Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 4 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
4 erthygl ar y dudalen hon
NODIADAUR DYDD

« NODIADAU'R DYDD = Deallwn fod "Y Blwvddiadur" am 1916 wedi ei werthu allan ac nad argreffir rhagor. U lli 0' effeithiau arrilwg y Mesur Gorfod ydyw rhanu pleidiau. Mewn rhai mannau y mae wedi ficlhi. y tuhwnt i gyfanu mwy. Gwnaeth Ymreolaeth a Diffyndollaeth hynny o'r blaen, ac fel rheol y mae un blaid yn dioddef yn drwiii am gyfnod oherwydd yr ym- raniadau yrna. Felly y gwnaeth Rhyddfryd- iaeth ar 01 1886. Felly hefyd y Ceidwadwyr wedi anturiaeth Mr. Chamberlain i faes peryglus diffyndollaeth yn 1903. Dywedir mai fel Arglwydd Rhondda y bydd raid i ni son am Mr. D. A. Thomas o hyn allan. Cymer dipyn o amser i ni gyn- efino a hynny. Y mae enw.au lleoedd yng Nghymru yn cael eu mabwysiadu gan arg- Iwyddi y naill ar ol y Hall, ond v mae digon .1wy 1 y nul ar 0 y llall, ond y mae dJO'on eto'n weddid. Rhaid cael dyn dewr i ddewis Eryri yn deitl, ac hyd yn hyn nid oes neb wed; cymeryd enw Caerdydd. Credwn fod rhyw- beth ynglyn a gwahanol deitlau Ardalydd Bute, yn rhwystr ar ffordd hynny, onide buasai Arglwydd Gaerdydd yn llawer gwell teitl i Mr. D. A. Thomas,nag Arglwydd Rhondda. Bydclívn weithiau yn chwerthin am Den .teitlau Gorsedd y .Beirdd ac yn eu galw'n chwareu. plant. A oes llawer o wilianiaetli. rliyngddynt, wedi'r cwbl, a'r teitlau ereill ,— teitlau, os gwir y gair, y mae rhai dynion pur bwvsig- yn dyheu am eu cael. Wrth son am Orsedd y Beirdd, daw hanes- yn pur nodwecldiadol am y diweddar Barch. Evan Jones, Caernarfon, i'n, c6f.. Pan fu'r Eisteddfod Genedlaethol yng N ghaernarfon ddiweddaf cafodd Mr. Jones urdd anrhydedd- us gan yr Orsedd, a ffug-enw nad ydys yn ei gofio ax hyn o, bryd. Wrtli iddo droi adref dywedodd rhywun wrtho, "Wei, mi gawsoeh chwithau eich hurddo?" "Do, welwch chi," ebe" Mr. Jones, "ac mi ges i fy urddo ddwy- waith o'r blaen hefyd, ond i bed nhw wedi anghofio Yr oedd yn amlwg fod cael gan Orsedd y Beirdd ei urddo deirgwaith mewn amryfusedd yn rhcddi boddhad a difyrwch rnawr iddo. Gadawodd Mr. Keir Hardie £ 426 10s. lie. ar ei ol, ac y mae hynny yn cynwys yn ymyl can' punt oedd yn ddyledus iddo o'i gyflog .seneddol pan fu farw, a gwerth ty bychan a roddwyd iddo rai blynyddoedd yn ol. Beth bynag a. ddywedir am syniadau Mr. Keir Hardie, nid ellir dywedyd mai er mwyn elw na budd personol yr oedd ef mewn gwleidydd- iaeth. Buasai'n hawdd iawn iddo fod. wedi gwneud mwy o arian o lawer pe dewisasai werthu ei anibyniaeth, ond ni wnaeth. A r till a. gafodd oedd cael ei ddifrio a'i gam- ddeall hyd yn oed gan y bobl yr oedd, yn ei ffardd ei hun, yn ceisift eu gwasanaethu. Un o'r llyfrau Cymraeg prydfertliaf a welsom ers llawer dydd ydfw gwaith lolo Go-ch, yng Nghyfres y Fil. Mr. T. Matthews, Dlandebie, ydyw golygydd y Ilyfr, ac nid yw. hon ond y gyfrol gyntaf o weithiau lolo. Ceir un arall, a bydd geirfa yn honno—ac y mae angen geirfa gyda'r cywyddau hyn. mae'r darluniau gan Mr. Howard Baker yn rhai nodedig, ac y mae y rhan fwyaf ohonynt vn rai llwyddianus iawn, er ei fod yn ceisio rhodio maes pur newydd. Y mae gwaith yr argraffwyr (Swyddfa "Cylliru," Caernarfon) yn glod