Teitl Casgliad: Carmarthen journal and South Wales weekly advertiser

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
14 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

HYSBYSIAD. I YN A WR YN BAROD, YR AIL RIFYN ° HANES Y Rhyfel Ewropeaidd. Pris 3c. Trwy'r post 3!ø., blaendal. Mae ychydig gopiau eto ar law o'r rhifyn cyntaf, ond gan na argreffir ychwaneg dylid danfon archebion ar unwaith cyn eu gwerthir allan Gellir cael y ddau rifyn yn rhad trwy y post am 7c., blaendal. Bydd y rhifynau hyn, ynghyd a'r rhifyn- au dilynol. yn gryuhodeb cyliawn ac eglur o'r Rhyfel fwyaf a welwyd erioed, brithir yr Hanes a darluniau arddercbog. 0", PEIDIWCH OEDI—MYNWCH GOPIAU AR UNWAITH. Ar werth gan holl Lyfrwerthwyr.

LLITH TWM liUiKLS

LLITH TWM 'li.UiKLS Wel, stim rhiw bwer o niwsis y rhifel i gal to. Mi wedes i wrthoch chi pwy ddwarnod na cheise ni ddim pwer o mws am fis ne ddoi. Ichi n gweld, ma'r ddeiar mas sha Ffraink a Beljum yn rhi bwd- laxid nawr, a alia nhw ddim fIeitan rhiw bwcr yn Y tex. Stoppwch chi sbo hi mlan sha diwedd mees Mowrth ne ddachre mees EbrilI, ami fidd na mws shwt niws,—ie dima'r point. Glwsoch chi r letest moov ma Wil Sossejis yn mind I neid. Wei, mai e wedi bwgwth shinko'r llonge fidd Lloiger yn hala showdwirs mas indi nhw. Ie, wy'n credi'n rhwydd leikse fe neid ny, ond dina sy ^ei^a > OND yn y bisnes. Wthgwrs ma rhaid I Lloiger fod yn weid-awek shach ny, rhog ofan gall rhai or sib-mareens na ddwad ax i travel a gneid damej. Ma hin "n hala i i feddwl mor ddifattar ma'r hen wlad ma wedi bod, ie a nawr hefid o ran ny. stoppwch chi shwt wedd pethe amser we r Jermans yn tano ar Yarmowth. In le we'n offisers ni ™m^r nv. Wei mi gewn holi nuwn i bethe felna to. Digon tebig fod roffisers prny run peth a Lliweli Williams—a/i lligcd yn nghai. O. ma Lliwelin wedi wneid bakas o'i hinan mglin a r rhifel ma Ta marw we'n in arfer kredi fod gwyr y kwils yn gaoler gweld dickin bech imhellaeh na blan^ trw-yne. Ma lot o'r bardTbboti Lliwelm, a tro biodd emejk yn barddoni we Wil Sossejis ar ddiheen 0 diaic £ ma storiais pert i gal nawr oboti r rhifel. Pe.ta digon o ddibs gen i widdoch chi beth fiswn i n neid Dwad mas a llifir oboti shwt we t wind ma cm r rhifel dori mas. Dim ond pwy achvarnodj n n clwed am un miting a lot o'r brev heeros of W els yn loia ag yn sportian obotir boys wen ofni Jer- mani. Un preecher yn fachan skwar iawn a ta ge ddim ond cal pladir, ne rwbeth felna, fise dim ofan y oaim unu H ViPvldi te' 0 cwatto n Jermans arno fe. Le mai e heJai x saff yn i bilpit ne'i stidi. Dma r fan ore iddo heficL Wy'n cofio clwed un bachan yn gweid ma dim ond un peth wedd gidag e yn erbiny Libral Guvrnmint we nhw ddim yn ddigon stinji mglin ar Armi a r Nevi Wel dun, met. Wes din whant arnat ti i find mas nawr gal gweld rissult y litl Nevi, a r stinjo in-lin a'r Milisha. O ma bovs da am fisnes I gal yn y wlad ma. Ma pob rhiw Tom, Dick a lIarri yn credi galla nhw fanejo holl fisnes y wlad 1igid. Lwk heer viw klever chaps, stick to yiwr wurk ffor Gods sek D yiw suffur mor ffrom swoln heds than ffrom hard ffists. Beth ichi'n feddwl am brishe'r bwydidd nawr? We'r bachan skwar na-E. T. Jon, Em Pee, yn si- jesto pwv ddwarnod i'r Guvrmmt i find mlan ai gwaith fel arfer—Horn Riwl a ffethe felna, Lwk heer Jon—paid gneid Jon o dy hman. Horn Riwl ar tenkos. Wyt ti'n meddwl fod y wlad yn mind i dalf FFOR HUNRftD a yeer ichi'n takle gal loia oboti Horn Riwl pan ma'r Jermans boti ddwad i riwlo n horns ni. Lwk heer-plees keep that mowth ci yiwrs shut ffor ffier yiw wil ffeind Twm jumping down yiwr throt. Os wyt. ti am neid rhwbeth i dali am dy fagi, rho'r onnen ar gefen y boys ma sy'n cornelo r bwydidd. Mi neithet riw ddaioni wedin. 0 diaich mi leiKSWn weld cwpwl o Jak Jonsons yn diskin ar ben yr Hows y Kommons pan bo chi no yn bisnesa oboti Horn Riwl. O'r niwl i'r —— fise hi wedin. Dima beth od entefe fel ma dinion yn achib montes ar y rhifel ma i neid dibs. Dima un eksampl ichi. Bachan yn mind a kobben i dre i gwrdd a boys yr armi. Ar y ffordd lawr mi gwrddodd a rhai yn dwad nol wedi gwerthi i ceffile. Faint wyt ti n mind i ddala ar y gobben 0 minte mte, falle ca i rwle o beder-ar-ddeg i bimtheg punt am deni. O'r ffool, minte nhwynte, beth wyt ti peido gofin igen achan, mi cei nhw yn rhwydd. Ar y ffordd lawr mi benderfinodd y bachan ofin deigen punt, a se chi'n y man na. mi gas JB36. That was a d cheek. Pwy fidd rhaid fforko mas y dibs. Pwr dabs mei ffrends. Dina'r ffordd ma rhai yn sipporto i gwlad yn y rhifel ma. Gobeitho bidd y blwming lot 0 chi a'ch trad yn dwym ax ol mind o ma. Ond mi neith y rhiifel m» lot o ddaioni i'r hen wlad ma. Dim ond y ginnen willt wedd ma o un pen i'r nail. Sna i'n credi fod un wlad dan hoil a mwy o hen ddigofent. skriwo, damsken, Uckbeito a ffopeth nag yn y wlad ma. Ond ma Wil Sossejis yn mind i ddwad a ni i'n sensis We n i n clwedI xm Shoshalist mowr yn loia pwy ddwarnod oboti ang ifiawrder y rhifel a bod pwr dabs yn gorffod wmla^ 'Lawr a bovs v dibs, a howr o i'r pwr dabs wedd hi gidag e. O mi leikswn gal gwbod beth nath y driw L.h ariod i'r nwr dabs. Bett) ma nhw wedi. weld ar i law e? Odi, odi. ma digon