Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
7 erthygl ar y dudalen hon
Llith Y Gwaich

Llith Y Gwaich." Anwyl Syr. Y mae y Prime Minister yn deud y fod Mesur y Werddon wedi ei basio trwy Dy y CyfFredin gyda clear British majority.1 Yr awgrym ydi pe buase y majoriti yo W yddelo, y eanlyniad fuase tynu yn ol y bit 'Rwan, lie mae llygade a chydwybod y Prif Weinidog ? Snt na wel o mai y Gwyddelodsy wedi pasio Bit yr YsbeiHo 1 Fel hyn y bu hi Rhagfyr 13. Majority, 50. Irish Votes, 75. 17. 55. „ 65. lonawr 10. 40. „ 72. Chwefror 4. 38. 60 Ar yr amgylchiad cyntaf, cynygiwyd fod pob gwaddol heblaw y degwm, i'w adael i'r Eg- lwys. Ar yr ail dro, cynygiwyd gadael y glebe, ac ar y trydydd, ceisiwyd sicrhau iawnderau y curadiaid. Ac ar yr amgylchiad olaf, yn ystod y Report stage, ceisiwyd drachefn sicr- hau y glebe i'r Eglwys. Sylwer, na chafodd y Weinyddiaeth fwyafrif 'clear British' ar uurhyw adeg. A'r tro diweddaf oil, yr oedd mwyafrif y Weinyddiaeth yn 107, ac yn gyn- wysedig o 41 Ysgotiaid, a 66 o Wyddelod; hyny yw 107—swm a rhif y I Government majority.' 'Rwan, cofied pob wan o aiiiddi ffynwrs yr Eglwys sut y bu hi. Y niae tynged yr Hen Fam wedi ei beuderfynu gan Ysgotiaid a Gwyddelod, y naill nad oes gau-I 9' ddynt ran na chyfran yn yr etifeddiaeth, a'r llall,—en namcau nhw ydi sicrhau support yr aelode Cymreig. A fu erioed y fath gynghrair yn hanes cenedloedd gwareiddiedig Eto, er mai fel y deudea i y bu hi, y mae nhw yn dal fod pob cyfiawnder 0'11 hochr nhw, a phob b'ai ac anaf a phechod ar ochr yr Eg- lwys MR. RUNCIMAN. Dwy fil yii y flwyddyn ydi cyflog y gwr y t, hwn, ac medde fo yn Dewsbury, Yr ydan ni am gael Horn Riwl y flwyddyn nesa, ac mi ddaw mesur yr Eglwys Gym- reig yn Ddeddf Seneddol hei'yd, er gwaetha Tv yr Arglwyddi.' Rwan, dene ddiwedd arni hi Onid ydi Mr. Runciman wedi deud, ac mi wyr o tuhwnt i bob dadl Ond y mae cryn wahaniaeth rhwng gneud deddfe i bobol a'u gweinyddu nhw. Yr oedd Reho- boam yr amharod, am rold y chwip fawr ar gefne pobol, mi gododd i lais yn y Senedd, ac mi ddeudodd bethe chwerw dros ben, ond ryvrfodd vn nydcl yr ysgariad, lied ynfyd yr edryche fo, a dim ond dau lwyth o'r deuddeg a welid yn dilyn baner t' dawn y gwr cymhenllyd hwnw. Rhyw Rehoboam o ddyn yw y boneddwr uchod, ac y mae i enw fo yn awgrymu i fod o am redeg ar ol rhyfrM gyda chi-pa fath gi nis gwn, oudl- gerth hwnw a elwir irish terrier, becos trwy ddangos dannedd a chwyrnn ar ran y cyfryw y gorfu i'r Biwro basio bil y blingo. Fodd bynag i cbi, y mae unrhyw ddeddfwrieth sy yn rhagflaenu barn a galwad y wlad eisua wedi i gondemio, ac am y bil brwnt yma, y mae pobol yn cywilyddio pan yn son am dano. Tra y mae yr Annibynwyr yn brysur hel pres i ffurfio cnwllyn sustentation fund i'w gweinidogion, y mae teulu Rehoboam wrthi. hi gymint fyth yn scamio sut ore i bigo pocedi y 'ffeiried ac i dori clo eyff pob Beuno yng nghwlad y Brynie. Hawyr oni wawria y dydd pryd v byddan nhw yn cynilunio sut ore i amddifadu yr Independents o'u gwaddol hwythe, ac i vsgaru y Wesleaid oddlwrth i hanwyl frodyr hwnt i Glawdd Offa. Ond dene own i yn i ddeud, y mae Mr. Rhedeg-hefo-ci-ar-ol-y-dyn, wedi cyhoeddi sut y bydd hi. 