Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 5 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
2 erthygl ar y dudalen hon
NODIADAUR DYDD

NODIADAU'R DYDD Y mae ysgrifcnydd yn y "Guardian," un c'r papurau Eglwysig pwysicaf, yn cwyno nad yw Eglwyswyr yn gwybodi digon am Ymneilituaeth. Gwyr Ymneilltuwyr, medd, fwy c lawer am yr Eglwys a'i phethau. Y mae hyn yn hollol wir, yng Nghymru yn ,t~ gystal ag yn Lloegr. Ceir ila-w.er. iawn. o bersoniaki yng Nghymru sydd yn ysmala ga,nddv-,it ddysglldimam yr Ymneilituaeth sydd yn llanw'r wiad o'u hamgyich. Wei, y mae Mr. Lloyd George, yn ol proffwydoiiaeth y "Goleuad, wedi rayned i'r Svvyddtfa Ryfel. a bellach gallwn ddisgwyl gweled pethau. Hen, nythle'r dull hen-ffas- iwn a'r dtdylanwad cymdeithasol yw'r Swyddi'a Ryfel. ac y mae lie i feddwl ei. bod yn parhau felly i raddau gormodol eto, yng- ixanol y dymestl iawr. Gawn weled a lwydda Mr. Lloyd! George i'w hai'l-wneud o'r pen i'r traed. Credwn y gwna, ac y bydd ei ddyl- anwad yn llesol iawn yno. Ond y mae'n ain. (iaiio, yn Ysgrifenydd Rhyfel; dyma, y mae'n sier, un 0'1' troion rhyfeddaf sydd wedi digwydd mmvn gwleid- yddiaeth ddiweddar. -0- BeJ'lach y mae dan werinwr yn y Swyddfa. Ryfel, Mr. Jjoyd George fel Y sgrifenydd a. Syr William Robertson, fel penaeth y staff. Meibion y we-rin yw'r ddau, y ddau wedi dechrcu'n dlawd ac wedi dringo'r ysgol bob yn ris. Ymunodd Mr. Lloyd George a'r Senedd a, Syr William Robertson a'r fyddin fel milwyr" cyffredin, a dyma.'r ddau wedi evillia,ed,(I, yn agos iawn i ben yr ysgol. Cymro yw'r naila ac Ysgotyn yw'r Hall—plant Ym- neilituaeth a bywyd caled a chymdeithas wer- mol. Dyma'r tro cyntaf i fyddin Prydain fod yn nwylo dynion fel hyn. -0- Gyda llaw, civwsom y ddydd o'r blaen fod llawer o waed Cymreig yn Syr Douglas Haig, a bod ei deulu yn iiannu o siro-Qdd Penfro a Maldwyn. Y mae'n gefnder i'r Arglwyddes Rhcndda, ac y mae. rhyw gysylltiad rhyng- ddo a theulu'r Faenol, yn Sir Gaernarfon. Nid yw hyn o f-awr o bwys-, wrth gwrs, ond y mae o ryw ddyddordeh. -0- Darllenasom v "Traethcdydd" o glawr i •g&awr, ac nid ydyril eto wedi. cael ein gwynt yÚ iawn ar ol ysgrif y Parch. Robert Hughes, Y Valley, ar "Nodweddion yr Oes." Y mae arddull Mr. Hughes mor gylTym a cherbyd motor', ac yn eich cludo gs-da, rhuthr o'r naÜl ochr i'r llall. Ysgrif dda, ydyw, yn dianges '.llawer o feddwl ac o graffder; ond nid ydym yn sicr nad yw Mr. Robert Hughes yn anghyson yn ei gondemniad ar y ddrama. "Angen Cymru, ebe Mr. Hughes mewn un lie, "yw rhagor o feirniadaeth gonest a, diofn; ac yn bendifaddeu dylai feirniadu'i hun yn llymach nag y gwna, canys pan feiddio'r estron ei beirniad ll, hi ddigia,'n gaewn." Wei, on id beirniadaeth yw'r ddrama yn Nghymru, ar ei «oreu? IN Y mae ysgrif Dr. Roberts, Caerwvs, ar genadwri H abaci J-C yn ennyn dyddordeb newydd yn y preffwyd hwnnw. Efe, medd Dr. Roberts, oedd tad arnheuaeth grefyddol Israel. Gadawn i'r darllenydd edrych ym- heliach drosto'i hun. Tyner iawn ydyw ysgrif Job ar AlaJon. Nid yw yn hawdd dywedyd! dim newydd am Alafon bellach, ond buasem ar ein colled pe heb yr ysgrif hon. Y mae ynddi un hanesyn, ar y diwedd., sydd yn sicr o gyffwrdd pawb oedd yn adiaabod