Teitl Casgliad: goleuad

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 16 Nesaf Olaf
Full Screen
6 erthygl ar y dudalen hon
No title

HEDDWCH. Yn ystcd yr wythnos a aeth lieibio bu llawer iawn o drafod ar gynygiad yr Almaen i agor trafodaeth ar heddweh. Yr ydym yn ysgrifennu cyn gweled yrhyn sydd gan y Prif Weinidog i'w ddywedyd a r y mater, ond gallwn grynhoi yrna. y gwahanol farnau ar y safle, a rhai o'r pethau. y dylid eu hystyried. I ddechreu, fel y idyweda-s:om yr wythnos o'r blaen, y mae'r gelyn yn dywedyd ei fodyn cynyg agor trafodaeth am ei fod- ef yn ilwyddianus yn lilwrol, ac ar yr olwg gyntaf y mae rhyw gyruaint o wir yn hynny. Y mae'r Aimaen o hyd yn dal gafael ar ran o Ffrainc, ar y rhan fwyaf o Belgium a Serbia, ar ddarn helaeth o Boland, ac ar ddarn mawr 0 Rumania. Gellir addef ar unwaith fod hon yn safle sydd yn eyfiawnliau ei bost i ryw raddau, ond camgymerem yn fawr pe- medd- yliem mai dyma'r holl safle, a gallwn fod yn dra, sicr nad yw Llywodraeth yr Almaen yn gwneud y camgymeriad lrwnhw. Ar yr ochr arall i'r fantclen y mae llynges Prydainy—y peth sydd wedi gwneud holl fuddugoliaethau yr Aimaen yn gyrnharol ildifudd, fel y gwnaeth gyda holl fuddugoliaefb.au Napoleon fwy na chan' mlynedd yn ol. Rhaid cofio hefyd fod byddinoedd y cyngrheiriaid: heddyw yn gryfach nag erieedi, fed y byd yn agored iddvnt, a bed eu harfogaeth yn cynyddu. o hyd. Y mae Trefedigaethalt 'rAlmaen hefyd yn ein. meddiant, at* y mae' n sicr nad yw'r gelyn vn anghofio hynny. Pe goscdem ein hunain am dro yn lie yr Aimaen, beth a fyddai ein barn onest am y safle fifwrol? Gwelem, yn ddiau, fod bycldinosdd yr Aimaen wedi gwneud gorchestion. ond gwelem ar yr nn pryd nad yw y. gorchestion hynny wedi dod a. ni fawr nes i derfyn y rhyfel. Y mae'r Prydeinwyr a'r Ffrancod. yn y gorllewin yn gryfach nag, erioed. Y iiiac,r Italiaidwedi enill llawer o dir; y mae'r Rwsiaid yn gadarn yn y dwyrain; y mae byddin o'r cyngrheir- iaid ar draws y llwybr yn Salenica. Hyd yn oed pe medrern brchfygu Rumania yn llwyr (gallwn dybio mai feL yna yr ymresyma'r Almaenwr), a throi i ymosocl ar y fyddin yn Salon ica, a fedrem ni w.neutbur hynny yn effeithiol heb wanh.au'r Hinellau ar gyfer y Ewsiaid, a rhoddi cyfle iddynfc hwy dori trwodd. a tharo at galon ein gwlad ? Y mae llynges Prydain yn ein can rhag y mor, ac er fod ein suddlongau yn suddo llawer o'i llongau masnachol hi, ac yn peri anliwyluscod- os nad prinder iddi, nid yw hynny yn agor dim ar y mor i, ni, nac yn llacio dim ar y pwyshu mewnol sydd arnom. A phan ddaw i son am y-safle fewnol gallwn dybio y byddai yr Al-maenwr gonest yn dechreu myned yn bur anesmwyth.