haw gweiddi felna, but ffakts, met, or plees shut up. Mi fiodd rhen Jak Drefaldwm lan fha LANDEILO rwsnoth wetha ag fe glwodd bwer o hethe oboti'r rhifel. Wel mi weda i wrthoch clu n streit, ma gomrod o gas gen i weid y cwbwl, ne'n hit^h mi regwn omrod wrth weid wrthoch chi. wy bachan ny fiodd mas o'r dre i stoppo rhai i ddwad miwn A cheffile achos fod boys yr armi yn y dre yn kommandecro nhw. Ie stoppwch chi, main ddihareb sha Landeilo ond iw }u,Mi fiswn i wedi kolli ngheffil ombai Piti na fise r offisers wedi kommandeero'r joker ma fel miwlirh 0 ma hwn yn fachan patriotik iawn nawr. Odi gmta, ond dina beth sy weitha, fod dinion yn galler c.ono. Ie, peth arall, ma rhiw hen ginnen hefid ond was e oboti le ma'r showdwirs yn mind i'r cwrdd. btim pwer oddiar wedd y breechers yn holsel yn pn- gethi yn erbin y showdwirs-bod nhw'r takle mwya meddw ag ofer ag anniwiol fiodd arrod. Widdoch chi prid wedd hini. Amser we ishe rhai i joimr Yomanri. Cin y rhifel wthgwrs. Run peth iw r showdwirs o heed, ond ma'r kes wedi altro nawr. Ma'r wlad we'n eippleio digrees i'n breechers ny yn bwgwth gneid sossejis o'n gwlad fach ny, ochodm ma rhaid kappo i'r Tommis er mwyn safio'u •crwyn i'n hinen. See the point! Cachgwns. Ma steddfod i fod heb fod yn hir yn Ebeneser Castellowi mai'n debig. Pwy we'r bachan wedd yn erbin cal ciatadleieth Canni Penilhon. W eI men cinllwn i, dina'r letest—dim canni penillion i fod. Wat nekst ol boi. Beth ta Nanpopty yn canm oboti ddewis gwraig, ne Gwilim Bowy yn canni oboti Jerman Sossejis, ne Wallter Ddee obotir Amerikan Dee-Dees. t. 0 Ebeneser, Ebeneser, er mwyn popeth peidwcn cadw steddvod o gwbwl. Fcddilies i ariod fod chi yn mind i ddilin track Cwrdd Mishol Jon Jimva a'i Sundei'n achos sindod.. 1 Dina lot o foys diwiol sy i gal lan sha ardal Gar- furddin. Mi ath lot o foys y reilwei i neid kaskliad gal rhoi presant i foys y lein o'r ardal odd wedi joino'r sbowdwiT3. Un bachan or babell yn gweid ma west-ers a'r rodnis we'r showdwirs a ta nhw n galler y tinne nhw'i hinen yn rhidd o'r armi. Ie, ond rododd e met ddim yn y kaskliad. 0 naddo wthgwrs wath wedd e ddim yn kredi yn y moov. Hm. Wher wood yiw be ol kock iS it was not ffor the westers as yiw kol them. Lwk heer purraps that short of tommi-rot wil ahiwt yiWT jappel, but bettr keep It ther. 0 ie, mi ges i dippin o hanes Langadog a Lan- ddeisant gida Jak hefid, ond sda fi ddim amser i wei3 o rwsnoth ma. Mi gweda fe rwsnoth nesa, wath ma gen i gwpwl o eire i weid to wrth MEI INGLISH FFRENDS IN KARMARTHUN. I been think to tel yiw of a larj lot of things this ldng teim, but I been so busi stiding the letest gospel of Jon Jiniva abowt the Snndei riwls. Hang it ol, the divl wil think affter this that there be no Methots in the erth ffor thci go to hevn fflwng affter the rissoliwshon of the Kardigansheer Munth- li Meetin. But I am not speek of Jon Jiniva now. I want to sei a ffiw wards abowt this eer niw Kottej Horns as is goin to be bilt in Karmarthun. Now i must eei that I do leik the pies as he is goin to be i bi!?. Bitween the gasswurks an the sitti Ammonia- I vrurks, or as sum bad boys kols it—the si wet ej-shop. J He is a ncis ffeeld, neis an fflat, an the helthieet spot in Karmarthun no dowt. I dont leik tbeesll pies is who ar so heigh up. Thers too mutch ffreeb er ther. Fresh things ar not olweis neis. Ffreeb bwts pinsh the pegs, a ffrcsh swithart is not so gwd '.J He is a. ncis ffeeld, neis an fflat, an the helthieet spot in Karmarthun no dowt. I dont leik tbeesll pies is who ar so heigh up. Thers too mutch ffreeb er ther. Fresh things ar not olweis neis. Ffreeb bwts pinsh the pegs, a ffrcsh swithart is not so gwd '.J as the old wan, flFresh tap throt oil is not gwd, an >. a ffresh peip is not so gwd as an old blak (ftwmp. No, an I sippos that ffresh er is not gwd. The bildin neer the wurkhus kood be bot cheep, but then wats the gwd. The komiti leik to wurk, an ther is not mutch wurk to chenj wan bilding to anuthur. Do yiw now wat I see veri veri ffunni Thers klever peepl olweis gos as soon as thei g< ta on a komiti. Thei kan see throo evrithing then. Wel he best think as I can tel yiw is to hurri up with the bildin as soon as yiw can. Iff wat I heers is troo, ther wil be plenti of wurk ffor him soon. Twm sei no mor now. Mi leikswn find i'r nelodd, Yn saff heb ddim un dowt; Onyl wes dim chans, ar The tinker will be owt: Ma'n rhaid cal pass Jon Calvin, A stiffiket Sundei best; 0 jiwch, mai'n job a'r foiltith I basso'r Calvin Test. Rhard bod yn varnishd enjel,— Rhiw gross rhing sant a j 1; Stiff Startsh dy y kappel, Yn mofiad yn y mawl: Rhaid plivio rhid yr wsnoth Pwr dabs y rip a'r klox; Er mwyn cal dibs i rattlan, Dima allwe y loos box. Rhaid kicko'r hen wenidog, Os na fidd e kap yn Uaw; A kwtsho i wraig y deekn, A'i heppil o fan draw: Rispekto'r kor dan pilpit, A'r dorred seintie keel; A'r jafol miwn gogoniant, Wrth lwytfdiant riwls dy Seel. Wei, os cin mind i'r nefodd, Rhaid gneid shwt stex a'r diain; Wel y nefodd bith mo'r tinker, All Twm bith mind mor fain: Mai'n well i find i iffern Yn onest gida mhack; Na n hippokreit i'r nefodd, Trw dwll klo drws y back.

