Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
11 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

YR HAUL. | CYNWTSIAD AM EBRILL. < Y Mis. | Y Methodistaidd Calvinaidd a j Datgysylltiad yr Eglwys yn ? Nghymru. > Llyfr Josua. | Gwaddol yr Eglwys. j O'r Arsyllfa. f Yr Haul' yn 1844 ac 1845. J Blodau Beddau Mawddwy. Aderyo Dll Gwyn. j Adolygiad. Yspryd y Puritan. Gwobr. j Symudiadau Eglwysig. { Bwrdd y Golygydd. Manion.

Advertising

PERL Y PLANT CYN'A'YSIAL) AM .BWLI. Dadieuon Magie Jones. Joke yri rliwystro Achos yn y Llys. Pregetli Fach i'r Plant. Ffwl Ebrill. Pwy vdvw'r Cantwr Henax. Coleg Dewi Saut (gyda Darlun). Bwrdd y Gan, T'wy yw y Goreu (gyrla Darluniau). Rhestr y FfvcUlloniaid. Mis Ebrill. (Janeuon Plant y Perl. Beth mae'I' Eglwys yn ei Wneyd. Cronfa Eglwys Newydd i Gymry y Wiadfa. Y Paganiaid Bach Dutra. Periauv 'Perl.' Y Gystadleuaeth. Llithiau Priodol am y Mis. Barddcniae^h.

