Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
5 erthygl ar y dudalen hon
No title

OAU LYTHYR. Ni chawsom gylle vr wythnos dcjiweddat i gyfeirio at lythyr meistrolgar Syr Edward Grey ynateb i haeri&d Canghellor yr Almaen mai Prydain sydd yn gyfrifol am y rhyfel a' i bod; hi a, Belgium wedi cytuno a'i gilydd i gyd- weithredu pari gyhoeddid rhyfel ar yr Almaen- Y mae Syr Edward Grey, mewn llytliyr 1'1' wasg, yn gwadu hynny yn bendant. vVrth gwrs, yr oedd yn ddigon naturiol i Belgium, yn wyneb agwedd ryfelgar yr Almaen ar hyd y blyaycWoedd, ofyn i'r gwledydd ereill oedd wedi :arwyddo i gadw ei hamhleidgarwch beth y buaaent hwy yn barod i'w wneuthur mewn arngylchiadau neilltuol. Pcthgwahanol iawn ydyw hynny. Ond yn wir, nid yw'r drafod- aeth yraa yn gwneuthur dim mvyna brad- • ychu safle, vdeiclyddol yr Almaen. xJipyn gyda blwyddyn yn 01 addefodd Bethmaun- 'Hollweg fod yr Almaen wedi gwneuthur petit o'i le tnvy ymosod ar Belgium, ond ceisiodd ei gyfiawnhDu ei him trwy .ddywedvd fod yr ymosodiad hwnmv yn angenrheidiol er mwyn bario cynlluniau milwrol yr Almaen ymlaen. Erbyn heddyw y mae wedi anghofio iddo adder i'r Almaen wneuthur yr hyn nad oedd yn. lawn: ei stori yn awr ydyw fod Belgium, gyda Phrydain, yn bwriadu ymcsod ar yr Almaen ac nad oedd ddim t'r Almaen ei wneuthur mewn hunan-amddiffyniad ond ymosod ar uu- waith. Y ii. amhosihl cvsoni'r ddwy stori; y mae'n rhaid fod un ohonynt yn gel- wydd, ac nid oes fawr amheuaeth vm meddwl neb o'r tu allan. i'r Almaen—riac ym meddwl Bethmann-Hollweg ei hun chwaith prim sydd felly. LdytJiyr arall yn haeddu sylw ydyw ■eiddo Mr. Balfour "n t ohebyckl," a ymddùng- osodd yn y papurau ddydd Llun- Ofer cudd- ffaith fod cryn lawer o anesmwythid yn y wlad yn ddiweddar parthed canlyniadau ym- osodladau'r Zeppenns. Y tro diweddaf y gwnaed ymosodiad yng nghyrrion LInndam aeth si wyllt ar led fod miloeddwedi eu lladd, chan fod y geiyn yn honni ei fod yn gwn- Buthur difrod erchyll bob tro a bod ein liawd- urdodau ninnau mcr ddistaw, aeth y wlad vn ihryderus, Symud y pryder li.wnn\v vdyw amcan llythyr Prif Arglwydd y lVlorlys. Dywed mai y rheswm am y distawrwydd ydyw nad oes arnonl eisian gadael j'r gelyn wyhod ymhle y b t i. Gwneir yrnosodiadau gan Zeppelins wedi nos, »ac, fel rheol, ar 110-8- weithiau tywyll a ehymylog. Y mae'n am- hosibl i'r ymosodwyf wvbod yn iawn ymhle y maent ac, fel mater o ffaith, y maent y rhan amlaf wedi camgymeryd eu safle ac wedi tan- belennu lleoedd oedd filltyroedd o'r mannau yr oeddynt- hwy yn ceisio eu cyrhaedd. Pe .gwneid yn hysbvs trwy'r wasg ym mha ileoedd y buont buasai hynny yn gymorth i'r gelyn beidio gwneuthur yr un camgymeriad dr2,- chefn, ac felly, fel y mae'n amlwg, distaw- rwydd sydd oreu. Gedy hynny y gelyn i ym- balfalu yn y tywyllwch ac i wneuthur cam- gvmeriadau yn barhans. Yna try Mr., Bai- .four at y niwed a wnaed gan yr yrnosodiadau. Yn ystod y deuddeng mis diweddaf Haddas- ..an' L. 71 o bobi mewn oed (heb fod yn filwyr) a. 18 o blarit; niweidiwyd 189 o bobl mewn oed (heb fod yn filwyr) a 31 o blant. Ni laddwyd •yr un milwr na Eongwr, ac ni chlwvfwyd ond saith, ac ni wnaed unrhyw niwed y gellid ei ■ alw yn filwro'l ond unwaith. "Zeppelin raids," medd Mr. Balfour, "have been brutal, but so far they have not. been effective. They have served no hostile purpose, moral or material." Y mae'n rhaid fod yr awdurdod. au yn yr Almaen yn gwybod hyn; paham, yntau, y parbeir yr ymosodiadau hyn? Yr ateb ydyw mai y Caiser a fynnodd adeiladu Zeppelins yn groes i farn ei. gynghorwyr mil- • wrol, ac y mae'n rhaid ceisio ei gyfiawnhau; ei, Rheswm arall vdyw mai fel rhart o hinges vr Almaen y cyfrifir y Zeppelins, 8C y mae Von Tirpitz yn teindo fod yn rhaid i'r adran y mae efe yn gyfrifol am dani wneuthur rhyw- beth, Y mae ei longau mawr wedi methu yn druenus; nid yw ei sudd-longau, fel y cawn weled ymhellach ymlaen, nenimor gwell. Fellv nid oes yn aros iddo ddim ond y Zep- pelins, a thwyllir pobl yr Almaen gydag vstraeon gwyllt am orchestion y llongau-awyr Ond v mae ihywun o wlad amhleidiol ypgrif ennu i 'bapurau'r Almaen i ddy- wedyd mai prif effaith yr yrnosodiadau, hyd y gwelodd ef, oedd gyrru yciiwaneg i ymrestru ym rnyddin Prydain. ife & 111% -1

