Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
8 erthygl ar y dudalen hon
No title

GORFODAETH. Y niae'n be l Y mae'n amlwg bellach nad ellir gobeithio osg-oi pa.sio.'r Mesur Gorfodaeth. Er mor at- gas gennym y mesur, ac er mor ddrwgdybus ydym o amcanion rhai o'r bobl sydd wedi ei hyrwyddo a'i gefnogi, y mae'n rhaid i ni addef in bod 0'1' farn fod rnwyafrif yn y wlad, ar hyn o bryd ac oherwydd rhesymau neilltaol, o'i b'laid, ac o flaen mwyafrif felly, yn llefaru trwy'r Senedd, y mae'n rhaid i bawb ohonam ymostwng, er cymaint a allwn anghytuno. Chwareuodd y gortodwyr, yn y Cabinet a'r tu allan i'r Cabinet, eu cardiau yn fedrus iawn, a gosodasunt, y rhai sydd yn parhau i gredu fed y cynllun gwirfoddol yn ddigon ac yn well i'r wlad na gorfodaeth mewn lie cyf- yng. Ar un ochr y mae Mesur Gorfod y Prif Vveimdog; ar y llall y mae etholiad cyffredinol a mwyafrif sicr braidd i lywcdraeth ne\vydd a osodasai fesur trymach a mwy parhaol 0 orfodaeth ar ein. hysgwyddau, ac efallai ddiff- yndollaeth. at hynny. Yr oedd y dewis yn anodd, ac nid anodd deall y rhesymau a. arweiniodd rai gwyr sy'n cu-sliau pob math o orfodaeth i bleidleisio o blaid y mesur hwn. Yn ychwanegol at hynny cafwyd gair y Prif Weinidcg fod yr hod Gabinet yn credu fod v mesur, yn angenrheidiol er mwvn dwyn y rhyfel i derfyn llwyddianus, er fed yn rhaid i ni ddywedyd illai dywediad yn unig ydyw hwnnw, ac mai man gwan lioll aches y Llyw- odraeth ydyw nad ydyw hyd yn hyn wedi medru profi fod gorfodaeth yn angenrheidiol. Ofer ydyw celu'r ffaith fod Ihwer yn drwg- dybio fod rhywbeth o'r tu cefn nad ydym yn ei ddeall, rhyw gydweithrediad rhyfedd ac anisgwyhadwy, a ehydsymudiad tuag at rhyw amcan nad ydys ilvd yn hyn wedi ei weled yn glir. Os yw Rhyddfrydwyr sydd yn parhau i gredu mewn Rhyddfrydiaeth yn foddlon gadael i'r mesur presenol fyned trwy'r Senedd yn hytrach llD, rhanu'r wlad, ni ddylid cym- eryd yn ganiataol eu bod hefyd yn foddlon aberthu rhagor ar rai o ddelfrvdau uehaf eu ffydd wleidyddol.. Kydd wieidyddoh

No title

Sr s- Sir GOLWG EANG. Dywedir weltiiiau wi-tlt y rhai sydd yn gwrthwynebu gorfodaeth nad ydynt yn cym- eryd golwg ddigon eang ar y safle, ond ym- ddengys i ni mai'1' gorfodwyr eu hunain sy'n ddiffygiol mewn eangder gwelediad. Prin, y maent yn sylweddoli fod y wlad yn awr mewn cyfwng cyfansoddiadol difrifol iawn, yn ben- nal oherwydd eu cynllwynion hwy. Y mae ein dyfodol yn y fantol, nid yn unig am ein bod yn ymladd a'r gelyn o'r tu allan am ein bodolaeth fel teyrnas ac ymherodraeth, ond hefyd am' ein, bod yn yrnladdâ gelynion mewnol sydd yn peryglu ein hundeb yn awr a'n rhyddid yn y dyfodol. Elsoes dygwyd y wlad holi i ymyl dibyn erchyll a. thrychineb' y bydd angen doethineb a gpfal mawr i'w osgoi. Gwyddom beth yw agwedd mwyafrif yr Undebau Llafur tuag at orfod aeth,, a gwyddom hefyd y gallai'r mwnwyr a'r. peir- lanwyr, pe dymunent, wneuthur y ddeddf yn gwbl ddirym. Pe gwnaent hynny ni byddai, yn ein barn ni, ond gormes a arweiniai i hel- bulon blin iawn ac efallai, yn y pen draw, i ryfel cartrefol, a dywedwn yn ddifloesgni fod yn well genym ormes Seneddol na gormes Syndicaliaeth. Y bobi sydd yn cymeryd yr olwg eang yw'r bobl sydd yn cymeryd y peth- au hyn oil i ystyriaeth, ac wedyn, er mwyn hedclwch ac undeb y deyrnas, yn gosodi eu dymuniadau eu hunain o'r neilltu am y Lro.

