Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
9 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

> YR HAUL. CYNWYSIAD AM ION AW Ft. i Nodion | Coffa Cymru Fu Ffurfiau o Weddi Forms of Prayer j Mynachlogydd Cymru yn y f Canoioesoedd j Yspryd y Puritan j Fy Hen Athraw Canu Cwyn Coll J J ( 1_

Advertising

PEKL Y PLANT CTXWYSIAD AM TONAWR. GweddiPlant T Per]. At v Perliairl Class No. 1 (gyda. darlun). Dadleuou Magi Jones. Ruglyn Dviauwad Miss Owen. Y Diweddar Mr. David Jones, War- den Eglwy

Y Gwyddel ar ol y Gwaddol

Y Gwyddel ar ol y Gwaddol. Wrth ddarlien hen gyhoeddiadau rhai o'r enwadau nid oes dim a'm tarawa yn gynt na'r elyniaetb gref tuag at Eglwys Rufain a ddatguddir yn eu hysgrifau. Galwant hi wrth yr enwau bryntaf all-int feddwl am dauynt. Yn y Cenad Hedd (misolyn yr Anibynwyr) darllenais y geiriau hyn, 'Byddai yn warthrudd i ni fel ceuedl i'r hen eglwysi cadeiriol a phiwyfydd ddychwelyd yn ol i fed yn llochesfeydd i hil greulon y Bwystfii Rhufeinig.' Y Pabyddion, yn ddiamheu feddylir wrth yr I hil greulon ac Eglwys y Pab feddylir wrth y Bwystfii Rhufeiuig.' Ond er mor greulawu yw yr I hil,' y mae eu cwmni yn anmhrisiadwy heddyw yn y Senedd i ysbeil o'r gwaddol. Ni bu ffyrnigrwydd a rhaib Bwystfil Rhufain' erioed yn fwy g.verthfawr yn ngolwg neb nag ydyw heddyw yn ngolwg pregethwyr ac arweinwyr politie- aidd Ymneillduol Cymrn. Diolch am y pre- gethwyr a'r arweinwyr crefyddol Ymneillduol YD, ac allan o'r Senedd. Trwyddynt hwy math'},'r ysbedwyr, er cael cvmorth y Bwyst- fil,' ddwyu ymaith oddiarni yr oil ddymun- ent. Ond rhaid dweyd fod yr h1 greulon wedi adlllb y mesur anwyl hwn i'r dadwadd- oiwyr fwy nag unwaith. Os am weled eu gwasanaeth, nid oes eisieu ond cofio yr hyn welir mewn llythyr yn y 'Guardian gan Dr. Frv, Deon t lncnl-- Ar y 13eg o Rags r, cynygiodd Mr. G. A. France, Rhyddfrydwr ac Ymneillduwr, fod yr Eglwya yn Nghymru i gadw pobpeth ond y degwm. 50 oecd mwyafrif y Llyw- odraeth yn ei erbyn, er fod 75 o I h-I greulon Bwystfii Rhufain' yn pleidleisio gyda'r Llywodraeth. Ar y 19eg o'r un mis, cynygiwyd fod y 'Glebe lan i i'w In adael i'r Eglwys yn Nghymru. bi oedd mwyafrif y Llywodraeth yn ei erbyn, er fod 65 o hil greulawn y Bwystfii o Rnfain wedi pleidleiio gyda'r Llywodraeth Ar y lOfed o Ionawr cynygiwyd fod iawn i'w roddi i'r Curadiaid. 40 oedd mwyafrif y Llywodraeth yu ei erbyn, er iddyut gael cyrnorth 72 o blant y Bwystfil o Rufain.' Os cyfrifwn Loegr, Cymru, ac Ysgotland, eawii fod mwyafrif yr aelodau seneddoi yn erbyn y Mesur fel y mae. Beth fyddai hanes Mesur Mr. McKenna oni b'ai am help hil greulawn y Bwystfii o Rufaiii ? Mae dyled fawr ar garwyr Dadwaddoliad yu Nghymru i'r bob! hyn, oblegid heb eu pleidleistau hwy nid oedd gronyn o obaith patiio'r mesur fel y mae. Darllenais yn y LLAN diweddaf ei fod yn cymeryd ymaith holl waddol plwyf Llan- bedr oddieithr rhyw 7p. 10s. Cyll plwyf Llanfihangel-ar-arth hefyd bron yr oil o'i waddol, a'r un modd amryw o'r ptwyfycfd cylcbynol. Edrycha'r Ymneillduwyr yn mlaen am amser braf pan fydd yr Eglwyswyr ac Ymneillduwyr yn caru eu gilydd yn fawr, ac yn cydweithio gyda'r brawdgarweh mwyaf. Meddai un ysgrifenydd Ymneillduol Pan ddaw hyn yn gyfraith, bydd yr Eglwys Es gobol, fel yr Eglwysi Henadurol a Chynull- eidfaol, yn Uywodraethu a cbynal ei hun, a'r oil yn cydweithio yn beddychol fel chwiorydd yn Nghrist. Yna ni chenfigena Ephraim wrthJ udah, at ni chyfynga Judah ar Ephraim.' HiraetUa'r ysgrifonydd am ddyddiau braf ar ol gwneyd hyn, ond 01 mor ffol y mae Pa ddya yn ei synwyrau a leiddia obeithio am well teimladan ar ol i elynionyr Eglwys gyf- lawnl trefniadau Mesur Mr. McKenna Nid rhyfedd i Eglwyswyr Llanbedr ddangos mewn pryd natur y temilad cl^erw fydd yn bodoli yn gyftredinol os daw y Mesur yu ddeddf. Ac o raii hyny, not y dlsgwyl- iant i Eglwyswyr yr oesau a ddel angnono yr erledigaeth anghristionogol lion 1 Hon ^attb gweinidogion politicaidd yn ystod y flwyd yn ddiweddaf oedd ceisio cyneu tan cyn.n a rhagfarn yn nghalonau Ymneillduwyr Cymru trwy godi i'r vwynt hanes troad allan y 'ddwy fil.' Os ydynt hwy yn credn mai doeth yw cadw ar gof y to ieuainc yn eu plith ddioddefiadu en cyndeidiau, onid ydyw ynnaturiol i'r Eglwys wyr yn oes a ddaw i ddilyn eu hesiampl. Nid dynion yn hiraethu am heddwch rhyng. ddynt a'r Eglwys yw'r rhai sy'n golchi pob anwiredd fedrant am dani, ac ar bob pryd wrthod cyfle i'r Eglwys amddiffyn ei hun. Yr wyf yn cofio clywed gweinsdog yi Efeugyl mewn atebiad i ofyniad, y dydd 0 I

