Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
2 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

Ffurf-wasanaeth ar ran Milwyr a Morwyr yn y Rhyfel, tudqa^ s.

Y GERMANIAID YN FFOI

Y GERMANIAID YN FFOI. OOLLEDION TRYMION IR AWSTRIAID. YCHWANEGU AT FYDDIN PRYDAIN. Yn Nhy y Cyffredin, nos lau, cynygiodd Mr. Asquith fod 500,000 yn ychwaneg o ddynion i gael eu hychwanegu at y fyddin. Yr oedd yn agos i'r nifer hwnw eisoes wedi ymrestru mewn atebiad i apel Arglwydd Kitchener, a hyderid y ceid haner miliwll arall yn barod i fyned i ymladd o blaid eu gwlad. Felly bydd genym fyddin newydd o dros filiwn, heb gyfrif y Tiriogaethwyr. Da oedd ganddo weled y fath frwdfrydedd ynglyn ag ymrestru—brwdfrydedd na welwyd erioed ei gylFelyb. Yn Llundain yr oedd dros 30,000 wedi yjnrestru er's Awst 30ain, ac yr oedd pob un o honynt yn foddhaol iawn. Ar un diwrnod yn unig, sef, Medi 3ydd, cyfanrif y dynion a ymrestrasant ydoedd 33,204, a deuai 2131 o'r rhai hyny o Manceinion yn unig. Yr oe-dd hon yn ymdrech yn gofyn aberth ar yr adeg piiliyrf-Lis boji yn banes ein gwlad, a theimlai yn sicr na apelid yn ofer at deyrngarwch deiliaid Prydain.—Wedi i Mr. Bonar Law, Syr Ivor Herbert, a Mr. H. J., Tennant, Is-Ysgrifenydd Rhyfel, siarad, cytunwyd a'r bleidlais. NEWYDDION CALONOGOL. Mae y milwyr unol yn myned ymlaen NVY I yn llwyddianus ar faes y frwydr yn Ffrainc. Yn y dwyrain mae y Rwsiaid wedi gorfodi yr Awstriaid i ymadael yirfrysiog o du- eddau Lublin, tra y mae dewrion Belgitun wedi ymlid y Germaniaid i Louvain. Gwelir felly fod pob argoel am ymddiried- aetli. Mae y Germaniaid wedi derbyn y fatlt orthreohiadag sydd wedi eu syfrdanu, ac nis gallant guddio eu siomedigaeth o r 11 9 herwydd. Maent wedi anfon 60,000 o'u milmwr o Belgium i roddi cynorthwy i'r milwyr yn Ffrainic, lie y mae y German- iaid mewn cyfyngder dirfawr ac yn encilio o flaen milwyr Prydain, Rwsia, a Ffrainc. Cymerodd milwyr Prydain feddiant o fag- n elf a, deuddeg o beirianau saethu, ynghyd a, llawer o garcharorion. Dioddefodd y Germaniaid golledion trymion, a diau y dioddefant fwy eto, gau fod eu milwyr yn lluddtedig a digalon iawn. Y RWSIAID AC AWSTRIA. Dydd Gwener, ymddangosai fod erlidiad yr Awstriaid gan y Rwsiaid wedi cyraedd ei eithafbwynt. Yn Lublin enillodd y Rwsiaid fuddiugoliaeith gyflawn a gorth- rechol. Newyddioll o Vienna a fynegant fod y Rwsiaid wedi amgylohynu Silesia, fod meddianiad buan Bre-Iau yn debygol, a bod blaeaifilwyr byddin ganolog Rwsia yn ymdeithio tua Berlin. Yr oedd yr ym- gyrch hwn yn annisgwyliadwy, ac os yn wir mae yn brawf arall o yni a phender- fyniad y Rwsiaid. YMLADD DEWR YN NYASALAND. Ymddengys fod y Germaniaid yn aflonydd yn Nghanolbarth Affrica, ac un diwrnod, sef Medi 