No title

v v RHAI PWYNTIAU. Yn. y cyfamser y mae'n rhaid gofalu na byddo'r Mesur Gorfod vn gwneuthur cam diang-enrhaid a, neb. Gwyddom fod rhai pobl wedi colli eu barn a'u gwelediad, yn hollol, ac yn taeru nad oes dim yn bwysig i ni ond cael milwyr. Y mae ein dewis, meddant, rhwng ein masnach' a buddugoliaeth. Pfwlbri ydyw hynny. I m, yn y safle neilltuol yr ydym' ynddi, y mae masnach a buddugoliaeth yn an- wahanol gysylltiedig. Yr ydym nid yn unig yn gwasa,naethu ein cyngrheiria-id' gyda'h llynges a'n gwahanol fyddinoedd, ond yr ydym hefyd yn ymarferol wedi ein gwneuthur -3m hunain yn fancwyr iddynt. Yn ystod y flwyddyn arianol hon yr ydym yn gyfrifol iddynt am £ 420,000,000, ac y mae'n debvg y cynyddir y swm anferth yma, eto. Heblaw hynny y mae ein costau ni ein hunain yn cyn- yddu, ac nid oes dim ond ein masnach a'n galluoga .i wynebu'r gofynion arswvdus hyn. Dywed Mr. J. A. Hobson, un c, Ir awdurdodau uchaf ar faterien arianol:- It is not a question of the sacrifice of wealth or of fighting power suggested in the silly head- line Trade or Victo'ry," but the economy of fighting power itself To deplete our industries in order to increa.se the size of our armies would be an act -of treason to the alliance, reducing 1 its total fighting power and diminishing its chances of victo'ry. Nid ydym yn disgwyl i'r bobl sydd yn galw am orfodaeth er mwyn ,gosed hualau trymach nag erieed ar y werin wedi'r elo'r rhyfel hEibio rcddi unrhyw ystyriaeth i ddadl fel hon, ond y mae'n rhaid rhoddi lie iddi os ydym am rmill buddugoliaeth lwyr a gwneud y goreu o- n hadnoddau. Y rnae cwestiynau ereill, personol, nad yw'r mesur yn glir nac yn fodd- haol arnynt. Er engraifft, cymerer achos y dyn sydd mewn busnes ei hun, a chanddo neh -all i'w ddwyn ymlaen. Rhoddwyd engraifft y dydd o'r blaen o ddyn dibriod mewn busnes fedy. Y mae ei ddyledion- yn £ 7,000, ac y mae £ 9,000 ynddyledus iddo wedi iddo gwbl- hau rhai ymgymeriadau. Os cymerir ef i fod yn filwr-nid yw ond dyn ieuanc—nid all orffen ei wailh nac enill yr arian sy'n ddyledus idcio, ac y mae methdaliad anobeithiol yn ei wynebu. GeEid difynnu llu 0 achos ion. tebyg. Dengys hyn beth mor beryglus ac anodd ydyw newid boll gynllun gwlad ar fyrr rybudd er mwyn dilyn cynllun gwledydd ereill, a gafodd hamdden i'w ystyried ac i'w gymhwyso at eu hangenion arbenig eu hunain.