Cymru ar ol Dadgysylltiad

Cymru ar ol Dadgysylltiad. BETH YDYM I DDISGWYL1 SYNIADAU YMNEILLDUOL. Ymddengys. wedi'r cyfan, nad ydym i ddiagwyl y mll-flwyddiant pan doro gwawr y dydd cyntaf ar ol dadgysylltiad a dadwaddol- lad yr Eglwys. Yn bared mae'r Ymneilldu- wyr yn dechreu gweled mal nid bendith ddigymysg fydd y petk hyd yn oed o'u tu hwy on hunain. Mae'n eithaf gwir iddynt lwyddo i argyhoeddi y rhan fwyaf o'r werin Ymneillduol y byddai y cyfnod ol-ddadgy- sylltiol yn un dymunol iawn—y ceid yr hyn a elwid yn gydraddoldeb crefyddol,' sef yr un breintiau yn agored i bawb; y cai y pre- gethwr Methodus bregethu. yn mhwlpud Eglwys y plwyf, ac yn wir y symudid y rhwystran cyfreithiol' sy'n cadw y person o bwlpud Sion Gorph a'r enwadau eraill. Dyna adeg braf fydd hono, meddai y dadgysylltwyr, pan y bydd pawb o'r brodyr yno yn un. (Barn ddirgelaidd Sion Gorph ar hyd yr adeg oedd mai o fewn terfynau y Methodist Church of Wales y mae yr yno yn y panill). Ond yn barod yr 11 ùysgu mal 1 breuddwyd gwrach' oedd y brophwydol- iaeth, ac mai prophwydi gau yn ngwisg gwyr yr Arglwydd oedd daroganwyr y mil- flwyddiant bondigrybwyll hwn. Mae ger ein broil brofion fod yr arweiuwyr Egl wyøig yn llawer agosach i'w lie, ac yn fil- walth mwy gonest yn eu dadleuon na'r rheib- wyr hyn. Clywsom arweinwyr sy'n awr yn mhriddellau'r dyffryn yn ogybtal a'r presenol o amddiftynwyr yn rhybuddio Ymneillduaeth mal dor i bob math o ymrysonau enwadol a rhyng-enwadol fyddai dadgysylltu yr Eglwys; clywsom mai colled i achosion dyngarol a chenedlaethol fyddai': ac y cyneuid yn mynwesau Eglwyswyr y fath dan o eidd- igedd eyfiawn nad allai neb fesur ei ganlyn- iadau na diffodd ei angerdd. Yn barod mae Eglwyswyr wedi eu clwyfo hyd at waed a chalon, a phe buasid ond rhoddi matsen o din y goelcerth yn Llandudno y dydd o'r blaen buasai gan Oracl Brynsiencyn bwysic- ach gwaith i'w wueyd nag edliw beiau haner canrif yn ol. Ond mae genyf ofn i'm rhagymadrodfr fyn'd yn rhy faith, chwedl y pregethwr. Elsieu cyfeirio oedd arnaf at y siarad fu yn Undeb Eglwysi Rhyddion CaneIbarth Cymru, a gynhaliwyd yn y Drefnewydd, y dydd o'r blaen. Yr oedd arnaf awydd gwneyd drama o'r digwyddiad hwn yn wir, anhawdd fuasai cael (Jim gwell i argyhoeddi'r wlad na pherfformiad byw o'r syniadau ddatganwyd yn y cyfarfod hwn. Buasai yn rhaid cael tair act, wrth gwrs. Yn gyntaf, gellid desgrifio y cyfnod preseuol, sef pmmmm&we eiddo yr Eglwys yn cael ei roddi tuag at wasanaeth Duw, diwallu y tlodion, yr anghenus, a'r adfydus. Deuai yr offeiriad i fawn i'r pictiwr a'i law yn agos at ei boced. Yn wir, gellid adrodd yr hen stori hono am Mr. Jones y person, a Mr. Jones y 'gethwr. Yr oedd gwraig un diwrnod YI1 adrodd i'w gwr ar ol iddo noswylio ddarfod i Mr. Jones' dalu ymweliad a'r ty y diwrnod hwnw. Gan dybied mai Mr. Jones, y pregethwr, ydoedd, aofynodd, 'Beth oedd ganddo eisieu heddyw. Faint roddaist iddo ?' Na,' ebai'r wraig, Mr. Jones, y person, ydoedd.' 1 0 ebai yntau, 'beth geBt ganddo DyDa'r gwahaniaetli rhoddi mae'r person fel rheol dcibyn mae'r pregethwr. Yn wir, nid anfynych y clywir am engreitltiau o bobl parod iawii i dderbyn eu hunain yn rhoddi o'u tlodi at gynal y pregethwr. Ai gorfodaeth yw ? Yn y fan hon deuai ar y llwyfan gymeriad di- arddeledig o'r capel am nas gallai dalu at y Weinidogaeth a'r sit. Yn bartner iddo gall- esid dangos cymeriad safonol iawn--uii o'r ffyddloniaid-brawd cwbl glir oddiwrth ddyl- ed o berthynas i'r cronfeydd capelyddol, ond trwm fel tanell o blwm yn ei ddyled ar lyfr y siopwr. Gwel y darllenydd mor ddyddorol fuasai yr act gyntaf. Portreadai fywyd yn union fel y mae, a deuai'r offeiriad allan o'r paer gydag alrhydedd. Tybiaf mai yn ystafell y Parish Council y dodwn yr ail act. Cyfnod y rheibio ydyw hwn. Gwn, pe buasai Esgah Llanelwy yn cyfansoddi yr ail ict yma, mai yn ystlifell y Cynghor Plwyf y byddai ganddo ef: Clerc y