LLITH SHONIR CLOCHIDD

"LLITH SHONI'R CLOCHIDD" Wel, dima fi o'r diwedd, ar ol llawer o bengorddi, yn hela pwtin bach i'r JUHNAL. Bisness ofnadw hefid yw isgrifeni i bapur, nenwedig 1 b'apur fel y JCKXAL wath ma ciment o ddarllen arno fe, a mai rhaid i fachan fod yn lIed garcis both mai ef yn mind i weid, a chwedin rhaid i fine fod ar y looc owt ond stim ots da fi sech hini beth weda i wath mai y mor rhyngddo i a chi, wath wi nawr ar ichidig hohdei yn Canada. Nawr. mae hen siniade od iawn gyda rhai dinion ddech, os bidd dyn wedi gneid riwbeth erbin cifreth Lloegr taw maa ma mae'n dod rap. A falle bod rhai o chithe yn meddwl run peth am Shoni. nid dyna'r rheswm v/i ma, wi mas mx er mwyn gweld tipin o'r bid, a hefid gweld y latest improovments yn y glochiddieth. Os dim ots i neb He odw i, na phwy odw i, na lie cefes I ngem na phwy isgol ges i, na choleg; nid dyna fy mwrpas i, wath dwi ddim yn interested yn Necrologi; na Chalender y Seintie, ar felly, er fy mod yn dal fy miwolieth yn Necrologi, er fod y gair ma n debig yn tarddi o'r Groeg ac yn meddwl riwbeth ynglin a marwolaeth, eto i gid wi'n cal fel gwedes l fi miwol- ieth wrth gladdi y meirw. 'The mor the merrier, ie, hen jobin ded iawn yw e sachni. Wel, ma nw gweid wrtho i fod torrwirs bedde yn lied bring yn Jermani ar hin o brid, a thrwi ni ma. nw gorffod codi riw ffwrnessi mawr i losgci y cirff. Nawr, chi bwytawirs sossijis nenwedig chi shir Berteifi, fe gewch chi rhein yn chep iawn 'awn ar ol y rhifel ma gwpla, wath os dim trist na fod y Jer- mans yn gneid "Preeservd Sossijis o'r bois ma a si wedi i towli ir ffwrn dan. Lle'r wvt ti Twm 'Barels wedi bod on meddwl am hin? Ond dina fe, wyt ti yn clatcho ami nhw gartre. da machari i, ta pwy wyt ti, wi yn enjoyo dy lithie di, mae pawb yn i chal hi gyda thi, pob enwad, bob pentre, a nenwedig y pwdrwns na, a hefid y cachcwns na si'n ofan mind mas i wmladd dros i gwlad. Joinwch y Fusiliers y tacle, ma gwell gida chi mino a'r Refusiliers, a rhai y Booziliers. Dango, fidde hi yn fendith pe bai y Jermans yn twli ambell i ganon W ich misg i ddihino chi y cisgadwyr di- ened. Rhai wedin yn prigethi yn erbin y Rhifel. Arch- esoob Efrog yn prigethi am beido bod yn galed ar y Caisar, diaich, cerdd mas i'r trenches dy hunan, a dangos dy fod yn Briton. Beth wede pe bai rhai o'r Jermans vn mynd at dy balas, a dygid dy foto oar di, diaich, fe fydde gvda ti row, ond swt bydde hi arnat ti, pe bydd ant yn bombard. York, lladd gwragedd a nhlant diniwed fel y gwneithon tua Scarboro. Fydde gyda ti Ie, ond bise fe te! Mai hi yn hawdd iawn 6harad, ond gneid yw y point. Rhai prigethwirs yn gweid nag odd heb yn joino yr armi ond y meddwon ar rhegwirs a gweilaf o'r ddinolioth. Nawr y chi,—eshample y bid! dyma y meddwon ar rhegwirs mas yn wmladd ich batle chi. Nawr te. beth ichi'n feddwl nawr; o'r bois bach a nhw, dima y bechgin sydd yn wmladd dros Anryd- edd a rhiddid Priden Fowr. Bravo bois, diaich, oni bai fod Shoni yn awr dros oedran, fydde inte mas hefid. Chi fechgin Cimri, cerwch mas ag wmladd- wrh dros eich mamau a whiorydd; meddilwch am wlad fach, ond dewr, Beljum. Cerddwch mas da ohi a helwch Will Sossijis, o Pots-dam a'i glic, i Kingdum Kum. W d mai rhaid i fi sichi y pen nei fydd yr Rector 1 yn grwgnach fod i inc e yn mind yn fast, ac os dim drist na rege fe, ond i osgoi pethau felna ddigwidd a pharish scandal rhaid i mi derfini. Y tro nesa mi wedaf riwbeth am Canada. Gobeithio byddi di Orllwyn. o Henllan yn gweld own, a phaid a chlapian pwy odw i da thi nei—wel— weda i ddim rhagor. A good bei nawr te till wee meet agen. (Gobeithio y gwnaiff ein cyfaill o Ganada anfon yn fynych yn ol ei addewid. Gobeithio hefyd y rhydd fonclust drosom i Jonathan er ei ddwyn i'w iawn bwyll.-GoL.).

NODION BYRWN

NODION BYRWN Clywsom lawer o addewidion am "dorth fawr" yn adeg etholiad 1906! A gawsom ni y dorth fawr byth? Na, y mae y dorth yn llai byth wedi hyny; ac y maey bwyd yn codi mwy nag y ddylai. B'le mae ffrynd y tlawd yn Parliament? Pa reswm fod yr aelodau Seneddol ar eu gwyliau mor hir ar adeg rhyfel, a'n gadael fel gwlad i drugaredd yr Ellmyniaid. Taniwyd ar drefydd ein gwlad, a'r aelodau Seneddol ar eu "holidays." Gan fod treuliau y wlad mor drwm yn awr, y mae yn gywilydd fod yr M.P.'s yn derbyn £400 yr un o gyflogau o arian prin y trethdalwyr. Y mae yn "scandal" os na wneir ffwrdd a hyn ar unwaith. Dywedir fod "German Spies" yn fyw yn gyru ar hyd glanau moroedd Cymru yma i geisio rhoi ar- wyddion i'r gelynion. Gwelwyd "flashes" yn cael eu taflu i'r awyr o fodur yn sir Gaerfyrddin yn ddi- weddar. Paham na wna y Weinyddiaeth glirio'r "spies?" "Sleepy old lot." 0 Paham na wna y rhai sydd yn siarad yn barchus am y Kaiser yn y wlad hon, ie, paham na aiff y tylwyth yma drosodd i ymladd gyda'r Kaiser and Clique? Rhyfel enbyd yn erbyn pob hen Kaiser yw hon. Mae'r dydd wedi myned heibio i neb lywodr- aethu ond mewn cyfiawnder. Ptl

IVREA

IVREA CLADDEDIQAETH.—Dydd Sadwm diweddaf oedd claddedigaeth Mr. Morgans, gorsaf-feistr y Bynea, ger Llanelli. Bu yn "stationmaster" yr orsaf uchod am yn agos i ugain mlynedd, yn ddyn agored, a pharod iawn i wneyd ei oreu i bawb. Gwr genedig- 01 o Gwmamman ydoedd. Bu farw tra nad oe-Jd ond 58 mlwydd oed, gan adael gweddw a thri o blant ar ei ol. Gan fod ei gysylltiad a darn mawr o'r wlad yn rhinwedd ei swydd, cafodd gynhebrwng luosog iawn o breswylwyr oylch Llanelli. Gwein- yddwyd yn y ty ac yn Bynea gan y Parch. J. Evans. y Bryn, a'r Parch. J. R. Evans, Soar, ac ar lan y bedd" yn Cemetery'r Bryn, gweddiwyd gan y Parch. T. R. Davies, Llwynhendy. Ae ar ol canu "Bydd myrdd o ryfeddodau," etc., ymwahanodd y dorf mewn teimladau tyner ar 01 cyfaill mor hynaws a charedig—un na wnelai gam a neb. Derbynied y perthynasau oil ein cydymdeimlad llwyraf. Y MILWYB.—Da genym glywed fod niter dda wedi uno o Lwynhendy i amddiftyn eu gwlad, ac fod gwragedd a metehed y lie yn parhau i wnio a gwau ar gyfer ein milwyr a'n morwyr. Tra parhao y rhyfel, rhaid parhau i ddarparu a chynorthwyo y rhai sydd yn e}n.baJnddiJfyn.-(ÐypeawrJ..