No title

Y SUÐÐwLONGAU. Y n ol pob argoel, y mae r Almaen am ymostwng i'r America, ynglyn a'r "Arabic." Ni roddwyd yr ateb terfynol eto, end credir yr ymddiheurir i'r Talaethau ac y rhoddir ym- rwymiad na. bydd i sudd-longau'r Almaen ym- osod ar longau masnachol mwy yn ddirybudd- Nid ydym yn gwybod manylion y cynygiad yma, oiid os yw yn amodol ar fod yr America i geisio cael gan Brydain lacio ei blocad ar vr Alrnaen ni ddaw dim ohono. Ond y mae r ffaith ei fod yn cael ei wneud o. gwbl yn profi clau beth. Un ydyw fod y blaid fwyaf rhe- symol yn yr Almaen, dan arweiniad Beth- mann-Hollweg, sydd o'r deehren yn wrth- wynebol i ryfel a'r America, wedi cael y Haw nchaf, am y tro beth bynag. Y peth arall y gellir ei gasglu ydyw fod yr Almaen wedi syl- weddoli fod gwaith eu sudd-longau wedi gwn- euthur llawer mwy o niwed iddynt hwy yn y pen clnny nag i'r gelyn. Ddiwedd yr yvyth nos cylioeddodd yr Admiralti Prydeinig 'od sudd-loTig Almaenaidd wedi ei suddo ger traeth Belgium, ac yn yr un neges gwnaed cyfeiriad at "golledion pwysig y gelyn ynglyn :V'u sudd-longau." Dyma'r cyfeiriad swydd- ogol cyntaf a. wnaed at beth sydd yn cael ei ddywedyd ers misoedd, set ein bod wedi dinystrio neu wedi meddianu llawer mwy o sudd-longau'r gelyn: nag y clywyd son am danynt. Y mae Berlin yn cydnabod na chlv- wyd yr un gair bytb am y submarine a sudd- odd yr "Arabic," a'r tebyg ydyw eu bod wedi colli eu llongau goreu. lVl wy na hynny, y maent wedi colli'r dynion, a chymer Hynydd- oedd i dysgu swyddogion sut i drin sudd-long- au. Yn ol pob tebyg, y mae adnoddau'r Almnen mewn sudd-longau yn tynu at- y terfyn-

