Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
6 erthygl ar y dudalen hon
No title

AR Y MOR. Yr wythnos ddiweddaf yr oeddym yn /croniclo rhai o crchestion sudd-longau'r gelyn yn y Mor Canoldir. Yr wythnos hon rhaid i ni groniclo gcrchest arall o'r eiddynt, Ilawn ;cyn ryfedded a llawn mor ddigywilydd, ar rai "eyfrifon, a'r lleill. Ymddengys fed y L!yw- odraeth Brydeinig wedi penderfynu anfon nifer o wragedd a phlant Awstriaidd oedd. ,gyda'u gwyr, yn garcharorion yn India (y ,mac'n debyg lilai teuluoedd cenhadon yw y iinwyafrif) adref i'w gwlad eu huna-in. Anion- -odd un o'r ceniiadon, y Parch. O. R. Hand- inann, at y consul Americanaidd yn Bombay yn gofyn i'r America ofalu am ddiogelwch y wierched, ac anfonodd Llywodraeth Awstria air at y Llys Genhadwr Americanaidd. yn galw ei sylw at hyn, ac yn gofyn iddo ddwyn y mater i sylvv y Llywodraeth Brydeinig, gan hysbysu'r Llywodraeth honno y byddai i Lywodraeth Awstria ei dal yn gyfrifol am fvwyd ac iechyd y teithwyr hyn. "v niwvaf- rif chonynt," niedd y nodyn rhyfedd, ."yn bobl o ddesbarth da" (better class people). Pan gofiwn mai yr Almaen ac Awstria yn unig .oydd wedi ar wragedd a phlant yn y thyfel hwn, ac mai hwy sydd yn gyfrifol am yr erchylltra o suddo llcngau fel y "Lusit- ,'nnia" a'r "Persia," ac mai hwy a neb arall a fuasai yn debyg o suddo'r liong ar yr hon "y mae'r gwragedd a'r plant hyn. yn gwneud •eu mordaith, y mae haeriiugrwydd y nodyn •'hwn yn ymddangos yn anhygoel bron. Cred- \vn y cyineradwyir ateb miniog Syr Edward Grey gan bob gwlad wareiddiedig. Dywed ef Inai'r unig bervgl sy'n bygwth teuluoedd y eenhadon ydyw'r perygl y Inae'f' Almaen ac Awstria. yn unig yn gyfrifol am dano; hwy yn unig sydd yn rhyfela yn farbaraidd yn erbyn. pcbl cldiamddiffyn, ac ychwanega nad yw > Llywodraeth Brydeinig yn bwriadu cymeryd unrhyw ofal o ddei'iaid Awstria nad ydyw yn ei gymeryd o'i deiliaid ei hun. Diogelwch digonol, medd Syr Edward Grev. fyddai i'r Almaen ac Awstria gadw rheobu cyffredin dynoliaeth wrth ryfela. Y mae'n amlwg1 nad yw Awstria yn hofti llyncu yr hyn y mae mor barod i'w roddi i ere ill, ond y mae'r fialti-, iddi Wneuthur y cais yina yn langos fod rhyw lalltod rhyfedd wed disgyn ar y ineddwl Ger- manaidd. Y rnae'n rhy ddiweddar bellach tii son am nodyn yr Almaen ynglyn a'r "Bara- iong," ond dengys hwnnw yr un ysbryd yn union. Nid oes lys yn-y. byd a wrendy ar gwyn llofruddion a'u dwylaw yn goch gan waed gwirion. & 41.