HEN EGLWYS Y CYMRY

HEN EGLWYS Y CYMRY CACWN BACH DI-GOLY5 A F MYRDDINFAB." At Olygydd y CARMARTHEN JOURNAL, Syr,—Pan fyddo "Myrddinfab" yn ysgrife-nu i'oh oolofrwti Cymreig, wele yn union deg haid o gaown ba^A yn rhuthro i'r Wasg, ac yn ceisio profl (?) fod ei honiadau yn nghylch yr ysbeiliad o £157,000 yn flynyddol o eiddo cyfreithlawn Hen Eglwys y Cymry yn gyfeiliornus, am mai arian y "genedl" yw yr £ 167,€00. Yr wyf yn dal eto, ac yn barod å brofi, mai Mesur Yebeilgar ydoedd y Mesur o Ddad- gyBsylit-u a Dadwaddoli Hen Eglwys y Cymry, yr hwn a osodwyd ar Ddeddf-lyfr ein gwlad yn 1914! Bendigedig 1914, meddai y gethern di-enaid Jack- yddiaeth Cymru! Yn eioh rhifyn cyn y diweddaf, dyma gacynen taeh di-golyn, a eilw ei hun yn "Annibynwr"— oa-cynen Independia Fawr,—yn rhuthro i'r Wasg, er gosod yr elephant celwyddog, "Myrddinfab," dan draod. Yr wyf yn cydolvgu ag "Annibynwr," am fed eisiea good "dan draed" ei lol botes yn nghyieh y £157,000 a berthyn i'r "genedl," ac nid i'r hen Eglwys. Gobeithiaf y gwel "Annibynwr" ei ffordd yn glir, ac yntau yn un o ganlynwyr "Inde- pendia. FA WR I-i barhau i ysgrifenu i golofnau y ddalen Gymreig o'r JOURNAL o wythnos i wythnos er rhoddi taw ar ei 101 botes. Gallaf ddweyd yn ddis- taw baeh wrth "Annibynwr" mai "hen goward" yw "Myrddinfab," ac y bydd iddo redeg ymaith pan y bydd "tipyn o gawr" yn ei wrthwynebu. Cofiwch mai "secret" yw hwn, ac na mynegwch hvn yn Gath, Mae yr ysgolor Standard I.—"Annibynwr"—yn dechreu ei lith am yr wythnos cyn y diweddaf fel hyn:—"Rhvfedd fel y mae'r Eglwyswyr yn teimlo oddi wrth y Mesur hwnw, sef Dadgyssylltiad a Dad- waddoliad hen Eglwys y Cymry." Gwir. dywedaf; yr y'm yn teimlotipyn 0 herwydd y l1edrad. Yn awr, ynte, both ddywedai pe byddai y gwaddoliadau sydd yn perthvn i Gapel Shon Gorph yn Heol Dw'r, Caerfyrddin, neu i Gapel Heol Awst, Caer- fyrddin—capel Independia FAWR—yn cael eu cymmeryd ymaith, a'u defnyddio at "Punoh and Judy Shows," Football Matches, Cinemas, etc.? Dyna lie byddai "hwb-hwb" gan y Sectau di-enaid, a, bod gan Eglwyswyr Cymreig rhan flaenllaw yn hyn o beth? Myn diain, dyna le byddai yn Nghaerfyrddin. Mae "Myrddinfab" yn gwybod ychydig am y gwaddol y rhoddwyd i Gapel Heol Dw'r, Caerfyrddin, 1Ja ddydd. Taw sydd oreu ar y pen yma. Derbyniwyd y gwaddol gyda "breichiau agored." Cymeriadau glan a roddwyd gwaddoliad- au i Hen Eglwys y Cymry. Pwy a fy amheu yn hyn o beth Deuod i'r amlwg, a chant ychwaneg o'r hanes dyddorol. Onid yw y goliebydd mawr yma wedi gwneyd cam- synied mawr wrth restru y Pabyddion gyda'r hen Essfobion* segur? Mae y Pabyddion yn "anwyl iawn" gan y Sectau man y dyddiau hyn. Pe byddai "Annibynwr." yn amser ddarlleniad y Mesur Ysbeilgar y drydedd waith, yn lobby Ty y Cvffre- din, cawsai weled Towyn bach, Llewelyn Williams, John Hinds, etc., yn eiglo dwylaw a hwy, ac yn gwenu o glust i glust am eu cymhorth er cael Cyd. raddoldeb Crefyddol i Gymru! "Pawb o'r brodyr yn un, heb neb yn groes." Nid oedd son yn y "lobby" am lofruddiaethaii y Phoenix Park. 0: na, y mae hyna wedi ei gladdu genym, meddent. Rhvfedd y newidiad barn! "Hen Babvddion lof- ruddiaethus" oeddynt ychydig amser yn ol, ond yn awr yn "Babyddion anwyl." Trwy bleidlafe y Pabyddion y pasiwyd y Mesur Ysbeilgar, sef ysbeilio Hen Eglwys y Cymry o £1157,000 yn flynydd- ol Oeh! y gethern di-enaid ac uffernol! Dywed "Annibynwr" Standard I. fod yr awdur- dodau (?) wedi gweled fod yn well i'r arian hyn gael eu defny dio i bwrpas UWCH na chadw •Pabyddion r n Esgobion yn segur." Pwy oedd yr Awdurdor."a? John Redmond a'i griw. Esgobion segurllyd yn wir! Nid oes dosbarth o dan haul yn gweitv'o mor galed ag yw'r Esgobion. Pa beth y mae "Myrddinfab" yn cadw yn ddirgel yn nghylch y lledrad yma? Dim o gwbl, ond yn foddlawn cwrdd ag unrhyw hogyn difarf o Brighton neu Penarth i brofi yn amgen. Nid gwr yw "Myrddin- fab" sydd wedi cael ei siomi na fyddai ar v Com- misiwn Eglwysig; byddai derbyn £1.500 neu yn flynyddol o'r gwaddoliadau Eglwysig yn dder. i byniol iawn ganddo. Hen ddolur cas yw "siom- edigaeth." Dywed "Annibynwr" Standard I. yn mhellach: "Beth gwell yw'r Sectau [ie, sectau uffernol a di- enaid] ar ol y lledrad?" Dywedaf mai colli tir y maent, ac y mae y Prifathraw Prys, o Aberystwyth, wedi dangos hyny yn ddiweddar—fod Ymneilldu- aeth yn fethiant. Os yw yr hogyn difarf yma— Standard 1. Independia Frtwr-yn abl i ddarllen a I deall yohytlig yn yr iaith fain, darllened flith "Oxoniensis" yn y JOURNAL am yr wythnos ddi- weddaf. Beth GWAETH yw'r Eglwyswyr, Pabyddion ao Esgobion ar 01 y lledrad? Beth gwaeth yw'r Eg- Iwyswyr ar 01 y lledrad? Dyma 101 botes !v Beth gwaeth i weithiwr cyffredin os digwydd i ysbeilwyr tori i fewn i'w dy, ac ysbeilio ei eiddo cyfreith- lawn? Yr wyt yn siarad fel "bwbach y brain"— hogyn disynwyr. Mae'r Wesley.aid yn enwad parchus genyf, ond y mae yn ddrwg genyf weled fod cymmaint o'u gweinidogion wedi cyssylltu eu hunain criw uffernol a di-enaid—v Trochwyr politicaidd, Inde- pendia Fawr, a Shon Gorff. Pe bydda aefydlydd y Wesleyaid (sef yr anfarwol John Wesley) yn fyw v dyddiau hvn. a gweled rhai 0 btegethwrr ei Gyfundeb yn rhoddi help Haw i'r gethern di-enaid a uffernol yma i ysbeilio Meddiannau Cvfreithlawn Hen Eglwys y Cymry, byddai yn gwneuthur iddynt fel y gwnaeth ein Hathraw Mawr pan yn marchnatta yn y dem!. Bu John Wesley farw yn Eglwygwr. Yn awr, frawd o Standard I., yr wyt yn dyfod at y Rhyfel Ewropeaidd Vmll. Hawddammor i ti. Dywed, "Yr wŸf yn dikh i'm Duw taw y 'gethern seetyddol' sydd mewn grym, onibai am hyny buasai'n irwlad mewn penbleth na ddeuai o hono am dragwyddoldeb." Yr wyt yn awr wedi dangos dy anwybodaeth, ao wedi dangos i'r byd a'r Bettws nad ydwyt wedi darllen dim ond "Tyst" Annibynia Fawr! Pe buaset ti wedi darllen areithiau f diweddar Arg- lwydd Roberts, Arglwydd Beresford, a llithiau Robert Blatchford yn y "Weekly .Diriiatch" o wvth. nos i wythnoa, ni fuaset wedi dweyd y fath ffwlbri. Oni rhybuddiodd y mawrion uchod y Weinyddiaeth Radicalaidd a Jackyddiaeth bresennol am an- mharodrwydd ein gwlad wyth a deng mlynedd yn ol? Oni fu ymgais ychydig amser yn 01 gan y Radicaliaid, yn cael eu oefnogi gan y gethern di- enaid ac uffernol, Jackyddiaeth Cymru, i leihau ein Byddin a'n Llvnges? Pa fodd yr ydym yn sefyll heddyw? ein milwyr goreu wedi eu lladd am nad oedd hanner digon o filwyr genym; gwlad y Belg. iaid wedi ei darostwngfdan o herwydd yr un achos; a'n Llynges wedi ei. "botlo" i fvny yn y Mor Ogleddol. Ni chlywir plant yr ysgol ddyddiol yn canu y dvddiau hyn, "Rule Britannia, Britannia rules tho Waves." a na; paham? Mae hen wragedd yn nghymydogaeth "Annibyn- wr" —Standard I.—yn gwahaniaethu mewn barn yn sir Gacrfyrddin yn nghylch y doll ychwanegol ar y te. Mae'r "gwr doeth" yma yn gofyn cwestiwn i mi —"Pe buasai y Toriaid mewn grym [gallu" ddylasai ddweyd], a fuasai yn bosibl i'r Rhyfel hon i gael ei hatal" Dywedaf, NA FUASAI. Ni awgrymais y fath beth; ond hyn a ddywedaf, be buasai yr Undebwyr mewn gallu yn yatod y gaith mlyned ddiweddaf, byddent yn FWY parod i gyfar- fod a'r Germaniaid; byddent yn gwylio gc-sod y mwnau (mines) yn y Mor Gogleddol; byddent yn fwy parod i osod drylliau yn nwylaw yr banner pan' mil ar y Salisbury Plain; ugain mil yn Rhyl; deg mil yn Aberystwyth; mil yn Nghaerfyrddin: mil yn Hwlffordd; cannoedd yn Llanelli; a lleoedd ereill. Nid yw "physical drill" a phethau o'r math o ddim pwys i gyfarfod a'r gelyn. Beth, gofynaf. am yr' amharodrwydd yma? sydd yn atebol? Yr wyf yn dal, ao yn credu hyny felly, pe byddai yr "hen Doriaid" mewn gallu, y byddaii y rhyfel Ewropeaidd ar fin terfynu, ac yr wyf yn dal mni v Blaid Radicalaidd, yn cael eu cynnorthwyo gan y gethern di-enaid ac uffernol Seotyddiaeth a Jack- yddiaeth yw'r achos fod cin milwyr goreu wedi eu lladd. Pwy sydd yn cadw ein gwlad vn ddiogel y dyddiau hyn: Eglwyswyr, dywedaf. Y mae 90 o bob 108 yn Eglwyswyr, a dyma'r diolch ytr y'm yn gael o law y Weinyddiaeth ysbeilgar yma. Wait and see. Dealled "Annibynwr" nad wyf wedi cvfrif Ym. neillduwyr hanner oan' mlynedd yn 01 gyda'r gethern di-enaid, maleisus, ac ciddigeddue y Sectau presennol. Yr wyf yn cydriabod eu bod wedi gwneyd yn ardderchog er efengyleiddio Cvmru pan oedd ein hoffeiriaid yn farwaidd ac yn ddifater; ond beth am y presennol? Y mae Sectyddiaeth a Jack- yddiaeth y dyddiau hyn yn lladd Cristionogaeth, ao yr wyf yn dal. ac yn dal yn gadarn hefyd, y bydd mwy o baganiaid yn y nefoedd na fvdd o'r Sectau man a, maleisus. Mae "siomedigaeth" ddirfawr yn bodoli y dyddiau rhain. Gallaf enwi ddau berson "urddasol," ond attaliaf eu benwi ar hyn o bryd. Dywedaf; evn terfynu hyn o lith. y bydd yn well genyt farw yn bagan na pherthyn i'r sectau politic- aidd. maleisus, ac eiddigeddus, sef y Sectau Di* enaid ao Uffernol Jackyddiaeth Cvmrn.—Ydvyyf, etc., MTBDDINFAB.