No title

Y SAFLE FEWNOL. I. 11 1 Nid ydym yn gwybod. popetn o rawer axti gyflwr yr Almaen fel gwlad, ond gwyddom rywbeth,-digcn i wybod nad yw petha.u yn dda yno. Dengys cyflwr ein gwlad ni i ni beth yw effeithiau. rhyfel ar brisiau bwyd a phethau o'r fath hyd yn oed pan fo'r nror yn rhydd iddi. Nid oes amheuaeth nad oes brinder vn yr Almaen, ac ni bydd y cyflenwad geii4 yn Rumania yn agos ddigon i gyfarfod a'i hangen. Y mae ei cholledion mewn dynion hefyd yn erchyll, ac y mae'n amhosibl cadw'r ddau beth hyn yn guddiedig rhag y bold- Dywedir fod teimlad cryf oblaid heddwch ymhlith y werin a'r dcsbarthiadau masnachol. Codwyd. cvnwrf oi blaid heddweh yn Hamburg, a bu raid 1 v awdurdodau. mil- Vi1"Ol drei "machine, guns" ar y dyrfa, gan ladd amryw. Gwyddom am yr' achos hwn, aqy mae'n bosibl fed llawer^lichosiotf ereill. Hebh >v hynny, nid yw yn dda iawn rhwng lh o Iraeth vr Almaen, ag Ymherawdr nvvdd Awstria. Tybid ar y dechreu na foyddai'r gwr ieuanc 01 hwirmw o-nd erfyii yn Ilia-w ,r C ai.ser, ond yra,d,dengy, fod ganddo ynfeu ei Aèth:y CaiÏí;er i-Vienna PåP fu farw'r, hen Ymherawdr, ond, daetii oddiyno cvm vr angLadd, s i dybiaeth ydyw ei M ef a'r Ymherawdr Karl wedi methu cytimo-. Poland- inedd rhai. oedd asgwm igyniieii, ond nid oes sicrwydd am hynny. Y mae'n fwy na thebyg fod yr Ymherawdr ieuanc yn gweled fed honiadau yr Almaen yn peryglu ei wlad, ac nid yw'n ainhosibl ei fod yn teimlo yn awr y byddai yn well iddo geisio arbed yr hyn sydd yn weddill.

No title

GWAHANOL SYNIADAU. Wrth gofio yr holl bethau hyn nid allwn ni lai na chredu f ocl yr Aimaen i ryw raddau o ddifiif yn ei chynygiad, ac nid oes eisiau talu gprmod o sylw i areithiau ymfflamychol. Y mae pob plaid mewn bargen yn dechreu ar y, tir uchaf yn bosibl. Ond dibyna'r cwbl ar y telerau cyntaf a gynygirgan yr Almaen. Nid ydym yn deall fed dim telerau neilltuol wedi eu rhoddi gerbron eto. Dibynna llawer iawn ar agw edd y cyngrheiriaid hefyd. Ar ran em llywodraeth ni hysbysodd Mr. Bonar Lawi fed delfiyd Mr. Asquith yn aros o hyd, isef fed yn 'rhaidi cael sicrwydd am y dyfodol ac iawn am a fu Rhywbeth yn debyg ydyw ton Ffrainc, ac nid yw Itali hyd yn hyn wedi dywedyd dim. Ymhlith y lliaws sibrydion, y rhan fwyaf ohonynt yn ddisail, y mae un i'r parwyl fod ,yr Almaen wedi perswadio Awstrifli i gynyg Trieste i Itali fel pris heddweh. Ond pethau i'w hystyried eto yw'r holl betiiau yn yewestiwn mawr yn, awr ydyw a ddylai'r cyngrheiriaid ystyried y cynygiad o gwbl ?