No title

00/ YN Y DWYRAIN. Nid oes llawer i'w ddywedyd am gwrs y rhyfel yn ystod yr wythno-s a. aeth heibio. Y digwyddiadi mwyaf anffodus, a'r anhawddaf i'w esbonio, ydyw llwyddiant. Awstria yn gor- esgyn Montenegro. Os edrychir ar y map, gwehr fod Cattaro, porthladd pwysig Awstria yn yr Adriatic, ar ffin Montenegro ac o dan gysgod mynydd Lovetchen. Tra'r oedd Montenegro yn elyniaethus yr oedd yn am- hosibl i Awstria wneud defnydd llyngesol llaw-n o Cattaro, ond bellach y mae Monte- negro yn eu 11aw, Cattaro. yn rh jdd, a gallu'r Eidal yn yr Adriatic mewn perygl. Dywedir yn awr fod Montenegro wedi gofyn am deler- au heddweh. Ni ryfeddem at hynny, ond gallwn fed yn hol'lol sicr mai rhan o'r telerau fydd fod Awstria. i gael defnyddio'r wlad at amcanion milwrol tra pery'r rhyfel. I Itali y mae'r bygwth mwyaf, ac nid hawdd ydyw deall paham y safedd o'r neilltu tra'r oedd Awstria yn igcresgyn. y wlad, yn enwedig pan gofiwn fod brenhines Itali yn ferch i hen frenin Montenegro. Ond heblaw hynny, y mae llwyddiant yr Awstriaid yaia yn bygwth Albania hefyd. Y mae'n debyg mai oherwydd hynny y symudwyd gweddill byddin Serbia i Corfu, un o ynysoedd Groeg. Yn y cyfamser ery-s pethau yn debyg yn Salonica. Dywedir heddyw fod yr ymosodiad mawr ar ddeohreu; yforu dywedir na bydd ymosodiad o gwbl. Ond y mae'r cyngrheiriaid yn cymeryd pob gofal, ac wedi dinistrio rhai 0 bontycld y ffordc1 haiarn sydd rhyngddynt a'r gelyn. Achosodd hyn gryn anhwylustod, meddir, i Groeg, ond ymddengys fod y cyngrheiriaid wedi pender- fynu fod yn rhaid iddynt gymeryd y mesurait hyn. Penodwyd y Cadfridog Sarrail yn ben- naeth y byddinoedd Ffrengig a Phrydeinig yn Salonica, a rhydd y dewisiad foddhad cyff- redinol.

No title

-zt- RWSIA. o:r-¡; Nid hawdd ydyw gwvboa beth sydd yn myned ymlaen. yn Rwsia, ond ymddengys fod yr ymosodiad ar y gelyn yn Bessarabia wedi peri anesmwythid mawr. Y mae'n sicr i'r ymosodiad hwnnw orfodi'r Almaen ac Awstria i dynu Rawer o'i milwyr o Facedonia i'v.'i wynebu. Y farn gyffredin yn awr ydyw fod Hwsia, 0 "ran dynion ac arfau, yn fwy parod nag y bu er dechreu'r rhyfel, ac nad pwysau a ddug ar y gelyn yn awr ond rhyw- beth i'w rwystro rhag gwneud ei linellau yn rhy gadarn erbyn adeg yr ymosodiad mawr yn y gwanwyn. Y mae un peth yn amlwg. Nid oes gan y gelyn yn awr1 ddgon o wyr i fedru cadw'r Haw uchaf ymhob maes, fel y bu gan- ddo, ac y mae nerth Rw.sia yn myned ar gyn- ydd. A tra, yn ysgrifennu ar Rwsia y mae'n werth galw sylw at un peth arall ynglyn a hi. Gwyddis i'r Ymherawdr, pan dorrodd y rhyfel allan, wahardd gwerthu vodka, ac iddo, yn ddiweddarach, wneuthur y gwaharddiad hwnnw yn barhacl. Erbyn hyn y mae gan Llywodraeth Rwsia dros ddau gant a thngaia. 0 friiynau o alwyni o'r gwirod yn ei meddiant, a daeth yn gwestiwn: beth i'w wneud ag ef. Credid pe cedwid ef y byddai yn demtasiwn i rhyw weinidog arianol ar ol y rhyfel ail- ddechreu ar ei werthiant. Y cynllun yn awr ydyw ei ddefnyddio, wedi ei wneuthur yn hollol anghymwys i'w vfed, at amcanion mas- nachol, megis gyru cerbydau motor. Beth by nag a ellir ei ddywedyd am Rwsia, y mae wedi rhoddi esiampi deilwng i ni yn y wlad hon mewn hunan-aberth o b'Lald dirwest,- hunan-aberth, y mae'n ofnus, nad oes obaith i ni ei efelychu. J-

