Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 9 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
6 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

itunain ac yn arntldiffyniad i ryddid y bycl. Gelwir am gynhadledd ymlierodrol i drafod .ac i drefnu'r gyfundrefn newydd, ac y mae'n d(lyddorol sylwi.- fod.vpe.th felly yn cael lie yrnhlith cynygion Mr. Lloyd George ynglyn ;"I(y Iwerddon, yn ogystal agynaraetih y Prif Weinidog y dydd o'r tlaen. Y mae un peth ym. amlwg; ni bydd cin talaethau mawr yn foddlon mwy ar yr hen drefn. Rhaid iddyn-t gael eii Ilais yn: y materion sydd yn -goly-gu rhyfel neu heddwch iddynt; gwcll ganddynt ei gael fel aelodau o'r Weriniaeth Brydeimg, ond prun bynag, y maent am ei gaeil rhvw fodd.

Y PARCH THOMAS LEVI

Y PARCH. THOMAS LEVI. Cian THOMAS iOAVlESj, Bircia Grove. Bremtrvvyd ein hanwyl dad a chyiaul uwcii- law ei gyfoedion a.'i gydoeswyr. Yr oedd wedi ei ddcnio- a thalentau arbenig iawn, ylig- hyd a. chymhwysder digyffelyb tuag at wem- yddu i anghenion meddyliol y plant a'r bobl ieuanc, ac Wedi cael nerth, iechyd1 a hir ddyddiau i hyfforddi plant Cymru yn do ar ol tô, a'u liarwain ar hyd llwybrau rhinwedd, purdcb, a, chrefydd, trwy feusydd toreithiog ilen a. chan, a hynymevin Sordd mor syml, swynoJ, a de n gar nes ennill cymeradwyaeih a serch yr hen a'r ieuanc yn ddiwahaoiiaeth- Drwy ymdrech ddyfal a diflinocyrhaeddodd y safle o Dywysog, neu yn hytrach Frenhm, yn y cyleh pwysig hwn, a theimlwn na ddeCnydrliodd ei olynydd parchus, Anthropos, crmodiaeth pari y. dywedcdd am dano yn rhifyn cyntaf ail gyfres Trysorfa'r Plant "Ni fu ei fath yng NgliNiiirti o'l Haen, ac ni ddaw ei farli ar ei ol. Dechreuodd weithio pan yn ieuanc, a dywedwyd wrthyf mor awyddus ydoedd am wybodaeth, ac mor awchus i achub pob eyfle i ddarllen, fel yr arferai g'lymu Ilyfr neu wers ar ei arddwrn fel ygàllaiyn hawdd edrych dro.sto ar bob hamdden a gaffai; cyffeiyb i'r arferiad presenol o wisgo y 'wristlet "va-teh'. Cofus 'genyf ddarllen yr "Oenig," ond wrth anfon atebion i'r tasgau ysgrythyrol yn "Nhclyn y Plant" y daethum gyntaf i gyff- vrddiad a Mr. Levi; parheid i gadw yr adran yma, o'r cylchgrawn yn "Nhrysorfa'r Plant" ac v mae wedi bed o les a bendiih ammhris- iadwv i blant Cymru, trwy beri iddynt ddar- llen a manwl chwilio yr ysgrythyra.u i gael o hyd i'r atebion, a.c wedi eu gyru i fewn, mawr y disgwyliacl am y rhifynau dilynol i weled eu safle, a, cliael tasgau newyddion. •Gyda chylchrediad o dros 40,000 yn fisol am 50 mlynedd, ammhosibl dychmygu effeithiau a firwyth yr ynlchwiliadan hyn. Wrth drefnu casgliadau y plant. tuag at Gof-gclcfnau ci enwogion ac amcanion erail-i arweiniwyd y plant i gymeryd dyddord.eb yn symudindall y Gyfundeb a/i bethau. Nid oedd terfyn ar ei ddar-p'ariafth i blant a. phobl ieuanc. Cyfrol werthfawr wedi eu cyfadda.su i'r Cymry ganddo, ydoedd 'Hanes- ion y Beibl,' yn cynwys 800 o ddigwyddiadau hynod yn Hanesiaeth y Beibl, gydag agos i 300 o