No title

COLLED. Ddydd Llun gwnaed yn hysbys fod y hong Tyfel "Edward VII.v^edi taro mine ac wedi suddo. Yn ffodus,. llwyddwyd i achub yr holl ddwylo, ond y mae ec)ll";r Iloii, yn golled pur fawr. Hi yw y Hong fwj it llwyd gan y naill ochr mCr 11311 yn ystod y rhyfel, canys yr oedd gryn lawer yn fwy uu "Blucher." Wrth gwrs, er oin Dod wedi colli wyth o iong- au rhyfel, ar wahan i'r cruisers a'r llongau ilai, er y deehreu, y mae'n llynges heddyw yn gryfa-ch nag erioed,' ond nid yw hynny yn gwneuthur colled fel hon yn haws ei ddioddef Da yw meddwl na challwyd bywydün, ond fed yr holl griw.yn awr yn barod i'w trcsglwyddo I un o'r, llcngau mawr newydd sydd yn awr yn barod neu yn yrnyl bod yn barod. Coll- asom hefyd un o'n sudd-longau trwy iddi redeg ar donnen dywod oddiar lannau Hol- land. Achubwyd ei chriw hithau gan un o longau rhyfel y wlad ho,nn,o,, ond, yn anffodus, ni chawn eu gwasanaethhwy, ant fod llyw- 1Xlraeth "Holland wedi penderfynu mai ei dyletswycld yw eu'cadw'n garcharorion.

No title

GALLIPOLI. Yn yslod,yr wythnos a aeth heibio. o amgylch Gallipoli, y pentir anffodus, v mae tneddyliau y rhan fwyaf wedi trci. I dde. 'chreu cafwyd adreddiad Syr Ian Hamilton am y gweithrediadau yno i fyny hyd derfyn1 y lirwydro yn Suvla Bay. Adreddiad trist ,dyw, yn dangos fel y collwyd miloedd 4  d ??l ewrcler (I;guro, ac fywydau, y danghoswyd dewrder diguro, ac y buwyd yn ymyl yn ■ofcr. Nid oes genym ofod yma i wneuthur mwy na rhoddi braslun o'r prif weithrediadau yn Suvla Bay. Yr oedd y cynllun yn un syml. Yr oedd y fyddin ar flaen y pentir i wneud ymcsodiad mawr er mwyn twyllo'r gelyn. Yr un pryd yr oedd yr Awstraliaid yn Anzac i ymosod ar y bryniau a'r fyddin arall, oedd i'w glanio yn Suvla. Bay, i fyned ymlaen i gyfarfod yr Awstraliaid. Pe buasai popeth wedi gweithio yn ol y cynllun buasid wedi meddianu y bryniau sydd yn asgwrn cefn y pentir, buasid trwy hynny wedi meddianu'r culfcr, a buasai cwymp Gaercystenyn yn dilyn, yn anorfod. Bu bron i'r cynllun lwyddo. Gwnaeth y fyddin yn Anzac yr hyn a ddisgwylid ganddi. Llwyddwyd i lanio'r fyddin arall yn Suvla Bay, a, barn Syr Ian Hamilton oedd nad oedd ond rhyw bedair mil D'r gelyn yn ei hwynebu ar y pryd. Pe buasid wedi rhuthro ymlaen buasid wedi ysgubo pob gwrthwynebiad o'r ffordd ac wedi enill buddugoliaeth a fuasai wedi newid holl gwrs y rhyfel. Ond oedwyd, a chollwyd y cyfle am byth. Nid oes Glngen i ni yma fyned i mewn i'r manylion, ond rhydd Syr Ian Hamilton ei hun y prif fai ar y Cadfridcg Stopford, oedd yn gyfrifol am fyddin Suvla. Bay, a chollodd y gwr hwnnw ei swydd. Pan aeth Syr Ian Hamilton ei hun i'r fan a'r lie, ar 01 clywed nad oedd popeth ddim yn iawn, yr oedd, yn ymarferol, yn rhy ddiweddar. Gwnaed a e'.lid dan yr amgylchiadau, ond vr oedd y gelyn wedi cael rhybudd digonol ac wedi casglu ei adgyfnerthion i'r lie. Trodd y cwbl yn fethiant pan nad oedd ond trwch y blewyn rhyngom a buddugoliaeth fawr,—a'r cwbl, fe ymddengys, oherwydd anallu neu fethiant un dyn.