'Rwan, yn 1915 y terfyna tymor y Weinyddiaeth henarglwyddiaethol, ac os felly, pam y mae yr Iddew, Syr John Simon, yn dee'ire sisial alawon serch ynghlus- tie pobol Manchester Yn serten i chi, y mae pobol y Biwro yn credu y daw ethollad cyn 1915, a synwn i ddim glywed fod Sebastian, sef yw hwnw, arglwydd yr awelon, wedi gwrthod attendio y Cuunsil yng Ngholwyn Bay y mis nesa, becos i fod o yn canfod y bydde raid gneud prociamashiwn ono at wons parthed y lecsiwn. Mi wranta i mai dig ofnadwv oedd o yng Ngharnarfon, becos mai mistek Sanballat oedd cadw cwarfod yn y pafiliwn cyn agoryd y campdn ar bwnc y tir. Mi glywes i ei fod o wedi troi cil i lygade ar Sanballat, ac fod javelins yn y llygade hyny nas galledyn dall beidio a'u gweld. MESUR YR ESG0BAETIIAU. Cofus gan bobol ydi fod yr aelode radlcal- aidd wedi gneud i gore i oichrechu y bil er disgybtu otfeiried, yn nyddie Mr. Gladstone, ond fod yr hen wr wedi dod i'r Senedd hefo i fwyell a bygwth tori penne pob won o honyn nhw. Aracan yr aelode hyny oedd attal daioni er mv.yn cael esgus i roid warog i'r Eglwys becos fod rhai 'ffeiried anheilwng ZD In ynddi hi. Metbuddaru nhw gan fod gwr y fwyell ono i'w dienyddio nhw mewn wincied. 'Rwan, roedd yn y Senedd rai dynion wrthi hi yn ceisio attal mesur ychwanegu esgob- aethau, becos y bydde hyny yu, sef attal y bil, yn debyg o wanychu yr Eglwys. Ond i chi, mi ddaeth Mr. Asquith ouo, ac rai deud- odd hi tu bw ynt I bopeth, wrth y byddigions, gan i cywilyddio nhw bob won, a phasiwyd y bil ac ymhen deuddydd, mi gadd warant y Brenin. 'Rwan, dene ddeudodd y prime- minister, Mesur ydi hwn o natur weithredol, er rbeoleiddio a hyrwyddo amcan teilwng, ac nid ocs yuddo unryw egwyddor o gwbl.' Ond o'r tu ol i'r geirie, yr oedd y penpostyn yn eitha clir y buase gwrthod pasio y bil yn 'becos dene'r ddau beth sy'n intresfio Syr H.' Be wna i,' ebra y 'gethwr. Yn wirionedd i, wn i ddim,' ebra ynte; fydd ono ddim in common rhyngoch chi mae gen i ofn.' Er's talwm, dene oedcl y custom.' ebra ynte, ar ol swper deud hanesion a dynwared yr hen bobol, a smocio i hochr hi.' la, ia,' ebra y llall, ond mae dyddie Dafydd Rolant a Sieticyn Penhydd, ac erill weli cilio, a phrin iawn y mae neb yn dynwared yr hen bobol rwan. Rywsut ar suffrans y n.ae y 'gethwrs bychin y dyddie hyn.' 'Yn Sasneg y mae pawb yn dal pwt y stori rwan. asynwn i ddim na fydd ono ddau ne dri o ddynion y 'Varsity ono hefo y marchog ac mi'ch cynghorwn i chi i ddeud y'ch bod chi wedi blino ac fod y ddannodd arnoch chi, os cewch chi y'ch bod chi out o' the runnin Beth bynnag newch chi peidiwch a nursio y'ch dwylo ac usio y'ch cadach poced bob munud fel pe bai y'ch boco chi fel bargod 'rwan.' Erbyn hyn yr oedd y 9 1 'gethwr ifanc fel dyn ar ymyl ftifc ne gonfwl- shi w n, ac yr oedd yn ddrwg gen i drosto yn n fy nghalon. Yn fuan wedyn mi ddisgynodd C, Cl. yn y steshiwn, ac ebra gwr y lues Goodbi,