d'darluniau. Gwledd i'r pilant, ydoedd hwn, ac y mae olion amlwg o ddefnyddiad parhaus y plant ar gopi ohono sydd yn fy meddiant. Pan nad oedd cynyrchion Cymraeg mor ^yflawn ag y maent heddvw cyfieithwyd gan- ddo nifer mawr o emynau ar donau poblog- aidd Seisnig ac Americanaidd, felly hefyd y gwnacth y diweddar leuan Gwyllt gyda'i 4' Swn v Jnbili. Yr oedd dylanwad Mr. Levi ar blant megys ■swyn gyfaredd; byddai yn pregethu iddynt yn Nhreforis, a phlajit y dref yn ymdyru i'w wrando, yr cedd ei ymddangosiad sirieil, ei wen ssrehus, a' i ymadiroddion t-lysion pert, ■ yn hoelio eu sylw yn ddifeth bob amser. Cefais y fraint o'i wrando yn pregethu ac yn -darlithio lawer o weithiau, ac y mae yr ad- goficn yn felus cdiaeth. Am y pymi-heg mlYhedd olaf o'i olygiaeth ar y "Drysorfa fach," bum mewn gohebiaetir gyson G, pharhaus-ag ef, a chawsom ami awr o gymdeithas ein: gilydd; aiddgar a bywiog •«. iavvn ydoe^ddi yn wastad, yn drefnus ac ar y blaen.gyda'i waith, byth ar ol, a'i ohebiaeth fel efe ei hun. Ysgofenodd 'lawer at wasanaeth ceixldorion Cymru., ac yn "Cantata, y Plant" a Joseph," dwy -gaiitata syrnl y cyfansoddodd" y diweddar Dr. Parry y gerddoriaeth arnynt, Eu llawer iawn o garni arnynt, ac y mae etto, a.m fod ''fGar#tasfca y Plant." neu, "Ymgom y Bachgen a'r Adar nor syml a swynol, a. hawdd :i goran bychain gwledig ei dysgu. Diamheu ge.nnyf, iddo gael datganiad amlach nag un. llyfr arall a gyhoeddwyd yn y Gymraeg. Y bachgen sydd. yn.ddo yn ceisio gan yr adar roddi iddo amcan. a ncd teilwng i'w fywyd; hwythau mewn geiriau ac alawon swynol, pob un yn ei ddull ei hun; yn ei gyfarwyddo, yntau heh ei foddloni nes i'r Uchedydd esgyn i'r nefoedd i gyfeirio ei syJw at Dduw a byd mwy perffaith sydd uchod. Cyrhaedda, ei nchafhwynt yn y llinellau swynol hyriny am "Ysbryd a, bywyd pur y Cristion, 'Pvwy'n lcami o gylch ei lwybr pur, Ond -ef -yw*r gwir Uchedydd." Y mae hynyn ei foddloni, a diwedda ei gan fel hyn, I'r Net "Twyt am llwytio, y Nef yw fy ngwlad, Yno mae'r Iesu, fy Nuw, a fy Nhad; Fy anwyl uchedydd, 'rwy'n gwel'd ynot ti, fy mywyd i mi. Gem fach fa-rdclonol a chcrddorol, nid rhyfedd ei phoblogrwydd. Cyhoeddwyd tua 600 o donau'r plant yn y Drysorfa, ac i ddangos yr afael oedd gan y. plant ynddi sylwais ar hyd y blynyddau, mewn ugeiniau o gyfarfodydd llenyddol, fod braidd yr oil o'r adroddiadau aKan o'r "Drysorfa fach." Ar ol gclygn, 31 "byw" Trysorfa y Plant (Ghwedi y Parch. Evan Jones) am 50 rnlynedd, na,turiol iawn cedd ei eiriau i mi tua. mis cyn gorphen ei olygiaeth arni, "Y mae y byd yn newid yn fawr yn fy mywyd ,i wrth fod "Tryscrfa, y Plant" yn myned o fy Haw". Yr oedd y cyhosddiad bach wedi dyfod yn rhyw elfen bywyd i mi. Hiraeth- us ydym, lu mawr o honom, ar ei ol, eithr cymerwyd ef adref "fell y cyfyd ysgafn o yd yn ei ainser," wedi ei "ddigoni a, hir ddydd- iau. *Tyner a thoddedig oedd ei bennillion ffarwel iddi yn rhifyn fRhagfyr, 1911, hapus a tharawiadol ei ateb iddo yn rhifyn Ionawr, 1912.