No title

YMADAI'L. II Nid oedd Lawer i'w ddisgwyl wedyn. Gwvddom fel y llwyddodd y byddinoedd yn Anzac a Suvla Bay i fyned yn ol i'w llongau gydag ond ychydig iawn o golled. Wedyn nid oedd genym ond trwyn y pentir, ac, fel y dywedasom yr wythnos ddiweddaf, yr oedd amheuaeth a ddaliem ein gala el ar hwnnw ai peidio. 0 blaid gwneuthur hynny dadleuid y buasem yn cadw byddin fawr 0 Dyrcod yn rhwyrn ac hefyd, y buasai yn amhosibl symud ein byddin oddiyno heb golli tuag ugain mil o wyr. Yn erbyn aros yno dadleuid fod dyfod- iad Bwlgaria i'r rhyfel wedi newid y salle yn hollol a bod ein lie yn Gallipoli bellach yn rhy beryglus. Ddydd Sul hysbyswyd fod y ddadl wedi ei thori, a bod ein holl fyddinoedd wedi gadael Gallipoli, a hynny heb golled ond un milwr wedi ei anafu.. Sut y gwnaed y fath gamp a. hyn amser yn unig a, ddengys. Y mae'n rhaid fod y cynllunio a'r cydweithred- iad yn rhyfeddol. Yr oedd yr ymadawiad Suvla ac Anzac yn hynod, and y pryd hynny credwn nad oedd y gelyn yn ei ddisgwyl. Peth rhyfeddach o lawer ydyw ei fod yn hep- ian y tro hwn eto. Y mae'r symudiad, gan fed yn rhaid ei wneud, yn glod mawr i allu v sawl a'i cynlluniodd, yn enwedig i'r cydweith rediad perffaith rhwng y fyddin a'r llynges, ond trist yw nieddwl am y methiant. "Gamble" y galwodd Mr. Winston. Churchill yr ymgyrch yn y Dardanelles, ond ofnwn mai nid menter a llygaid yn ei phen oedd. Y mae arnorn fwy o angen ymenydd y dyddiau hyn na dim arall. 4'

No title

MESOPOTAMIA. Nid yw ein safle ym Mesopotamia yr hyn y dymunem iddi fod, ac nid yw'n amhosibl nad all yr hyn a ddigwyddodd yn Gallipoli effeithio ar ein hymgyrch yn y rhan honno o'r byd. Efallai y goddefa ein darllenwyr i ni roddi braslun brysiog o'r hyn, sydd wedi dig- wydd. Ar ol brwydr Ctesiphon, er mai budd- ugoliaeth Brydeing oedd honno, bu raid i'r Cadfridog Townshend syrthio'n 01 ar Kut-el- Amara am fod adgyfnerthion. y gelyn wedi cyrhaedd Bagdad ynghynt na'r disgwyliad Nid oedd gan Townshend ddigon o fyddin i wynebu nerth newydd y gelyn ar le agored. end yn Kut credai y gallai wrthsefyll unrhyw: ymosodiad. Yr oedd ei gysylltiaclau ar hycl y Tigris o'r tu cefn iddo. ac yn ystod y brwydro oddeutu'r Nadolig, taflwyd y gelyn yn ol. Y mae'n amlwg i'r Tyrcod weled nad allent' gymeryd Kut trwy ymosodiad, a mabwysiad- wyd cynllun newydd, sef gwarchae. I gelsl3 atal gwaredigaeth rhag cyrhaedd oyddin Townshend,—sydd oddeutu deng mil o nifer, ■—meddianwyd glannau'r afon yn is i lawr gan y gelyn, ac yn awr y mae'r Tyrcod yn dyw- edyd yn bur hyderus y bydd iddynt orfodi Kut- i idio trwy ei newynu. Ond yn y cyfamser cychwynodd y Cadfridog Aylmer i godi gwar- chae Kut, ac o fewn rhyw ugain miiltir i'r ne daeth i gyffyrddiad a'r gelyn. Bu brwydro caled, ond llwyddwyd i feddianu safle'r gelyn ar ochr dde'r afon, a chymerwyd saith ganfc o garcharorion. Nid yw'n ymddangos i'r ym- c-sodi.ad ar y chwitli fcnl mor llwyddianus i ddechreu, ond ar ol Ù' gelyn ar y dde encilio, encilicdd y fyddin ar ochr chwith yr afon hiefyd. Y saile ar hyn o bryd ydyw fod y Cadfridog AyJmer yn ageshau at Kut, a mawr obeithiwn y bydd yno mewn pryd. Y mae'n anodd gwybod beth a ddaw c,'r ymosodiad ar Bagdad arol hyn. Y mae'r Cadfridog Nixon, pennaeth yr yrngyrch ym Mesopotamia, yn dyfod sidref oherwydd gwaeledd iechyd, a chy.merir ei le gan Syr Percy Lake. Gwers yr ywgyrc-h yma. yn ogystal a'n hymgyrch yn GaUipoli ydyw mai peth annoeth i'w gwas- gvu gormod. Mewn rhyfel, y wlad sy'n taflu ei holl nerth i un lie ar unwaith sydd yn debyg 0, enill. Pe buasem wedi gwneud hynny yn Gallipoli neu hyd yn ced ym Mace- donia buasai pethau yn wahanol. Ar hyn o bryd gellir disgwyl y bydd ein presenoldeb ym Mesopotamia yn cadw'r Twrc rhag ymosod ar yr A'fft. Ceidw Pi wsia ef yn brysur yn y Cau- casus, a, thra byddom ni ym Mesopotamia a Salonica bydd yn anodd iddo hehgor llawer o wyr i ymosod ar yr Aifft. Rhaid cydnabod fod Twrci wedi yrnladd yn dda hyd yn hyn. 4.