Y Gwyddel ar ol y Gwaddol

blaen, yn taeru ar gyhoedd nad oedd dim yn Mesur Mi. McKenna yu cyffwrdd a'r myn- wentydd mewn un modd. Yr oedd naill ai yn siarad am beth na wyddai, neu ynte yn taeru anwiredd noeth. Ond dyna. mor frwnt yw'r gwaith fel nad yw yn eu golwg hwy yn bechod bron i gael cymorth hil greulon y Bwystfil o Rufain.' Cael gorphen y budr- waith yw'r pwnc; ni waeth pa mor wael fydd y cwmni. EVAN JENKINL, Pencader.

Advertising

I EFENGYL S. IOAN I I (AI L RAN). Gan y PARCH. D. J. JONES, Arholydd Esgobaethol Bangor. Prisiau- 1 copi, 2s.; 6 copi, 9s 6c. 12 copi, 18s. LLAWLYFR I'R PLANT Gan y PARCH. J. WHELDON GRIFFITH. Pris-2s. y dwsin. Rhaid anfon Blaendal gyda phob Archeb. -:0:- Anfoner yn ddboad at- MANAGER, Lian Office, Lampeter.

Coleg Dewi Sant

Coleg Dewi Sant. Y BHYTHONIAID.- Cyfarfu aelodau Cym- deithas y Brythoniaid nos Sadwrn, y 25ain, yn Llangwm am y waith gyntaf yn Nhymor y Garawys. Ar ol darllen cofnodiou y oyfar- fod blaenorol, estynodd ein parchus lywydd groesaw calon i'r saith aeiod newydd ddastb- ai i'n plith y noson hono am y tro cyutaf. Gwahoddwyd hwynt, y naill ar ol y llall, i anerch y gymdeithas. Yr oil yn diolch am i'r gymdeithas fod garediced a'u derbyn i'w chol. Yna cafwyd papyr gan Mr. D. J. S. Richards (Ysgrifenydd Mygedol y Ddadleufa Gymreig) ar Hen Hanes' o fro ei enedig- aeth. Hynodid ei draethawd gan iaith goeth a gramadegaidd, a gweai ffeithiau difrif a digrif yn fedrus ddigon er mwynhad y gwran- dawyr. Siaradwyd hefyd gan Mr. T. J. Goodwin, Rhys James, J. W. Jones, Tudor 0. Hughes, D. Harris Williams, AlbanLl. Jones. a'r Parch Athro Lorimer Thomas. Darllen- "I ydd yr ail bapyr oedd Mr. Tudor 0. Hughes, sef Llywydd y Ddadleufa Gymreig. Ei des- tun oedd Yr Offeiriad Gwlad.' Yr oeddem yn disgwyl cael gwledd, ac yn wir ni fu i ni I 0 ddisgwyl yn ofer, oblegid ymdriniodd a'i waith mewn modd meistrolgar. Teimlai'r aelodau ddyddordeb dwfn yn y testun, a thraethodd aelodan ereill eu barn, sef Mri. W. H. Williams, Eben Leqvis, Willie Thomas, D. J. S. Richards, ac E. D. Evans. Cafwyd yr areithiau penyd ar 1 Brydferthion yr Iaith Gymreig' gan Mri. E. D. Evans a Rhys James. Diolchwyd i Mrs. Thomas am ei charedigrwydd ar ran yr aelodau gan Mr. D. D. Jenkins, ac eiliwyd gan Mr. T. M. Williams. Terfynwyd drwy ganu yr Anthem Genedl- aethol.- Y D DAD LIEU FA GYMUEIO.