No title

v* N^" Sr Sr MEUSYDD EREILL. Nid oes ddim neilltuol i'w adrodd o'r Gor- lie win. Y mae'n debyg fod y tywydd yn gwneuthur brwydro yn anodd, ac efallai fod y aaill ochr a'r liall yn paratoi ar gyfer ymosod- iad mawr yn y gwanwyn. Dibynna llawer iawn ar yr ymosodiad hwnnw. Os bydd yn llwyddianus o'n tu ni, bydd hefyd yn derfynol, canys unwaith y torrir eu rhengoedd yn y gorllewin bydd yn rhaid i'r gelyn wneuthur heddweh. Ar y Haw arail, os na bydd yn llwyddianus, golyga estyn y rhyfel, am flwyddyn arall, efallai. Ond y mae llawer yn cymeryd gplwg pur obeithiol ar bethau.—Yn Mesopotamia, yn ol y newyddion diweddaraf, y mae'r Cadfridog Aylmer yn agoshau at Kut- el-Amara ac yn llwyddo i wthio'r gelyn o'i flaen. Yn ol y newyddion a ddaw i law, gellir tybio fod byddin Townshend yn Kut bellach yn ddiogel. Yr hyn sydd yn dywyll ydyw beth fydd y mudiad nesaf ym Mesopotamia. Y mae'r digwyddiadau yn Gallipoli wedi newid llawer ar y safle, ond cred y rhai cyfar- wydd mai mantais i ni fyddai dal ymlaen tua Bagdad. 'Cadwem y gelyn felly rhag cael ei fyddin yn rhydd i ymosod ar yr Aifft. Dywed yr Almaeniaid nad oes fwriad i ymosod ar y wlad henno, ond y mae hynny yn amheus genym, yn enwedig wedi i ni adaei Gallipoli. Y prif beth sy'n cadw'r Aifft rhag ymosodiad ydyw yr anhawster o gludo byddin ar draws anialwch Sinai. Ond hyd yn oed pe gwneid livnny, credwn fod amddiffyniad yr Aifft yn drech nag -unrhyw ymosüdiad o du'r gelyn. Nid ydym yn rhoi llawer o bwys ar y sibryd- ion a, glywir am anghydwelediad rhwng yr Almaen a Thwrci a, Bwlgaria, ond ni ryfedd- em nad yw Twrci yn decbreu blino ar ryfel nad yw wedi dyfod a dim budd ogwbl iddi.

No title

-7r- DIWEDDARAF. .Y\ edicyso.di'r uohod, hysbyswyd fod Montenegro, fel telerau heddwch, yn gorfod trosglwyddo'r holl wlad. i'r gelyn yn ystod y rhyfel, a bod yr holl ddyhion mewn oed mil- wrol i'w gwneuthur yn garcharorion. Ond dywed pa-purau Ffrainc- a'r Eidal beth rhy- feddach na hynny. Dywedant hwy mai fiug oedd holl wrthwynebiad Montenegro, a bod y brenin Nicholas wedi cytuno ag Awstria, ers' misoedd. Os gwir hyn, y mae'n eglur pahatn nad ymyrodd yr Eidal, canys wrth ymyryd ni buasai ond yn ei rhoddi ei hun mewn trap. Y mae'r Almaen mewn gorfoledd mawr oher- wydd y llwyddiant hwn, ond y mae'n bur awgrymiadol nad yw gorfoledcl Awstria. gym- aint. Dywedir mai'r pris a ga Montenegro ydyw porthladd Scutari ar ol y rhyfel. Wrth gwrs, nid oes sicrw'ydd am hyn, ond y mae papurau Ffrainc yn bur hyddysg yn amgylch iadau'r Balkans, ac y maent hwy yn gwneud yr haeriad yn bendant.

No title

'Lla.wly.fr ar y Gwyrthiau." —Yr AVholiad Sirol yn ymyl.dyma gymhorth gwirionreddol. Gwel tudalen 2. Gaidawodd y diweddar Mr. David Thounas, MHps. glynen, Llancrvfelach, a fu favw Hydrof 3, eiddo gwerth £ 16.912 cyfanswm, L8,23,5 net personalty.