No title

Y SAFLE FILVVROL. Tawel ydyw pethau yn y Gorilewm., ond y rnae'r Firancod yn enill rhyw yehydig o dir pryd. y gwelir gwert-h y symudiadau hyn. YTi Rwsia y mae'r brwydro yn eithriadol o ffyrnig. Deii y'byddinoedd Rwsiaidd i encilio yn araf o hyd, ac V i-n,l,e Y, gelyn yn awr yn gwneud yTuosodiadau trymion ar y ddwy ad en, gan yrru y Rwsiaid o'i llaen. Ffolineb fyddai anwybyddu na, bychanu pwysigrwydd yr ym- osodiadau hyn; y maent yn anvydd ddigam- syniol fod grym yr Almaen yn fawr iawn a' borlwedilhvyddo i adnewycldu ei nherth ar ol y gaeaf yn well na'r cyngrlieiriaid. Ond 0' ¡' ochr arall, y mae'n rhaid i ni gymeryd i ystyr- iaeth y ffaith nad. yw eto wedi cyrhaedd ei hamcan yn y Dwyrain. Yr oedd y eadfridog- ion Almaenaidd wedi meddwl can can' mil o Rwsiaid yn Brest Litowsk, ond pan gvrhaedd- asant yno nid oedd yno ond He gwag, a r boll amddiffynfeydd wedi eu dryllio gan y Rwsiaid ell lumain. Y mae'r Grand. Duke yn difa holl gynyrch y wlad wrth enciho, lies gorfo d i'r golyn i gludo popeth gYíbf; e.f. Y Alniilcniuid yn lnyned ymlJelhch oddicartref o hyd, ac os- nad allent ddyfod a'r ymgyrch i henderfyniad cyn pen ychydig iawn. o wyih- nosau bydd glawogydd mawr yr Hydref wedi eu dal. ar wastadeddau a chorsvdd Poland a Rwsia. I fyny i Awst 24 vr oedd Prwsia yn unig wedi colli 1,740,83(1 o wyr; tybir fod yr boll golledion Germanaidd dros 2,000,000. Nid yw nertli yr Almaen wedi ei ddihysbyddu eto. ond ein barn ni ydyw ein hod-os nn ddig- wydd rhyw drychineb anisgwyliadwy iawn i 11 yr awr dduaf. Y mae'r Almaen wedi cyrhaedd ei hanterth, ac un o n peryglon ni ydyw iddi lwyddo gan Vr America geism gwneud heddweh rhwng y pleidiau. Y mae a synuid yn y cyfeiriad bwnnw, a.c y mae n >km fod ami eisiau heddweh. Ond nid dynui r amser i'w roddi iddi. Yn ol y newydd diweddaraf, pan ydym ar fyned i'r wasg, v mae'n amlwg fod Rwsia yn gwneud gwell gwrtlisafiad, ond y mae vmdrech y gelyn dorri. rhwng ei bvddinoedd. a Riga yn narh.au vn beryglus. Yn Ffrainc v mae: nelhan yn bywiogi ychydig, a gellir disgwyl d.atblygiad- au pwysig cyn bo hir. Ond y mae n rhy fuan i broffwydo.