Llith Y Gwaich

brawf gole nad oes gwir yn yr honiad mai lies yr Eglwys sy mewn golwg gan y dad- waddolwyr. Ac yn anad dim, rhaid oedd cadw y logic yn ddifefl. Felly y gwelir, tu hwnt i amheuaeth, fod rhai pethe, o reid- rwydd i hanfod a natur, yn gorfodi pobol er i gwaetha i nend daioni i'r Eglwys. Os gellir sicrhau diwygiad fel hwn, heb amharu cyfun- drefn Eglwysig, pam y rhaid dinystrio yr Eglwys er sylweddoli diwygiade eraill. Y gwir ydi uyn, y mae pobot gall a gole yn gwybod yn eithay gellid euill pob diwygiad anghenrheidiol trwy bwyJI, amynedd, ac ewyllys da. Cynllun andwyol fuasai gneyd dyn Jail yn ddyn byddar er mwyn i'r wyrth o roid golwg iddo fod o hyny yn fwy rhyfeddol. Y STYLl NEW YDI). 'JtOWll i yn digwydd teithio yn ddiweddar gyda dau o fyddigions yn y tren. Ebra un—gwr talog, cefnog, a'i locsus wedi i C, el trimio i bolnt is i en. Ebra fo wrth y llall, Felly 'rydach chi In tnynd i aros dros y Sabboth hefo y marchog.' Ydw,' ebra y llall. I Nli fydd gen i ddwy bregeth i'w rhoid yfory.' I Rwan,' ebra gwr y Iocs, fedrweh chi chware golf?' N;), fedra i,' ebra ynte. Na billiards cbwaitb' '\Vel,'ehraynte,'mai gen i anican at hyny.' Piti garw,'ebra'r locR, 'rwau, mi ddowch drwyddi yn alreit.' Wedi iddo yaiadel, dene berchen y blew yn deud, Gair o advice rois i iddo fo, ond mae gen i ofn i fod o wedi rhyw ddigio. Y gwir ydi mae dydlie y straeon a'r mimicio wedi myn'd, a da ydi hyny.' Wel,' ebra finne, roedd yn ddrwg gen i drosto fo, a synwn i ddim nad yn i ol yr a. fo, hefo'r tren Dim peryg,' cbra fyute, iiii gaiff ddegwm cil dwrn reit dda, ac mi fydd yu wers iddo tra bydd o byw.' Felly,' ebra fine. 'Rwan dene beth rhyfedd dros ben, sef fod neb ac ynte yn flaenor yn rhoid cynghorion feI elle yngblyw pobol erill i un o fugeilied y praidd y perthyne fo i hun iddo. Mi fuase yn rhyfeddach fyth glywed warden yn meiddio rhoid advice o'r natur ene I 'tfeirlad. Myn brain dene fuase diwedd y gwr, ac nid heb i haeddu. Yr achos ydi hyn, sef becos fod annibyniaeth cyfundrefn yr Eglwys yn rhoid stondin i'r 'ffeiriad, ac ar hyd yr oese yn cynal y cyfryw rhag bod yn cael i dagu gan ofn agor i big i ddeud i feddwl ynghwyddfod blaenori

BETH SYDD MEWN ENW

BETH SYDD MEWN ENW? I Y Ty ÐORWR CYNTAI Beth olyga y busnes Dadwaddoliad yma 1" I YR An. ETO: Wel, yr un path ag yr wyt ti a minau yn wneyd—ysbeiliad, ond eu bod I yn rhoddi iddo enw mwy swynol."

