Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 9 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
7 erthygl ar y dudalen hon
WILLIAM HOWELL YH PENCOED

Howell ag eglwys Salem pan yn laslanc iraidd, ac a-rho3odd yn aelod ohoni hy(I ddydd, farwoLa,eth. Fel Methodist hen ffasiwn yr edrychid ar Mr. Howell, o'r braidd y gallai I>ddygymod a threfniadau y dvddiau diweddaf hyn. Credai a'i hell galon mewn pregethu s&eithiol, ac nid rliyw bwys mawr a roddai ar i iaddysg athrofaol. Ond iddo ef gael dyn yn | deall trefn yr efengyl, ac yn medru ei •chyhoeddi gyda bias a hwyl, yr, oedd yn barod i daflu drws y pwlpud o led y pen iddo. heb "fcoli a cedd, wedi bed mewn athrofa, ac wedi pasio nifer o arholiadau- Nid wyf yn sicr ei led yn ei galon yn eymeradwyo y fugeiliaeth, er iddo gydpno a'i frodyr i alw bugail i eghyys Salem. Yr cedd cydweithredu A,'r Iliam's, y:, 4'(ii ncdweddu trwy ei holl oes. Rhaid i mi gyfeirio at y ddawn yroadroddi •firbennig cedd ganddo. Anhawdd dwnd o ha le ei cafodd. Adwaenwn ei dad, Mr. John Howell, yn dda, a bum yn cydlafurio ag ef am nifer o flynyddoedd. Edrychid arno fel tywyseg Daw trwy yr boll wlad o amgylch, igwrandewid a.r ei eiriau fel eiddo orael, a. I byddai ei ddyfarniad yn derfyn ar bob ym- ryson. Ond yr oedd yn hynod o ddywedwst. Gwelais ef lawer gwaith pan yn Y sgrifennydd Cyfarfod Misol Morganwg, yr hon swydd a ddaliwyd ganddo am flynyddau lawer, yn eistedd wrth y bwrdd a'r pin ysgrifennu yn ei law, ac yn gwrando ar ddynion 11awer llai leu gallUllàg efe yn gwag siarad ac yn ofer 1 ddadieu, ond heb gymaint a dweud gair ei hun. Pan y gorfodid ef i lefaru, hynod o Kafndrwm y byddai, er fod yr oil a ddy.wedai yn llawn synwyr. Ond am ei blant, yr I" oeddent oil yn meddu ar ddawn, ymadrodd. Dyna, ei fab hynaf, sef y Deon Howell, yr cedd yn llawn athrylith hyd flaen ei fysedd, ae edrychid arno yn ei ddydd fel prif bre- rgethwr yr Eglwys Sefydledig yng Nghymru- Dyna. Mrs. Saunders eto,priod yr Hybarch Ddr. Saunders, gwyr pawb fu yn ei chym- deithas y medrai siarad yn hvawdi tu hwnt. Ond o'r teulu oil, yn Mr. William Howell y "Cyrhaeddo.ld y gallu hwn ei uchafbwynt. Llefarai weithiau mewn: Cyfarfod Misol, neu yn y Gymdeithasfa gyda')- fath nerth a chyn- ihesrwydd nes ymddyrchafu at wir hyawdledd. "Gwrescgai ei hun wrth ymadroddi, a thaniai Dawh wrandawent arno. A dywedir mai pan yn cael ei alw yn ddirybudd y ceid ef ar ei oreu. Nid go-mod dweud Iddo gyselgru ei fvwyd i wasanaeth DUNA, a dyn. L-an ei bod yn esmwyth arno o ran ei amgylchiadau rhoes Thynnv gyfle iddo i gvnorthwyo y tlawd a'r rheidus, a manteisiodd yntnu ar y cyfleustra. 1 Fel Job; y cwyn ni wyddai a chwiliai allan. I Colled-wyd gwragedd gweddwon v gymydog- |j aeth yn ddirfawr trwy ei farwolaetb- Crefydd v liefvd gafodd oreu ei ddawn ymndroddi. Byddai yn siarad weithiau yn y Cyngor Sir, a hynnv gyda grvm a dvlanwacl mawr; ond mewn cyfarfcd crefyddol yr ymddvrcbafai i'r uchelion. Cynorthwyodd lawer ar eglwvsi gweiii'aid y cylch pan. fyddent vn arnddifad o weinidog, a gwnelai h ynny i bob en wad yn ddiwabaniaeth. Gvfériwyd ato yn y gwas- anaeth. claddu fel "gweinidcg ancrdeiniedig," sef arorleinipdig gan ddynion, and ordein- iedig gan Dduw. Diso-wyd ef a hir ddvddlau. Cafodd fvw il weled pedwarugain a thair o ilvnyddoedd. Cadwodd ei yni a'i vsbryd gwaith hyd dcliwedd ci oes, a disgynodd mewn heddwch i'r bedd. fyii v ri-ifyn nesif bydrl y.p;grifau pellach ar Mr. Howell, gan v Parch. R. C. Lew;s, B.A.. a'r Peter Hughes Griffiths.—Gol. y Go LEU. -AD. i" •

