Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 11 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
Y CYFUNDEB El BOB A91 BBTHAU

Y CYFUNDEB: El BOB)., A.91 BBTHAU. YMA AC ACW YN Y DE. .I Y DIWEDDAR WILLIAM HOWELL, .1 YH. PENCOED. Daethy newydd fel taran-folt, boreu ddydd M a wrth, yr wythnos ddiweddaf, fod y gwr da uchod wedi ym-.ida-el i'r fuchedd hon, yn sydyn ac annis- gwyliadwy, a tharawodd y newydd y Fro a mudan- dod. Cododd yn foreu, yn ol ei arfer, i alw y teulu, ac ar ed ddychweliad i'w ystafell cwympodd, nid i godi bytli mwy. Pan gwympodd Mr. Howell yn yr angau, gellir dywedyd i ddarn mawr o Fro 'Morgan- wg gwympo. 'Doedd neb yn y Fro heddyw yn meddu ar dafodiaill-i y Fro fel Mr. Howell, ac yr oedd ei glywed ynymadlwys weithia-u yn "rare treat. Chwareuodd ran fawr ym mywyd gwleid- yddol a chrefyddol y Fro am yr 50 mlynedd diwedd- af, ac yr oedd ei gof yn ddihysbydd bron. Bydd yma fwlch mawr yn y Fro ar ei ol bwlch mwy na hyny yn Salem, Pencoed. a bwlch mwy drachefn yn ei deulu. Ond y mae yna. Un yn aros yn ddigyfnewid syddyn fwy na phob bwlch. Yr oedd y dyrfa a ymgasglodd i'r gladdedigaeth, ddydd Gwener diweddaf, yn gynrychiolaeth o bob cylch o gy-ndeithas. a'r arwyddion amlwgar bob liaw fod yna. wr mawr yn Israel yn cael ei osod yn nhy .ei hir gartref. Wedi i'r Parch. R. C. Lewis, B.A. (bugail yr eglwys) arwain gwasanaeth yn ei hen breswylfod—Lletai—aed yn orymdaith gref yn y drefn ganlynol i gapel Salem,-Heddgeidwaid. Yn- adon Hedd, Gweinidogion, Cynrychiolwyr gwahanol Gynghorau, yna, y dyrfa, &c. Cawd gwasanaeth effeithiol yn Salem, o dan lywyddiaeth y bugail. Darllenwyd rhannau o'r Ysgrythvr gan y Parch. B. T. Salmon, Llantrisant, a gweddiwyd gan y Parch. D. Evans, Penybont, ac anerchwyd gan y llywydd. Y LLYWYDD Y mae yn dda genyf weled tyrfa mor luosog a pharchus wedi ymgynull i dalu y warcigaeth plaf i weddillion a choffadwriaeth ein hanwyl da. Eto, nid wyf yn synnudtim weled cynnifer wedi ymgynull ar iiawn ddydd gwaith fel hyn, oherwydd yr oedd yn haeddu gwneuthur ohonom hyn iddo. Ni fu ei ffyddlonach ef erioed i angladdau. Yr wyf wedi bod' mewn amryw o angladdau oddiar pan yr wyf yma-tlawd a chyfoethog—ond ni fu'm yn yr un eto heb weled Mr. Howell yno. Pe bai d,dim ond hyny yr oedd yn haeddu yr arwydd hon o barch i'w goff- adwriaeth. Yr oedd yn. ddarn o Fro Morganwg. Yma y ganwyd ef; yma y bu fyw ac y tyfodd. Yr oedd llawer o'r Fro ynddo. Gellir dywedyd am .Mr. Howell, fel y dywedai rhyw hen weinidog yn y Gogledd am dano ei hun,—Dvma fi, tywarchen o ddaear Brynrodyn, wedi ei briodi a, Haul y Cyf- iawnder." Nidwyf yn caru galw Mr. Howell yn dywarchen, ond os goddefwch chwi y gydmariaeth— tywarchen o ddaear Pencoed, wedd ei briodi a Haul y Cyfiawnder ydoedd— 1 "'A clod untroubled by a spark," ebe rhyw fardd Saesneg, ond nid oedd hyny yn gywir am Mr. Howell, oherwydd yr oedd yn llawn o sparks.' Y mae yna ddymuniad ar i'r gwasan- faeth fod yn fyr. Pe byddem yn galw ar rai i gyn- rychioli pob cylch, byddem yma hyd hanner nos. Siaradwyd yn nesaf gan y PARCH. C. WILLIAMS, CWMOGWY, (Llywydd Cyfarfod Misol Grorllewin