OAMPBELUAETH A PHABYDDIAETHJ

OAMPBELUAETH A PHABYDDIAETH J At Olygydd y CARMARTHEN JOURNAL. SYR,—Y mae cynnyg rhyfedd yn cael ei ocod yn mlaen gan y Parch. R. J. Campbell gyda'r amcan o osod terfyn ar y rhyfel. Y mae ef yn awgryma y dylai Cynghor Cyffrediiiol o Eiglwysi Cristionogol y byd gael ei aiw i drin y rhyfel. Mewn rhifyn diweddar o'r Christian (?) Commonwealth," mae Mr. Campbell yn ysgrifenu: Pwy sydd i alw y fath Gynghor? Nid oes ond un person a allti wneyd gyda'r un gobaith o Iwyddiant, ac efallai na byddai iddo ef freuddwydio i wneyd cynnyg ato. Y Pab wyf yn feddwl. Mae Rhufain yn dal allwodd y sefyllfa. Bydded iddi wneyd cynnyg, a bydd i Brot- estaniaeth feddwl mwy o honi nag y mae wedi wneyd am yn agos i 400 mlynedd." Mae hyn naill ai yn gynnyg am hynodrwydd, oherwydd gweled fod y Dduwunyddiaeth Newydd" wedi marw mewn cwter Germanaidd oddeutu A wet 4edd, 1914, neu y mae yn deimlad gwirioneddol yn feddwl Mr. Campbell. Pe buasai y geiriau hyn wedi eu hysgrifenu gan Babydd, buasai i ni eu llawn dieall oddi ar safbwynt yr ysgrifenydd. Ond y mae Mr. Campbell yn weinidog i Eglwys Brotestanaidd Ym- neillduol; mae yn byw trwy arian Protestanaidd; gan hyny mae ei ddywediad yn gywilydd ao yn war- adwydd iddo. Ond yn enw Arglwydd Dduw byddin- oedd Israel, dywedwn yn hyf nad ydym yn myned i suddo pin hargyhoeddiadau Protostanaidd i eistedd wrth draed pen y gyfundrofn halogeGig, yr hon y darfu i ragflaenydd enwog Mr. Campbell yn j City Temple—Dr. Parker—ei galw y oabledd mwyaf budr tu allan i uffern. gelyn rhyddid, gwybodaetb, cydwybod, a chyfrifoldeb." Edrvchwn ar yr awgrym cyntaf o eiddo Mr. Camp- bell. "Fod Cynghor Cyffredinol o'r Eglwysi Crist- ionogol i gael ei alw i drin y rhyfel." Trin y rhyfel, yn wir! Nid ydym yn mofyn an- rhyw ymdriniaeth arno. Rhaid i'r rhyfel fyned yn mlaen hyd nes y bydd i fuddugoliaeth amlwg ao arosol gael ei hennill trwy ein harfau ar alluoedd casineb, rhaib, a chwant; a phe byddai i ymdrin- iaeth o'r fath i fod hyd yn nod yn ddymunol, credwn yn gadarn fod Cynghor Cyffredinol o'r Eglwysi Cristionogol," fel y maent yn gyfaneoddedig ar hyn o bryd. wedi dangos yn barod cu hanghysmwysder i ddeail a chydnabod y sefyllfa. Nid oes un dosbarth heddyw wedi dangos mwy o anwybodaeth mewn perthynas i'r rhyfel hon nil. phregethwyr. Pan y darfu i Arglwydd Dduw Israel roddi i ni genhadon i'n rhybuddio o'r perygl mawr oedd yn ein bygwyth. "Cynghor Cyffredinol yr Eglwysi oedd y cyntaf i'w gwawdio, a'u dirmygu. gan orchymyn iddynt i dewi fel "jscaremongers," "soldiers out of a job," &c. Yr oedd yr eglwysi yn byw mewn paradwys ffyliaid, ac, fel yr hen Phariseaid, yn hollol ddall i arwyddion yr amserau," gan anwybyddu rhybuJd eu Meistr mewn perthynas i'r amseroedd, pryd Yr hwn naci oes ganddo gleddyf, bydded iddo werthu ei bais i brynu un." Mae y pre.gethwyr wedi bod wrthi yn ddiwyd i geisio gwneyd yr lesu a bregethant yn gau brophwyd, nes y mae y Beibl wedi myned yn portgan y werin, a'r eglwysi mewn canlyniad yn wag. Pan mae y pregethwyr yn son am heddwch, mae Crist yr Arglwydd yn son am ryfeddoedd na bu eu cyffelyb erioed ar y ddaer. Mr. Campbell a ddywed: Mae Rhufain yn dal allwcdd y sefyllfa." Yna, Duw a gymero drugarodd ar y sefyllfa, a Duw a gymero drugaredd nr bob enaid dyn sydd yn meddu unrhyw deimlad o. neu gariad at wirionedd, rhyddid neu weddeidd-Jra. Wrth eu ffrwythau yr adnabyddwch hwynt," a He bynag mae Rhufain wedi bod yn dal unrhyw allwedd o gwbl, mae wedi profi ei bod yn felldith i'r byd. A dyma ydyw ei hanes heddyw yn mhob gwlad lie yr rhoddir iddi unrhyw allu neu awdurdod. Nid yw Rhufain yn dal yr allwedd; md yw hi yn dal dim and ei chondemiad hi ei bun. Yr allwedd mae hi yn chwilio yn ddyfal am dani ydyw yr allwedd i ddinystrio Prydain Fawr, er dyfodi Protestaniaeth oddiar wyneb y ddaoar. Ond nis gall hi, hyd y nod gyda chymhorth dieflig y Keiser, gyfhaedd oi ham- can yn y peth hwn, gan fod Prydain Brotestanaidd wedi ei sylfaenu ar y graig—ar y Beibl-" a phyrth uffern nis gorchfygant hi." Mae Mr. Campbell yn gwahodd Rhufain i wneyd cynnyg. a bycid i Brotestaniaeth i feddwl yn well o honi nag y mae wedi wneyd er's 400 mlynedd. A ydyw hyn felly, Mr. Campbell? *A oedd genym fel gwlad achos i feddwl yn well o'r Babaeth heddyw nag yn amser ofnadwy "Mari Waedlyd "? N ao oes, meddaf i chwi. Nid yw y Babaeth wedi cyfnewid dim yn ei hysbryd o'r hyn ydoedd yr amser hwnw, ond yn unig ei bod wedi cyfnewid ei chynlluniau i gyfateb yr amseroedd. Y:, un ydyw yn hollol yn ei hysbryd, a bydd yn hollol yr un hyd nes y llosgir hi a than, ac nid yw ei damnedigaeth yn hepian. Bydded i Mr. Campbell fyned i'w Ie ei hun." Mae Yn eglur mai nid pwlpud Protestanaidd ydyw y He hwnw. Mae ei awgrym i ni fyned i lawr wrth draed y Pab, er cael terfyn ar y rhyfel, yn ffiaidd i bob gwladgarwr, ac yn athrod ar ein rhyddid — gwladol a. ehrefyddol-pa rai ydynt "werth gwaed," sef gward ardderchog lu y merthyri. Mae enby.d- rwvdd yr amseroedd, a pheryglon ein gwlad yn gcfyn 1 ni lefaru yn eglur. » Yr eiddoch yn wladsar, Gwernogle. D. E. EVAXB. — -O*- —

