Teitl Casgliad: Carmarthen journal and South Wales weekly advertiser

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
16 erthygl ar y dudalen hon
LLITH TWM BAKELS

LLITH TWM 'BAKELS 0 mowid i, wy wedi wherthin mwv rwsnoth ma na wy wedi wherthin os tippin. Tanimarw wy'n credi ma dina ehwt ma'r hen dinker yn cadw mor iach iw achos bod e'n chetto'r doktor wrth beido hifed moddion. Ichi'n gweld ma cal emill i wherth- inad iachis sbo'ch chi'n korko yn ddigon mlan na moddion Doktor Koffin—ichi'n gwbod y doktor mowr ny we'n biw slawer dy. Ma wherthin yn cadw'r koffin bant—see the point mei boys. Wel, mai'n debig bod nhw ar boint dewis diakon- ied-inmets of the loos-box-Iawr sha godre shir Abarteifi. Wthgwrs pan bo serimoni bwysig fel hin mlan ma rhaid cal y masheeneri miwn propper tiwn-stim iws bod un cog yn gwichal. Nawr te, nol fel wy wedi cal ar ddiall ma dwy riwI lowr wedi cal i dabbo Iawr. No shinnaniking abowt it. Boys irfeddi am riwls iw boys riliyust bildins ehir Abarteifi. Nawr te am y riwls:— Nimber I.-Sneb i roi vot i neb na fidd yn eilod o'r stablishmint. Kweit reit. Rhaid bod yn othol- edig. Thats the cheef kwalifikeshon. Diw y rhai By ddim yn eilode ddim yn ffit. Smo nhw'n diall y ffeks ichi'n gweld. Ma rhwbeth miwn bod yn eilod Yn fwy na chal ranrhidedd o dabbo dibs yn ren- vilops bach. Nimber 2.-Sneb i roi vot i berthnase nol y knawd. Men cinllwn i, ma hon yn dda neilldiol, ond riwshap ne gili, wy'n ffeili gweld y point. Pwy wahanieth sy miwn perthinas i roi vot na dvn dierth. Ma rhwbeth yn dowill ofnadw i fi fan hin. Ond dina fe, wy ddim yn diall fowr oboti fanij- ment y stablishmints ma o gwbwl. ochodin Maln well i fi beido rhifigi trw mhel a sibjekt mor ofn- adw o sanktedd a llanw'r loos-box. Be sy wedi bod lawr sha rmung y Distrik Kown- eil yn Abarteifi. Odi lento wedi bod ar y war-path to. Dei, tekiin a'r feUtith iw e. Ie tstoppwch chi, mi gododd y cherman i adel y miting ondofe. Bad sport mei boy. Twm wood not do that. Mi fise Twm wedi rhoi ffoot in the biheind of the disterbers bang, ag nid bwgwth trafeili mas. Gofina di iddi nhw tro nesa i find mas gal gweld os diw hi n bwrw glaw, a gwed wrtho nhw na stim ishe iddi nhw i ddwad nol a gwbod. Wyt ti'n gweiu beth wy n feddwl gwlei. 0 ie, pwy we'r miinber we'n sijesto fod pethe'n blongo i'r Kownsil yn cal i trin miwn pubs. Be sattan iw'r ots am hinni. Pwy wahan- ieth bo nhw'n cal i trin man ny mwy nag miwn shop, ne efel, ne dy bach kappel. Ond dina fe, smo Twm wedi bod ariod yn Tee-Tee ochodin ma .r .kes yn wahanol. Ma nhw'n gweid am y boys ma sy'n Tee-Tees ma rhai ofnadw o ffirnig oboti r sein iw nhw. Ond wharre teg, falle ta ni wedi bod yn Tee-Tee ariod biswn i'n wahanol. Ma Eteddvod fowr yn Pantykrigie whap. On a big skel mai'n debig. Bildin iw PantvLngie Ian rhing Brinhoff- nant a Shinod In. Ichi'n gweld, dina'r marke sy gida Twm i nabod yr hewl. Wel, mi ath yn bishwn fflat iawn ar gomiti'r steddfod ma. We'r consern i fod yn dwylo'r jijis erbin Martsh y sevnth. Mi droiodd Twm i Almanak Ffransis Mwr, a se chi'n y man na, we'r hen Mwr yn gweid ma dy Seel we'r sevnth i fod. Mai'n debig ma almanack lline we gida'r oomiti. Stim dowt. Sna i'n gwbod odi hi'n wir i lot o foys i ddwad a woking-stix i'r cwrdd dy Seel gal i rhoi nhw i'r jij. Ma rhai am hinto tiv clo, ond stim sikrwydd ochodon ma rhaid rhoi beni- ffit of the dowt i'r cistadleiwir*. Rhowch whit pan bo steddfod 'to ooys, a mi halith Twm fenkid rhen Mwr ichi. Ma. rhiw gintach oboti rhiw organ sha Niw In Penkader, ond ma well gida Twm ichi'ch hinen i ffeito'r kes na mas, wath ma un point na smo Twm yn galler cidweld oboti fe. Smo'r hen dinker yn leiko gweid gaer i stoppo neb i neid i ore i fiw, a dwy ddim yn meddwl bidd yr hwrJi gwrdi fowr gwath o'i iwso. Wthgwrs chi sy i watcho fod e'n cal i iwso'n Teit. But that a diffrent mattar. Odi ledis Penkader yn smoko shigaretts. I dont think so. Na, da nhw'n meddwl mwy na hinni oboti gal anale bach sweet. Tano matohis ma nhw ar ol dwad mas o'r kwrdd er mwyn cal gweld faint o'r gloch iw hi. Lwk heer ledis. m dyoh chi nm gal gwd smok, minnwch bob i bib glai yn iawn ai smoko nhw upseid down fel Missus Luvell. Dina biskotwirs yn iawn sy sha Penkader. Stim ots pun a criadiried yn mofiad ne criadiried yn hedvan. Bacho nhw bang. Un joker yn dwad nol o biskotta. Rhoi'r ffinnen ar bwys y bildin. Y mwydin yn hongian wrth y lein ag yn shiglo gida'r gwint. Missus GIwck GIwck yn dwad heibo ar i thravel a'r mwydin yn mind o'r golwg. ond ffeilodd y masheen wye a mind o'r golwg sbo'r ffisherman wedi gneid sleit opereshon. Boy yn piskotta Yn y Tweli; Fowr o shap ami, Wedi dibenni. Y ialen yn pwyao Ar bwys y ty, Mwydin yn hogian Wrthi hi. Glwck, glwck dwad beibo, Llinki fe, Champion pi&kodin On'te. Mi fiodd rhen Jak Drefaldwin fel gwedes i wrth- och chi heibo LLANDDEISANT ar bwys Langadock. Lie baoh iw Landdeisant heb rhiw bwer o hinodrwidd oboti fe, ond hefid mai e'n hinod miwn llawer i istir. Wn i ddim beth neithe Cimri i gadw dinion yn fiw ombai'r jappels. Ma jappel yn Llanddeisant o'r enw Twmllannan, ne rhiw enw yn swno'n debig i hilla. Run peth iw hi fan hin a miwn manne erill-kick-or preeoher. Sna i'n gwbod le wedd Jak yn dachre'r stori ne. Dango wy'n wedi credi iddo fe olrain ache'r row at risreilied a'r llo oir, ond ta beth am hinni, ena i'n cofio'r stori ond o hanes y balot. Fan ny dach- reiodd y bol yn reit. We rhaid cal balot gal gweld os wedd chuck owt i fod. Nawr we dwy rijmint ar y mas-un gida'r prigethwr a'r llall ffor arall. Sna i'n gwbod pwy we'r kaptens nei, ond we d-- gwd ffeiters bob ochor. Shels fel J'ak Jonsons y Jermans yn ffleian sbo Langadok yn ole i gid. Wel, we rhaid oal popeth yn spik an span, a mi hiriwd balot box o sha Landuvri. Nawr we rhaid i'r box lando nol yn Landuvri erbin bore dy Lleen. We'r hen fox yn mind nol o'i gihoiddad fel prigethwr, dim ond bod i fola fe'n wahanol. Bola gwag yn mind a bola gwag yn dwad nol we gida'r box. Deer mowr dina ffleian oboti cin y lekshwn. Canvas wrth y filltir. Kloffion, deillion, midion, kl wyf- edigion, biddarion,-wn i ddim a we rhai gwahan- glwyfis he&d, yn dwad i'r lekshwn. Dima lie we'r balot box yn y vestri fel rhiw sknffold-grogi yn dishkwl y bol i agor. Bore dy Seel wthgwrs wedd y Waterlw i fod a Welinton a Napolion i gwrdd a'i gili. We un feniw yn wharre rhan yn y ffeit hefid olo. Sna i'n gwbod pun a suffraget wedd hi ne beido ond stim ots am hinni. Wei mi wedwd bore 