No title

Y Sul > diweddaf cvnhaliodd eglwys Annibynol "rove St., Lerpwl. ei ehyfarfod pregethu blynyddol. ■Gwasanaethwyd gan ddau Aimibynwr, sef y Parchrt. lR. W. Davies, S-eacombe, a J. Camwy Evans, Caer- narfon, ac un Methodist, sef y Parcln D. D. Wil- liams, David St., Lerpwl. Drwg genym orfo I gadael ysgrif ar un o'r dyfarfodvdd Misol, vnghydag ysgrif y Parch, iiewis Williams, Bangor, ar y Fasnach Feddwol allan yr wythnos hon. Deuant ar roly N adolisr yr wythnos hon bu raid iddynt ,w,,ne ud-,ffcrdd i'r vsgrifau ar y Parch. Kobert Lvdif^aMr. William Hoiwell. y

No title

Y PRIF WEINIDOG. Y mae'n arnliosibl i Gymro ac Ymneilltuwr b-eidio llawenhau wrth weled Cymro ac Ym- neilltuwr yn Brif Weinidog, a hynny ym mhwysau ei allu a'i gymeriad ei hun. Nid yw fod gwr o darddiad gwerinol yn dringo i'r swydd ucha.f yn y wladwriaefh yn beth hollol new yd d; dynion o deuluoedd cymharol werinol oedd Syr Robert Peel, Disraeli, a Mr. Gladstone. Un o'r cylch anelwig hwnnw a elwir yn "ddosbartii canol" ydyw Mr. Asquith. Ond ni bu gyrfa. yr un ohcnynt yn r debyg i eiddo Mr. Lloyd George. Cychwyn- wyd pcb un ohonynt hwy mewn amgylch- iadau cysurus, a,rhaiohonynt rnewn amgylch- iadau da iawn. Cychwynodd Mr. Lloyd G^orge o dlodi pur erwin. Yr oedd gan y lleill er yn ieuanc eu cyfeillion, a.'u cysylltiadau dyl- anwadcl; nid oedd gan Mr. Lloyd George neb ond efe ei hun, ei ewythr, a.'i frawd. Da genyf fod Mr. Richard Lloyd wedi cael byw i weled y dydd heddyw, ac wrth son am lwyddianti Mr.. Lloyd George ni ddylid anghofio y cefn' a fu ei frawd, Mr. William George, iddo. Ac nid yw y Prif Weiniaog yn anghofio. Y mae'r gair "rhamant" wedi mynedi yn ystrydebol mewn cysylltiad a hanes bywyd Mr. Lloyd George, ac eto y mae'n ancdd defnyddio yr un arall. Y mae.'r stori yn debyg ar lawer cyfrif i eiddo Abraham Lincoln, a dywedodd gwr wrthyf y dy,dd o'r blaen fed 'Lincoln a. Mr. Lloyd George yn debyg i'w gilydd mewn pethau ereill hefyd- Ond ar un ochr yr cedd Lincoln yn debycach i Mr. Asquith, canys, ac efe'n arwain ei wlad trwy ryfel ofnadwy, yr oedd adran o'r wasg Americanaidd yn y Talaethau Gogleddol yn ymcsod arno yn ddibaid, yn camliwio ei holl weithredoedd, ac yn galw'n barha.us am ei symud.