MARWOLAETH MR DAN RICHARDS LLUHDAIH

MARWOLAETH MR. DAN, RICHARDS. LLUHDAIH Chwith iawn gan Gymry Llundain, ac ereill, i glywed am farwolaeth sydyn Mr. Daniel Richards, isun-street, Finsbury-square, Llundain. Cymerodd yr amgylchiad Ie dydd Mercher, Ionawr 27ain, yn ei gartref ac efe yn 63 oed. Mab oedd i'r enwog Barch. Thomas Richards, gweinidog y Bedyddwyr, Caerfyrddin. Gwr wnaeth wasanaeth mawr yn y cylch moesol a chrefyddol yn ei oes oedd Mr. Thomas Richards yn Nghaerfyrddin a'r wlad o am- gylch. Mae ei a'i briod wedi eu claddu ym mynwent y Tabernacl, Caerfyrddin. Codasant deulu lliosog. Daeth Mr. Daniel Richards i Lundain tua 39 mlyn- edd yn ol. Priododd a Miss Anne Evans, o ardal Lledrod. Buont yn cadw masnach yn Ball's Pond- road, ac wedi hyny yn Sun-street. Yr oedd Mr. Richards yn gerddor gwych. Bu yn arweinydd y gan yn cglwys Heol-y-Castell am flynyddau. Efe oedd un o ddiaconiaid yr eglwys hefyd a'i hysgrif- ennydd gwerthfawr. Gwasanaethodd lawer ar bwyllgorau gwahanol fudiadau Cymreig yn y ddinaa. Nodweddid ef gan weithgarwch, ffyddlondeb, gwres, gallu, a maddeugarwch mawr. Ni fachlud- odd yr haul erioed ar ei ddigofaint. Brawd ym- ddiriedus, ffyddlon i'w egwyddorion, hawdd i'w garu, a'i gwmni bob amser yn werthfawr oedd efe. Teimlir colled a chwithdod mawr ar ei ol yn Castle- street ac yn y eylchoedd Cymreig yn Llundain. Gadawodd weddw a phump o blant i alaru eu colled ar ei. ol. Mac ei fab hynaf yn dal safle bwysig yn Ceylon, ferch bynaf sydd berdonyddes enwog. Yr oedd Mr. Richards yn ddarllenwr mawr ac yn grefyddwr selog. Daeth cynulliad mawr o wyr bucheddol ïr arwyl yng nghladdfa gyhoeddus New Southgate ddydd Llun, Chwefror laf, lie yr oedd wedi claddu dau o'i blant a'i chwaer (Miss Eliza- beth Richards) a dau o blant ei frawd. Mr. John Richards. Gwasanaethwyd yn ei angladd yn y y ac wrth y bedd gan y Parchri. Mr. Jones, Aber- duar, a D. C. Jones, Llundain. Gwelsom yn yr angladd J.. Hinds, Ysw., A.S., Mri. D. Williams (Cynwyl), David Richards, Thomas Hinds, Dr. J. Ô. Owen, Tredegar; J. M. Jones, Crooked-lane; J. E. Evans, Upper Thames-street; H. D. Thomas, Wil- son-street diaconiaid eglwys Castle-street, a llu mawr ereill. Cysged y brawd yn esmwyth yn ei fedd, a nawdd y nef fyddo i'w meddw a'i blant a'i berthynasau oil. Mae dan frawd Fr ymadawedig yn byw yn Nghaerfyrddin. Bef Mr. John Richards, supervisbr gynt, a Mr. Tom Richards, masnachydd. Bu chwaer iddo farw ychydig amser yn ol, sef Mrs. Treharne, Heol-y-Prior, Caerfyrddin. Dechreuodd yr ymadawedig ei daith fywydol fel cyssodydd yn swyddfa "Seren Cymru." a bu am beth amser yn swyddfa y "Carmarthen Weekly. Reporter" fel "foreman," ac am beth amser yn swyddfa y "Lan- cet" yn Llundain.