—Cafwyd dadl olaf y tymor nos lau ddiweddaf. Y testuu yd- oedd, 1 A ellir cael iaith ryng genedlaethol, ac a fvddai V cvfryw iaith yu fantais i'r ddynol- iaeth V Cymerodd Mr. S. M- Harries vr ochr gadarnhaol. Dangosodd mewn modd meis .1 trolgar yr anghenraid am faith ryng-genedl- t-I 1-1) aethol, a'r budd darddai i fasnach, i grefydd, I ac yn y blaen, Arddelai Esperanto fel yr I unig iaith fedd y cymwyaderau angenrheidiol i fod yn iaith ryng-genedlaethol. Daeth Mr. E. D. Evans a'i ffeithiau ar yr ochr nacaol. Haerai nad yw yn bosibl cael y fath iaith gan fod cymaint o wah&nol dafodiaith (dialects). Dywedodd nas gall Gwyneddwr ddeall iaith gwr y De, eto Cymraeg siaradent. Fel y bodolai Gwyndodeg a Deheubartheg yn Nghymru, felly yn union y buasai a'r iaith ryng-genedlaethol. Eiliwyd Mr. Harries gan Mr. Isaac Edwards, a Mr. Evans gan Mr. T. Madog Williams. Cymerwyd rhan yn yr ymdrafodaeth ymheliach gan y Mri. J. Washington Jones, A. LL Jones, D. H. Davies, T. J. Davies, D. M. Jones, Hugh Hughes, Rhys James, T. Caderfab Jones, dros yr ochr gadarnhaol; a thros yr ochr nacaol gan y Mri. D. Harries Williams, R. H. Pritchard, D. P. Jones, W. P. Williams, W. F. Williams a? R. 0. Rowlands. Cyn rhoddi y pwnc i'r bleidl-ais, hysbysodd y Llywydd (ysgrifenydtly golofn hon) fod y Parch. E. J. Davies, B.A., Capel Bangor, yn bwriadu rhoddi anerchiad yn y eyfarfod nesaf, a hyderai y byddai pob Cymro, a rhai eraili sydd yn deall Cymraeg yn y Coieg yn bresenol. Pan bleidleisiwyd ar y ddadl, caf- wyd fod yr ochr gadaruhaol wedi eaill y frwydr drwy ryw bedair pleidlais. LLONGYFAKCHIAD.—Y dydd o'r blaen der- byniais lythvr o Drefilan yn llongyfarch y Ddadleufa Gytnraeg, ac hefyd yn pentyrn clod ar ben Mr. lioodwin — un o biant y Ddadleufa-am ei ymdriniaeth penigamp ar Lien Gwerin yn Guild St. Tlian. Amgau- wyd yn y llyth yr ddau englyn, sef diolch Neco i Good win. Dvma hwy — Awr dda gaed gyda Good iriti, -w r ddifyr, Awr ddyfiti o chwerthin Liaweil gawr mewn lien gwerin,' Yw y brawd o ddawn di-brin. Da ydoedd y traddol Iadati,wyelied Yr hen iachuI chwedlau Yn glir iawn gwuacth eglurhau Sut ydoedd oes v tadau. RUGGER,—Aeth adgor y Coleg i lawr i Lanelli ddydd Sadwrn i chwareu a'r Anchor Rovers. 'Roedd y cae yn wlyh a thrwm, er hyn cafwyd ymdreohfa dda a dyddorol. Di- weddodd y 'game' gyda'l' fantais o ochr Llanelli. Llanelli 6 points La/npeter Nil. j Soccln —Aeth y peldroedwyr i yaiweled ag Aberaeron y Sadwrn diwedda f. 'Roedd y I cae lie y chwareuent fel pwll hwyaid, yr hyn oedd yu anfankais fawr i'r efrydwyr. Aberaeron 4 goals. Lampeter 1 goal. PEXCARREG. Pregfihwyd yma y Sul di- weddaf gan Mr. J. Tafiouydd Davies, a Uafar- ganwyd y gwasanaeth gan Mr. J. LI. Davies. PETRBBÀCH. Y pregethwr yma ydoedd Mr. P. J. Harries, a'r gwasanaethwr Mr R. DaTies. EGLWYS Y PLwTF.-Darllen \\Jd yn Saesneg 1 gan Mr. Warner, yn Gv nrieg gin Mr. T. H. Davies. Ar TYSWYN.