Alafcn, canys dengys y dyn. —o— Cvfeiriasom yr wythnos ddiweddaf at ysgrif y Parch. T. M. Jonea ar Fethodistiaeth a, Llenyddiaeth Gymreig. Nid oes llawer sydd yn newydd yn ysgrif Mr. J. Charles ar Edmund Prys a'r Salrnau Can, ac nid ydym yn cytuno a'r hyn a ddywed am y cyfnewid- ,yr. Os nad yw rhai o salmau Prys yn gan- adwy, giwnaetd. rhy.wun ra.i yn eu lie, yn hytrach na'u hail-bobi a gadael ei-yw'r lien ,,Areli(ldia,con o danynt. Wrth son aim acert y salmau can, dvlid cofio fod yr acen wedi symud yn raddol yn v Gymraeg. Rhydd Clwydydd: fras'lun dyddorol iawn o hanes y genhades Ysgotaidd, Mary Slessor; ysgrif ydyw hen a ddylai eangu dyddordeb pawb yn y cenhadaethau. Safle Plato ar anfarwoldeb yr enaid; ydyw testyn ysgrif al'luog y Parch. Evan Williams M.A., Llan- ddeusant. Onid newydd ar faes y "Traeth- odydd" ydyw Mr. Williams ? Nid ydym yn cofio gweled1 ei enw yma orblaen, ond gwyddcm amdanofel ysgrifenwr ac ysgol- haig. Llwyddodd i wneuthur pwnc anodd yn fyw ac yn ddyddorol. I d(liwed(iii'.c rhlfvn ceir adalygiad ar y Cylchgrawn Hanes gan, y Parch D. D. Willia.ms. Gyda llaw, ni welwn fod unrhyw reswm dros beidio anfon copiau o'r cylchgrawn i'w hadolygu, yn enwedig i gybceddiadau'r Cyfundeb. Ni wnaed hynny hyd yn hyn. —«—« Y mae c-iyn helynt ymhlith Ymneilltuwyr 'Yl1. Llundain ynghylch "defodaeth" Dr. Orchard yng nghapel y Weigh House. Dy w- ed "Eynon" yn y "Tyst" am dano:— "Mewn rhai pethau y m,e'n Babyddol hollol, er ei fod yn Ymneilltuwr cryf hefyd, ac, am a \"n i, yn Annibynwr hefyd o rhyw ffasiwn newydd. Mae Orchard yn ddyn gwir alluog; onlid os dlarfu i'r Brenin Mawr, ar ol ei greu, dorri'r mould, ni raid gofidio llawer iawn. Rhyfedd y swyn sydd mewn: defod- aet.h i ryw cklosbarth o Ymneilltuwyr; nid yw Methodistiaethi yn hollol glir. Wrth gwrs', y mae genym cklefodwyr ereiill hefyd, y rhai sy'n meddwl fed trefn bresenol y gwasanaeth dechreuol o ddwyfol ordeiniad ac mai o'r drwg y mae unrhyw a. phob cyfnewidiad. -0- GaJwn sylw at y "Llythyr Llundain" yn y rhifyn hwn. Credwn y bydd yn dderbyniol iawn gan ein darllenwyr. Y mae'r ysgrifen- ydd yn wr cyfarwydd yn hanes Methodist- iacth ac Ymneilituaeth y brif ddinas, ac y mae rhyw swyn yn Llundain i bawb ohonom, onid oss? Y mae Cymry Llundain hefyd wedi bod yn enwog ers llawer oes am eu hynni a'u cariad at eu gwlad a. dylem ni yng Nghymru gadwi mewn cysylltiad meddyliol agos a liwv. -0' Yrnae nodion Cymreig yn ymddangos yn y "Daily Mail" bob wythnos yn awr, ac y mae rhai pobl yn brysur yn, dyfalu pwy sydd yn eu hysgrifennu. Petrusir rhwng dau wr sydd yn bur adnabyddus mewn gwahanol gylchoedd yng Nghymru. Y mae genym ein syniad ein hunain ar y mater, ond nid awn i ddywedyd dim yn awr. Ond beth sydd yn eyfrif am ddyddordeb y Daily Mail yng Nghymru? —o— Yn y "Llan" am yr wythnos ddiweddaf cyhceddwyd ysgrif ar "Yr Eglwys a, Deffroad Crefyddol," gan y Parch S. F. Davies, Bod- ferin, sef syhvedd anerchiad a draddodwyd ganddo mewn cyfarfod o glerigwyr a chyn- rychiolwyr lleygol o blwyfi Lleyn a gynhal- iwyd ym Mhwllheli. Dymal ddyfyniad:— Ychydig flynyddoedd yn ol chwythwyd Hong fawr anferth gan yr ystorm i fyny yn lied bell i'r traeth. Nid yn uiiipr yr oedd wedi ei gyru