No title

MR. ASQUITH. Ac wrth. son am Mr. Asquith, nid wyf yri myned i ddadleu, fel y gwna rhai, ei fod yn berffaith, Gwnaeth gamgymeriadau mawr, y mae'n ddiameu, a gwnaeth rai evii y rhyfel, yn enwediig ar ol etholiad cyntaf 1910, pryd y dylasai fed wedi gafael o ddifrif yng nc,hwest*wn Ty'r Arglwyddi, a chydag Ulster wedyn. Bu'n wan fwy nag unwaith pan ddylasai fod yn gryf, ond ni ddylai'r wlad, serch hynny, anghofio ei dyled iddo. Cvn y rhyfel safodd o'r tu cefn i Mr. Lloyd George yn ei lioll ymdrechion o blaid diwygiadau cymdeithasol, achubodd ni rhag malldod diffynd::llaeth—llywiodd- ni clrwy amI i sianel digon peryglus. Ac wedi i'r rhyfel dori allan cadwodd unoliaeth y wlad, safodd, ar y cyfan, yn nhraddicdiad cyfansoddiadol Prydain, dieddefodd dan ymosodiadau personol gwa' thus gydag urddas 31 distawrwydd. Na, nid bechan ein dyled iddo, ac ni ddylid anghofio chwaith fod ganddo afael gref iawn ar ei bobl ei hun yng ngogledd Lloegr. Un o'r pethau mwyaf cywilyddus yn yr helynt ydyw ymosodiadau rhai o gorgwn y wasg arno ef ac ar, y dynion sydd wedi sefvll wrth ei cchr. Nid wyf yn credu fod Mr. Lloyd Gecrge yn gyfranog yn yr ymosodiadau hynny, y mae'r peth yn anhygoel. Mwy na. hynny, cs oedd Mr. Lloyd George yn credii, nad oedd y Llywodraeth felyr oedd yn "dwyn y rhyfel ymlaep vn, y,ffprdd oreu, ac os oedd yn credu ei fod yn gweled ffordd well, ei ddyJeswydd oda. ei chymeryd. Oni ddy- wedodd William Pitt "Creda,f'v calla'f achub y wlad, ac nid Oes neb arall all wneud hynny, ac onid osddi yn ei le? Ar lawer cyfrif y mae Mr. Lloyd George yn debycach :i Pitt nag i'r un gwladwfeinydd arall. pnd:nid all Lord NorthcJiffe a Syr neu'r "Morning Post,na hyd yn ced Mr. Boitcmley, achub y wlad; nid oes neb ond hwy eu hunain yn meddwl an ac anodd mynegi y dirmyg sydd yn y:wlad at ymddygiad rhai ohonynt atddynion fel Mr. Asquith a Lord Grey. Y dl*ra,ddic) safon bywyd evhoeddus, a- da. fuasai genÿf glywed yPrif Weinidog* yn eu ceryddu fcl y Qe;-Yddcod efe, rfai ohonynt gynt. y