Cymru ar ol Dadgysylltiad

Cynghor Plwyi (Methodus, wrth gwrs), a'r Offeiriad fuasent y prif gymeriadau. Gwelwn y senedd blwyfol yn cwrdd o flaen pob cladd- edigaeth, y clerc yn ngofal y fynwent, a llyfr yn cynwys deddf y Dadgysylltiad yn ei law. Mor wahanol fydd hyn i'r hyn ydym wedi arferyd ag ef. Dim dychwelyd yr offrwm mwy; dim cydymdeimlad; ond llythyren oer y gyfraith. Wyddoch chwi beth, yr oedd yn ddigon drwg seculareiddio addysg y wlad; bydd yn waeth pan seculareiddir y fynwent a'r bedd gan y Senedd, a'r Parish Council yn brif awdurdod. Deuai yr offeirlad ar y llwyfan I fel math o Jeremiah y prophwyd. Y fynwent, erw Duw a gardd y person,' wedi ei lladrata, a'i dyfodol yn perl poen meddwl iddo. Yn lie gofalu fod y fynwent yn bardd ac yn Hawn blodau, prif bryder y Clerc Plwyfol fydd pris y gwair, or mwyn cael ychydig sylltau at ei gyflog. Os bydd eisieu rhoddi adnod ar gareg fedd rhaid cael caniatad y Clerc Plwyf- ol, ac os mai Eglwyswr fydd yn ymofyu y ffafr, rhaid fydd i'w gais ef fyn'd o flaen a cherbron y Cyngor ei hun, rhaid fydd gwylio ar fod i bobpeth ag arogl Eglwysig gael ei gadw i ffwrdd. Yn ngwyneb pethau fel hyn, nid rhyfedd gweled yr offeiriad & ohadach llogeil yn ei law, a deigryn ar ei rudd. Dyna rai pethau fuasai yn gwneyd ail act Ilawn o fywyd a theimlad. Terfyna yr ail 'act' y flwyddyn gyntaf ar ol pasio y ddeddf. Ein gwaith yn y drydedd act' yw desgrifio bywyd Cymreig wedi i eiddo yr Eglwys gael ei reibio ac wedi i'r wlad weled y canlyniadau. Mae y Parch. Lewis James, Llaafair Buallt, eto'n fyw, ac mae ei bro- phwydoliaeth i raddau yn cael ei gwirio. Cofir yr adeg hono iddo brophwydo yn Drefnewydd yn ngbanol mis Ebrill, 1913, mai cenedl Geidwadol ei chalon ydoedd Cymru, ac mai caulyniad pasiad y Bil fyddai i Gymra ddychwelyd yn ol at ei hen gariad Ceidwadol. Yn awr, wele'r wlad wedi ben flino ar ragrith Radicaliaid, wele mll-flwydd- iant addawol yn felldith gwlad, wele'r hud- ddenwyr yn cael eu harddangos yn gyhoeddus fel gelynion y genedl. Mae'r hen Eglwys oeddys am ei thynu hyd llawr yn cyflym enill nerth adnewyddol, ei ballorau a'i sacramentau yn cael eu parchu i'r fath raddau naa gwel- wyd mo hyny o'r blaen yn hanes y genedl. Golygfa hardd yw gwoled amaethwyr a siopwyr Cymru yn mhen ugain mlynedd ar ol y dadgysylltiad wedi dychwelyd i'r hen gweh,' a llawer o gapelau yn He cael eu troi yn picture palaces,' yn cael eu llogi a'n defnyddio fel ystafelloedd cenhadol Eglwysig. Ychydig feddyliai y Free Church b In Federation' yn y Drefnev\ydd, yn 1913, fod yr Eglwys i lwyddo er gwaethaf pob ys- trywiau. Ond nid bendith ddigymysg yw pobpeth sydd wedi digwydd, ychwaith. Mae'r genedl yn gofidlo ddarfod iddi wneyd dim llai nag insultio y Goruchaf trwy gymeryd Ei eiddo a'i drosglwyddo i wasanaeth Mammon mae'r mynwentydd yn tyfu drain a mieri; yr Ym- neillduwyr ben-ben &'u gilydd yr asgwrn fu'n eu cadw oddiwrtb yddfau eu gilydd wedi ei gymeryd i ffwrdd. Yn nghanol y cwbl, mae llwyddiant yr Eg- lwys yn descyn edmygedd pawb, ac edrychir ymlaen, trwy gyfrwng ei hallorau, at adun- deb orefyddol. Priodolir pobpeth i oruwch- reolaeth Duw, ac i'r ffaith mai Ei amcanion Ef, ac nid gau-ddybenion dynion, sydd yn cael eu cyrhaeddyd yn y diwedd. Dyna rai o'r pethau redodd trwy fy meddwl ar ol darllen hanes y Cyngrair Ym- neillduol yn y Drefnewydd yr wythnos ddi- weddaf. TEGAI.

Advertising

THE BEST PRESENT TO A CURATE. THE "ANGLICAN PULPIT LIBRARY" 12 LARJGE VOLUMES OF SERMONS, NOTES and ILLUSTRATIONS By the greatest Preachers of the Church. 30/- per set. (2/6 per volume). Orders should be prepaid, and addressed, Manager, Caxton Hall Lampeter.

