Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
6 erthygl ar y dudalen hon
No title

Y DWYRAIN PELL. Nid yw'r newyddion o Fesopotamia yr hyn a allem ddymuno iddynt fod. Y mae'r Cad- fridog Aylmer wedi llwyddo i gyrhaedd o fewn ychydig filltyroedd i Kut el Amara, lie mae'r Cadfridog Townshend a'i fyddin, ond ofnwn y bydd yn rhaid i ni aros am gryn amser eto cyn y gallwn ddisgwyl newyddion da. Bu'r tywydd yn eithriadol o ddrwg, a'r canlyniad ydyw fod yr afonydd mawr wedi gorlifo eu glannau ac wedi troi'r holl wlad am filltyroedd' yn gorsydd trwy y rhai nad all yr un fyddin obeithio symud. Bydd yn rhaid arcs nes i'r llifogydd gilio cyn y gellir gwneuthur ymosocl- iad llwyddianus, ond hyd yn oed wedyn y mae safle'r gelyn: yn eithriadol gryf. Ger Kut y gwnaeth ei wrthsafiad mwyaf penderfynol y llynedd, ond erbyn hyn y mae gan y Twrc fyddinoedd llawer iawn cryfach a, chyfundrefri o ffosydd amddiffynol wedi ei pherffeithio dan gyfarwyddid yr Almaeniaid. Y mae pob lle gredu fod canolbwynt y rhyfel, cyn belled ag y mae a, wnelo Twrci a hi bellach, wedi symud i'r rhan hon o'r byd-a, hynny, y mae'n debyg, any resymau' gwleidyddol. Y mae yr Almaen a'i llygaid ar Fesopotamia, ers blyn- yddoedd, a thrwy ffordd haiarn Bagdad yr ■ oedd yn disgwyl troi y wlad yn feddiant mas- nachol iddi hi ei hun. Ond cadw hyn mewn cof, fe geir goleuni ar lawer o ddigwyddiadau y blynyddcedd diweddaf, megis yr helyntion ym Mhersia, ac y mae'n ddiameu mai sicrhau llwybr iddi ei hun yn y cyfeiriad yma oedd un o amcanion mawr yr Almaen yn myned i ryfel. Oherwydd hynny y mae'n naturiol ei bod yn gorchymyn i Twrci amddiffyn Bagdad, costied a, gostio. Ar hyn o bryd nid ydym yri deall fod y fyddin Brydeinig sydd wedi ei chloi yn Kut el Amara mewn perygl neilltuol; yn wir, anfonodd y Cadfridog Townshend, gen- adwri y dydd o'r blaen fod ganddynt ddigon o fwyd, ond y mae'r sefyllfa, yn peri pryder serch hynny. Rhaid cael brwydr fawr, d'an amgylchiadau anfanteisiol, cyn y gall Aylmer obeithio cyrhaedd Kut, ac er fod y tywydd mor ddrwg, y mae'n amlwg mai goreu po gyntaf y penderfynir y mater, canys y mae'r gelyn yn cael adygfnerthion yn barhaus. Dibynna tynged rhan bwysig o'r rhyfel mawr ar lwyddiant neu a-flwyddiant yn y rhan yma o'r byd. .k .k