Morganwg). Nid oeddwn wedi meddwl siarad yn yr angladd, ond dod yma, i ddangos fy mharch i goffadwriaeth Mr. Howell, ac yr oedd genyf barch mawr i'n hanwyl dad. Does fawr angen am siarad yma heddyw, gan fod yr amgylclliad yn siarad ei hun, fel y clywsom, am ei ffyddlondeb i angladdau yn ddi-fwlch am gylch o ddeng milldir. Cymerodd ran, a hyny yn dra- effeithiol, y tro diweddaf y bu mewn angladd yng tNglynogwr, a neithiwr, pan yn coffa am ei farw yn y seiat yng NghwmogWy, yr oedd yna ryw frawd yn tystio ei fod wedi profi pethau nerthol iawn trwy ei anerchiad. Y geÍdu hyny sydd yn dyfod i'r meddwl heddyw, Ystyr y perffaith, &c., Medd- ydiwch am eich blaenoriaid," &c. Dyma gymeriad yn worth i ni ei ystyried, ac i ddilyn ei ffydd ef. Yr oeddwn yn ei adnabod er's 37 mlynedd. Cefais ef yn garedig, iawn i mi pan y deuais gyntaf i'r cylch. Yr oedd yn bleser genvf ei weled yn gwran- do. Byddwn yn 'taflu fy llygaid i gongl y sedd yna, '■ ac os cawn arwydd ei fod ef mewn cydymdeimlad, byddwn yn weddol o s'cr. Y tro diweddaf y bu'm yma., dywed-odd air oedd- yn galonogol iawn i mi ar ddiwedd yr odfa nos Sabboth, Pe na byddwn wedi credu o'r blaen i Jesu Grist, mi ddeuwn ato heno o'r newydd." Bu i Mr. Howell le mawr yn y Cyfatrfod Misol, a'i dad ..cvii hynv,o fendigedig goffadwr- iaeth. Efeoedd. ysgrifenydd cyntaf y Cyfarfod Misol wedi yr ymraniad dros 40 mlynedd yn ol. Llawer gwaith y siaradai yn y Cyfarfod Misol lies codi hwnw i dir uchel. Fe fvdd yna le mawr yii wâg yn y Cyfarfod Misol a'r Cyfarfod Dosbarth. ac v.rs arbenig yn eglwysi gweiniaid y cylch a'r Fro. Os nad oedd yn weinidog ordeiniedig; etc, fel y crybwyllwyd ar weddi. yr oedd wedi ei ordeinio gan Pdiiw, a gwnaeth waith mawr. Y mae ei ddiwedd m, Y. Yii dangnefe'dd. Y LLYWYDD. Hoffem gael gair-gan yr Henadur W. Llewelyn, Y.H., ond dywed ycaifT ef gyfle eto mewn cylch arall.. Yn awr y mae yn bleser genyf alw ar un a adwaenai Mr. Howell yn well naneb ohonom, sef PARCH. J. MORGAN JONES, CAERDYDD. Yr ydym (ebe Mr. Morgan Jones) wedi ymgynull i gladdu dyn mawr,—mawr yn ei ddylanwad, mawr ei gymeriad, a disglaer yn ei dalentau. iDywedai rhywun fod yna adtg fawr yn mywyd pob dyn-pan y mae yn cael ei glorianu, sef pan y mae yn ei arch. Wel, y fani gyiiredinol heddyw yw ein bod yn claddu dyn da-,i, da iawn. Nid perffaith, oherwydd nid,oes neb perffaith ag ni phecha. Nid un uwch- law gwneud camsyriiadau ychwaith, ond dyn o eg- wyddor ac amian perffaith. Gwriaeth un peth na wnaetli neb erioed mohono yn well—sef credu yn Iesu Grist. Canlynodd ef hyd ddiwedd ei oe.s-am 80 mlynedd o fywyd glan, heb yr un blot. Yr oedd yn meddu llawar iawn o ddawn, ac y mae dawn o ran hyny yn "tifeddiaeth y teulu. Yr oedd ei dad, y diweddar Mr. John Howell, yn gymeriad c-ryf, -orael y Fro, ac er nad oedd yn meddu dawn, yr oedd yn ddyn ofam a phwyll mawr. Yr oedd y di- weodar D'ieon Howell yn meddu y ddawn, ac nid oedd yn ail- i neb yn yr Eglwys Sefvdledig Gymreig. Yr oedd Mrs. Dr. Sauders yn meddu y ddawn vn gryf, ac am Mr. W. Howell, yr oedd yn llawn ohoni, ac ni chyflogodd efe ei ddawn erioed i faswedd, ond yn