0 EDWARD RICHARD

-0 EDWARD RICHARD Un o brif bechodau cenedl y Cymry, fel cenedl- oedd ereill, yw anghofio ei hanes. Dvna'r rheswm fod Moses yn gosod cymaint o bwys ar gadw gwyl- iau Iuddewig, ac yn rhoddi y fath siars i Israel cyn ei farwolaeth, yn ol Deuteronium. Dyna'r rheswm j ceir cyfeiriadau mor ami yn Llyfr y Salmau at y gorphetiol. Dyna'r gwahaniaeth hefvd rhwng cenedl waraidd a chenedl anwaraidd. Y mae un wedi cofnodi hanes y gorphenol a'i gadw, a'r Hall wedi esgeuluso hyny. Dyna un amcan cynal gwyl yn Ystrad Meurig ar y dydd diwcddaf o Orphenaf yn 1914 yn goffadwriacth am enedigaeth yr enwog Edward Richard, sef cr mwyn ein hadgofio am yr y3golhaig disglaer, y dyngarwr hynod, y bardd tr. Ientog, ac un o oreuon cenedl y Cymry yn y lofed ganrif ym mhob ystyr. Cafodd ei eni a'i fagu, ym mhentref bychan Ystrad Meurig, o rieni tlawd. Dilledydd oedd ei dad", o'r etiw Thomas; ac enw ei fam rinweddol oedd Gwenllian. Cadwent fath o d-afarndy bychan, He v cawsai teithwyr trwy'r lie anghvsbell yna ddiod a y lluniaeth ar eu taith. Rhaid bod y rhieni hyn yn awyddus iawn am i'w plant gael mantcision addysg; oblegid yr oedd Abraham, eu mab hynaf, yn aelod (undergraudate) o Rydychain pan syrthiodd yn farw dros Graig Clomenod pan ar ei wyliau: ac er fod hyn yn siom chwerw i Thomas a Gwenllian penderfynasant anfon Edward i Ysgol Ramadegol Caerfyrddin, o dan ofal Mr. Madox, ar ol colli et; binivvl Abraham. Yr oeddynt yn sicr a diymod"; ac y mae mil- oedd, erbyn hyn, wedi eu bendithio trwy ddyageid- iaeth Edward Richards, yn tvstio na bu eu llafur yn ofer yn yr Arglwydd yn eu gwaith yn rhoddi manteision addysg i Edward. Yr oedd Edward Richard yn hoff o astudio ei hun a dysgu eraill. oblegid cawn iddo gychwyn ysgol ar ei gyfrifoldeb ei hun yn Eglwys Ystrad Meurig pan oedd tuag ugain oed. Yr oedd hefyd yn ddyn o gymeriad rhagorol. Yn yr oes oerllyd hono ar grefvdd, arferai ddechreu ar ei waith I meddyliol trwy offrymu gweddiau yr Eglwys yn un-ol a'i threfn. Pan deimlodd nad oedd yn alluog i wneud cyfiawnder a'i efrydwyr torodd i fynu'r ysgol ar unwaith, gan eu hysbysu nad oedd yn ddigon dysgedig at ei waith. Yna penderfynodd godi am bedwar o'r gloch bob boreu. haf a gauaf, am ddwy flynedd, i astudio yn Eglwys Ystrad Meurig. Cymerai 'r drafferth o deithio i lawr i Lanarth at y Parch. John Pugh, Motigido (tua 30ain milldir o Ystrad Meurig), er mwyn caeJ hyfforddiant yn y Roeg a'r Hebraeg. Pan ail gychwynodd Edward Richard ei ysgol aeth son am dano yn fwy nag hyd yn oed o'r blaen fel dvsgawdwr, a daeth mwy atto i gael eu dysgu. Credaf mai ei esiampl ef a son am ei waith da yn Ystrad Meurig gynhyrfodd y Parch. Thomas Oliver, Periglor Dudley, gwr genedigol o Blwyf Lledrod, i wneud ei ewvllvs yn 1745 i waddoli'r Ysgol Rvdd yn Swyddffynon. Er nad oedd ei ewyllvs wedi ei Ilawnodi ganddo rhoddes ei weddw yr eiddo at waddoli yr ysgol yn SwvddfFynon ar gais John Lloyd, Yswain, o Ffos y Bleiddiaid: a thrwy ei gymeradwyaeth y cafodd Edward Richard ei benodi yn athraw ar yr ysgol waddoledig newydd. Trwy hyn llwyddodd i gasglu peth eiddo trwy fyw yn gynil a chynorthwy ei garedig fam Gwenllian. Ond nid er mwyn casglu cyfoeth yr oedd yr athrnw yn cynilo: ei amcan ef oedd gwaddoli ei ysgol ei hun. fel y cerid ei waith ymlaen ar ol ei ddydd. Gwnaeth ei ewyllys i'r nerwvl hwn. Daw ei ben- derfyniad i'r amlwg yn ei waith yn gwneud ei ewyllys flynvddoedd cyn ei farwolaeth'. v. VT1 pi chvwiro o flwvddyn i flwyddvn. Rhoddes ei holl eiddo at waddoli ei ysgol; a gorchymyriai rami hyd yn nod ei ddillad a'r bwyd fyddai yn y ty, rhwng y tlodion. vn ofalus. Ar ol ei ddvdd v daw amcan pob dyn i'r golwg, fel rheol. Wrth sylwi ar Ddafvdd Frenin yn evsetrru y cvfoeth cafodd trwy ei ryfeloedd at eodi'r Demi fe welwn reswm dros y dvwediad ei fod ef yn wr wrth fodd calon DlI. Felly am Edward Richard yn cvsegru. nid yn unigo ei hun t'i delentau disglaer at wasanaeth addysg uwchraddol i'w bobl, ond hefyd ei holl enillion. Dyma Gymro wrth fodd cnlon Duw, mi grednf, ac yn teilvnmi llawer mwy o sylw yn y d>"fodol nag yn y gorphenol. fel prif ragflaenydd addyse uwch. radol yng- N-phvmru yn y 18fed Izanr;f.- (Y Parch. T. Meredith Williams, B.A.. ficer Llanddewi-Aber- arth. yng "Ngheninen Gwyl Dewi.")