Ymdeithiau LIongAwyrol Ddyeithr

Ymdeithiau LIong-Awyrol Ddyeithr. Ceir ymweliadau mynych gan long awyrol a'r wlal hon, ebe tystion digon ge!rwyr, gallem feddwl. Acho3a gvifro, o herwydd tybir mai un o'r llongau awyrol Germanaidd ydyw, ac nid yw hyny yn argoeli yn dda, os yw y Gemianiaid yn dechreu goresgyn ein gwybren, er rhaid cydnabod ein bod wedi colli dyddordeb ynddi y misoedd diweddaf. Ac os yw yn medru dal Germaniaid, nid yw yn gallu dal dwr. Mae gweledigaeth eang yn tori ar orwelion yr aeroplane a'r llongau hyn. Mae syniadau deng mlynedd yn ol yn henafol, cyntefig ac ofergoelus yn mhresenoldeb y rhai hyn.

PENTIR BANGOR

PENTIR, BANGOR. Y.UWELTAD.—Dydd lau diweddaf, daeth y Meddyg E. Parry Edwards dros Fwrdd Addysg Caernarfon i Ysgol Genedlaethol Glasinfryn ar ei ymweliad blynyddol a'r plant. Dywenydd oedd genym ei glywed yn datgan cynghorion mor uchel a gwerthfawr i dadau a mamau y plant by chain a fynychant yr ysgol ddyddiol. Hyderwn iddyut wrandaw ac astudio yr hyn a ddywedwyd ganddo. Deallwn fod y mwyafrif o honom yn galonog, ar ol ymchwiliad y meddygwr enwog, sef fod yr ysgol, ar hyu o bryd, yn fodd- haol dros ben. Mae ein diolchiadau gwresog yn ddyledus i'r rhai hyny a gymerant ddyddordeb nid bychan yn yr ysgol hon, yn enwedig felly, y prif feistr, Mr. Pierce, yr athrawesau Misses Wilcox a Jones, y Parch. Herbert a Mrs. Jones, Ficerdy, y Curad, a'r trefnwyr Mri. William Lewis a David Williams. CLYUIAU.—Dechreuwyd y rhai hyn yr wythnos ddiweddaf mewn manau penodedig. Gofala Mrs. Annie Jone6, yr organyddes, dros Rtiiwias ein Ficer dros Peutir a Glasinfryn, a Mrs. Owen Williams yn Pant, Gaerhun, a Minffordd. Cesglir hwy ar ddiwedd y mis hyd y Nadolig. Deallwn mai dilladau, ac nid glo, svdd genym yn awr. Mae Mr. H. L. Pierce, prif feistr yr yigul ddyddiol, wedi dechreu ychydig amser yn ol gyda tocyn- au i'r plant. Anturlaf dd weyd fod y toeynau hyn yn y plwyfi yroa yn creu brwdfrydedd ynglyn ag achosion Eglwysig. Yr wythnos diweddaf gorphenodd y seiri meini ac ereill eu gwaith yn y Ficerdy, Peutir. Am bymthefnos o amser, neu lai, yr oedd gryn euro i'w glywed yno. Krbyn hyn mae diwygiadau a gwelliantau wedi cymeryd lie Mae'r adeilad yn awr yu edrych yn benigamp a chywrain. Yn y mater hwn gwelwn, fel arferol, gwaith eguioi y Parch. Herbert Jones, B.A., tnag at bob peth ynglyn i'r Fani Eglwys. Mae ei sel yn peri i ni grybwylll er ei benodiad yma mae wedi ilwydlJo i gael droi ddeng mil o bunau i adeiladu eglwysi, ystafell Eglwysig, gwelliantau ac ymlediad yr YlSguJ Genedlaethol, a phethau ereill rhy faith i ni ou gosod i lawr yina. Hir oes iddo i wneyd cyfnewidiadau ychwanegol yn y plwyfi hyn. Nof3 Sadwrn ddiweddaf, yn Ysgol y Cyngor, Rhiwlas, daeth nifer dda ynghyd i wrandaw ar y byd enwc-g Ap Hari.' Fel y gwyddom yn y Gogledd yma, mai adlonwr digyffelyb, tafleisydd