llwyr ac hollol i Iesu Gr:st. Yr oedd yn ddyn gv eithgar iawn. Dywedai Iesu Grist, Rhaid i mi weitliio gwaith yr hwn a'm hanfonoddi" Pa raid oedd arno? Rhaid nef—rhaid gorchymyn y Tad. Dichon hod hyny yn gywir, ond' mi gredaf fi mad rhaid tumevtnol-rhaid awch gwaith, ac yr oedd yr un rhaid yn ein brawd. Pa olwg sydd arno hedd- yw? "Nid amiygwyd eto beth a fyddwn." Ai vr un rhai fyddwn ni ? Os felly, y mae wedi dyfod O' hyd i'w .waith, fyddai y nefoedd ddim yn nefoedd iddo os na. fyddai yno waith. Gair wrth ei blant: Dilynwch 6] ei draed. Fe fy"id yna lawer o bethau newydd ar ol y rhyfel erchvll yma. Fe aiff llawer o bethau yn Had eu gwerth—enwadaeth yn llai; pleidiau polifcicaidd yn llai: ond dyma b- th aiff yn fwy—Bywyd. Fo erys dvlanwad Mr. Howell ar y cylch yma am flynyddoedd, ar yr eglwys a'r plant. Diweddwyd ar laii y bedd gan y Parch. James Llewelyn, Peiiybant.

i T RE FA LD WY N UCHAF

i T RE FA LD WY N UCHAF. I- PRIODAS. Ddydd Ma wrth, Rhagfyr 5, priododd Miss Wil- Lams, CarnO-ehwaer y Parch. John Williams, B.A., Carno, a'r Parch. T. Bowen Evans, gweinidog gyda'r Annibynwyr yn agos i'r Amwythig. Yr oedd Mrs. Evans yn aelod defnyddiol iawn yng Nghaxno. Civyi-tai y blaenori jid i gyd wrth ei cholfi, nos Sul, Rhagfyr 10. Rhai o R-hiwlas, Sir Gaernarfon, yw y Parch. John Williams a'i chwaer. Rhoed gair uchel iawn i'r Parch. Bowen Evans gan y swyddogioi-i yng Xghrno hefyd. Dymuna pawb hapusrwydd a llwyddiant i'i- ddeuddyn ieuanc ar eu huniad mewn glan briodis. Y DYFODOL. oyieiriwyd yn gynil gan Mr. William Evans at ymad iwiad un chwaer weithgar arall o Garno, cyn diwedd y flwyddyn hon. Cyfeirid, y ma-e'n debyg, at Miss Florrie Lloyd, Liverpool House. Ymddeng- ys yr unir hitbau mewn priodas a'r Parch. J. Mos- tyn Owen, Bethesda. Bwriadant wneud eu cartref yn Caersalem, Sir Gaerfyrddin. Gwelir felly fod eglwys Carno yn cyflwyno dwy chwaer i fod yn gymheiriad i ddau weinidog. Gwna ymadawiad y ddwy fwlch pwysig mewn eglwys. Y PARCH. R. EVANS. Drwg genym orfod ysgrifenu heddyw y gair diweudar ynglyn ag enw Robert Evans, y cen- hadwr. iDaeth y diwedd ddydd Iau, Rhagfyr 8fed. Cafodd gystudd blin tua'r diwedd. Bu'n genhadwr ar ein maes cenhadol iam ysbaid hir iawn. Tynnodd ei anadl olaf yn un o dai prydferth y Garden City, Llanidloes. Ychydig yn ol bu farw ei fab disglaer a gobeithiol. Heddyw wele yntau wedi myned. Aeth i'r Nefoedd o sir sy'n caru'r achos cenhadol—yr achos y rhodd-odd Mr. Robert Evans ei hun mor •llwyr ar ei allor am oes gyfan. Y mae cydymdeim- lad dwys yn codi o'n mynwesau i gyd a'i weddw, hithau yn dwyn cysylltiad agos a theulu enwog yn hanes y Cyfundeb, ac hefyd ag addiysg Cymru—y diweddar Barch. John Phillips, Bangor. MRS. EVANS, MAESNANT. Ddydd Iau, Rhagfyr 8, hebryngwyd gweddillion Mrs. Evans, Maesnant, ger Llanidloes, i'r fynwent. Chwith meddwl na cheir ei-gweled mwy, na. mwyn- hau ei chroeso dihafal wrth ei bwrdd ac ar ei hael- wyd. 