ST GABRIEL CWMYGLO

ST. GABRIEL, CWMYGLO. Nos Fawrtb, Ebrill 15fed, cynhaliwyd cyngerdd gan blant Eglwys St. Gabriel, yn Ysgol Glanmoelyn. Bydd hon yn noson a hir gofir gan y rhai a gymerasant ran, a'r rhai a ddaetbant ynghyd i wrando, oherwydd unwaikh mewn blwyddyn y ceir noson gyff- elyb iddi. Yr oedd y gwynt yn chwythu yn arswydus, a'r gwlaw yn disgyn fel pe b'ai heb wlawio er's blwyddyn. Ond er gerwinder y tywydd, daeth cynulliad da yughyd. Llywydd y cyfarfod oedd y Parch. D. Thomas, a'r arweinydd, Mr. Richard Jones, arweinydd y gan yu Eglwys St. Gabriel. Wele y rhaglen Solo, Cartref,' Miss Jane L. Morris adroddiad, Bydd dyner wrth dy fain,' Miss Annie Owens. Action Song, Slate,' parti. Dole Fach,' Ceridwen Hughes, Myfanwy Thomas, Lizzie Myfa.nwy Jones. Adroddiad, Yr abwyd a'r Cod,' Kate Jones; solo, Dim ond deilen,' Mary Jane Owens duet, Y ddeilen ar yr afon,' Miss Kate Jones a Miss Lizzie Roberts solo, I Golygfa dded- wydd,' Sarah Jones adroddiad, Ystalwm,' Johnnie Thomas; adroddiad, 1 Dici,'Ceridwen Hughes; solo, Kate M. Evans; adroddiad, Ystormydd Bywyd,' Nell Phillips solo, 'Ni fedrwn yn fy myw,' D. Thomas; ad- roddiad, Mr. Moody, y fam, a'r plentyn,' Sarah Jones solo, Kate M. Evans action song, Dirty Boy,' plant. God save the King.' Darfu i'r ddau foneddwr, Mr. Richard Hughes a Mr. Nathaniel Williams, chwareu yn ddeheuig ar y berdoneg. Cawsorn gyfar- fod difyr iawn am tuag awr a haner o amser, a phawb i'w gweled wrth eu bodd yu eu gwlybanrwydd. Yr oedd 61 gwaith i'w weled 11 ar y plant, ac y mae clod yn ddyledus i'r rhai fu yn eu hyfforddi. Hyfryd ydyw clywed hefyd nad ydyw y plant bach na'r hen wragedd ddim rhyw lawer gwaeth ar ol y fath ymdrochfa.

Y Gyllideb

Y Gyllideb. GOBAITH CANGHELLYDD Y TRYSOR- LYS AM Y DYFODOL. Cyflwynodd Canghellydd y Trysorlys ei Gyllideb yn Nhy J Cyffrediti ddydd Mawrtb, gan fynegu na chodid trethi newyddion. Er fod ganddo yn agos i saith miliwn a haner o bunau i'w darparu er gwneyd i fyny y gwa- haniaeth rhwng derbyniadau y flwyddyn ddiweddaf ac amcangyfrifon treuliadau y flwyddyn hon, eto bwriada ymddiried y ceir biwyddyn fasnachol well i'w ddwyn allan o'r anhawsder. Cyfanswm pumed Cyllideb Mr. Lloyd George ydytit Derbyniadau am 1913-14, gyda'r ychwanegiad o fili VI n o bunau o'r Trysodys 9!95,825,000 Amcangyfrif y treuliadau ,¡ 4.0.000 Gweddill £ 185,000 Mae amcaugyfrit y treuliadau yn £ 8,755,000 yn fwy n'r flwyddyn ddiweddaf, ac y mae amcangyfrifon y gwahanol adranau fel y canlyn :— Gwasanaeth y Ddyled Genedl- aethol J524,500,000 Gwasanaeth Cronfeydd ereill 12,709,000 YFyddin 28,235,000 Y Llynges 4(v309,000 Y Gwasanaeth Gwladol 54,988,000 Y Dollfa a'r Cyllid 4,533,000 Y Llythyrdy 24,366,000 Cyfanswm £ 195,640,000 Y flwyddyn hon, disgwylia Mr. Lloyd C, George ychwanegiad sylweddol yn y derbyn iadau, a'r prif ffigytau ydynt :— Gwirodydd £ 670,000 Cwrw 252,003 Te 298,000 Stwgr 321,000 Myglys, &e. (y flwyddyn ddiweddaf) 550,000 Cynydd naturiol 350,000 ^bisgwylir cynydd ynglyn a'r Cyllid, yn cynwys £ 300,000 oddiwrth Oreth y Tir, a gwtieir y cyfanswm i fyny fel y canlyn Derbyniadau am y tI wyddyn. E 19 4,825,000 Treuliadau 195,640,000 Y swm yn fyr i'w wneyd i fyny x185,000 Mae y treuliadau yn cynwys miliwn o bunau a bieidleisiwyd i'r Llynges y flwyddyn ddiweddaf, ond sydd heb en gwario. A chy- meryd y miliwn punau hyn i'r cyfrif presenol gadewir X185,000 mewn Haw.