gan y gwynt ychydig bellder o'r mor, ond yr oedd hefyd wedi suddo yn ddwfn yn y tywod. Gosod- wyd cynlluniau dynol ar waith i geisio ei chodi, ond yn gwbl ofer-ni syflai. O'r diwedd, medd- yliodd rhyw un, gan ymresymu ag ef ei hun, a dywedai: os nad all gallu dyn ei symud, hwyr- acli medr y mor, a chynghorodd dori ffos ddofn lydan o'i chwmpas ar gyfer rhyw ben llanw mwy na'r cyffredin, ac fellv y gwnaed. Ac O! gvda'r fath bryder dwys y disgwyliai y dorf y pen Ilanw yn dod i fewn—ton ar ol ton-nes cwmpasu y llestr a llanw'r ffos. Yn sydyn dvna waedd yn tori allan nes rhwygo'r awyr. Beth svdd yn bod? A ydyw'r Hong yn nofio'r Hi? 0! nac ydyw. Beth oedd ystyr y floedd fawr vna ynte? iEi gwel'd hi yn dechreu ysgwvd, yn dechreu siglo tipvn yr oeddvnt; ac yr oedd hynny yn sail go- baith v gwelid hi yn fuan yn marchog y don. Yn y Hong hoimo gwelaf ddarlun cywir o gyflwr yr eglwys heddyw, &c. —O—• Yng nghyfrol gyntaf pregethau'r Parch. Edward Morgan, ceir pregeth ar "Erlifeirweh pechadur yn lla.wenydd, i'r anaylicn" pregeth a. draddod-wyd yn 1865. Difynwri a. ganlvn o'r bregeth henro:— Er's ychydig flynyddau yn ol fe chwythwyd llong gan ystorm, i fyny yn lied bell i'r traeth,— mor bell fel nad oedd briidd obaith ym mynwes neb y gwelid hi yn nofio byth wedyn, oherwydd yr oedd hi nid yn unig yn bell oddiwrth y mor, ond wedi suddo. hefyd. vn isel yn y tywod: ond erbyn amser gbrllanw uwch na'r cyffredin fe dorwyd ffosycld dyfnion o gwmpas y llong, i'r llanw mawr gael ei hamgylchu hi. Ac 0 gyda'r fath bryder yr oedd pawb ohonom yn edrych ami,—yn craffu ar y llanw yn codi yn uwch, uwch o hyd; ond yr oedd y llong yn parhau yn sefydlog fel y graig. Ond wedi hir ddisgwyl, o'r diwedd dyna'r dyrfa yn rhoddi bloedd nes rhwygo'r awyr. Beth sydd wedi digwydd? A ydyw y llong wedi myned i'r mor? NaC ydyw. A ydyw hi wedi nofio? Nac ydyw. Beth oedd y floedd yna, ynte? Dim ond am ei bod yn dechreu ysgwyd—yn dechren siglo tipyn? Pechadur yn edifarhaii,-beth yw hynny? Y llong oedd wedi ei chladdu yn ddwfn yn hen draeth pediod yn dechreu siglo; llanw mawr cariad Duw wedi rhedeg o'i chwmpas hi yn sianel lawn y Groes, nes y mae hi yn dechreu ysgwyd. Y mas cryn debygrwydd rhwng y ddau ddigwyddiad, ond y mae'r gyffelybiaeth yn un dda. ac nid drwg oodd ei defnyddio dra- chern. -0- Dywedodd y Parch. P. D. Morse, yn y "Goleuad" diweddaf, wrth ddadleu yn erbyn cenedlaet-holi'r fasnach feddwol, fod un awdiurcd yn credu fed mwy o feddwi yn nos- barth Carlisle fel canlyniad gwaith y Liquor Control Board yn cymeryd y fasnach mewn Haw. Ond y mae'n rhaid cofio, pan yn. ceisio ffurfio barn ar y mater, fod poblogaeth yr ardal wedi cynyddu 14,000 yn ystpd yr ych- ydig fisoedd diweddaf. Ac ni ddylid cym- haru'r ystadegau presenol â rhai y boblogaeth flaenorol. Diolchwn os bydd i'n gohehwJI" beidio anfon papurau a ddarllenir mewn gwahanol gyfarfodydd 1 ni heb anfon i ymgyngho'ri i'r golygyddi i ddechreu. Y mae genym eisoes nifer lied fawr o'r papurau hyn mewn Itaw, a chMl, fod y rhan fwya.f ohonynt yn bur faith y mae'n amhosibl cael lie iddynt oil. Cofied ein gohebwyr am reolau'r llythyrdy hefyd. Bu raid talu am. lythyrau rhy drymicm bron bob dydd yr wythnos ddiweddaf.