digymhar, ac adroddwr yn al ffordd ddihafal ei hun yw ef, yn enwedig felly, pan ddaw torf o bob math a lliw i wrando arno. Llywyddwyd gan Mr. R. Roberts, I Tyddyn Canol. Yr oedd yr elw yn myned er cynorthwyo yr Ambulance Class.' Yn y hwn mae amryw o fechgyn ieuainc o Eglwyft St. Kedol. Pentir. Gw^lsom r^ii 0 bonynt yn astudio y tlyfryn ynglyn a'r Ambulance. Hyfrydwcb yw gweled eia y gwyr ieuane yn ymrestrti eu hunain o dan faner I class rnor werthfawr yn ei egwydd- orion. Gwelsom lawer o'n prif Eglwyswyr yn bresenol yn y cyfarfod. Gobeithiwn en bod wedi Ilwyddo yn eu hymdrechion gonest. MARWOLAETH.—Mae yn ddrwg genvm hys- bysu marwolaeth Mrs. Elizabeth Pritchard, Club Street, Hirael, Bangor, dydd Mawrth diweddaf. Yr oedd ein hoffus gyfeilles yn chwaer i'n brawd ffyddlon, Mr. Edward Jones, St. George, Rhiwlas. Claddwyd ei gweddill- ion marwol ddydd Gwener, yn mynwent Ban- gor. Duw fyddo yn nodded iddo a pher- thynaaau mewn galar. Heddweh i'w llwch. Dydd Mercher diweddaf yn nglwysgordy yr Eglwys Gadeiriol cawsom anerchiadau addysgiadol dros ben gau Mr. H. Herbert Pells, o'r Sunday School Institute, Llundain, ar Mabolaeth,' neu fel y dywedir yn yr iaith Saeineg, Adolesence.' Yr oedd yr anerch- iadau yn gyflwynedig i athrawesau ac I athrawon Ysgolion Sul a ddyddiol ac ereill yn yr Esgobaeth. Yn sicr, mae y boneddwr hwu wedi gwneyd argraff neillauol ar y ddwy gynulliad a ddaeth ynghyd am dri ac wyth o'r gloch yn yr hwyr. Yr oedd yn ei hwyliau goreu, a dywedodd hanesion dyddorol am y brif ddinas. Er hyny, profodd yn ddiamheuol fod yn rhaid i ni fod yn wyiiflChHUS gryda'n I genethod a bechgyn ieuainc sydd yn mynychu yr Ysgol Sul, yn enwedig y rhai hyny rhwng deuddeg ac un ar hugain oed Gobeitbiwn weled llwyddiant ei ymdtechKu y,, ein deoniaeth. Fel arferol, yr ydym yn cael cyfarfodydd yn eu tro yn y plwvfi hyn. Crybwyll sydd genym am gyfarfod mawr Cyn-idelthati y Gwragedd, yr bwn a gynhelir Mawrth 25aiu (Cyfarchiad Mair Wyryf Fendigaid). Hyderwn weled gwragedd ein tair Eglwys yn ymrestru dan nawdd y gymdeithas Darllenasom y cylehgrawn chwarterol Y Fam fwy nug uu- waith, ac mae'n diolchiadau cynes yn ddyled- us i Mrs. Herbert a Miss Jones, y Ficerdy, am eu sel diflino yn dosbartbu y chwarter- olyn ar hyd a lied y plwyf. Disgwyliwn bydd i un o Ganoniaid Bangor anerch yn yr Ystafell Eglwysig, sef Mawrth 25ain. Y GARAWY*.—Mae'r tymor pwysig hwn ger ein bron yn awr. Daeth yn fuan eleui er Lyny. dyma gyfleusdra i bob un ohonoia i ddychwelyd at Dduw mewn llawn edifeir- wcb o'n pechodau, i adgoffa ein hunain mai pechad uriald ydym, ae i ofyn am drugaredd- au yr Arglwydd, ac iddo dosturio wrthym. Hyderwn i ni gael pregetbwr dyeithr yn ystod y tymor. Cynhelir gwasanaethau yn y tair Eglwys. a gobeithiwn weled ein gwahauol gvnulleidfaoedd yn d'od yn gyson fel y buont yn y gorpbenol