No title

AGOR Y DRWS. 1 Eisoes y mae pCIJderlyniadau. wedi eu hanfon at y Llywodraeth o amryw gyfeir- iadau yn gofyn iddi beidio cau'r drws ar drafod heddweh. Y mae'r gwledydd amhleidiol hefyd yn gwylio'r symudiadau yn famvl iawn. yn awr, a chofier nrai ffolineb ydyw dywedyd "cadwch draw" wrth y gwledydd hyn. Y mae ganddynt hwythau eu hochr, ac y maent- hwythau yn dioddef oherwydd: y .rhyfel. Yn. nhalaetli New York, er engraifft, y mae pris' bwyd wedi codi 50 y cant vn fwv nag yn y wlad hon, ac nid yw'n rhyfedd fed yr America a'r holl wledydd amhleidiol ereill yn dyheu am weled. hoddwen- Pe byddai i'r cyngrheiriaid wrthod ystyried y cynygiad presenolnid gwrthod gwneud; heddweh a ddywedwngellir casglu beth a fvdd barn y gwledydd amhleidiol. Ffwlbri vw dywedyd md yw wahaniaeth i ni am eu bam; gwyr pob dyn ystyriol pa mor werth- fawr vw'r America i ni a pha faint o rwystrau a allai roddi ar ein ffordd pe dym uiiai. Heb- law hynny, y ma.e'rcyngrh{;iriaid mewn gwirionedd mewn safle gref iawn i agor tra- fodaeth, fel yr ydv-rn wedi ceisio dangos yn y paragraff cyntaf. Gobeithiwn ma.i dyna a y para g cynta f Gobeithiwn mai dyna a wneir; nid ywi y rhagolygon am heddwch yn obeithiol iawn, ond y mae'n werth gafael yn unrhyw gyfle, ac y mae'n bryd i Brydam ddywedyd ar ba delerau y byddwn yn foacilon gwneud heddweh. Mewn gair, dyleni egluro am ba beth yr ydym yn ymladd, a. pha beth a feddylir genym pan ddefnyddiwn rai brawddfcgau. Wrth gwrs, ni ellir boddlom ar ddim llai nag anibyniaeth hollol Belgium, Serbia, Montenegro a Rumaniai.

No title

DATBLYGIADAU. 1 Drwg yw'r mwlydd o humania o xiyu ? parhau i encilio .a wna'n cyng-rheiriald, ond y mae'n debyg eu bed yn gwneud hynny at ryw linell neilltuol sydd mew-n golwg gan- ddynt. Yr wythnos ddiweddaf, modd bynag, daeth dau lygedyn o oleuni. Ym Mesopo- tamia, wedi hir lonyddwch, gwnaed ymosod- iad i gyfeiriad Kut, ymosodiad a'n galluogodd i symud ymlaen o fewn rhyw ddwy filltir i'r lie hwnnw.. Y mae hyn yn foddhaol, ond nid yw yn amlwg beth a fydd yr effaith ar y rhyfel yn gyffredinol. Gall beri i'r Tyrcod anfon rhai o'r milwyr sydd yn awr yn Ewrob' ilawrigyfarfod,%einbyddin. Ym,,tebydd-in- oedd v Twrc wedi bod yn gynortliwy, gwferfchfawr iawn i Fwlgaria ac i Awstria.- ers misoedd, a dywedir iddynt unwaith achub Awstriq, rhag trychinebi mawr.-Nes atcm ymhob y'styr na'r ergyd ym Mesopotamia yw buddugolia,eth wych yl Ffrancod yn Verdun ddvtkl Gwener, pryd y cymerwyd yn ymyl deuddeng mil o garcharorion, a thros bedwall ugain o ynnau mawr. Y mae Ffrainc yq awr wedi enill 17T: < fes^o yr boll dir a gollwyd ganddi ddechreu'r flwyddyn. Fe gofir am fosfc y gelyn am Verdun, ac fel y dywedid y byddai r Caiser yn y dref ymhen ychydig ddyddian. Dyma un o gamgymeriadau mwyaf y gelyn, ca-mgymeriad sydd wedi ysgwyd ffydd yr Almaen yn ei harweinwyr. Y mae dewrder ardderchog a dyfalbarhad y Ffrancod y tu hwnt. i ganmoliaeih. Doniol, s ar ddechreu'r rhyfel, ac byd yn oed yn awr, oedd) gweled rhai o'r papurau Saesneg yn "patroneisio'r" Ffrancod."