No title

Y' ,WASG. Ac y mae ymdrechion ac ymddygiad yr a.dran hon o'r wasg yn haeddu gair wrth fyn'd heibio. Nid gormod dywedyd ei bod yn elyn anghymodlawn i weriniaeth a'r hyn a ystyria f" llawer ohenem yn ryddid- Cyn y rhyfel nid oedd dim yn. ormod i'w fentro, yr un llwybr yn rhy. lleidiog i'w gerdded, na'r un cwrs yn rhy ddibris i'w fabwysiadu os gellid trwy hynny chwalu byddin y werin. Mr. Lloyd George oedd arweinydd y fyddin honno, ac yr oedd yn rhaid ei gael i lawr. Ymosodwyd arno o bob cyfeiriad, ar ei fesurau, ar ei gynlluniau, ar ei gymeriad personol, ond yn ofer. Yna daeth y rhyfel, ac y mae rhyfel bob amser, bced hi gynawhed ag y bo, yn rhoi cyfle i elynion y werin. Gwelodd y rhai hyn eu eyfle; penderfynasant fathru'r ysbryd gwerinol oedd wedi codi yn y wlad, a, meddyliasant y gallent ddefnyddio Mr. Lloyd George-Mr. Lloyd George o bawb!— i'r pwrpas hwnnw. Dyna'r unig arlliw' o athrylith a ddil,eth i'r golwg yn y cynllwyn gwael. Gwnaethant eu goreu i'w gyru'n ddrwg rhwng Mr. Lloyd George a'r gweith- wyr; gwnant eu goreu heddyw i'w gyru yn ddrwg rhyngddo a'r Rhyddfrydwyr. Dar- llenwch eu hebychiadau beunyddiol—«oe medrwch. Ymosodant heddyw nid ar y Milners a'r Curzons a'r Carsons yn y Wein- yddiaeth, ond ar y penodiadau goreu, ar ddynion fel Mr. Balfour ac Arglwydd Robert Oecil. Yr un yw'r eynllwyn-gwneud y Prif Weinidog yn arwieinydd y fyddin wrth- werinol, ei wahanu eddiwrth ei hen gyfeill- ion, ei orfodi i fabwysiadu mesurau a'i gwnai yn amhosibl i'w hen. gyfeillion gydweithio ag ef mwy. Sathru'r werin a chael nerth a dyl- anwad1 a, phenderfyniad Mr. Lloyd George i'w: cynorthwyo i wneud hynny—dyna'r cyn- llwyn. A lwydda ? Beth meddych chwi? Nid wyf fi yn tybio. Nid yw Mr. Balfour yn werinwr, end y mae'r ffaith fod Mr. Lloyd George wedi gofyru iddo fyned i'f Swyddfa. Dramor yn arwydd, debygwn i, fed y wasg wyllt wedi methu ei dyn. Oni ddigwvddodd rhywbeth tebyg gyda. Dr, Wilson yn yr America, 7, # .j I

No title

NERTH. i Y ma.e'n llawer rhy tuan dywedyd dim a-m bclisi y Prif Weinidog newydd, ond y mae'n weddol sicr y caiff gefnogaeth yr holl wlad a'r "rrthblaid gref a fydd yn el-, wynebu yn ei ymdrechion i ddwyn y rhyfel ymlaen yn llwyddianus- Y mae'n wir fod un peth yn peri pryder; y rna,e'n amhosibl i Rydd- frydwyr deimlo ymddiried mewn dynion fel Lord Milner a Lord Cnrzon. Gwyr ydynt sydd wedi dangos o'r blaen nad ydynt na, doeth na diogel mewn cyfwng. Nid araf gredu llawer yn y gwyr hvn fel cyfar- wyddwyr rhyfel drcs ryddid. Ond y mae genym ddyn cryf i arwain,—gwr sydd nid yn unig yn ddigon cryf i ryfela ond yn ddigon cryf i wneuthur heddweh hefyd, ac y mae'n debyg fed eisiau dyn cryfach i hynny nag iddim arall. O'm rhan fy hun—ac mi gredaf fy mod yn siarad ar ran miloedd lawer b yn y wlad erbyn hyn—buasai'n dda genyf weled Cymro' yn gwnieud heddweh, yn atal y llifeiriant ofnadwy o waied, ae. yn adfer Ewrob .,Wo"lraethwyr i'w pwyll unwa.ith ei-o. Y mae'r gwr a wrthsafodd wlad gynddeiriog. amser rhyfel Deheudir Affrica yn digon cryf ac yn ddigon eofn i wneuthur hynny, a thrwy wneuthur hynnv ei sefvdlu ei bun yng nghalona.u ei gydwladwyr hyd byth. E.M.H.

No title

GWELLA. Da genym ddeall fod M,ior Richard Lloyd George yn gwella. Efe yw mab hynaf y Prif Weinidog. CADATPt BIEiTvENHEAD. Dywed Y Bullion M mai un o'r ffoaduriaid Bel- ga, i dd sy'n crwnend y gadair ar gyfer Eisteddfod Gen- edIaethoIBirkenhead.. UN O FECHGYN CYilRU. 11 I'r liinell dan y cerddodd, Fel milwr dewr a ohur, j; Y izelyn a wynebodd, Er gwaethaf brad a clmr; Aeth alla.n i'r enbydrwydd. r A safodd yn v.^ad, Cvftawtiodd ei Ad'y'leicawydd I Bu farw dros ei wlad. II -1 ( ANTHkOPOSL