BWRDEISDREFI CAERFYRDDIN

BWRDEISDREFI CAERFYR.DDIN DIM ETHOLIAD, YSYWAETH! XIan Mr. Llewelyn Williams, yr aelod Radical- aidd dros Fwrdeisdrefi Caerfyrddin, newydd gael ei benodi yn Gofiadur, lieu Gofrestrvdd (Recorder) dros Gaerdydd, ac o ganlyniad y mae yn rhaid iddo ymddiswyddo fel aelod seneddol cyn cael etholiad newydd. Ni rhaid iddo golli y swydd uchod pe teflid ef allan. Ond rhywsut neu gilydd, ni fydd etholiad; ni ddaw yr un Undebwr allan yn ei erbyn. ysvwaeth. Y mae rhyw truce (rhyfelbaid, attal- iad arfau, cadymblaid, byrgynghrair) wedi ei benderfynu rhwng yr UndebwjT a'r Radicaliaid tra parhao y rhyfel bresennol. Gresyn o beth yw hyn, am fod Eglwyswyr Caerfyrddin a Llanelli yn bendcrfynol o'i wthio allan," 08 yn bosibl, am ei fod mor elyniaethus at Hen Eglwys y Cymry. Cyfle ardderchog y dyddiau rhain yw ei wthio allan." am fod y Radicaliaid wedi gwneyd cawl yn nglyn a'r rhyfel bresennol-dim milwyr yn barod, dim dillad i'r "recruite," dim gynau i saethu y Germaniaid; ie, fel dywed Blatchford yn y "Weekly Despatch, ein milwyr goreu wedi eu lladd am nad oedd genym ddigon o filwyr i ymladd a'r p;elyn! Gwarthus, dywedaf. Meddvliwch! 120,000 o'n milwyr Prydeinig yn ymladd yn erbyn 600,000 neu 800.000 o'r Germaniaid! Pe byddai Radicaliaid Caerfyrddin a Llanelli yn darllen yn wythnosol llithiau y gwr enwog. Robert Blatchford, ni fyddent mor barod byth mwy i rodii eu pleidleisiau i'r Radicaliaid; a bydded i bleid- leiswyr y ddwy dref gofio mai y Radicaliaid oedd mewn gallu pan dorwyd allan y Rhyfel fywaf a welodd y byd erioed! Yr wyf yn cydnabod gyda gofid bod yn ddrwg genyf nad oedd etholiad yn ein bwrdeisdref, am nad wyf yn foddlawn i unrhyw aelod seneddol gael ei ail-cthol heb wario ychydig o'r arian a dderbynia mor rhwydd (£400 yn flynyddol) o logellau gweith- wyr tlawd ein gwlad*! neu ynte yn rhoddi Swm go dda i'n Hysbyttai neu ein Soup Kitchens." Pan ddaw yr Etholiad Cyffredinol, yr wyf yn gobeithio y daw y pwnc pwysfawr hwn, sef talu yr aelodau seneddol £400 yn flynyddol o logellau gweithwyr tylawd ein gwlad, pan y mae y bwydydd, y rhentydd, y glo, etc., yn cedi mor enfawr, ac ennillion y gweithwyr (oddi ambell i eithriad) yn sefyll yr un man. Mae talu y pedwar cant pun- noedd hyn i'n seneddwyr yn flynyddol yn warthus i'r eithaf. am fod lluaws o honynt yn dal swyddi bras ereill, ao yn gwneyd cann-oedd o'u private practice fel cyfreithwyr. Ie, y mae lluaws o'r seneddwyr sydd yn derbyn y pedwar cant punnoedd hyn o logellau gweithwyr tylawd ein gwlad. yn werth eu miloedd! ie, rhai yn "millionaires"! Cywilvddus, dywedaf, a "chofia y geilw Duw di i'r farn am hyn oil," am dv fod yn ysbeilio gweithwyr tylawd ein gwlad. Och! for shame, dywedaf. Nid appel yw yr uchod at Undebwyr yn unig ( y maent hwy yn foddlawn "aberthu" v Dedwar eant nun- oedd). ond it Radicaliaid Prydnin Fawr. Dvhun- wn fel gweithwyr o bob lliw yn yr Etholiad Cyffre- dinol, neu o dan draed y byddwn eto.—Ydwyf, etc., MTRDDINFAB.

CASTELLNEWYDDEMl YN

CASTELLNEWYDD-EMl YN PHIODAS. Yn Nghapel Bethel, y lie uchod. dydd Tau, yr lleg misol, unwyd mewn glan briodas Miss Elizabeth A. Thomas, Green House, Glynarthen, a Cadben D. Thomas, Penwern, Llangranog. Cyf. lawnwyd y seremoni gan y Parch. J. Green, B.A.. Twrgwyn. yn rnhreaenoldeb Mr. James Jones, cof restrvdd. Rhoddwyd y briodasferch ymaith gan ei brawd. Mr. D. S. Thomas, tra y gwasanaethai Mr. E. J. Thomas (brawd y priodfab) fel y "gwr goreu." Y morwvnion priodas oeddynt Misses Florence Eyans. Rhaiadle, a Mary E. Thomas, ehwaer v bri-odasferch. Ymadawodd y par ienanc yn v pryd- nawn gyda'r gerbydres am Abertawe a manau ereill i dreulio eu mis mei. Dymunwn bob llwyddiant, a dedwyddwch t'r par ieuainc hapus. Gallwn nodi fod y briodasferch yn un o dair chwaer svdd wedi priodi a'r rhai o'r un cyfenw (style), ac eto heb fod yn perthyn. Nid yn ami y digwydd hyn.