WRTH FYND HEIBIO

WRTH FYND HEIBIO. PATRICK MAC GILL. -1 Ysgrifennwyd haw er iawn ar y rhyfel yn ystod y ddwy flynedd ddiweddaf, a chawsom lawer o lyfrau ac o 'ysgrifau yn disgrifio'r 'brwydro, y rhan fwyaf ohonynt o safbwynt y gohebydd neu'r .newyddiadurwr. Yn The Great Push. cawn argraffiadau'r milwr cyffredin yn ystod yr yrnosodiad ar Loos, ac y maent- yn gwahaniaethn yn ddydd- orol meWIli llawer .0 bethau oddiwrth y dis- grifiadtau ereill a, dcbdlünasom. Gwyddel yw'r awdur, Mr. Patrick MacGil'l, a gwr sydd wedi dyfodi i'r amlwg yn ddiweddar fel ysgrifennwr a chanddo fedr neilltuol i ddis- grifio bywyd fel y mae, yn enwedig yn rhai o'i haenau caletaf. Nan ydoedd, yn gorfod llafurio'n galed am damaid. prin, ond daeth i'r amlwg fel lienor gyda'i lyfrau '-Children of Dead End," "The Rat-Pit," a'r "Red Horizon." Y mae'n nofelydd ac yn fardd, a. dengys y llyfr hwn lawer o'i dd'awn a'i fedr arferol. Ymunodd a'r London Irish fel milwr cyffredin ar ddechreu'r rhyfel, a bu gyda hwy trwy lawer 0'1' brwydro, gan weith- redu fel cludydd Ý clwyfedigicn nes cael ei glwyfo ei hun ym mis Medi diweddaf. Cred- af, er na.d wlyf yn hollol sier, ei fod wedi dychwelyd i Ffrainc. Beth bynag am hynny, nid oes amheuaeth am y profiad y bu trwyddo a dywed iddo- ysgrifennu y rhan fwyaf 0'1' "Big Push" ar y maes, rhaimau ohono yn y ffos rhwng canol nos a. gwawr, Medi 25. Ac y mae arogl maes y frwydr a.rno 0'1' dechreu i'r diwedd. Nid yw yn arogl llyfryd., prin y gellid disgwvl iddo fod. Ond y mae'n eithaf peth i ni sydd gartref ddealll beth sydd yn myned ymlaen a, beth yw rhyfel mewn gwir- ionedd.

Advertising

*The Great 'Push: By Patrick MacGill. London.: Herbert Jenkins.

No title

Y DYNION. Un or pechau a dery'r darllenydd ydyw fod y dynion, dan amodau erchyll maes, y frwydr ac wrth wynebu marwolaeth o ddydtl i ddydd, yn debyg iawn i ddynion dan bob amgylchiadau eraiB. Erys y natur ddynol yr un o hyd. Ond dywed Mr. MacGill un peth a bair i 'lawer feddwl. Y mae bron yr oil o'r milwyr yn yfed-nid yn meddwi, ond yn yfed. Dywedodd un hen filwr wrth yr awdur na byddai dim llwyr ymwrthodwyr ar ol y rhyfel, ond atebodd yntau ei fodyn adnabod un corporal na chyffyrddodd ddafn 0 ddiod gadarn tra yn Ffrainc. Wrth gwrs nid yw Mr. MacGill yn honni siarad ond am y milwyr y bu ef ei hun yn: eu canol, ac nid oes ddim amheuaeth am. ei dystiolaeth am danynt hwy. Ond y mae gwahaniaeth mawr rhwng catrodau a'i gilydd, ac y mae'r fyddin newydd, fel y'i gelwir, yn lan iawn. ar y cyfan. Peth arall sydd yn amlwg ydyw fed dyn yn cynnefino hyd yn oed & pheryglon ofnadwy; ac ynglyn & hyn dywed- wn un stori erchyll. Yr oecld bwyd heb gyrhaedd y mihvyr y diwrnod wedi'r ym- osodiad ar Loos, canys saethwyd y rhai oedd yn ei gyrchu a- drylliwyd y wageni. Noa draainoeth cysgai MacGiU yn y "dug-out" yn y ffos, a deffrowyd ef gyda'r hysbysiad fod y bwyd wedi cyrhaedd er fod tri o'r rhai a ï cludai wedi cu lladd. Cododd a gwnaeth dan i ffrio'r baewn arno ac yna holodd aia y bar a. Y mae yn y ,sach yna" ebe milwr arall, ac aeth MacGill i'w gyrchu. Pan gafodd y dorth teimlodd ei bod yn wlyb iawn^ ac wrth oleu gwan y tan gwelodd ei bod JD- goch. Gofynodd beth oedd yn bod, a dywed- odd un o'r milwyr ereill fod y dyn oedd yn c-ario'r bara wedi ei sðu yn, ei frest. "Ghwalodd y bwyd o'i gwmpas, a syrthiodd yntau arno. Dyna paham y mae'r dorth yn goch. Ond yr oedd y milwyr yn newyn- o. .'Wed* I bwyta aeth ant allan i gladdu'r dynion oedd wedi dyfod a,'r bwyd iddynt. Y mae arogl rhyfel ar y llyfr, fel y dywedais, ac nid yw yn arogl hyfryd. Ond dyna'r peth- au sy'n digwydd. —o—