'Does dim lawer o amser er pan ymddangoe- odd llith yn y GOLEUAD yn desgrifio taith heibio'i thy i ben Plumlumon, achinio a the yn y Maesnant. Y mae'n anodd credu fod y ddau lygad perlog, byw oedd wrth ben y bwrdd y diwrnod hwnw wedi cau. Yr oedd yn angladd mawr, eithriadol felly. Gwas- anaeth wyd wrth y ty gan y Parch. Wallace Thomas y y gan y a'r gweinidog, y Parch. W. G. Jones. Daeth llu mawr o Lanidloes i gyfarfod yr angladd. Gwelwyd yn yr a ngladd, y Parchn. Richard Edwards, Pare; Edward Evans, Llangurig; J. T. Davies, Llanidloes, a David Jones, Edge Lane, Lerpwl. Cariwyd y gwaith yrolaen yn y fynwent gan y Parchn. EdwaJtd Evans, J. T. Davies, a W. G. Jones. Cydymdeim- lir yn ddwys a'r teulu: ei phriod! hawddgar, mab y diweddar W. Evans, Glanhafren, ac hefyd a'i thad a'i riiham, Mr. Ricliard Evans a Mrs. Evans, Hen Neuadd, ac R. T. Evans (brawd). Yr oedd tad Mr. Evans yh hen fLienor, ac y mae tad a brawd yr ym- adaflredig yn fianoriaid. BUGEILIOL. Deallwn bellach fod y Parch. W. R. Williams, o waelod y sir, wedi addaw dod yn fugail i'r Dref- newydd, a'r Cyfarfod Misol wedi cadarnhau'r alwad. Y mae Mr. Williams mewn olyniaeth dda. SWYDDOG DA. Yehydig sydd er pan ddaeth Mr. Llewelyn Hum- phreys, C.C.; Carno, i ddal swydd yn y cylch cre- iyddoi, ond y mae'n prysur wneud lie iddo'i hun. Da gwel'd gwyr fel hyn sydd a hamdden ganddynt a thklent, yn ymroddi i weini yn y cylchoedd mwyaf cysegredig. Y mare yng Ngharno arweinydd arall sy'n sicr o wneud ei le os y ca- ei arb ed, Mr. Morris Jones. Y mae amryw o'r hen ddwylo wedi eu symud, ond gofelir am eraill i godi'r bylchau o hyd. Y PARCH. DAVID JONES. Bydd yn dda gan Gymru oil glywed fod y Parch. David Jones, Edge llane, Lsrpwl, wedi gwella'n bur dda. Bydd yn ail-ymaflyd yn ei ddyledswydd- au'n fuan. Y mae'n debyg fod rhyw allu anghy- iiredinyn awyr bur, fywiog y sir i ddwyn iechyd a, hoen yn olwedi eu colli. Hyderir y cedwir Mr. Jones yn hir yn. mhlith ei frodyr i gyhoeddi didd- anweh yrEiengyl. YR AELWYD. Y bur sicr fed gryn bwysigrwydd yn perth- yn i'r aelwyd ynglyn a phopeth o bwys yn ein byw- yd cyhoeddus. Pe iaeheid yr aelwyd gwellid llawer o bethau ereill yn fuan iawn. Pe rhoddid mwy o bwys ar grefyddolder ysbryd, prin y buasai eisiau cwyno ynghylch yr Ysgol Bui a'r moddion wyth- nosol. Y mae cysylltiad agos cydrhwng bywyd aelwyd bur a modd,on gras. Dyma'r p'am y tybiai Mr. John Parry, Aberangell, y buasai ymweliad ar- bemg o du pob eglwys a phob aelwyd yn gwneud mwv o. ddaioni na dim arall yn yr argyfwng pre- senol. Credwn fod gwir mawr yn yr awgrym. A geir el àreio? YMWELIAD. Ymwelodd y Parch. J. J INI ri, ali, Wyddorug, a Llanidloes, ddydd LIun, Rhagfyr 11. A'r hwyr .traddododd ddarlith wych ar Edward Matthews, Ewenni. Y mae gan Mr. Morgan ddawn arbenig i adrodd hanesion, ac yn ystod y. ddarlith rho'es en* creifftiau pur berffaith o ddawn ymddiddanol Mr. Mathews, a'i floedd. Edrychir ymlaen yn aiddgar at y cofiant a barotoir gan y darlithydd. Y CEWRI. 1. .I Fa.inL o awydd sydd mewnrhieni heddyw, tybed', am ro'i syniad teilwng i'r plant am gewri'r pulpud yn yr oera o'r blaen? Y mae gwybod hanes y rhai'n a chael syniad am guddiad eu cryfder a'u gwasan- aeth i'r wlad, yn foddion addysg o'r fath oreu. Dylai plant pob aelwyd yng Nghymru wybod am ei phrif ddynion.