CAERFYRDDIN

CAERFYRDDIN. EGLWYS ST. DAVID.— Deallwn fod yn yr Eglwys hon Gyngor Eglwysig wedi ei ffurfio. Bydd y Cyngor hwn naegis Festri Fisol i ymdrin A materion perthynol i'r plwyf. Sonir llawer iawn y dyddiau hyn am Church Re. form.' Wel, dyiiia I Church Reform' yn ei phurdeb wedi cael ei dwyn i fodolaetti-iiid trwy Act of Parliament,' ond trwy gynygiad gwirfoddol Ficer parchus y plwyf-ie, a phawb yn gytuu. Da iawn, yn wir. EGLWYS ST. PITH.— Ymswyddiad.—Nos Sul, yr oedd Eglwys St. Petr yn orlawn ar yr achiysur o ymswyddiad y Parch. B. Parry Griffiths, gynt o Golden Grove, fel ficer y plwyf. Darllenwyd y gwasanaeth gan y Parch. E. D. Aldred Williams, a'r llithiau gan y Parchn. liar Edwards, a'r Prifathraw Parry (Coleg Caerfyrddin). Yr oedd hefyd yn bre- senol Canon C. G. Brown, Parch. A. Riley (Coleg Caerfyrddin), a Mr. G. Owen, Cofres- trydd yr Esgobaeth. Yraswyddwyd y Ficer newydd gan Esgob Tyddewi, yr hwn hefyd a draddododd bregeth hyawdl a phwrpasol ar yr achiysur. Cyfeiriodd yr Esgob yn deim- I el adwy at waith yr Archddiacon Evans yn ys- tod ei ficeriaeth yn y plwyf. Bydd yr Arch- ddiacon Evans yn cymeryd gofal Golden Grove. Da genym glywed fod yr Arch- ddiacon ar ei wellhad, a dymunwn iddo bob llwydd yn ei ficeriaeth newydd. f ficer newydd St. Petrdywedwn I Croesaw.E T.

Gwyl Gorawl Deoniaeth Glyn Aeron

Gwyl Gorawl Deoniaeth Glyn Aeron. Mae yr amser yn agoshau eleni eto i gynal rehcartah. Bwriedir eu cynal yn y gwahanol ceiiti-es fel y canlyn :—Llanina, ar y 5ed, 19eg, 26ain o Fal, a'r 9fed o Fehefin Crossin, ar y 13eg o Fai, a'r 2il a'r 26ain o Fehefin Ciliau Aeron, ar yr 21ain o Fai, a'r lleg o Fehefin Llajierchaeron, ar yr 8fed a'r 29ain o Fai; Cilceunin, ar y 14eg o Fai a'r 4ydd o Fehefin Llauddewi, ar y 15fed o Fai a'r 12fed o Fehefin Llansantffraed, ar y 7fed o Fai a'r 6ed af'r 18fed o Fehefin Llanrhystyd, ar y 23ain o Fai; Aberaeron, ar y 24aino Fehefin. Yr oil o'r rthtarsals i ddechreu am 7 p.m. Gobeithio na wnaiff Llanrhystyd ddigio wrth- yf am fy mod wedi eu hamddifadu o un rehearsal. Yr wyf yn sicr eu bod yno yn ddigon cydwybodol a charedig i ddyfod i gyf- arfod a mi i Llansantffraed, am fod tipyn o bellder o Llanarth. Mwy na thebyg fod pawb yn gwybod y telerau am eleni. Nid oes hawl gan yr un aelod i roddi ei bresenol- deb yn yr Wyl oa na fydd wedi mynychu un rehearsal o leiaf. Mae cyfleusdra gan bob odr ond J hnrhystyd a LlaGsantffmed i gael rehearsal bob wythnos, a gobeitbio y gwnant ddefuydd or gwahanol gyflciibderau. Gob- eithio y gwna ¡.ob cor ymdrech i ddysgu yr Anthem.—Yr eiddoch yn ffyddlawu, J. T. LEwis.