No title

Y GELYN. Ar y eyfan rhydd Mr. MacGill yr az-graff arnoch nad yw'r milwr cyffredin yn cashau'r gelyn unigcl. Yn ei farn ef y bob! sydd yn cashau'r Germariiaid a'u holl galon acyn barod iwneuthiir unrhyw beth iddyiit yw'r- bobi dros yr oed milwrol ac yn aros gartref. Yn ystcd yr ymoscdiad mawr gwelwycl Almaenwr ieuanc, yn perthyn i'r Corffltt Meddygol, yn ceisio tori bedd i rai o'i gyd- fihvyr ar ol i ruthr y Prydeinwyr fyned heibio. Gofynwyd iddo pa. fodd yr oedd yn ei wneud ac egluredd, gan ychwanegu fed yn debyg y rheddid ynt-au i orffwys yn yr un bedd, "gan fod y Prydeinwyr bob amser yn lladd eu carcharorion." "Nid wyt ond! ffwi, Fritz," ebe un o'r milwyr Gwyddelig a/i. clybu. Nid ydym am wneud dim niwed i ti. Wel di, dyma rywbeth i ti ei fwyta." Estynodd damaid o deisen iddo, a'r olwg olaf a, welcdd MacGill ar y ddau oedd yn eistedd yn yrnyl y bedd, yn smocio ac yn bwyta'r deisen. Dywed hanesyn arall am un o'r Bafariaid a saethwyd yn Icoc; ac a gymer- wyd yn garcharcr. Yr oedd yn gerddor—a saefchwydi darn o'i wyneb ymait-h. Disgrifia Mr. MacGill y dyn yn edrych arno ei hun yn drist, mewn drych bychan a galar y milwr a'i saethodd. "I wish I was'nt such a good shot" ebe hwnnw yn drist. Ymhen ychydig bu farw'r Bafariad. A yw'n syndcd fod Mr. MacGill a, llawer o'i gydfllwyr yn meddwi weithia-u am ynfydrwydd: a, gwastraff yr hoIl bcth, canys y werin sydd yn medru gweled y pethau hyn oreu? Nid yw'n: rhyfedd eu bod yn colli amynedd, ychwaith, alg ambell i betlt 8, ddywedir. Yr oedd un o'r milwyr ya darllen papur newydd yn y ffos, a gofynwyd iddo a oedd rhywbeth ynddo am y rhyfel. Nuthin' much," Bill answered,. The Bishops of says this is a, 'cly war. Bilimey, 'e's talkin' through 'is 'at." Dywed un arall, mewn trafodaeth yn y ncsydd; "It we 'ad all the clergymen, all the M.P.'s, the Kaiser ar), Crow n Prince, Krupp and vea Kluck and all there 'ere blokes wot tell us to fightja there 'ere trenches for a week, the