No title

-r "'Y" RWSIA. Wrth ystyried y sefyllfa ym- Mesopotamia, ni ddylid angho,fio safle Rwsia yn y Caucasus ac ym Mhersia, lie y mae ei byddinoedd dan arweiniad y Grand Duke Nicholas. Ar un adeg llwyddodd y Twrc i groesi'r Caucasus i diriogaeth Rwsia, a, thra, yr oedd Mackensen a'i fyddinoedd mawr yn curo Rwsia yn ol yn Galicia a Pholand, nid oedd ganddi ddynion na hamddert i gyfarfod y Twrc. Heblaw hynny manteisiodd yr Almaen a Thwrci ar y eyfle i geisio codi Persia, yn erbyn y cyngrheir- iaid, ac os edrychir ar fap, gwelir fod Rwsia1, Persia, a Thwrci yn terfynu ar ei gilydd ych. ydig i'r de o fynyddoedd Caucasus. Llwydd- wyd i fagu gwrthryfel lied beryglus ym Mhersia, ond yn y cyfamser llwyddodd Rwsia hefyd i atal rhuthr yr Almaen, a chafodd y Grand Duke gyfle i dalu sylw i'w ran arbenig ef o'r maes. Trodd ar y Twrc, ymlidiodd hwynt tros y Caucasus, ac y mae ei fyddin- oedd bellach yn nhiriogaeth y gelyn ac o fewn cyrhaedd Erzerum, un o amddiftynfeydd cryfaf y Twrc yn y rhan hon o'r wlad. Ar yr un pryd llwyddodd i ddarostwng y gwrth- ryfel ym Mhersia, bron yn hollol, ac y mae ei fyddinoedd bellach yn bygwth.1 y gelyn o ddau gyfeiriad. Y mae'n bur debyg fed ein gweith- -rediadau ni ym Mesopotamia wedi bod yn gymorth id do, gan fod yn debyg mai o'r Caue asus y tynodd Twrci—i ddechreu. beth bynag —yr adgyfnerthion a gafwyd i Bagdad adeg brwydr Ctesiphon. Yn awr gallwn ninnau edrych at y Grand Duke i ysgafnhau'r pwys- au sydd arnom ym Mesopotamia. Y mae'n wir fod y fyddin sydd ganddo yn Erzerum tUft 4500 filltyroedd o Bagdad, ond y mae'r fyddin sydd ynsr nghyftiriinu Hamadan o fewn llai na 2:)0 o filltyroedd i Bagdad, a^buasarymosod- •iad ar y ddinas honno o gyfeiriad Persia- yn gorfodi'r Twrc i newid ei drefniadau, ac efallai yn ei osod mewn lie pur gyfyng. Prun bynag, bydd yn dda genym glywed- gwell newydd am Kut el Amara pan ddaw. Ar hyn o bryd, yn ol ynewydd diweddaraf, nid yw y rha.golygon yn cleu iawn.

No title

Irl ■ Y DIRGELWCH. Parhau yn ddirgelwch y mae'r safle ym Montenegro. Y newydd diweddaraf ydyw fod yr Awstriaid wedi cymeryd Scutari, heb fawr o ymladd, gellid tybio, ond gwedir yn bendant fod Montenegro wedi gwneud hedd- weh a'r gelyn. Yn wir nid yw Awstria a'r Almaen mor sicr o hynny ag y buont. Un eglurhad a roddir ydyw fod y Brenin wedi ceisio gwneud heddwch er mwyn arbed an- nibyniaeth ei wlad ond fod adran o'r fyddin wedi gwrthod caniatau iddo wneuthur hynny. Prun bynag, y mae Montenegro yn awr yn ymarferol yn nwylo Awstria. Ystyr hynny ydyw ei bod, heblaw yn cael porthladd Llyng- eso,l cryf ar yr Adriatic, tel y dywedasom yr wythnos ddiweddaf, ond hefyd yn bygwth Albania. Mewn gair y mae'r gelynion yn awr yn haner cylch anferth gyda deupen y cylch yn gorffwys ar y mor. Yn eu liwynebu y mae byddinoedd Ffrainc a Phrydain yn Sal- onica,. Nid oes neb a, wyr sut y try pethaa, Nid yw yr ymosodiad mawr ar Salonica, y clywir cymaint o son am dano, wedi dyfod eto. Y peth mwyaf neilltuol a glywyd o'r rhan yma, o'r maes oedd yr hyn a ddywedodd brenin Groeg wrth newyddiadurwr American- aidd. Cwynai yn chwerw ar y cyngrheiriaid, a. chyhuddai hwynt o dori amhleidgarwch Groeg fel y torodd yr Almaen eiddo Belgium. Dywedai hefyd fod eu holl helbulon. yn y Bal- kans yn codi oddiar eu camgymeriadau eu hunain. Yr oedd yn amlwg fod Constantine mewn tymer pur ddrwg pan yn siarad, ac y mae'n rhaid addef fod ei wlad mewn safle anodd. Ond cyn cyhuddo neb dylasai ofyn iddo ei hun ai onid arno ef y mae'r bai penaf ? Gwahoddwyd y cyngrheiriaid i Salonica gan ei Brif Weinidog ef, ac y mae yntau trwy weithredu yn anghyfansoddiadol, wedi gorch- fygu'r Prif Weinidog, ac nid yn unig wedi drysu cynlluniau'r cyngrheiriaid. ond hefyd wedi ei osod ei hun a'i wlad yn y safle anffodus y maent ynddi yn awr. .f. .f .T,