8fed, ymosododd 400 c honynt ar amddiffynfa Brydeinig yn Nyasaland, lie nad oedd ond tua lianei cant o fdwyr. Am dair awr llwyddodd J dyrnaid hyn o Brydeiniaid i wrthsefyll rhuthr y Germaniaid, a phan gyrhaeddodc ychwaneg o filwyr i'r lie gorfodasant j Germaniaid i ffoi gyda cliolledion trymion Y LLYNGES BRYDEINIG YN MOR 1: GOGLEDD. Mae y Llynges Brydeinig wedi cyflawn: gwaith ardderohog yn Mor y Gogledd, a( nid oes cymaint ag un o'r rhyfel-longai Germanaidd i'w canfod yno yn awr, er i archwiliad manwl gael ei wneyd mor bell a Heligoland Bight. Mae y Germaniaid wedi gosod ugeiniau o fwnfeydd ffrwydrol yn y mor hwnw, yr hyn barai berygl neill- duol i'n llynges. MAB YMERAWDWR GERMANI WEDI EI GLWYFO, Hysbyswyd yn swyddogol o Berlin ddydd lau fod y Tywysog Bouchim, un o feibioh Ymerawdwr Germani, wedi ei glwyfo. Tarawyd ef gan belen ffrwydredig, yr hon a dreiddiodd drwy ei forddwyd, ond ni faluriwyd ei eagyrn. Cymerwyd ef yn ddioed i'r ysbyty milwrol agosaf. COLLEDION TRYMION YR AWSTRIAID. Amcangyfrifir fod yr Awstriaid wedi colli o leiaf 120,000 o'u dynion rhwng lladd, clwyfo, a'r rhai gymerwyd yn gar- charorion yn mrwydr Galxcia. BRWDFRYDEDD Y TREFEDIG- AETHAU PRYDEINIG. Pan ddarUenwyd brysneges oddiwrth y Brenin George gan Raglaw India yn y Cyngur GwladwriaethoT yn Simla ddydd lau, yr oedd y brwdfrydedd yn annis- grifiadwy o angerddol, a phenderfynwyd yn unfrydol, yn ychwanegol at anfon milwyr i gynorthwyo y Fam-Wlad yn ystod y rhyfel i ddwyn hefyd ran o'r beichiau arianol. Dangoswyd cyffelyb frwdfrydedd yn Senedd New Zealand yr un diwrnod, a dywedodd Mr. Massey, y Prif Weinidog, fod pob un galluog i ddwyn arfau, ac eiddo personol pob un o honynt yn y drefedigaetli at wasanaeth Lloegr. Mae mil o ferched yn Awstralia yn cael eu hyiforddi yn ddyddiol fel milwyr, ac i ddefnyddio drylliau. Gallant fod yn ddefnyddiol iawn os bydd angen am eu j gwasanaeth. I RHAIB Y GERMANIAID. Mae yn amlwg mai crynhoi arian ryw- | fodd yw prif amcan y Germaniaid, a gWelir eu rhaib wrth sylwi ar y rhest,r isod o'r syiniau a, hawliant oddiar bob lie y buont vn fuddugoliaethus:— £ Brussels 8,000,000 Talaeth Liege 2,000,000 ,¡ Dinas Liegfe 400,000 Louvain 4,000 Talaeth Brabant 18,000,000 Lill-e 280,000 Armentieres 20,000 Amiens 40,000 Lens 28,000 Roubaix a Tourcoing 40,000 Termo'ftde. 40,000 Cyfanswm Y,28,852,000 L Yn ychwanegol at yr uohod, cymerasant > werth miloedd lawer o bunau o sigarenau, t petrol, ceirlch, etc., oddiar drigolion Ghent. r Y GERMANIAID YN DIANC MEWN I ANNHREFN. l Derbyniwyd newyddion ddydd Sadwrn r i'r perwyl fod y fyddin Germanaidd wedi ei gorfodi i ffoi yn ngwyneb ymosodiadau peiiderfynol y byddinoedd undebol. Mae byddin y Cadfridog von Kluck wedi ffoi gyda'r fath frys, fel y gadawyd