NODr 0 FO i11

-———— NODrÓ 0 FO i. .1 (Gan Stkephox). (-,we:tl -Li. a Pwvllgor Trefn a Chynhaliaeth y Wein- idogaeth yn rhagorol. Prin y maejr tipyngwrth wvnebiad a ga yn haeddu svlw. Disgwylir iddo fedEu cyrhaedd y pethau ca,nlynol :-Yn gyntaf, gweled na. bo dim un gweinidog ordeiniedig sy'n dibynu ar y; weinidogaeth yn gyfangwbl, yn derbyn. llai"ria £ 0s/y Sabboth yn unman, set safon y Pwyll- gor. Wele restr o'r teithiau ym Mon lie y mae'r gydnabyddiaeth yn llai (yn llawer iawn llai yn y rhan fwyaf o achosion) na 3N.-LItetlidv, Engedi, Rhosneigr. Cana. Gad, Moria.h (Ce-.iiae, Rhosgoch, Benllech, Llanddona a'r Sling, uiiii-igoch a Phen- rhosfeilw, Sardis a Soar, Talwrn a Cefniwrch, Elim a U'y'iiymyi,eii, Ighlem a Sil«am. a thaith neu ddwy arall, yi rol tebvg. Am 12 Sabboth yn unig y mae pedwa.r b'r teithiau uchod ar eu pennau eu hunain. Dylid helpu y rhai hyn i ddod i fyny a'r safon. Ac y mae eraill yonhlith y 14 taith a enwir y divlid eu helpu. 0 ba le y daw yr help? Wedi iddo dalu'r costau, yn amlni olyga'r gydnabydd- iaeth uchod i'r gweinidog ond 15s. neu 20s. Yn ail, carem i'r Pwyllgor sicrhau lleiafswm o 45p. i bob bugail eglwys. Lie na.d yw yn cael hyn, gweler y Pwyllgor ei fod yn ei gael. Os na- ellir ei gael ar unwaith gweler fod y bugail ymhob man yn cael rhyw gymaint o ychwanegiad. Byddai. hynny yn well na dim, ac y mae yng ngallu pob eglwys i wneuthur hyn. G was god y Pwyllgor y mater hwn adref—am 'chwanegiad dioedi. Mae ym Mon 42 o fugeiliaid. Cawsom allan, drwy wneud ymholiad, fod yn agos i 30 ohonynt yn cael eu cydnabod ar y Sabboth yn dipyn gwell gan eu heglwysi na idogion dieithr. Y mae hyn yn iawn, a dylai y llei- afrif gydymffurfio a'r rheol. Y mae heddgeidwaid, gweision amaethwyr. gweision y rheiffyrdd, clereod, a llu ereill, yn cael war-bonus," a hyfryd yw sylwi fod rhai gweinidogion yn ei gael hefyd. Mae gan- ddynt i i ddiolch am hynny i swyddogion meddylgar. Fe'n hysbysir yn swyddogol fod prisiau, ar gyfartal- edd, wedi codi 70 y cant. Gall y saer coed, y saer maen, y crvdd, y teiliwr, y siopwr, y ffarmwr, &c., gyfarfod a. hyn canys ni weithiant ac ni werthant ar yr un telerau a. chynt. Gweithia ein gweinidogion. dan y gyfundrefn wirfoddol, a rhaid cymeryd pethau fel y maent. Yn drydydd, mynned y Pwyllgor ddwyn oddiam- gylch y diwygiad a ganlyn —I'r gweih'dog bregethu o leiaf 18 Sabboth yn y flwyddyn yulle 12 i'w gyn- ulleidfa ei hun, phregethu yn amlach yn y Dos- ulleidfa Bydded i'r ymwelwyr yn eu ???ddi*ad yng Nghyfarlod Misol lonawr roddi syiw i hyn pasied y