mawr iddynt. I I 1 ,,iiic l ie,ster Dyma farm ddifloesgni y^ "Manchester Guardian" am y Me.sur Gorfod ar ol ei ddar- llen:— We have iii,e: a Bill to deprive some millions of men of their freedom on the ground of the delinquency of a number conjectured by some at two. or three hundred thoR?nd, but held by o? to be much less, ? Bill for reclucin?g fte mill?s to industrial serfdom on the ground that the con.iectural thousands ought to do military service, a Bill which will not. as we think, con- tribute to thief victory of British arms ovp-r GeT- roany, but establishes beyond doubt the victory of tJerraaa ideas over nglaRd. Wedi pasio'r mesur byddai unrliyw bapur a ddywedai eiriau fel y rhai uchod, unrliyw berson a feiddiai eu hadrcdd, neu'r neb a- geisiai feirniadu neu wrthwynebu, yn agored i'w gosbi dan Ddeddf Amddiffyniad y Deyrnas a'i brofi y tu hwnfc i ddrysau cauedig. Y I b Y mae'r rhagolwg yn un hyfryd iawn. Y mae ilawer c'r farn fod v canfasio dan gynllun, Arglwydd Derby wedi. bod yn nynod o aneheithiol, ac y mae lie i gredu eu bod yn iawn. Ar y cyfan, gwell fuasai trefnu i bobl ddieithr wneud y gwaith ymhob ardal; buasai yn haws iddynt, hwy bwyso, ac yn haws gan ambell un ddywedyd ei resymau wrthynt nag with y bobl a gyfarfyddir ganddo bob dydd. Buasai yn dda, cael gwell trefn gyda, hyn fel gyda liawer o bethau ereill. Yr ydym wedi anihlesio Arsyllydd. un o ohebwyr "Yr Haul," trwy nodiad yn y colofnau hyn rai wythnosau. yn ol. Dywed- asom air neu ddau am nodiad o'i eiddo ef yn priodoli anghyfiawnder,celwydd,casineb, mal- ais, a chenfigen i'r boblsydd o blaid dadwadd- oliad. "Datgysylltiad" a ddywedasom ni vn ein nodiad ac y mae ATSY llydd yn ein ceryddu (yn "Yr Haul" am fis Ionawr) am ein ang- hywirdeb. Dy wed Ni isoniasora ni air am y y bobl syd'd o blaid; datgysylltiad,' eithr ara yr ysbeilwyr gwrth- E,glwysig, oanys gwyddom yn dda, a gwyr Y Goleuad gystal à ninaau ifod yna, filoedd o fewn ei enwad ef ei hum, er eu bod yn bleidiol i ddat- gysylltiad, na, chodent fys bach i ddifeddianu'r Eglwys o geiniog o'i gwaddoliadau Addefir bod datgvisylltiad Eglwysig yn bwnc teg dadleu- aetb. o blaid ac yn erbyn, ond erys i rai a ddallwyd a rhagfam, ac a lanwyd a thrachwai-it ac eiddigedd, i gyfiawnhau anfoesoldeb dadwadd- oliad yr Eglwys yng Nghymru. Y mae'r ateb yn syml. Ni welsom ni erioed yr un gwleidyddwr, ar ba ochr bynag y byddai, yn dywedyd y gellid cael datgysyllt- iad heb ryw fesur o ddadwTaddoliad. Nid ellir gwahanu y ddau beth, ajn fod rbyw gylran o eiddo eglwys sefydledig yn eiddo cenedlaetho!. Cwestiwn y gellir ei ddadleu ydyw faint o'r eiddo a gymerir, ond dyHai Arsyllydd wvbod fod datgysylltiad yn amhosibl heb rhyw fesur 0. ddadwaddoliad. —it— Dywed Arsyllydd ym mhellach nad oes ganddo "anair nac amarch yn y byd i ddat- gysylltwyr fel datgysylltwyr, nac i Ymneilltu- wyr fel Ymneilltuwyr, eithr yn unig i'r rhyw- ogaeth ysbeilgar ohonynt." Mewn paragraff arall difynna'r geiriau a ganlyn o eiddo Mr. Caradoc Evans yn y "Western Mail — "The attitude of \V esh N onconforlnitv is: you must not question the decree of the ruler of the pulpit; he cannot do wrong My sketches are unsavoury because they deal with a people which has been