EISTEDDFOD GWYL DEWI LLANGELER 1915

EISTEDDFOD GWYL DEWI. LLANGELER, 1915 BEIRNIADAETH AR Y FARDDONIAETH. (Gan y Parch. S. A. Thomas, B.A., Maesymynis Vicarage, Builth Wells). Y PENILLION: CREULONDERAU'R ELLMYN, NEU'R GERMANIAID." Ymgeisiodd wyth ar y testun hwn, a dosrennir hwy i ddau ddosbarth, cyntaf a thrydydd. Dosbarth 3—"Teg yw treio," "Homo Bach," "Bi iwsion o fwrdd y brvsiog," "Refugee," 'Leman," "Belgiad," "Dagrau, Awen." Dosbarth I-'Pro Patria." DOSBARTH 3. Teg yw treio.—Cywir o ran corfan, aeen, ao odi, ond tra anghywir o ran cystrawen neu ramadeg. Nid oes enw (noun) i flaenori y rhagenw "dy"- "dy fwyniant," yn y penill blaenaf. Rhydd y cys- tadleuydd hwn sain a sillebiaeth wahanol i'w Gym- reigiad o Louvain. Ceir "Lwfain" ddwywaith ganddo a "Lwfan" unwaith; yr olaf sydd gywir yn ol y Ffrangeg; yr aoen ar y sill olaf a'r a yn hir sain yn odli a "man" a "tan." Dwy linell dda yw— A'r Almaen ddigydwybod Yn brolio'i dysg bob awr." Gwell genym gan yr ymgeisydd hwn, er ei gwallau, na rhai o'r lleill. Cymer olwg ry gyfyng ar ei destyn. Homo Bach.—Cywir o ran odi, ond diffygiol ei hacen a'i chorfan mewn rhai manau. Y mae y penill cyntaf yn wallus a chymysglyd iawn. "Ai dyn yw?" meddai yn ei linell flaenaf oil, ond ni ddywed enw oenedl y dyn yma o'r dechreu i'r diwcdd. 0 ran hyny dim ond "Ellmynig wg" geir gan "Teg yw treio" hefyd i ddynodi ei destyn, ag eithrio'r penawd, a sylfon anghywir yw "Ellmynig wg" i'r berfau sy'n canlyn. Dengys "Homo Bach" gryn ddiffyg chwaeth mewn mwy nag un engraifft, ac ymhoffa ormod mewn ymadroddion yn cynwya "adyn," "ellyll," "ang-henfil." a "Gehenna. Ffy'r awen o arogl brwmstan ao ellyllon! Briwsion o fwrdd y brysiog.—Lied sych a dirin- wedd yw'r "briwsion" hyn. Can ryddieithiol yw hon, ond difai o ran mydr ac odl. Anghywir yr ansoddair "gwerdd" i "maes,gwyrdd yw'r maes. Beth feddylir wrth "waed digledd?" Di- chwaeth a dibwynt yw'r fath ymadroddion a "eirias enehyll wreichion,?' "ufferneiddfo," "ellyllon," "seirff," etc. Sonia'r "Brysiog" yn ei benill cyntaf am "werin dan law gormes," ond ni ddywed pa werin. Arfera'r gair "Ellmyn" fel petai yn y rhif unigol, ac nid lluosog,—ond syrth bron yr oil o'r ymgeiswyr i'r amrvfusedd hwn. "Allman" neu "Almaenwr" yw'r rhif unigol. Gwallus yw'r gys- trawen yn yr ail benill. Refiigee.-Can dra difai o ran ei saerniaeth, oDd cyffredin, a sawr henaint arni. "Sy'n" a "sydd" yn dechreu dwy linell ddilynol. Llinell ag ol newyn arni yw "Ar y civilians cu." Arddengys y cys- tadleuydd hwn ddiffyg chwaeth yn ei ymdrech am effaith, drwy ddefnyddio geiriau fel "gwaedgwn," f'cythreuliaid," etc. Prinder awen achosa eiriau eroh fel yna. Leman.—Can led ddof a diafael, ond pur rydd o wallau. Y mae yma argraff teimlad gwneud; ond rhagorol yw'r owpled- "Fel Pharisead mawr y rhed At wledydd byd i'w hannerch." Nid hapus mo'r linell 'Mal gwylan rhwng yr eithin.' Y 17onnau neu'r creigiau yw cynetin le y wylan, ac nid yr eithin; ond eisieu odi i "oethin" oedd ar Leman, ao "eithin" seiniai oreu. Camarfer of 'Ellmyn" fel y lleill, a cheir y gair Saesneg "Ger- man" ganddo ddwywaith yn lie "Allman" neu "Almaenwr." Belgiad.—Prif fai y penillion hyn yw anystwyth- der, hyny yw, oorfaniad ac aceniad gwallus rhai o'r llinella.u. Er engraifft — Yn yr lulniyn lloerig yn herio yr lor"; "Wermod ei malais, yw ei diod &'i bwyd"; "Methrir anrhydedd o dan draed ei dv irod"; I 'h "Eglwys gadeiriol yw hoff-nod eu magnelau"; "A'r colegau danbelir yn chwilfriw man"; I wasgaru alaeth wrth drengu ei hun." Defnyddia "Belgiad, yntau, y gair "Ellmyn" fel yn y rhif unigol. Gair salw, diystyr yw "gwyllt dcml." "Ltef igwaed syddi yn gweiddi"Llef gwaed sydd yn llefain" fuasai'n iawn, e.g., "Lief un yn llefain yn y diffaethweh." Y mae yna gryn gryfder a sylwedd yn y gan hon, ac ynddi lawer ergyd hapus. Dagrau Awen.—Pe cymerasai'r bardd hwn fwy o ofal, buasai yn uwch yn y gystadleuaeth, ond gadawodd wallau pwysig mewn gramadeg i lithro i mown i'w gan, yn neillduol i'w benill cyntaf, yr hwn sy'n benill da o ran ei naws a'i syniad. Ni ddwg enw awdwyr y "creulonderau" i mewn i'w gan o gwbl. Andwya'r gwall hwn ac amherthynas cnw (noun), rha-genw, a berf yr holl gerdd drwyddi. Rhyddiaith noeth yw "Ni feddant barch at undyn." Diweddir a chwpled gwych— 0 waed a llwch eu dinistr hwy Tyf daear newydd Duw." Nid iawn yw disgrifio cledd fel yn malurio- "Maluriwyd ei hamddiffynfeydd A magnel, gwn, a chledd." Hoffwn naws a thrawiad y gan hon. D06BARTH 1. Pro Patria.-Cerdd bur difai yw hon-tin lefn yw—rhy lcfn-a melus i fesur. Nid yw hi mor afaelgar ag y dymunem, ac hoffem ynddi fwy o rym a rhwysg yr awen wir. Rhyddiaith lom yw llinellau fel hyn: "Mao yn angeu'r gwan a'r cryf"; "Yw'r eglwysi tlwe dinam" "Gan gydwladwyr annwyl lion." Aneglur yw'r syniad yn y llineIl- "Er cymodi traia y byd." Gwan iawn vw'r penill olaf, oud ceir ergyd pur dda yn niwedd y trydydd penill- "Pwy a wyr sawl beddrod newydd Dorwyd yn ei daear gu." Er ei diffygion, y mae'r gan hon yn dra rhydd o wallau, ac felly i "Pro Patia" y dyfernir y wobr. ENGLYN-" Y TORPEDO." Ceisiodd naw o feirdd feistrol"r "torpeelo"—ffyr- nig offeryn-ag englyn. Llwyddodd rhai ond lladd- wyd y lleill! Rhenir yr ymgeiswyr yn yr ymdreoh danforawl hon i ddau ddosbarth-eyntaf a thrydydd. Nid oes deilwng o ail ddosbarth. Yn Nosbarth 3 y mae "Pysgotwr," "Yn y Rhyfel," "Ysig wr o faes y gad "—tri cnw ar un dyn, na chamsyniwn; "Gwawr"—"Un o Adar Cwmtvdu": "Un o glan afon angho' O.Y.-Daeth englyn E 5" i law yn Thy ddiweddar, felly ni roi'r beirniadaeth arno. DOSBARTH S. Pysgotwr. Y mae gan hwn waUau cynghaneddol yn esgyll ei englyn. Mewn drwg o'r golwg mae'n gwaa, Llongwyr dry yn llaw angau." Cyfranoga'r "w" yn "gwau" o natur cynghanedd sain, ond heb "w" yn ateb iddi yn "golwg." Y mae'r 'w" yn llongwyr" yr un modd heb un i'w hateb yn y frawddeg "llaw angau." Yn y Rhyfel.—Englyn cywir ei gynganeddiad, ond afrwydd ao aneglur. Veigwr o faes y gad.-Gwan iawn! Gwawr.—Cywir o ran cynganeddiad. Englyn pur ddisgrifiadol, ond dichwaith yr ymadrodd "daclus declyn, no eiddil yw'r llinell olaf, Prin iawn yw ei bapyr. Nid oes newyn eto yn y wlad-newyn papyr,-ond gallem feddwl fod. Un o Adar Cwmtydu.—Nid yw'r aderyn hwn yn hedfan yn uchel iawn. Y mae cyrighanodd llinell olaf yr englyn hwn yn wallus, a'i syniad mor an. eglur ag un o'r "drychiolaethau" y ironia am danynt. Prin yw papyr gan y prydydd hwn hefyd ni grodwn. Un o glan Afon Angho'.—Y mae llediaith ar ffug- enw hwn! Nid oes wall vng nsrhyniranedd rr englyn yma, ond niwlog ac aneglur yw ei syniad. Beth olyga wrth "ddelltol len"? DOSBARTH 1. Yn y dosbarth hwn ceir "Mab y don." "Dal IIti," "Gymro," "Jellicoe." Mam y don.—Anghywir ei linell gyntaf-"Pwy pdwyn y tropedo"-o ran ei chynganeddiad. Ni eill fod yn gynghanedd lusj, ac y mae y bai "Rhy debyg" rhyngddi a bod yn gynghanedd draws. Buasai'r hnell yn gywir fel hyrf: "Gyflymed yw'r torpedn." Englyn "Mab y don" yw'r goreu o'r tri onihai'r brych hwn. Amhosibl ini wobrwyo llinell wallus, ond ymgvsured yr ymgeisydd hwn; y mae Homer hyd yn oed yn hepian ambell waith. "DaJ ati. "-Englyn rhagorol gan law gyfarwydd. £ g.y, t0styn -1 fown wrth ei ac nid yw Ci daofnnuid yn ddigon clir i'w awpfrymu. J fllIicop. Englyn pur feistrolgar eto, ac iddi'r un bai ag a berthyn i'w ragflaenvdd. Fel v trellid disgwyl oddiwrth Briflywydd y Lynges (?'), gan "Jellicoe," v ceir v deffiniad agosaf o'r gwrth- ddrych. Gwobrwyer ef yn oreu. Ar air a chydwybod, iA.HHI4.TDD.