No title

ARAETH Y PRIF WEINIDOG. Yn ei aracth vn Nhy'r Gyffredin ddydrj Ma-wrth, amiinellodd Mr. Lloyd George gynllunijui rhy eang i ni fedru gwneud mwy na'u crybwyll mown nodyn. fel hvyn. Dlecl-i- reuodd gyda'r cynygion heddweh, adywedodd nad yw'r Aimaen hyd yn hyn wedi cynyg unrhyw delerau, ac nad ellir gwneud dim a hi hyd oni wna hynny. Tra bo'r Aimaen yn cynyg hsddwch. fel gorchfygwr ac heb gynyg iawn a diegelwch, yr oedd, meddai, yn amhosibl i'r cyngrheiria.id ystyried ei chyn- ygion. Ond ni chauodd y drws. "We will wait," ebe'r Prif Wreinidog, "until we hear what terms. and guarantees the German, Government offers other than these, better than these, surer than these which she so lightly broke." Os yw'r Almaen 0 ddifrif yn ceisio heddwcky mae agoriad iddi yn y geiriau yma. Gofalodd Mr. Lloyd George hefyd ha ddefnyddiai unrhyw eiriau a fedrai beri i neb ddvwedyd fod y cyngrheiriaid yn ineudwl mathru'r Almaen; yr. hyn sydd arnom eisiau ydyw iawn a sicrwydd- Wrth gwrs, y mae breddegau fel yna- yn gadael llawer o Ie I esboniad, ond nid oes fygwth i fodolaeth cenedlaethol yr Almaen ynddynt. Wedi darfod ar y mater hwn aeth Mr. Lloyd George ymlaen i si'arad ar faterion ereill ynglyn a'r rhyfel. Cyfeiricdd at y gwahan- iaeth mawr yn y Llywcdraeth newydd, sef nad oes ond pump o ddynion (pedwar yn ym- arfercl) yn y Cabinet, tra y mae gweinidogion ereill, hyd yn oed- yr Ysgrifenydd Tramor,,y tu allan iddo. Dadleuai ef fod hyn yn angenrheidiol ar adeg rhyfel pan y mae eisiau. ffurfio penderfyniadau buan, ac ychwanegodd ■■ mul allai Sa,nbedrim reoli rhyfel. Dywedodd ymhellach y byddai pob un o'r gweinidogion yn atebcl i'r Senedd fel yn yr amser gynt, ond awgrymodd y gellid cael cyfnewidiad yn. null rheolaeth y Senedd ar y llywodraeth weinyddol,—rhywbeth ar gynllun Senedd Ffrainc 0 gael Pwyllgorau Seneddol, y mae'n bosibl. Rhanau pwysig o'i- araeth oedd y rhai oedd yn ymwneud a chwestiwn bwyd a llafur. Bwriada roddi terfyn ar wneuthur elw, gormodol o'r rhyfel, a dywedodd y bydd yn rhaid dc-d' a, holl dir v wlad dan driniaeth. Ynglyn a chael y llafur angenrheidiol i hynny a phethau ereill, megis gweithfeydd arfau, awgrymodd gynllun sydd yn arwain yn. ymarfero-1 i fath o orfodaeth ddiwydianol. Nid vdym yn teimlo fed y Prif Weinidbg yn eglur iawn ar y pen hwn, ond y mae'n bosibl nad yw y cynllun wedi ei gwblhau eto. Pen- odir Mr. Neville Chamberlain (brawd y diweddar Joseph Chamberlain) yn gyfar- wyddwr Gwasanaeth Cenedlaethol, ac o dano ef bydd cyfainvyddwr milwrol a chyfarwydd- wr diwydianol. Yr amcan, hyd y deallwn, ydyw trefnu nad oes neb a, ddylai fod yn y fyddin yn cael sefyll allan, a. bod ereill, nad ydynt ar hyn o bryd yn gwneud gwaith sydd o bwys cenedlaethol yn cael eu trosglwyddo i leoedd ac i ddiwydianau lie y mae angen eu llafur. Ar v dechreu gwahoddir gwirfodd- olwyr i'r fyddin lafurol, ond os na, cheir disron felly, gofynnir i'r Senedd am hawl i orfodi- Y mae'n rhy fuan i ddywedyd dim am y evnyeriori hyn. yn awr, odi credwn y dylai Mr. Neville Chamberlain fod yn iiniongyreliol gyfrifol i'r Senedd, Cenedlaetholir y llongau a'r glofeydd. Ar derfyn ei araeth cyfeiriodd v Prif Wei ni dog at gynllun i roddi mwy 0 v lais i'r trefedigaethau yn llywyddiaeth vr Ymherodraeth, at ei obaith y gellir sefydlu trefn newydd yn Iwerddon. ac at ei gvsylltiad a Mr. Asquith a'r hen Weinyddiaeth. Y mae'n ddiiameu y bydd gan. ein • gohebydd seneddolJ sylwadau ar yr araeth yr wythnos -ne-,A;