Banau Brycheiniog

Banau Brycheiniog. Da genyf glywed benodi y Parch. Gruffydd Evans, B.D., ficer Cydweli, i fywoliaeth Llan- villo, gerliaw Aberhonddu. Mae Mr. Evans i'w longyfarch ar ei apwyntiad i blwyf mor ddymuuol, ao y mae'r pI w yfoiion i'w llon- gyfarch lawer yn fwy oherwydd sicrhau iddynt weinidog mor alluog a ffyddlon i'w bngeiiio. Daetbum i gydnabyddiaeth ag ef gyntaf pan oedd yn gurad yn Llanymddyfri, a buan y gwuaeth ei alluoedd disglaer, ei lafnr diball, a'i ddyianwad ar ddynion leuainc y plwyf argraph ddofn arnaf. Yr oeddwn yn deall y treuliai ei oriau hamddenol gyda'r gwaith o gasglu defnyddial1 at ysgrifenu hanes y plwyf. Erbyn hyn, mae y gorchwyl caled hwn wedi ei gwblhau, a chymdeithas y Cymrodorion wedi cyhoeddi y llyfr. Nid wyf am ianylu yn awr ar ei gynwys, gan y deallaf yr ymddengys adolygiad arno yn eich colofn- au yn fnan. Digon ar hyn o bryd yw dweyd y dengys y gwaith 61 talent a llafur anghyff- redin. Golud hen oesan gluda hanesydd Plwyf Amddvfri,' ei wrhydri edrydd-- Holl gyfrinion ei glysion Eglwysydd Ac hir ach pob rhyw gilfach yn gelfydd. Er gwethaf her y gwaith fydd—mewn bri mad Na wyr derfyniad tra rhed 'r afonydd. Eiddunaf o eigion calon bobllwydd ac hapns- rwydd i Mr. Evins a'i deulu yn eu cartref newydd. I blwjf Llanymddyfri y perthyn yr an- rhyJedd o fagu dau fardd m wyaf poblogaidd Cymrll yn y canrifoedd diweddaf, sef y Ficer Pritchard a'r Parch. \Vm. Williams, Panty- celyn. Yma, hefyd, y treuliodd y ddau eu hoes o'r bron, ac yma y claddwyd h w y, y nail! yn Llanddingat, a'r llall yn Llanfair. Esgeul- uswyd beddrod y Ficer, fel na wyddis yn sicr yn mhcl le yr oedd Dywed Borrow, yn ei Wild Wales,' ei fod out abroad in the Churchyard, near the wall of the Towey.' Gyda Haw, arferwn feddwl fod Borrow wedi gwneyd camgymeriad o barthed i'r Tywy hyd nes yr hysbyswyd fi gan y Parch. G. Evans ddarfod symud gwely yr afon ar ol ei ymwel iad ef a'r fan. Dywed ereill taw yn nghangell yr eglwys y claddwyd y Ficer. Mae ar gael, hefyd, draddodiad i ddyfroedd y To-xy, p wedi gorlifo, gario ei weddillion tua'r mor. Mae yn syn meddwl na chodwyd un math o gbffadwriaeth iddo yn yr eglwysydd nac yn v (iref, Yn sicr, dylasai himan-baicii ein cened!, ar wahan i bobpeth araiJ, ei harwain i a rhydeddu cof un o'i phrif gymwynaswyr. J'l Williams, Pdutyceiyu, yu fwy iIvju yu h-, ii o beth na'r Ficer, canys y mae iddo ef ddwv gofadai), sef y golofn sydd ar ei fedd, n r capel coSadwriaethol, sef capel Saesneg r Trefnyddion Calfinaidd. yn y 'dref. Mae vr arvsj;rif uwchben ei fedd yn werth i'w chop' —' Rev. William Williams, Pantycelyn, "r this parish, author of several works in pro'H and verse. He waits here the coming of thj Morning; Star, which shall usher in t!u glories of the First Resurrection, when atthn sound of the Archangel's Trump the sleeping dust shall be re-animated, and death for ever shall be swallowed up in victory. After- languishing for some time he finished h course and life together. Jan 11, 1791, aged 74 years. 'Heb saeth, heb fraw, heb ofn, heb ofid a, heb boen Yn canu o flaen yr Orsedd ogonianfc pur yr Oen. Ynghanol myrdd myrdaiynau, yn caru oil heb drai, Yr Anthem ydyw cariad, a chariad i barhau Credaf nad oes lawer mwy na chwarte canrif er pan godwyi y 2 ifadail, ac er hyny mae y syniad or adgyfndiad a geir yn yr ar ysgrif out of dite yn hollo!. That the sleep incr (itist shall be re-animated' sydd dybiaeth ni chole-idir mo honi gan neb yn awr Nod weddir y peniil gan y cyfaredd elusive hwnvv a berthyn i bob emyn o'r iawn ryw, ac y:, wir i bur farddoniaeth o bob math. Nid yn syniadau yr emyn yn ogymaint ag yu e: awyrgylch y gorwedd y swyn. Yn y liodwed,i. hou yn fwy nag mewn dim arall, feallai, y mae rhagoriaeth emynau Williams yn gyr. wysedig. Mae ilawer o'i athrawiaethau wed; eu profi yn gyfeiliornus, ond bydd Oias ar yr emynau yn y rhai y rhoir datganiad iddyn tra bydd byw ein hiaith. Drwg genyf glywed am falwolaeth y Parch T. B. Williams, rheithor Llaugattock, gerilav. Crickhowell, yr hyn a gymerodd le yr wyth- i nos o'r blaen. Cyn ei benodi i'r plwyf hwn yn 1904, bu Mr. Williams yn Ficei Sc. Paul, Llanelli, am rai blynyddoedd. Yr oedd yn adnabyddus fel offeirlad galluog ac ymroad- gar, a theimhr hiraech mawr ar ei ol mewn Ilawer cylch. Dioddefodd gystudd hir a blin. a hyny yn ddirwgnach. Huned mewn hedd. BRYCHAN.