HWNT AC YMA

HWNT AC YMA (Gan "Teithiwr.") Dydd Sadwrn diweddaf, cawsom ein hunain yn LLANDELILO-FAWR, yr hon dref sydd yn gyrchfan i'r cannoedd y dyddiau hyn, am fod byddinoedd y Yeomanry yma yn cael eu haddysgu, ac nid oes gwell lie yn Nghymru benbaladr nag sydd yn Mharo prydferth Dinefwr at y gorchwyl hwn. Hynod darawiadol y canodd y diweddar "Dewi Awst" am yr ysmottyn prydferth hwn:- 1'r swynol lie 'splenydd, prif ddarlun y broydd, Yinbyncio wnaf beunydd mal 'hedydd yn wir; 'Does man ar ddaear na mor swynol is wybren, 0 dyma fraf Eden y frodir. Dymunol yw'r awel, fain deneu fwyn dawel Ar ben y bryn diogel, man uchel mwyn yw; Chwareuais yn siriol, do, oriau mad hwyrol, Lie denol hynodol iawn ydyw. Pa dafod na chanmol yr Eden hyfrydol Wrth rodio'n hamddenol drwy ganol ei gwig; Mae rhyddid i ungwr i fyned i bob cwr, Dinefwr sydd noddwr boneddig. Mae'n fendith i'r ahach gael rhodio'n ddirwgnach Mewn maes heb oi harddach na'i iachaoh yn wir; Mae yma lochesau mynwesol mewn eisiou, A chonglau, a deildai a doldir. Hen Eglwys Sant Dyfi sydd yma'n ymgrymu, Lie clywir pregethu yr Iesu a'i groes, Lie bu ein cyndadau yn plygu eu gluniau, Da i ninau eu henwau a'u heinioes. Wrth droed yr hen Eglwys ar hyd ryw baradwys, Mae'r llygaid yn gorphwys ar wiwlwys deg le; Hen Dywi fawreddog, wyt fyth yn odidog, Meillionog dolenog dy lanau. Trigolion Llandeilo wnant ddyfal ddefnyddio Y Pare hwn i rodiaw yn llaw-law yn llu, A d'wed rfonc bobol 'does fan mor "serch hudol," Na. dol mor rhagorol i garu, etc., etc. Ar ol darllen yr uchod, ca y darllenydd ryw am- gyffred am y Pare prydferth hwn sydd mor atyn- ladol i ymwclwyr yn yr haf, ac wedi gosod Llan- deilo yn hoffus fan i lu o foneddijjion a boneddigea- au i ymneillduo, ar 01 gwneyd eu ffortun yn eu gwahanol fasnaohaeth. DDERWEM-FAWR. Pentref bycha.n yn mhlwyf Llangathen yw yr uchod, ae yma y trigiana y gwahanol grefftwyr sydd yn angenrheidiol i wneyd y creadur o ddyn yn gysurus yn y byd a'r bywyd hwn; ac yma y cawn y cofrestrydd yn mherson y doniol a'r talentog Mr. Morgana, o'r Broad Oak House, sydd a'i gyfrifou cywir am enedigaethau a marwolaethau y dosbarth. Yr wythnos ddiweddaf taflwyd y ne i brudd-der dwys drwy i Mr. Thomas Griffiths, y gof haiarn, roddi terfyn ar ei fywyd drwy saethu ei hunan, ac efe yn 63 mlwydd oed. Yr oedd ein cyfaill yn un o'r cymeriadau goreu, bob amser yn dawel a di- dwrw,. yn barod bob amser i wneyd daioni i bawb. heb feddwl un adeg i wneuthur drwg i neb pwy bynag. Beth' a'i arweiniodd i gyflawni y fath weithred sydd yn aros yn ddirgclwch, gan ei fod mewn amgylchiadau dymunol. Cynhaliwyd treng- holiad ar y corff gan Mr. R. Shipley Lewis, crwner, a deuddeg o reithwyr, yn cael eu blaenori gan Mr. Ebenezer Griffiths, Cadfan, ac wedi holi y gwahan- ol dystion, dygpwyd y rheithfarn i'r weithred gael ei chyflawni gan yr ymadawedig pan mewn pang o isolder ysbryd. Mae y cydymdeimlad mwyaf yn cael ei arddangos gyda y weddw, y plant, &'r perthynasau oil yn y gofid blin hwn. iiUKKB, BRiiXJHFA. Deaiiwn fod eisteuUiod ar raudeg eang i'w chynal yn y lie hwn yn fuan, a phropiiwydwn, yn ol y rhaglcn, mai "da iydu bod yno." Yr arweinydd toi y dydd fydd y i'arjh. D. Curwen Davies, Pontargothi, ac y mae ei enwi ef ar unwaith yn ddigon o faichniaeth na fydd neb yn bruddglwyfus ¡ yn y lie, ond pawb wrth fodd eu calon. Mantolir y cantonon gan Mr. John Walters, Llandeilo a gwyddom am dano ef VB blwvddi W.11^1. fr,U "J "1w4 "& glorian ef a'i linyn mesur wedi dal prawf arolygydd y mesur a'r pwysau, fol na raid i nob wangaloni mown modd yn y byd. Ca yr amrywiaeth hefyd sylw gan y llygad-graff, Mr. T. D. Thomas, Westfa, Nantgaredig, gwr cyfarwydd a-r gwaith, enillydd gwobrau lawor, weJi cipio y lJawryf ddwseni o weithiau gyda rhwyddineb. Gwyddom na wna efe gam a gwr yn ei later. Llwyddiant ddilyno pob ymdrech o ciddo yr Horebiaid. Os iaoh a byw a fyddwn I Horeb awn ar hynt Er gweled hoff wynebau Adwaenem amser gynt; Cawn wrando Curwen ddoniol, A Walters yn ei hwyl, A'r Westfa a'i ddifyrion Yn lloni gwyr yr wyL

NODION OJLANUWNI

NODION OJLANUWNI Gosodwyd yr hyn oedd farwol o'r diweddar Sarah Goitre' 1 orphwys yn nghladdfa Noni dydd Meroher y 3ydd cyfisol, dan arwyddion o alar cyfiredinol. Nid ydym jn adwaen neb wedi dioddef am gynifer mor faith o flynyddoedd, a hyny mor ddirwgnach a Sal y Goitre. Yr oedd n ddynes oleuedig, ac yr oedd ei hymddiddanion .a foddiod gras" bob amser i'r ymwelydd, ao nid rhyfodd iddi gael angladd tywysogaidd. Gwasan- aethwyd ar yr aehlysur gan y parchedigion an- ynol. Dr. WillianV^, D.D., ei gweinitdo^ D James, Rhydybont, a Spencer Jones, B A. Aber- duar. Y galarwyr oeddent^-Mr. a Mrs. D Jones Cwmgw-enffrwd, ao wyre3; Mr. a Mr,. Thomas Jones C.C., N.nant, ac wjrion; D. C. Jones a John Jones Goitre, 8ef pulwar mab a dwy fero'11- yn-nghyfraith. Cydymdeimlir yn fawr a hwynt. ci GwaH: Wrth ysgr.fenu am farwolaeth yr uchod yn ddiweddar ryw fodd neu gilydd gadawsom allan enwau teulu parchus y Cwm. Maddeuoo y teulu bach parchus hwn i'r y^grifenydd, yr hwn oedd mewn ychydig frvs ar y pryd. Dydd Mercher, y lOfed cyfisol, ymgasglodd torf i dalu eu cymwynas olaf i Elizabeth Davies, Llwyn- »las (gynt Felinfach). Yr oedd wedi cvrhaedd vr 7" i° IT' a-° W°r!l bod -vn lin 0 lelodau ffydd- lonaf Cnpel Noni or y71 ieuano. Un 0 blan\ ri'nHwn TiEhZa (t7lu 0nw°^ a pharchua Llanllwni y dyddiau gynt). Ymsefydlodd hi yn y Fehn yn ymyl e, hen gartref, a gwelodd ei theulu oil vn ei gadnel yn Hniwl y elyn a. bu yno yn wng am dymor hydnes iddi fyned at Mrs. Thomas, Llwynglas, i dreulio ei dvddiau olaf, yr hon fu yn hynod garedig iddi fel ei chyfnither. Uadawodd diu frawd a ehwaer ar ol. Claddwyd hi yn nghladdfa hynafol y Llan, pryd y gwasnnaeth- wvd gan y Parch. J. Davies. y ficer. a'r Parch. D. Williams. Noni, yn y ty. Heddwch fyddo i'w llwch Gohebydd 8deg yr °gyT Pyfth -1ftt