j YSTRADGYXLAIS

YSTRADGYXLAIS. NODACHFA EGLWYSIG.—Cynhaliwyd y Nod- achfa uchod yn Ysgoldy'r Eglwys prydnawn dydd lau, y 30ain cynfisol. trodd allan yn llwyddianue iawn. Yr oedd yr adeilad wedi ei arwisgo yn hardd, a'r gwahanol stalls yn llawn o nwyddau o bob math. Agorwyd y Nodachfa gan Mrs. Moore Gwyn. Y mae y teulu ynja bobanuer yn nodeditr am eu hael- ioni at bob achos Eglwysig. Cyflwynwyd y foneddiges i'r rhai oedd yn bresenol gan y Pnvch. J. Jones, rbeitbor y plwyf, ac agorodd y Nodachfa gyda ychydig eiriau pwrpasol iawn. Talwyd diolchgarwch i'r foneddiges ar lanyr Eglwys gan Mr. J. Strick, ac eiliwyd gan Mr. \V. M. Morgans, Abercrave, a phas- iwvd yn uufrydol. Dechreuwyd yn fuan wedi hyny ar y gwaith o brynu a gwerthu wrth y gwahanol 'stalls' llwvthog, y rhai oeddyr.t fel y canlyn :—Parish Stall, Mrs. J. Powell a Mrs. Jones Fancy Stall, Mrs. Joties, Rectory, a Mrs Strick Boy Scouts, Mrs. Robinson Miscellaneous Stall, Mrs. Grithths a FlooK; Sweet Stall, Miss Strick G. F.S. Stall, Miss Bei.thall Bachelors' Stall, Mri. Lake a 0. Daniels Flower Stall, Mr. Coleman Grocery Still, Mri. Evans a Howells Bran Tub, Mrs. William Williams. Yi, oedd yn bleser calon geuyf weled y fath ddyddordeb yn cael ei gytneryd gan yr Eg- lwyswyr yn gyffredinol, a thiwv fod cyd- weithrediad wedi cael ei ddangos, fe drodd y Nodachfa yn llwyddianus. Yr oedd y der- byniadau yn ystod y dydd oddeutu 130p.— J. WILLIAMS.