PENTRAETH MON

PENTRAETH, MON. TRIT YR YSGOL SUL.—Dvdd Mercher, yr 20fed cyfisol, drwy garedigrwydd y Parch. E. P. Howell a Mrs. Howell, Rheithordy, bu i blant yr Ysgol Sul fwynhau eu liurain yn Benllech Bay. Wedi gwneyd y goreu o'r te a'r bara britb, caw sunt oriau difyr ar v tywod, hyd nes y gal wyd arnynt gyfeirio eu camrau at yr orsaf, Dan ofal tyner y Rheithor a'i briod cyrhaeddasant yn ol erbyn wyth o'r gloch, wedi mwynhau diwrnod a hir gofir. Y dydd Gwener dilyuol, dangosasant yr un caredigrwydd tuag at yr athrawon a'r deiliaid hynaf, drwy fyned a hwy i Llan- dudno Er i'r Lyvydd tod yn anflafriol, bu i bawb fwynhau diwrnod rhagorol. Derbynied Mr. a Mrs. Howell ein dioichgai >\ch gwres- ocaf, a bydded i rai o'r aelodau fod yn fwy teilwng o honynt trwy bresenoli eu hunain yn rnuoiaidd.—Mab y Mynvdd.

BODFEAX

BODFEAX. (IwiiinAiTH.—Dydd Iall. 21ain, oedd ddydd hirddi.-gwylicdig gtm blant yr Eglwy- hen. Aelh tua 30ain o bonynt gyda'r modur yn y horcu i Pwllheli, ac yna gyda'r ger- iiydro i Cricc-ieth. Ilt- y treuliasent ddiwmod liynod o Iwp11c", Cavrsant hill ffafriol. Yr oedd ainryw II fiudyr a chwiorydd o'r Eglwys gyda hwyni. Dychwelasant yn ol yn yr liwyr wvdi mwynhau eu hunain yn y modd goreu. a'u dyniuniad yw am i ddiwrnod cyffclyb wawrio arnjuit eto yn fiiaii.-O.D.

Advertising

ARGRAFFU RHAD, CYFLYM, A DESTLU3 YN SWYDDFA'R "LT-AN."