taught by the pulpit that wrong is right, and that lust. cruelty, lying, and hypocrisy are, goodly things to inherit." Ychwanega Arsyllydd I I  n,, yn wyneb yr enllib arswyd us hwn, "Yng ngbleuni' yr hyn a wyddom oil am yr ym. gyrch wartlius yn erbyn yr Eglwys yng Nghymru yn ystocf y deugain mlynedd diw- eddaf, a. ellir gwadu nad oes llawer o wir yn yr hyn a ddywed Mr. Caradoc Evans yn y clyf, yniad uchod?" Cyrrmint a hynna am syniad Arsvllvdd am Ymneilltuwyr. v v -—— Yn v Traethodydd am fis Ionawr y mae'r Parch. T. M. Jones, Gronant, yn ysgrifennu ar "Fethodistiaeth a Llenyddiaeth Gynireig." Y mae Mr. Jones wedi talu sylw arbenig i'r gangen yma, y mae'n lienor'gallu- og a'i waith bob amser yn ddarllenadwy. Efe vdyw awdur "Oonantl Roger Edwards" a lly frau ereill, a, haedda ei waith fwy o sylw nac a gafodd. Brawd ydyw i'r Parch. W. t i ]. k h 1. Morris Jones, sydd ar symud o Firkenhead i Lanfechain, ym Maldwyn. Ar vr ugeinfed o'r mis hwn bydd cyfarfod misol Dwyrain Morganwg vn dathlu ei ddeu- gain mlwydd oed. Bu ynddo gewri. ac nid yw eu hiliogaeth wedi darfod vno eto. Yn v cyfar- fod misol hwn y ceir y Parch. John Morgan Jones, prif hanesydd y Cyfundeb, a'r Dr. Cynddylan Jones, prif ddiwinydd y Cyfundeb. Yana hefyd y mae Dyfed, ArchdderwydJ Cymru ae un o'n beirdd gcreu. Yno hefyd y mae'r awduron adnabyddus, y Parch. William Lewis, Pont y Pridd; y Parch. R. S. Thomas, Abercynon; a Dr. D. M. Phillips, Tylorstown, a llu o fugeiliaid ac o bregethwyr sydd yn adnabyddus ymhell y tu hwnt i ffiniau'r cyf- arfod misol. Mawr yw paich pob Methodist teyrngar.i Forganwg. Am y Parch. John Morgan Jones, er ei fod ef yn gyru ami mewn dyddiau bellach nid yw ei egni yn llesghau. Pery i ddwyn baich cvf L-if c,deb gorucliwyliwr eyffredinol y Sym- udiad Ymosodol, pregetha. cystal ag erioed— ac y mae'n un o bregethwyr goreu Cymru,— ac y mae bias, ar boh peth a ysgrifenna. Medd ddawn neilltuol fel lienor, ac ymae ei wybod; aeth am flynyadoedd cyntaf Methcdistiaeth yn ddihysbydd bron. Heblaw hyn oil, y mae'n arweinydd Cyfundebol craff a diogeil. Sonir yri -r --1 j, Ltael cc f-in t ir diwe(-.I dar Sonir yn diweddar Mr. Emlyn Evans. Clywsom stori nodwedd- iadol am dano y dydd 0'1' blaen a, ddylai, hwyrach, gael lie ynddo. Yr oedd Emlyn yn beirniadu mewn ardal neilltuol, ac yn cynal rhagbrawf ar nifer o gystadleuwyr ar ganu'r ddeuawd adnabyddus "Y Ddau Forwr." d( l eua.w d u d i-ia b y c? d tis Wedi i amryw ganu dyma ddau wr ieuanc cydnerth i'r llwyfan, ac yn seinio "Dan for- c ?-,ii ?,,einio "Dati for- wr Cyn iddynt fyned nodyn ymhell- ach dyma'r beirniad yn dweud, "Dan deiliwr, dau deiliwr, 'ddyliwn i! Ewch i lawr mewn munudl" Ac felly, fu. Mewn gwasanaeth ymostyngiad undebol a. gynhaliwyd mewn capel Ymneiiltuol, dan arweiniad un o glerigwyr Eglwys Loegr, gweddiodd yr arweinydd dros y rhai oedd wedi colli eu bywydau ar faes y rhyfel. Wedytt olywid llawer o wahanol farnau ar hyn., Dywedai rhai eu bed hwy wedi peidio cyd- weddio yr adeg honno, a'r teimlad cyffredinol oedd y buasai yn ddoethach. peidio gwneud yr hyn a, wnaed. Mynn rhai gweinidogion Ym- neiiltuol fod syniadau yn newid ar y mater hwn, ond a ydyw syniadau yn newid, ynte rhyw deimlad arwynebol ydyw?