Lloffion

Lloffion. Pryduawn ddydd Mercher, yr oedd Syr Charles a Lady Assheton-Smith yn bresenol yn ystafell y I einematooraph,' yn Mangor, lie y dangosid eu ceffyl, y Covertcoat,' yn enill y 'Grand National.' Yr wythnos ddiweddaf, talwyd y pris uchaf a wnawd erioed am darw, pryd y rhoddodd Mr. McLannan, Clapham, Llun- dain, lOOOp. am y tarw 'shorthorn, Ash- grove Carnival,' yn Dublin. Yn ngbyfarfod chwarterol Ysbytty Bren- hinol, Sheffield, hysbyswyd fod dros 200p. wedi eu derbyn oddiwrth bersonau di-enw. Yn ynadlys Newcastle ddydd Mercher, gorchymynwyd chwipio dau facbgen bach, deg ac unarddeg oed, am ladrata llythyrau o dai. Yn ystod oriau man y boreu ddydd Mer- cher, llosgwyd ty hardd Mr. Arthur Du Cros, A.S, St. Leonards, i'r llawr. Tybir mai gwaith naerched y bleidlais yv, gan y cafwyd nifer o bapyrau perthynol iddynt yn agos i'r lie. Mr. Du Cros yw yr aelod Ceid- wadol dros Hastings. Wrth ohirio achos Fanny Bell, un o fer- ched y bleidlais, yr hon gafwyd tuallan i garchar Holloway a. llawddryll yu ei medd- iant, gorchymynodd ynadon Chelsea i ym- chwiliad gael ei wneyd i gyflwr ei meddwl. Yr oedd 121,919 o bobl yn edrych ar ym- dreohfa y bel-droed rhwng Ashton Villa a Sunderland am y Uwpau Seisuigyu Liuudain ddydd Sadwrn diweddaf. Y mae Ysgrifenydd y Wladwriaeth wedi penderfynu talu i aelodau y Tribunal of Appeal yn ol tair guinea am yr awr gyntaf, a d wy guinea am bob awr ychwanegol y byddant yn eistedd. Y mae cath perthynol i Mr. W. Shepperd, Kirk by Stephen, yn magu dau Iwyuog bych- el an gyda'i dwy gath bach ei hun. Yn Nhy'r Arglwyddi ddydd Mawrth, pas- iwyd ail ddarlleniad Mesur y Planb, yr hwn ddygid allan gan Arglwydd Strachie. Cafodd gefuogaeth aiddgar Esgob Llundain, yr hwn a ddywedai ei fod yn anbebgorol angenrheid- iol i ganlyn Mesur y Caethion Gwynion. L, Yn Wolverhampton, ddydd Tau, dirwywyd Baron von Trutzsechlena, boneddwr Almaen- aidd, i 5p. a'r costau am ddefnyddio iaith anweddus tuag at swyddogion rheHflordd y London and North Western. Hysbysir am farwolaeth Syr Edward Candy, cyn-ganghellor Prif-ysgol Bombay a barnwr yn Uchel Lys yr India, yn ei breswylfod yn Shelford yn 67 mlwydd oed. Am achub bachgen rhag boddi ar draul peryglu ei fywyd ei bun, anrhegwyd Percy Bacon, deuddeg oed, aelod o'r Boy Scouts yn Compton, a. bathodyn a thystysgrif Cym- deithas y Baden-Powell Scouts.

No title

Myner PERL Y PLANT In mhob ty yn Nghyraru