CL YWEDIGION CAPEL IWAN

CL YWEDIGION CAPEL IWAN (Gan "Hen Lane.' ) Clywcd fod yr eneth arferai ysgrifenu o'r ardal "wrth yr new "Lusi Ann" wedi llwyddo i gael "sponer" newydd wrth adverteiso ei hunan a'r clywedigion yn y JOURNAL; felly, Mr. Go! cania- tewch ychydig ofod i minau er ceisio bod yn llwydd- ianus. I Clywed fod llawer o ferclied ieuainc yr ardal yn hoffi cael eu cyfarch fel "Merched y De," ond credaf fod amryw o honynt yn fynych yn nes i'r "North Pole." Tybed, beth yw ystyr briodol y gair "Dirwest"? Reply please, "Lusi Ann." Clywed fod helbul ofnadwy gan bobl y pentref ynghylch y dwr. Mae'n wir fod y rhai sydd yn galw eu hunain yn ddirwcstwyr wedi llwyddo cael "stop taps" ar y ddirwestwyr yn y pentref, ond yn awr, mae'n debyg, fod rhaid cael "stop taps" ar y pibellau dwr. Tybed, pwy sydd i treuliau? Clywed fod dwy ferch ii-uanc oedd wedi myn'd i gwrdd a'u hanwyliaid, wedi bod yn anffortunus trwy dybied eu bod yn gweTed bwgan. "Lotok before you leap." Clywed fod y papyrau dderbyciwyd oddiwrth y Parliamentary Recruiting Committee wedi peri llawer o drafferth i rai oedd yn proffesu en bod yn ysgolhei-gion mawr. Er ei fod mewn dwy iaith, methent eU deall. Clywed fod llawer o wragedd a. merched wedi gosod eu henwau ar y papyrau. Gresyn na fuasai Kitchener yn gwnoyd "spcctal army" i rai o'r fath; yna buasai rhuli i'r Germans fod ar "look" out."

TWM BABELS AR METHOTS

'TWM 'BABELS' A'R 'METHOTS' EI BREGETH. Pregeth "Twm" yn y JOURNAL yn ddiweddar fel pregeth Paul yn Ephesus eilunaddolgar, & barodd i rai gablu, i rai amheu, & rhai i Y cablwyr a haerant fod Twm yn ddigf wrth y "Corff," 11.0 na. fyn gydnabod ei rinweddau; ond y m llith "Twm" yn y JOURNAL diwoddaf yo profi yn wahanol. Gwhr fel y gwna y Tinker" ganmol Proffc«wr Prys am ddweyd y gwir mewn rhan yn y Cwrdd Miaol. Beth pe dywedai y Proffoewr Jwir i gyd am y Corff, ei etholedigaeth, a'i "Loosa Box," eto. Caw- sai ei droi allan fel tramp i hela ei damaid. Dwevd y gwir i gyd wna "Twm," a dyna y tramywydd etholodigion. Dynoethi w ffug-sanoteiddrwydd yn nglyn a'r Sabbath, yw un o'i beohodau anfaddeool, er fod ei sylwadau yn aylweddol, yn synwyrol, ao yn deilwng o'r dystiolaeth "Y !i»bbath a wnaeth- pwyd er mwyn dyn," ao nid er mwyn y "Corff" a'i gampau oapelaidd, fel y ceir yn nodedig yn sir Aborteifi, lie y mae llawer o aynagogau swyngyfar- edd Geneva. Ceir yn Ngheredigion chwareuon dewinol, Defosiwn Cahriniaeth, oelfyddid y diafol: Ond Llithiau y "Tinker" dadlenodd r lledritb, Gan chwalu y llenni orohuddiaint y fcHdith. UpanilJhads India y gelwir ei doethion Ddinoethodd ddewiniaeth Shon Gorff yn ymlygru. 'Barrels, fel gwib-fellten, Upanishad Cymru, Ddinoethodd ddewiniaeth Shon Goro yn vmlygru. Y proffwyd, y prydydd a'r paentiwr dihafal A drodd ei Sa.bbothau ffug-santaidd yn "scandal"; ShonGorff y cryfarfog sydd 'nawr yn noethlymu, Dihatrodd y "Tinker" ei sidan a'i satin. Y Llithiau mor llwythog a'i llethodd i'r lludw, Mesurodd ei grwper a brigau y bedw; Bydd olion y gwiail ar gorpws y cedyrn, Yn arwydd i aros yn hir ar eu hesgyrn. Y Bregeth a'u brathodd fel blaenllym y bidog, Erchyll yw yr archoll a lleda yn llidiog, Tuhwnt iachawdwriaoth yr etholedigion Ei aethau a draethant fod dnTg yn y galon. Diolched duwiolion i'r "Tinker" am Bregeth A gynwys well credo nag etholedigaeth; Rhydd help i bob Calvin adnabod ei hunan, A newid ei gvflwr cyn mentro i'r glorian. Teilyng-a y "Tinker" attegion edmygedd Am fflamio ei ffaglau ar fagddu y gwagedd, Ac gororau chwareuon dowinol Celfyddid Calviniaeth, prif grefftwaith y diafol. EDMTGWR.

Y PREGETH AR Y MYNYDD

"Y PREGETH AR Y MYNYDD" Wele arall-eiriad o'r "Bregeth ar y Mynydd," yn ol meddwl y Germaniaid. Dymll. ddywed y Drych Gwyn eu byd y Prweiaid, canys eiddynt yw teyrnas y byd. "Crwyn eu byd y rhai sydd yn dinystrio, canya hwy a enwogir. Gwyn eu byd y rhai creulon, canys hwy a etiE- cddant yr holl fyd (a'r Unol Dalaethau). Gwyn eu byd y rhai aydd arnynfc newyn a sychcd am Sawercrawt a gwin Ffrainc, oanys hwy a gant eu digoni. Gwyn eu byd yr Hohonzollerniaid, canys hwy a. gant wledydd pobl eraill. Gwyn eu byd y rhai celyd o galon, canys hwy a welant y Kaiser. Gwyn eu byd y ffrwydr-fagnelion, canys hwy a elwir yn blant i Krwpp. Gwyn eu byd a ysbciliant, o herwydd. eu trach- want, canys eiddynt yw Ewrop gweddil o'r byd). Gwyn eich byd pan sethrweh, y llofruddiwch, y llosgwch, y treisiweh, ao yr ysboiliwch, 11.0 y dywedant ddrygair yn eich erbyn, cr fy mwyn i—y Kaiser-a hwy yn dweyd y gwir. Byddwch waedlyd, ac ynfyd, canya mawr yw eich gwobr yn Germani, oblegid felly y dywedasant am y proffwydi-Bismarc, a Treitschke, a Bernhardi, a Neitxhc-a in 0'1' blaen. "Chwi yw dychryn y ddaear, eithr o ddidJych- rynwyd y dychryn, a phil. beth y dychrynir ef? Ni thai mwy ond i'w fwrw allan a'i sathru gan elynion. "■Chwi yw gelynion y byd I'"