GLYMARTHEH

GLYMARTHEH CYMMAXFA GA-Nu.-Daetli yr wyl flynyddol I bwysig hon o gwxnpas dydd Mercher, y lOh-d cyhsol. Cafwyd hin sych dymunol, ao ymgynnull- odd torf fawr j r llo fiildiroedd lawer o bob oyfeir- iad, 1 Jerusalem, Anmbynia, deheudir Ceredigion, fel T llanwyd oa^el eang y Glyn hyd y oyrrau, yii artx>mg yn yr hwyr. Yr arweinydd eleni ydoedd y oerddor enwog, Dr. Caradog Roberts, Rhoi, ger Kuabon, a gwnaeth oi ran mown modd godidog. Cafwyd cyfarfod ir plant yn y boreu, a ohafwyd canu rhagorol ganddynt. Yn y prydnawn a'r hwyr cafwyd cyfarfodydd lluosog iawn i'r rhai mewn oed. "Dnw7 MmryW ° d £ uaU/ rghyd &'r ddw^ anthem, Duw Mawr y Rhyfeddodau Maith" (J H. ^°KTt» ^UwBt> la "° Flaen Gorseddfaino lor J Nef (J. H. Roberts, Mus. Bao.). Yr oedd t canu yn deilwng o ganmoliaeth o'r doohreu i'r di- 'H'dd, end am gyfarfod yr hwyr yn arbenig dvwed- (xid yr ftTweinydd ei fod yn un o'r oyfarfodydd g-oreu y darfu iddo ef arwain ynddo erioed. Dichon r yn rha-on tr f-rfftrf°d y prydnawn mewn Z Jn7- Cf?n'„a >'r arweinydd a'r cantorion wedt d od 1 ddeall eu gdydd yn fwy trwyadL C5af- P-ntlm^ n1 yrVTt0d djdd gan y Uywyddion, F?'nn u8' Glyn; D" D' Davies- Beulah; D. I-vans, D.D., Hawen; T. Eynon Davies, D.D Llundain a Mr. P. Davies (An Mvrnar.hl A Vu» porth. Cafwyd gan y.r olaf restr o enwau plant j 7 °ih f« >"n arholiad yn y tonio "• 1 ?C J ddBethant ftIlQn yn llwyddianus. Darfu lddvnt lwyddo 1 emll tystysgrifau bron yn ddieithr- iad, a rhoddodd ganmoliaeth uchel iddrnt yn Hawen. Brynmori ih, a Beulah-y manau oinolog y bu ef yn eu harholi a rhoddodd ganmoliaeth hefyd f/ r, ai J°, y looodI! yna °fidd wedi cymeryd tra- CTfrHiwvd\r W'PT,°t0i ar ^fer arholiad. S f 1 mJ'n y • ,y dydd "an Misses E. J. Jones, IVnfoel (Brvnmoriah); L. M. Evans, Blaengwroff (Benlahh M Evans. Dyffryn (Brynmair), a Annie Jones School House (Glynarthen), mewn m< £ d deheu^g iawn. Rhoddwyd ar ddeall gan yr arwein "Cani dr' l^M°rt3VlJ"byddA,lyfr emynau a thonau N^yyd<' yr Anmbynwyr allan tua diwedd y flwyddvn hon. neu ddechreu v nesaf ao yn ddiau y bydd yn wellLint ar y "Caniedydd" pre- senol. Tynir tua 80 o donau, heblaw "ohants" ao anthemau nag sydd yn cael eu harfer yn awr yn y cynulleidfaoedd a gosodir tua 120 o donau newydd- ion pobloga.dd i fewn yn eu lie. Bydd disgwyl mawr ar y llvfr npwydd gan gynulleidfaoedd yr enwad yn mhob man. Mae caniadaeth y cySfiegr yn hawl 10 y He blaenaf gan bawb o grefyddw'yr yn C™ym tod ejrnamt yn y oylob hwn.

Y DDEDDF EGLWYSIG GYMREIG

Y DDEDDF EGLWYSIG GYMREIG. CYMRO A'R CELT* LLUNDAIN" YN FFYRNIG. At Olygydd y CARMABTHBN JOURNAL. Syr,—Yr wyf wedi cael difyrwch mawr y dyddiau (liweddar hyn wrth ddarllen y nowyddiadur mawr uchod. Y mae yn dechreu yn hapus ia.wn. Dywed: Wedi eu gwerthu eto-y Blaid Scneddol Gym- reig!" "Mae y Llywodraeth wedi gwneyd oyfadd- awd (neu gytundeb) ar Ddeddf yr Eglwys Gymreig urwy "snuffing" allan y Mesur. Nis gwyddom beth a olyga wrth y gair 'snuffing." "Snuff" yw trew- Iwch; a dywedir yn fynych 'snuff the candle," hyny yw, tori pen y ganwyll cyn myned i'r gwely, yn 11g ei bod yn arogli vn anhyfryd. Yn nes yn mlaen dywed taran mawr Llundain "fod Ewrop wedi cael ei thaflu (plunged) i ryfel waedlyd fel protest yn orbyn bradychiad o genedl facb gyfandirol, er j?yny> y mae y benedd Seisnig yn cael caniatad i fradychu cenedl fach nes cartref heb yr un gair o brotest. Yn nesaf ym mlaen eto, dywed:—"Mae prawf cyntaf Syr Herbert Roberts fel cadeirydd y Blaid Gymreig wedi oyfiawnhau ein barn (conten- tion) ei fod yn rhy wan o ddyn am y sefyllfa. Yr y'm wedi bod yn ymfalchio ein hunain fel cenedl o ymladdwyr, er hyny, y mae ein gweithredoedd fel rhai o "whimpering cowards" (cowardiaid ysgreoh- hyd). Whimpering coward yn wir! Mae Seisneg- y "Celt" yn hytrach yn rhy ddwfn i mi fel Cymro unieithog. Am yr Esgobion CVmreig, dywed—"Mae yr Esgobion Cymreig i gael eu llongyfarch ar en llwyddiant o'u bvddindrefniad (tactics) mewn cyssylltiad a'r Ddeddf Eglwysig Gymreig. Nid ydynt wedi ,gadael careg hob ei throi, ac y mae eu "bombardment"' gvrastadol ar y Llywodraeth wedi aohosi syrthind o'r corff yna." Byddai yn fendith ao yn lies i'n gwlad pe byddai v frawddeg olaf yn wir. sef syrthiad o'r Llywodraeth Radioalaidd bresennol. Oni bai y Gwyddelod, byddai Llewelyn Williams, John Hinds, Towyn bach, ac ereill, wedi oael "notice to quit" er ya blynyddoedd. Y gethern yma. (Gwyddelod) sydd wedi cadw y Llywodraeth ddamniol yma gyda'u gilydd. 0 dan y penawd "Datgyssylltu yntc Dadwneyd!" dywed yr un taran:—" 0 ddrwg i waeth mae pethau yn myned vnglyn a Deddf Dadgyssylltiad. Mae Due Dyfnant a i ganlynwyr wedi llwyddo i hudo'r Llywodraeth oddiar lwybr eu dyledswvdd, ac nid loell neb all ddweyd, yn sicr, beth fydd y diwedd." Linis y wlad yw canlyniad y "Sold again" yma, ac. y mae y Weinyddiaeth wedi gweled hyny cyn daw yr Eetholiad Cyffredinol. Peth sydd yn chwerthinllyd i'r eithaf yw, na chafodd yr aelodau Radicalaidd Cymreig wybod dim am y bwriad yma o eiddo y 'Veinyddiaeth-i'r newydd syrthio arnynt fel taranfollt! Dyma "ddoethion" mewn hanesydd- iaeth Eglwysig am gael eu hymgynghori o barth yr ysbeiliad o £ 157,000 yn flynyddol o wilddolladau cyfreithlawn Hen Eglwys y Cymry. Maent yn iffyrqig—y poethion o honynt—na fyddai y Wein- yddiacth yn "consulto" a hwy yn gyntaf. Y bodau bach di-enaid! beth ydych yn meddwl am eicfi hunain? Ai chwi sydd yn llywodraethu y byd a'r Bettws, a'r seneddwyr oil? Yr ydych yn gwybod mwy am wreiddyn tatws Llanpumpsaint nag ydych yn gwybod am Hanesvddiaeth Eglwysig. Darllenwch ychydig o weithiau y Proffeswr Free- man-un o haneswyr Eglwysig goreu ein gwlad. Dywed y Proffeswr fel y canlyn am waddoliadau:— Y mae pobl weithiau yn anghofio fod y fath bethau a gwaddoliadau gan yr Ymneillduwyr. Er nad oedd, ac nad yw eu gwaddoliadau mor fawr a'r Eglwys, • ac nid vdynt; mor hen ag eiddo yr Eglwys. ond y maent yn bodoli, ac y mae'r gyfraith yn eu hymddiffyn. Yn awr, y gwahaniaeth rhwng gwaddoliadau yr Eglwys ao Ymneillduwyr yw, fod eiddo yr Eglwys lawer yn henach nag eiddo yr Ym- neinduwyr. Y mae yr OLL 0 HONYNT YN RHODDION GAN WAHANOL BERSONAU, ar wahanol adegau, yr hyn y mae y gyfraith yn caniatau. V crwA^rl^lin/^on TT* -f L 0 .V" .}'- .LjbJ.]'" J.t:ilo 'I gwaddoliadau yr Ymneillduwyr yn eiddo cyfreith- lawn." Beth ddywed Llywelyn Williams a John Hinds am y dyfyniad uchod? Ysgrifened Llywelyn Williams lythyr maith eto i un o newvddiaduron Radicalaidd Caerdydd, a phre- .gethed John Hinds bregeth eto i'r "Executive of the West Carmarthenshire Liberal Association," dywedaf wrthynt fod gan Syr Henry Lunn a'r ar- wyddwyr o'i gylchlvthyr fwy o ddylanwad ar y y Weinyddiaeth nag sydd ganddynt hwy. Pryd daw y "doethion" yma i weled eu ffwlbri? "These new- proposals (meddai John Hinds) had been made without the slightest consultation with the repre- sentatives of tihe Principality." Yr oedd gweithrediadau yn y Sencdd am nos Lun diweddaf, o dan y penawd uch.od yn ohwerthinllyd i'r eithaif. I" Yn adrw. ganddylnt anwybvddu y Blaid Gymreig yn wir!" Lol botes. Ha! hll.! Sold again!—Ydwyf. etc., MTRDDINFAB. -+-