No title

Sr li, Sr "sr YN YR A WYR. Nid oesdim neilltuol i w adrodd am y brwydro yn y gorllewin nag yn y dwyrain, ond yn ystod yr ychydig ddyddiau diweddaf ymosododd y gelyn ddwywaith ar dde a, dwyr- ain Lloegr gyda'u "Seaplanes," —nid eu Zep- pelins. Gwnaed dau o'r ymosodiadau hyn liw dydd ond aflwyddianus hollol fuont hwy. Yn yr ymosodiad a wnaed yn y nos, lladdwyd rhai personau. Cyfyd hyn holl gwestiwn y llongau awyr. Ers rhai wythnosau bellach yr ydym, yn ystod y brwydro yn Ffrainc, wedi colli cryn lawer o'n llongau awyr. Un eglurhad a roddir ar hynny ydyw fod ein hawyrwyr ni yn ehedeg tros linellau y gelyn. a phan ddigwydd rhywbeth. iddynt. disgynant i ddwylo'r Almaeniaid. Ceidw'r Almaeniaid eu llongau awyr uwch ben eu llinellau eu hunain, ac am hynny nid ydynt yn disgyn i law'r gelyn er, efallai, eu bod yn cael eu dinyttrio gan ein llongau awyr ni o bryd i bryd. Ond y mae eglurhad arall hefyd. Dywedir fod gan y gelyn yn awr beiriant ehedeg newydd, cryfach a mwy peryglus na-'r un a ddyfeisiwyd o'r blaen.' Fokker yw yr enw a roddir ar y math yma o long awyr, a.'r oil ai wyddis am dani ydyw ei bod yn medru esgyn yn uwch ac yn gyflymach na'r un peir- jant arall a ddyfeisiwyd hyd yn hyn. Dywed y rhai a'i gwelodd fod y rhai sydd ynddo vn medru saethu trwy'r propeller, peth nad ellrr ei wneud gydag awyr longau ereill. Nid ydym yri tueddu i amheu dyfais y gelyn; gwyddom bellach eu bod yn fedrus iawn yn y cyfeiriad yma, ond nid ydym ychwaith yn barod i dderbyn yr oil a ddywedir am y Fok- ker yn ddigwestiwn. Y mae eisoes wedi cyf- arfod rhai o'n llongau awyr cryfaf ni ac wedi methu eu gorchfygu. Y mae ar y gelyn ofn rhag i unrhyw ran o'r peiriant newydd- hwn fyned i feddiant Ffrainc na Phrydain rhag iddynt ddarganfod y dirgelwch, ond y farn gyffredin ydyw mai rhyw drefniant newydd ar y motor sy'n cyfrif am ei allu i esgyn mor gyfiym. Yn y cyfamser y, mae Mr. James Douglas, yn y "Daily News," yn gofyn a, ydym yn sicr nad oes gan y gelyn ynnau dwy fodfedd ar bymtheg—sef modfedd yn fwy na gynnau'r "Queen Elizabeth"—ar ei longau rhyfel erbyn hyn? Priodol ydyw gofyn y cwestiwn, canys y, mae popeth bron, mewn brwydr ar y mor, yn dibynu ar faint y gwn. Ond prin yr ydym yn meddwl fod Mr. Balfour a'r rhai sydd gydag ef yn gofalu am y llynges yn esgeuluso cwestiwn fel yna: ac y mae'n bosibl y ceir gwybodaeth ar y mater rhyvv ddiwrnod. cji