Y GOLOFN FARDDOL

Y GOLOFN FARDDOL (Gan Talfynydd.") SYML LINELLAU COFFA Am y diweddar dad parchus, Tliomaa Evans, Nanty- ci, Saron, Ammanford. Hunodd yn yr angeu Rhagfyr, 1914, yn 63 mlwydd oed. Do, lawer tro teithio'r wlad, Cea hafan llawn cysuron, Dan gronglwyd glyd y teulu mad, Yn Nantyei ger Saron. Er blino dringo fry fro, I i'r annedd ddystaw, Yn'ebrwydd lludd ar ffo Tan wresog des y croesaw. Ar orsedd dderw'r oartre' mad, Hen gadair fawr y teulu, Eistedclai Evana, yr hoff dad, Mor wylaidd yn llywyddu; Dyddorol oedd ei glywed ef Yn aurodd ei helyntion; Didolai wersi a dwys lef O'i yrfa faith a'i throion. Yn araf iawn arwoiniai fi Hyd eirwon ffyrdd anturiaeth 'Dros heulog fryniau ffawd a bri, Drwy ddyffryn eiomedigaeth. Ond ami, mewn hupustweh iaith, Ymgodai fel ehedydd,. o wyll y byd, uwch daith I warwl y nefol froydd. hoff o gerddod llwybrau moes, A meusydd teg dysgeidiaeth; Fel swyddog da, ei egni roea I godi ei gym'dogacth. Os diwyd fu'n gwae'naethu'r byd, Ei grefydd gadd ei orau, wirfodd rodd uberthau drud Yn lion ar eu hallorau. Os crymai gefn dan bwys ei oed, Os traio wnaeth ei yni, Os araf mwy symlldai droed, N es met.hu myn'd i'w dcithi; Nis gallodd byd a'i brofion prudd Galedi dim o'i galon; Ni lwyddodd gwros ei hirfaith ddydd Flodeuo ei "bren almon." Yn nghwmni henaint llesgedd ddaeth, Ac yn eu gwydd blin gystudd Dan deyrn y trindod gwnawd e'n gaeth Gostyngodd haul ei n&wnddydd. Tan welw ser ei axlfyd bu Yn nyddu brau obeithion, lie un oedd d.vchwel i Gorsddu, Ei hen gartrefle'n union. Ond dyfnach suddai'n gwrthddrych cu Dan feichiau ei nfiechyd Bu farw! Ffodd ei ysbryd fry I'w gartref yn y gwynfyd.. Gvvvnebodd 'stormydd daith Yn hynod dangnefeddus; A thrwy y ddu Iorddonen aeth A gweddi ar ei wefus. Gwpl heddyw, gwag yw'r gadair fawr, O'i ehylch mae duon gymyl; Ni chlywaf lais croesawus 'nawr Yn treiddio gwyll y gongl; Dros deu!u seiridl Nantyei Y taenodd angeu dristweh; Ar elor tad a. nhriod cu Dihangodd eu diddanweh. x Daeth vi fforddolion o wir barch Yn dyrfa i'w gynhebrwng; A'r bugail Bowen uwoh ei a.rch Lefarodd eiriau teilwng; Lie dodwvd ef o bob rhyw gur, Tywalltwyd dagrau heilltion; Pob deigryn ir yn tyetio'r gwir, Am hiraeth dwys pob oalon. Os cuddiwyd ef o olwg byd Yn erw oer marwolion; nwadau'n fyw o hyd Yn elw i'w olyddion. Er mudion yw gwefuaau'r sant Fu'n trefnu a chynghori, Yn ngheUotvld dyfnion cof v plant Maent hyglyw draethu. Rhyw ddydd, blodaudyrch bedd ein brawd A Uwyredd, gwnant ddiflanu;. erys glein ^binw

CAIO

CAIO Y GYMDEITHAS DBIWYLLIADOL.—Tri o gymeriadau Cymreig ydoedd testyn y Gymdeithas uchod y tro diweddaf, caredigion "cerdd a chan" Cymru Fu. Darllenwyd tri phapur gwir dda arnynt gan y brodyr canlynol:—"Alun," gan Mr., Evan James, Sexton's Arms; "Tanymarian," gan Mr. Peter Williams, Rock-street; "Goronwy Owen." gan Mr. Griffith John Davies, Ynysau. BIynyddoedd o ym- drech fu einioes yr enwogion uchod; drwy anhaws- derau lawer, nid oedd mantoision beirdd a cherddor- ion y dyddiau presenol yn eu moddiant, er hyny erys en henwau ar rostr enwogion Cymru drwy yr oesau. Fel y gwyddys, cyfansoddodd "Alun" rai o'r darnau barddonol melus-vf a phert yr iaith Gymraeg. Adroddwyd un o'i ganeuon gan Annie Mary Thomas, Cayo, sef "Gwraig y Pysgotwr," a darllenwvd amryw eroill gan y Cadeirydd. Fel cyfansoddwr yr Oratorio Gymreig gyntaf yr enwog- odd Tanymarian oi hun; yohydig o'i donau cynull- eidfaol sydd wedi cael syhv. BArdd enwog iawn oedd Goronwy Owen. ac am Gymru ac Ynys Mon y byddai ef yn hoffi canu oreu. Darllenodd y Cadeirydd etc ranau o'i ddarnau barddonol yntau. a mwynhad mawr oedd gwr^ndo arnynt. Talwyd diolchgarwch cynhes i'r tri brawd am ymgvmeryd a'r gwaith, a diau iddynt tal gwerthfawr am eu llafur. Dyma y tro cyntaf i ddau o honynt ym- gymeryd n darparu a darllen panyT yn gyhoeddus, a theg yw dywedyd nad oes yr un eto wedi gwrthod cymeryd rhan yn y gwaith, pob un yn falch cael yr anrhydedd o wneyd ei ran. Trwy gyfrwng y Gymdeithas yr ydym yn d'od i gyffy?ddiad a. bywyd y genedl. ac i ymgydnabyddu a'i henwogion, eu beirdd, eu llenorion. a'u c'nerddorion, ac ereill, mewn gwahanol gylchoedd. Colled annhraethol i'r genedl "ydd yn codi fydd anghofio ymdrechion y 'ffyddloniaid fu. Bvdd anil gyytadleijaeth gan y Gymdeithas—mae dwy wedi pasio-nodi enwogion y gwahanol wledydd a'r cyfnod y buont byw ynddynt. Chwilio nifer o frawddegau Ysgrythyrol a nodi'r cyssvlltiadau y maent yn perthyn iddo; chwilio allan awduron Hyfrau enwog; nodi cynghaneddion ac aw- duron. ac at ba beth y cyfeiria y farddoniaeth. EniJI- wvn y wobr am yr uchod gan Mr. Sam Morgan, Bedw Uchaí. Y gystadlouaeth olaf oedd-chwilio allan nifer o frawddegau Ysgrythyrol, a nodi'r cvs- sylltiadau. Enillwyd v wobr vn gydradd gan Miss S. A. Davies a Griffith John Davies, Ynysau.

LUMPMTFSAIflT

LUMPMTFSAIflT CVFARFOD cyfarfod dir- wastol brwdfrydig a llwvddiaii j-' iawn yng Nghapel y Bedyddwyr yn y lie uohod nw hu, Ionawr 23ain, o dan nawdd Undeb Dirweatol Glanau Gwili. Y cadeirydd oedd y Parch. B. Davies (M.C.), Uan- pumsaint, a chafwyd araith rymus ganddo ar ddech- reu'r cyfarfod. Y ddau siaradwr oedd y Parch. B. Davies (A.), Llandyssul, a Mr. John Davies, Nanty- rhyddod. Siaradodd yr olaf ar ddirwest o safle'r Beibl, a chyfeiriodd at y modd y cymeradwyir ef yno megis yn hanes meibion Rechab. Cafwyd ante-chiad effeithiol a chvnwysfawr iawn ganddo. Triniodd y Parrb. B. Davies y pwnc o safle gytn- deithasol a chrefyddol. Cyfeiriodd at y pwys a roddir ar ddirwest yn y dvddiau presennol gan wyr blaenaf ein gwlad, a chrybwyllodd am esiampl dda Rwsia a Ffraino yn gwahardd gwerthu vodka ac ah- sinthe. Dywedodd hefyd fori ein byddin yn awr yn un ddirwegtol, a bod y mwvsfrif mawr o'r milwyr vn ddirwestwyr ffyddlon. Peth anghyffredin oedrl hyn. gan fod y werin wedi bod yn coleddu y syniad cvfeiliornus mai nid y dynion porr-u arferai wnevd vmrestru yn ein bvddin. Profodd hefyd fod dir- west yn angenrheidiol i ddadblvgiad Uawnaf ao eangaf v cvnoddfau meddyliol, a. bod diodvdd medd- wol yn milwrio yn fwy un peth arall yn erbyn eu tyfiant. DanFosodd hefyd fM diodvdd meddwol yn niweidio y ovfansoddiad dvnol. ac ei bod o hwys mawr i bawb i gadw ei gvurff vn crysegredig ac mor vieh y medro, canyo ai ni elwir y corff vn deml i'r Ysbryd Glan?" Cynygiwvd oleidlais" o ddmlchgarwch a'r atai-adwrr gan v Cadeirvdd, ao Pihwyd gan Mr. Lewis. Station House. Gornhen- wyd y cyfarfod gan y Parch. — Morris, Ffynon- henri..