DWR CAPEL IWAN

DW'R CAPEL IWAN. At Olygydd y CARMARTHEN JOTTRKAL. Syr, Dymunaf am olod fechan i ateb gofyniadau I yr "Hen Lane," pa rai ymddaJJgosodd yn y JOURNAL diweddaf. Yr amcan mewn golwg gan j Gynghor Plwyfol Cilrhedyn pan oeodwyd pibellau i j urwain dwr i bentre isaf ^apel I wan oe'dd, er gwas- anaeth y ty yn unig (domestic use only), ac Jiid I er mwyn dyfrhau anifeiliaid, ac yn beaaf i blant yr ysgol ddyddiol. Hefyd, yr wyf o'r un furn a'r "Hen Lane" fod digon o ddwfr yn y ffynon i'r pentro uchaf yr haf syehaf, ond i'r gwyr isaf gadw y "taps" yn nghau. Gofyna hefyd, pwy sydti i dalu y treuliau? Atebaf, y sawl sydd yn cael y fraint o gael y dwr wrth y ty. wrth gwrs; ac nid yw hyny ond chwech swllt a chwe' cheiniog yr un am un- waith yn eu lioee, 08 gwnant gadw rheolau y Cynghor Dosbarth. Hefyd, gofyna a ellir cael rhyw "special constables" yn y pentref i ofalu fod y "taps" yn cael eu cau ar ol gorphen a hwy? Tvbed, i ba amoan? Ai nid ydych yn gwybod beth yw "stop taps"? Hefyd a oeddych ddim yp gwybod fod Mr. Michael, surveyor, yn edrych ar ol y dwr hyn, fel pob man arall, yn rhinwedd ei swydd, ao yr oodd wedi eu rhybuddio hwynt oil droion i beidio gwastraffu y dwr; ond yn ddiamcan, a'r canlyniad ydyw en bod yn gorfod gosod yr "automatic taps." -Yr eiddoch, etc., KRUGER.

CILRHEDYN

CILRHEDYN. At Olygydd y CARMARTHBN JOURNAL Syr,—liwelais yn y JOURXAL. diweddaf gan eioh gohebydd gyfnf oasgiiad misol y plwyf uchod tuag at gynorthwyo gwahanol aohosion yn y rhyfel bre- senol. Dywed fod y cyfanswm am mis Chwefror yn £ 7, pan nad oedd ond JBS 8s. 9c. Carwn wybod pwy ddy wed odd y fath beth wrtho? Hefyd, yn mis lonawr ymddangosodd hanes casgliad am fis Rhag- fyr diweddaf, yr hwn hefyd oedd anwireddus. Yr oeddwn yn meddwl mai camgymeriad oedd pryd hyny, ond wedi i mi weled yr hanes yn y JOURNAL diweddaf, eto yn gyfeiliornus. Gwelaf fod difater- woh mawr neu rhyw amcan gan eich gohebydd. Felly, Mr. Golygyd, gan fod y JOURNAL yn cael y fath gyIchrediad yn y plwyf a'r cylch, ystyriaf mai doeth ydyw i'ch gohobydd i wneyd "apology" am ei gamgymeriad, neu bydd rhaid cymeryd rhyw gwrs arall, gan fod y plwyf yn cael ei gamaxwain a'r pwyllgor a'r ewyddogion yn cael eu camlywio yn ddiaohos.—Ydwyf, etc., UN O'B PWYLLGOR.

TRETH LLANPUMPSAINT

TRETH LLANPUMPSAINT. At Olygydd y CAHHAJKTHBK JOURNAL. &yr>—Disgynodd fy llygaid yr wythnos cyn y di- woddaf yn y JOURNAL ar nodiadau a ysgrifenwyd gan Mr. James Evans, Dyffryn Boncath. Fel yr wyf yn ddeall, y mae am fy nghyhuddo o fod wedi gwneyd cam ag ef drwy fy mod wedi ei orfodi i dalu y dreth. Mi fethais a gwneyd dim IL,g ef trwy ymresymiad, a thrwy fod rheswm yn methu, ond oedd dim i tod ond rhoddi'r "swm- bwl" iddo. Y rheswm i mi wneyd hyn oedd, am iddo ddwcyd wrthyf nad oedd yn talu. Cenfigen, meddai ef, oedd wrth wraidd y ewbl fod treth arnynt, ac yntau yn cadw anifeiliaid yno oddiar y ¡ saain o lain, heb dalu ond y flwyddyn yma syad yn diweddu 3lain o Fewrth, 1915. I brofi hyn,—fe wnaeth apel dydd Mercher diweddaf ger bron "Assessment Committee' yn Caerfyrddin. Sut y bu? A ddarfu iddo lwyddo? Naddo. Am ei fod yn amddifad o resymau digonol dros gael y "valuation" i lawr. ;VTa(' -vn dweyd mewn un man vn ei lith fel hyn Cymerais v fantais o ofyn iddo beth oedd yr v i oei^d ^,e'3 eu t°ri allan o'i 'rate book. Dywedaf, Ni welodd "rate book," am nad oeddwn yn ei gadw.—gyda'r Clerc y mae'r "rate book" yn cael ei gadw. Ni welais i "rate book" erioed, a "demand notes" a "receipts" ynddo. Yn awr, y mae yma gyfres o ofyniadau pwysig i mi yw hatteb. A dyma hwv fel v canlvn 1. Am fy mod wedi gorfod talu tri a chwech am 'swmbwl." Mae hyn vn ddigon o brawf. 2.—Naddo, rtvr, am y dreth -ofynais i. -Naddo, am fy mod wedi dweyd nad oeddwn yn galw drnchefn. 4.—Am fod y "demand note" yn eich rhybuddio. • nad oedd yn ofvnoI -i mi alw ond un waith. chwi~^VW