No title

BWYDO'R ALMAEN. Yn ddiweddar bu cryn lawer o drafodaeth yn y wasg ar effeithiolrwydd ein blocad, a dywedai l'hai papurau, sydd yn wastad yn gwybod yn well na, phawb arall sut i ddwyn y rhyfel ymlaen, ein bod yn goddef i fwyd gyr- haedd yr Almaen. Dadleuant fod gwledydd fel Holland, Denmarc, a Switzerland yn prynu cymaint yn fwy o fwydydd gan yr America a gwledydd ereill yn awr nag a, bryn- ant cyn y rhyfel yn profi mai ei drosglwyddo i'r Almaen y maent, ond y mae'r cwestiwn yn un llawer mwy dyrus nag yr ymddengys ar y wyneb. Yn y lie cyntaf nid oes genym hawl i atal bwyd rhag cyrhaedd y gwledydd amhleidiol os nad oes genym sicrwydd mai i'r Almaen y bwriedir ef. Buasai unrhyw ym- yriad anghyfreithlon a masnach Sweden, er engraifft-, yn tynu'r wlad honno i ryfel yn bur fuan ac yn rhoi gelyn newydd i Rwsia ar fan gwanaf ei llinell. Gellid dywedydyr un peth am Switzerland mewn. perthynas ii Ffrainc. Cyn belled ag y mae ein blocad ar borthladd- oedd yr Almaenei hun yn myned y mae mor effeithiol ag y mae modd iddo fod; y cwestiwn ey'n anodd, os nad yn amhosibl, ei ateb ydyw faint o fwyd sydd yn myned i'r gelynion trwy, wledydd amhleidiol. Nid yw dywedyd fod y gwledydd hynny yn prynu mwy o fwyd tra- mor nag a: arferent wneud cyn y rhyfel yn ateb. Cyn y rhyfel yr oedd yr Almaen yn gwerthu llawer iawn o yd i wledydd fel Hol- land, Sweden, a Denmarc, ond heddyw nid yw yn gwerthu yr un dywysen. Nid oes gan- ddi ddigon at, ei gofynion ei hun heb son am gyflenwi angen neb arall. Y mae'r canlyn- iad y eglur; i wneud y diffyg i fyny rhaid oedd i'r gwledydd hyn brynu mwy o'r America a mannau ereill. Y mae'n ddiameu fod peth bwyd yn myned i'r Almaen trwy wledydd am- hleidiol, ond nid cymaint ag a ddywedir gan Val, ae Tlicll: peth hawdd, eithr peth dyrus, a' chynil iawn fydd symud yn y mater.

No title

DIWEDDARAF. Nid oes dim neilltuol iawn i'w ychwanegu pan ydym ar fyned i'r wasg. Hysbysir fod brenin Montenegro wedi cyrhaedd i Lyons; y mae hynny yn brawf nad ydyw wedi heddychu a/i elynion er fed yn lied anodd deall paham yr. aeth i Ffrainc am. noddfa yn hytrach nag i Itali, lie y mae ei ferch yn frenhines. Yn y cyfamser y mae'r Awstriaid wedi llwyr ores- gyn Montenegro.—I'r sawl sy'n tueddu i feddwl mai gwastraff ar ein hadnoddau yw cadw byddinoedd cryfion yn Salonica, bydd barn gohebydd a ysgrifena mewn newyddiadur Almaenaidd yn agoriad llygad. Dywed ef nad all yr Almaen nac Awstria ddibynu ar amhleidgarwTch Rumania tra pery'r cyngrheiiv iaid i feddianu Salonica. Rhydd gwleidydd- wyr a swyddogion milwrol Rumania y pwys inwyaf ar hynny; a clywedant pe y byddai i ni ollwng ein gafael ar Salonica yn awr y byddai hynny yn gyfystyr a, throsglwyddo'r dwyraia i law'r gelyn. Tra'r ydym yn Salonica y mae Rumania yn credu y gall y cyngrheiriaid enill y dydd. Y mae'r ffaith ein bod yn anfon ad- gyfnerthion yno yn barhaus, medd y goheb. ydd Almaenaiddi yn troi Rumania yn fwy o blaid y cyngrheiriaid ac yn gryfach yn erbyn y galluoedd canol. Y mae. hyn yn ddyddorol fel datganiad o farn y gelyn. ac hefyd fel cyf- „ iawnhad o'r cynllun a- baradd i'r cyngrheiriaid ymsefydln yn Salonica.