No title

YN Y DE. Nid llawer iawn o sylw a delir i'r Eiaai ond y mae ei byddinoedd yn gwneuthur cyn- nydd cyson, a, chyn bo hir iawn y mae pob ile i dclisgwyl y bydd Trieste yn ei meddiant. Yn y Dardanelles, fel y dywedasom yr wyth- nos ddiweddaf, nid yw pethau cystal ag y mynnai rhai gohebwyr i ni -gredu eu bod, ond er hynny buorn yn ymyl buddugoliaeth fawr. Yr oedd y glaniad newydd yn llwvddiant, a bu'r ymosodiad newydd yn llwvddiant hyd rhyw bwynt. Pe buasai'r holl fyddin wedi symud gyda'i gilydd buasid, y mae'n ddiameu, wedi llwyddo i dorri ar draws cysylltiadau'r Tyrciaid ac i amgylchynu y fyddin sydd yn amddiffyn Achi Baba. Yn anffodus, meth- wyd a gwneuthur hynny, ac er fod cryn lawer o (lir wedi ei enill, o ddiffyg enill y cwbl y amheus a fydd y symudiad newydd yn f ant a is fawr- Dvwedir fod pethau yn ddnvg yng Nghaercystenyn, ond hyd yn liyu. nid oes fawr o arwyddion fod y gwrthwynebiad yn Gallipoli yn gwuvnhan. Y mae'n atuhosibl dyvvedyd beth sydd yn myned yrnben yng ngwledydd y Balkans. Ar lll1 och.r dywedir fod Twrci wedi cytimo i tiriog- t"J b aeth i Bwlgaria, ond gwedir hynny gan ochr, arall. Os ydy\v yn wir y mae 'n debyg Inui p:ris am sefyll yn amhleidiol ydyw, ca)-iys anodd ydyw meddwl y deuai Bwlgaria i yrn- ladd o blaid y Twrc. Y mae Serbia eto heb roddi ateb terfynol, ac ar ol torri, ni chyfer- fydd Senedd Groeg tan ganol Hydref. Gellir barnu oddiwrth hynny nad yw yn debyg y clywir dim terfynol oddiwrth y gwledydd hyn tan hynny, pryd y mae M. Venizelos i wneud datganiad ar holisi tnunor y llywodraeth. Yn y cyfamser, beth a ddigwydd? Cyn belled ag y gellir gweled, y mae'r Awstriaid wedi crynhoi ychwaneg -0 Ll milwyr yn ymyl Rumania, a dywedir fod ganddyntdda:1 can' mil o Alinaeniaid. i'w cynorthwyo. jujfallai mai'r cynllun ydvw ceisio tafiu Rwsia yn ol yn ddigon pell o Rumania ao yna, ymosod ar Rumania er mwyn cyrhaedd Twrci- Ond y mae'n anodd gwybod. Y mae gan Rumania-/ fyddin lied gref. 'C nid gwaith hawd?lua?u ei threchu. Prin yr ydym yn meddwl y daw'r gwledydd hyn i benderfyniad buan s gA,Icd,?ti(I -,ivn i bei?(-ierlYlli?1(i. ym- osodiad gan yr Alll1üen. g,?,n yr A IT,, i (A,,??n

No title

YNG NGHYMEU. Gredwn mai llawn gwek lyddiu i ni beidio ysgrifennu llawer ar yr anghydfod anffodus yn Neheudir Cymru ar hyn o bryd. Cyn y bydd y llinellau hyn yn cael eu darllen efallai y bycld. y cwbl drosodd neu y bydd y sefyUfa wedi newid yn fawr. Ar livii o bryd y mae tua deng mil o lowyr sir Fynwy ar streic, ac nid yw yn sicr nad all yr anghydfod ymledu. I- y l f ?.tei, Sylfaen y drwg ydyw dyfarniad Mr. Runci- man ynglyn n'r "Bonus Turn," a ganiatawyd. yng nghytundeb Gorffenai'. Yn 01 syniad Mr- Runcimaii, ni estynir y bonus i'r "engine- men. pumpmen, the mechanical stall, sto k ers, banksmen, and officials who differ as to their conditions of work and employment from those classes of workmen ordinarily known as the night men." DYI18. asgwrn v gynnen, a. dadl y glowyr ydyw fod y dehongliad yma yn tynu oddiwrth werth cytundeb Gorffenaf. Ddydd Sadwrn cyfarfu Mr. Lloyd. George a Mr. Runciman ddirpnvyaeth oddiwrth y South Wales Miners' Federation, ac aeth y drafodaeth ymlaen ddydd Llun a dydd Mawrth. Y mae'r pryder wedi bod yn fawr yn y De ac yn wir trwy'r holl devrnas. Y mae'r anrhefn yma yn beth nad ellir ei oddef ar adeg o berygl cenedlaetbol, ac y mae n rhaid gosod y bai ar yr ysgwyddau iawn. Y mae perchenogaeth unigol ar lo a. ffyrdd Jnuarn wedi ei brofi yn beryghis, ac y mae 'n rha:d' iddo ddarfod rityw ffordd neu gilydd. Fel vr vdvm V11 myned i' r wasg daw y newydd fod cynrycbiolwyr y glowyr a chyn- eti I wedi dylod i gyt- nndeb boddliaol—cytundeb sydd yn canintau brori yr oil o ofynion y glowyr. Ond n id oes eto berffaitb sicrwydd a geir heddwcli gan fod. v glowyr yn gofyn am gyfrif y "bonus him" o fis Gorffenai ac nid o Awst. Mawr obeith- iwn v ceir terfyn boddhaol ac na cheir ang- hydfod fel hyn eto,. gw?rthu^ yn wyneb ein perygl.