No title

MANNAU EREILL. Y mae ein gofcd yn myned yn brin, a rhaid crynhoi gweddill hanes yr wythnos. Yn Salo-nica nid oes dim newydd wedi dig- wydd cyn belled ag y gwyddis, ond y mae rhai a'r farn na bydd y gelyn yn hir eto eyn gwneud ymosodiad. Yn y cyfamser y mae ymosodiad Awstria ar Montenegro yn peri pryder, yn enwedig i'r Eidal. Gwelir fed Montenegro yn gwanhau ac y golygai buddug- uliaeth Awstria feddiant ar ran o Albania ac ycltwanegiadmawr at ei nerth yn yr Adriatic Ychydig iawn gyda Haw, a wycldom am ctuim sydd yn myned ymlaen yn Albania. Parhau i guro ar y gelyn y mae Rwsia, a, hynny dan anhawsterau mawr, ond y mae'r ffaith fod ei symudiadau yn peri cryn lawer 0 an- esmwythid ym Merlin ac yn Vienna, yn brawf D'i llwyddiant. Yn ystod y dyddiau diweddaf atgyfodwyd y si fod Rumania, am ddyfod mewn gyda Rwsia, ond. gwell genym beidio rhoddi fawr o bwys ar hynny ar hyn o bryd Yn y Gorllewm yinddengys mai'r peth pwysicaf a ddigwyddodd ydyw ymosodiad y gelyn ar y Ffranccd yn Champagne. Credwn tod hwn yn fwy peth nag y gellicl tybio ar yr iianes a geir yn rhai o'r papurau. Ym- ddengys i'r Almaeniaid gyrhaedd ffosydd blaen y Ffrancod mewn rhai mannau a'u meddianu, end ar y cyfan dalicdd y Ffrancod eu tir, a chollodd y gelyn lawer iawn yn ystod y brwydrau. Dengys yr ymosodiad hwn beth mor erchyll o gcstus ar fywydau ydyw ym- osodiad, o'r naill ochr neu'r Hall, ar y llinellau fel y maent yn Ffrainc ar hyn o bryd. Nid all yr un ochr obeithio llwyddo heb golledion arswydus, a, phrin y mae'n rhyfedd os yw cadfridogion 0 beptu yn petruso. Anodd dywedyd o ba le y daw yr ymosodiad mawr nesaf. Nid. oes genym ofod yr wythnos hon i son am y Mesur Gorfodi. Ceir gair arno eto wedi gweled canlyniad yr ail ddarlieniad. Digcn yw dywedyd heddyw fod y sefyllfa yn y wlad yn bur ddifrifol. Pan ydym vn myned i'r wasg daw'r newydd fod prifddinas Montenegro ar syrthio i OdwylD,'r Awstrialcl. Y mae hyn yn. creu safle pur ddifrifol, ac y mae'n anodd gwybod sut y bu i'r Eidal a'r Galluoedd ereill adael i bethau fyned cyn' belled. Gwna gryn wahaniaeth i'r Eidal yn yr Adriatic os nad ellir gwneud rhywbeth yu fuan.