy na hynny i amryw. Gweithiai bron i'r diwedd1 tua deuddeng awr yn y dydd, ac weith- iau un awr ar bymtheg.

TABERNACL LLANDYSSUL

TABERNACL, LLANDYSSUL. Kos Fawrth, vr wytlinos ddiweddaf, cynlia^iwyj eyfarfod ymadawol Miss Norah Parry, B.A., Ysgol y Sir. Yrrgyiiulloci(I aelodau a chynulleidf-a yr eg- lwys uchod, i ffarwelio a Miss Parry ar ei hymadaw- iad o'n plith i fod yn wraig i un o weinido^ion mwy- af dysgedis; ac addawol ein Cyftindeb. 'Llywyddid gan Mr. W. J. Eivans, un o flaenoriaid yr eglwys, yr hwn a eglurodd' amcan y eyfarfod. Bu Miss Parry yn aelod o'r eglwys am saith nilyn- edd. ac yn ystod y blynyddoedd hyn gwnaeth yr oil allai o blaid yr achos. Y r oedd yn ffyd-dlon i gyio?'- fodydd y S,abot(li a'r wytliiios,, yn organyddea yr eg- lwys, ac yn athrawes lwyddianus iawn yn yr Y-sgol SuI. Yr oedd vn gynorthwy mawr i aclios gwan. Merch ydyw i'r diweddar Barch. T. Parry. Pen"y-I groes, ac y maeyn cadw i fyny draddodiariau y teulu. Teimlir hiraeth a cholled mawr ar ei hoi. Siaradwyd gan yr oil o't- swyddogion a ehau Mr. Tom Jones, Mr. Da.vid Jones a chan Mr. George, un o flaenoriaid Capel Drindod. Adroddwyd gan Mr. W. J. Jones a Miss H..E. Jones, Birmingham Stores, !Nid cyfarfod' i siarad ac adrodd yn unig oedd. C'yf: lwynodd v Llywydd i Miss Parry "salad bowl" ar ran yr eglwys, a flower vase" ar ran ei dosbarth yn yr Ysgol gul, fel arwydd o ba.rch a dymuniadau da. Derbyniodd hwynt gydag ysbryd' diolchgar a drylliog. Dymuna yr eglwys bob llwyddiant iddi yn fi anaes newydd. Cafwyd eyfarfod rhagorol iawn. 'Diweddwyd trwv ganu'r emyri, Gwna fi fel prene planedig, 0 fy Nuw."