FFARWELIO A GWEINTDOG

FFARWELIO A GWEINTDOG. Nos Iau, yr wythnos ddiweddaf. cynhaliwyd cy- farfod gan Gymry Bolton i ffarwelio a'r Parch. J. S. (Roberts, ar ei ymadawiad oddiwrthynt i fyned i fyw i dref Dinbych. Wedi dechreu gan Mr. G. Williams, cymerwyd y gadair gan Mr. J. Roberts, Ogwen Villas, yr hwn a gyfeiriodd at brif ddigwydd- iadau gymerodd le yn eu hanes fel eglwys er pan y daeth Mr. Roberts atynt. Yna galwyd ar Mr. William Evans (blaenor) i siarad dros yr eglwys. Methodd Mr. T. Davies a bod yn bresenol i siarad dros yr Ysgol Sul, ond daeth Mrs. Barclay ymlaen i ddweud ychydig eiriau dros y chwiorydd, yn arben- ig Cymdeithas Ddirwestol y Merched, ac ar ran y chwiorydd leuaine sydd mewn gwasanaeth. y cyfan yn dangos mawr cfal calon Mr. Roberts fel bugail am bob rhan o'r ddeadell. Canodd Miss M. Parry. ac adroddodd Miss C. Parry, geiriau y naill a'r llall a gyfansoddwyd ar gyfer yr amgylchiad gan eu tad, Mr. W. Parry. Yn nesaf galwyd ar Mrs. Roberts, Ogwen Villas, i gyflwyno anrheg i Mr. Roberts yn y ffurf o oriawr aur dillyn a phwrs o aur melyn, fel datganiad o deimladau da a gwerthfawrogiad yr eglwys o lafur diflino eu bugail am agos ugain mlynedci Cyflwynodd Mrs. Roberts yr offrwm gydag ychydig eiriau eymhwys, a than deimladau tra dwys. Diolchodd yntau iddynt yn gynes am eu rhoddion gwerthfawr, credai fod ganddynt oil rhyw gyfran ynddynt, a dymunai ddiolch yn arbenig i'r ddwy chwaer fu o amgylch yn diwyd gasglu, sef Mrs. Richard Hughes a Mrs. Barclay. Cyfeiriodd hefyd at rai o brif ddigwvddiadau ei dymor fel gweinido gyda hwy, yn neillduol eu Jianturiaeth fawr yn ad- eiladu capel newydd, a'u (ly(rodd dan faich o ddyle4 o 2,400p., ond trwy gydymdrech a Ilafur cariad, sydd wedi dod i lawr i 600p. Hyderai na byddent yn hir heb olynydd iddo, a dymunai o galon iddynt bob bendith. Nos Sabboth pregethodd Mr. Roberts ei bregeth ymadawol, seiliedig ar (Dat. II.. 10. prvd yr oedd y capel eang wedi ei lanw, am fod y cyfeillion o Farn' worth wedi cyduno a hwv. Gafwyd gwasanaeth i hir gofir, yn enwedig fellv y ddwy solo a ganwycl gan y gantores hysbys, Miss Annie Davies, Pen- rhvndeudraeth, Nos Sadwrn cynhaIiwydcyfarfod o'r un aatur yng nghapel Cymraeg Farnworth. Cymerwyd rhan ynddo gan Mri. J. Roberts a W. Evans. Bolton, Mri. R. Humphreys, Lewis Williams, Edward Lew- is, Edward Williams, ynghvda nifer o chwiorvdd ieuainc yn canu unawdau, &c. Yr henafewr Mr. William Hughes (Bagilltvn) gyflwynodd aiarheg y Cymry i'w bugail yn y ffurf o bwrs o aur. fel ar- wydd fechan o'u serch dwfn ato a'u gwerthfawrog- iad o'i lafur yn eu plith. Diolchodd yntau vn wresog iddynt am eu hoffrwm peraroglus. Terfynwyd trwv wedfli gan Mr. J. W. Parry. Cyfarfod nodedig o ddymunol oedd hwn drwyddo.