V COLIFN FANDDOL

V COLIFN FANDDOL ran Talfynydd.") DYDD GWYL DEWI SANT. (Pennillion ddarUenwyd yng Nghyfarfod Dydd Gwyl Dewi, yng Nghydweli, Mawrth laf, 1915). Dyma r dydd i Gymru, godi'r hwyl i'r lan, Chwifier y banerau, hoddyw ym mhob man; Cofiwn am y tadau, fu yn brwydro'n hir, Hyd nes llorio'r estron ar y gwaodlyd dir. Y mae tref Cydweli, heddyw'n llawn o'r hwyl, Y mae'r Maer gwladgaroi wedi d'od i'r wyl; Mae ei ysb^i eang, heddyw'n llosgi'n fflam, Safwn yn ei ymyl, dros hen iaith ein mam. Yabryd dewr Llewellyn, y mae eto'n fyw Mogia fflam yn llosgi ar fynyddoedd Duw; Ym mhob cwm yng Nghymru, iiosgi mae y tan,- Llosgi nes gwneyd Cymru-byth yn Gymru tan. Cymru "Gwlad y Dclyn "Cymru Gwlad y Gan, Nid oes ei ohyffelyb am wladgarol dan; Y mae ysbryd Glyndwr, eto vn y wlad, Ao mae bechgyn Cymru, heddyw'n myn'r i'r gad. Ta", I faner fechgyn,-tani ym mhob man, Y Ddraig Goch a r Faner, daliwn hi i'r lan; Cofiwn Owen Glyndwr,—gwr o uohel draa; Fynnodd fuddugoliaeth ar yr estron cas! Annwyl "Wlad fy Nhadau a'i mynyddau glan, Cartref y diwygiwr,—cartref meib y gan,- Cartref hoff Mynyddog,-ca;rtref Islwyn fardd; Catref Ceiriog annwyl sy'n gwneyd Cymru'n ardd! Cartref mwyn Tom Ellis sydd o fewn ei fedd, A Lloyd George yr arwr, sy'n dadweinio'r cledd; Ni cha'r gelyn ddyfod i ddifwyno'r tir, Gwisgwn y Genint-n," safwn dros y gwirt Gymru 'rwyt yn annwyl, dros bob bryn a phant, Headyw gawn ni gofio'r annwyl Dewi Sant; Gwlad y Cymanfaoedd. a'r anfarwol gerdd, Dalier ati wisgo'r hen geninen werdd. Cydweli. E. J. JJerbhrt EISTEDDFOD LLANYMDDYFRL Y Cadeirydd, H. Alfred Thomas, Ysw., (y Town Clerk). Caed arwr fel Cadelrydd,-mawr ei barch,— Cymro byw ysblenydd; Haul ei ddawn, oleua ddydd Ein gwyl o ben-bwy-gilydd 1 Gwr yw hwn, llawn rhagorion,-taena. clod Ein "Town Clerk" yn gyson; Boneddwr ydyw'r gwron, A dyr hwyl o'r gadair hon. Hyglodua serchog wladwr,-haul ein tref Gelyn trais yw'n deddfwr; Mao'n oesi'n gymwynaswr, A'i farn deg yn firain dwr. Alfred Thrtmno iii'.lrlaaJ — .1: JII uuyn U deulu rhagorol! Pob rhyw ledrith rhagrithiol, A dwm hyf a dery'n ol. HIr eimoes o fawr yni,-hob un bai, I Bon-y-bont oesi; Adwaened pob daioni, Ein teyrn hoff o'u tarian ni. Llandovery. D. J. H. PENNILLION A ganwyd gan Blant yr Ysgol nos Gwyl Dewi yn Ysgoldy Gwynfe. Bro ein Mhebyd." Canu olodydd Gwynfe lan A wnawn mewn can ac emyn; Byth ni weJir dan y Ne' Anwylaoh le a llooyn. Eden yw ein mhebyd fro, Er rhodio rhwng y rhedyn. Os nad ydyw'r awynion gau Fel trofau sy'n y trefydd; Myn'd trwy'r baw yn wael ein drych, xleb rodfa sych ysplenydd. Awyr iach o hyd a gawn A mwynion mawn a mynydd. Os nad yw ein gwisgiad ni Mor ddeinti yn ymddangos; Heb amrywiaeth mawr y dre' Yn rhywle yma'n aros. Y mae anian ym mhob man A'r oyfan yn y cyfnos. Oso nad ydyw awyn y byd I'n rhan ni gyd yn disgyn; Madam Patti'n fynych gawn Ar ryw brynhawn cyffredin. A ?°RYN DU Y P°NAF W, A bragiwr mawr y brigyn. Os afonydd llawer mwy, Gyd-redant trwy y trefi; T -9awl y fyno sw, Am Feilwch gwnawn ni folio Ac yn wir pa galon heb Am Doddeb sy'n ymdoddi. Anian ar bob bryn a phant fc>y n cofio plant y bryniau, Yn rhoi carped dan eu traed A gwaed yn ou gwythienau. A rhosynau yn y fro Er gwrido ar ou gruddiau. GPrv^i lW 9wynfa fach, XT • J J m weI Prydydd: eirdd yw'r Ilethrau uwoh y Hi' A n dwli mae y dolydd. Natur hen mewn rhamant sy Yn crogl' ar y creigydd. Penrhiw, Gwynfe. T. LL. WILLIAMS.

CWIGORSE

CWIGORSE ion1^^ni?RtnowdfnrydWCh S&U 1UaWS oyfeiiI- lonaf Cynghor sfr Mn Un ° weithw^ Sydd- fod wXgwLla 'v ^ganWg' gael ar dd^U ei misoedd yn ol w-th ddi aUlwa'n dderbyniodd rai ffordd oLh„vl t71^,°* ^buSJ f*" « « nowden yn on „ ffjddlonM blwdd6™ i^w°J„tu™hrSrd6 £ 1^ «r» phoblogaidd ei C^ymenad hardd yw Daniel Yn gyhoedd ao yn ddirgel, Yr un yw ef lie bynag fo Ail ydy o i angel. EDUTOWK.

YSTRAD ttEUMG

YSTRAD ttEUMG THB DEBATING SOCIBTY.—A meeting of the above THB DEBATING SOCIBTY.—A meeting of tho u society was held last Saturday evening under the able presidency of Mr T' M H I Before the meeting commenced, the Weta^^ the minutes of the last meeting which wZ oepted, on the proportion of Mr n sooonded by Mr Thos WMi'i™ ""he Davies, iW .ddre,/w./f £ ^r»; fa*™ Mr K T Too wuior scnoiar tarism Thl T °U ^°rman anJ Spartan Mili- 1.u n a9 there were a few absentee* the address should be handed round for their S- • ler members then expressed their views w:irZL:rAn £ Lhy singine *e -d Welsh National Anthems.

GLYNARTHEN

GLYNARTHEN SHORTHORIN BREEDKRS.—We are nleased 1 of the efforts that has been effected to imn f/.n well-known breed in this district by a ffS^ more adventurous farmers. On the r ,OUF this month there was a very larl 1 *Dd *th °f held at Birmingham of Shorthorn oow« ? bulls, the leading breoderS throucrfc^ n °alT€s.and sending their quotn tn n"Out Great Britain His Majesty the Kinw f amon? them At ,V•» Wtoter. were bought by four n thrw younff bulla brought by rail tn R farmera and srssh.sk f~{. A crPLe;rs »i«w<;rio<,S.rt*di £ iorrOTO ,b" TCB'knoTO