Y CYMRY YN YSBYTTAI LERPWL

Y CYMRY YN YSBYTTAI LERPWL. Wde yn dilYll adsücdiad blynyddol y PaTch. John Evans am y flwyddyn 1916, (Ionawr—EiiagfyrJ. i mwel- Jrer- iadau. sonau. Royal ,Infirmary. 43 161 Royal .Southern Hospital. 29 99 David Lewis.'Northem. Hospital. 30 72 Eye and: Ear Infirmary i(Myrtl,_ St.) 28 68 Hospitalfor Women. (gdiaw St.) 22 58 Ysbyttai 'raill (1S). 91 47 243 505 1883-1915. Ymweliadau, 3,277. Fetsonau, 796.

TYSTEB Y PARCH RICHARD EVANS HARLECH

TYSTEB Y PARCH. RICHARD EVANS, HARLECH. £ s. c. Cydnabyd'dwyd eisose 24 3 6 Capt. Roberts, Brittania House 0 5 0 Eglwys iHoreb, M.C., Dyffryn 0 13 10 'Mr. E. A'rthur Pugh, Acra Galed 0 1 0 Mr. HuE;h Pugh,eto. 0 2 J. R, Harlech • 0 1 6 0112 (k Plant Pencraig > 0 Ep-lwys Bethel, M.C., Talsarnau 0 1(» 6 Miss 1L1. J. Hughes, 3, Rock Terrace ..026 Mr. Owen: Williams, 2 Rock Tei'irace 0 2 0 Parch. Cadwaladr Jones, Meifod ..030 Mr. John Jones, Bodgwilym, Abermaw 0 5 0 Mr. E. Meredydd Jones, Machynlleth .026 Hen gyfaill o Ddolgellau 0 10 0 Hen gyfaill o'r Abermaw. 0 2 6 Mrs Catherine Williams, Clogwyn Merthyi- 0 1 0 Parch. J. Gwynoro ODavies, Abeimaw .050 Mrs. Ow-en, Meirionfa 0 2 6 R. G., Harlech. 0 10 6 Cyfaill o Harlech 5 0 0 Mr. H. H. Jones, B'rogyntyn 0 5 0 Parch. Theophilus. Lewis, Llanbed,r 0 5 (I Cauir y desteb Chwefror 3ydd, 1916. iCydnabydd- ir pob rhoddiou drwy'r llythyrdy. Gwalia, SAMUELi WILLIAMS. Harlech. Ysgrifenydd.

No title

"Hawtytr ar y Gwyrthiau."—Yr Arholiad Sirot yn ymyl.—dyma gynaho'rtft gAvirioneddol. Gwel tudalen