corffluoedd' i mawrion o droedfilwyr aT, ol, y rhai a gy- 2 merwyd yn garcharorion. CyfIherwydJ mil- i oedd ogarcharorion gan y Prydeiniaid yn unig. Yr oedd arwyddion fod y German- iaid wedi annhreithio pentrefi, tra y caf- wyd profion fod llawer o feddwdod yn eu plith. Nid yn unig mae y byddinoedd unedig wedi atal ymdeithiad y German- iaid, ond wedi eu gorfodi i ffoi ymhob cyfeiriad. Ar y 10fed cyfisol, diangodd aden orllewinol y Germaniaid yn yr an- nhrefn mwyaf, ond dilynwyd hwy yn ddewr gan y milwyr Prydeinig a Ffrengig gan gymeryd chwe' mil o garcharorion a phym- theg o fagnelau. Bu y Prydeiniaid a'r Ffrancod mewn ymladdfa ffyrnig a'r Germaniaid; yn Vitry, a gorfodwyd; y Germaniaid i adael y lie ar yr lleg, ac erlynwyd hwy gan y Ffrancod i gyfeiriad Argonne. Adroddwyd ddydd Llun fod trydydd byddin Ffrainc wedi cymeryd meddiant o 160 o fagnelau perthynol i'r gelyn, a theim- lai y Germaniaid yn hynod ddigalon oher- wydd eu hanffodion trymion y dyddiau diweddaf. Y RWSIAID YN YMLID YR AWSTRIAID. Parha y Rwsiaid i erlyn yr Awstriaid, a llwyddasant i dori drwy eu byddinoedd ar gyffiniau Galicia a bron wedi amgylchynu byddin y Cadfridog Dankl. Oddiar pan ddechreuwyd yr ymladdfa hon yn Poland, mae y Rwsiaid wedi cymeryd 120,00 ) o garcharorion a chanoedd o fagnelau. Yn neheubarth Prwsia, mae y Rwsiaid wedi cyflawni gwaith ardderchog, gan droi sylw y Germaniaid, a'u cymell i ad-alw eu milwyr, y rhai y mae mawr angen am danynt gan Ymerawdwr Germani n Ffrainc. DEWRDER Y SERVIAID. Mae y Serviaid. y rhai a ytnIadiasuT gyda dewrder y Belgiaid, ond gyda llawer mwy o lwyddiant, wedi cyhoeddi adrodd- iad calonogol iawn am eu gwrhydri. Coll- odd yr Awstriaid ddeng mil o wyr drw/ gael eu lladd, tra y cymerwyd chwe' mil oreill yn garcharorion. Y GELYN YN CYMERYD SEIBIANT. Am ddau ddiwrnod, nld yw y Germaniaid wedi cymeryd rhan yn y rhyfel, ond os tybiant fod eu trafferthion, drosodd, maent yn camgymeryd. Mae yn eithaf posibl y gorfodir iddynt ffoi eto, gan fod y byddin- oedd unedig yn barod i ymosod arnynt. Mae ymdaith y byddinoedd unedig wedi el atal i raddau gan yr anhawsderau i gludo cyflenwadau ar hyd gwlad sydd wedi ei dyfetha gan y Germaniaid, y rhai hefyd a ddinystriasant bontydd y rheilffyrdd. YNI Y MEIRCHFILWYR FFRENGIG A'R BELGIAID. Rhaid fod yni a phenderfynolrwydd y meirchfilwyr Ffrengig a'r milwyr Belgiaidd yn achosi anhunedd i brif swyddogion y Germaniaid. Dychrynwyd gallu cryf o'r Germaniaid ddydd Mawrth gan ruthr y Ffrancod arnynt gerllaw Dunkirk, ac y mae y Belgiaid yn achosi llawer o boen i'r Germaniaid yn Belgium drwy eu cynllwynion, gan ddinystrio y rheilffyrdd a rhwystro iddynt gario eu gwaith ymlaen. APEL AT WYR IEUAINC SIR FEIR- IONYDD. Gan nad oes llawer wedi ymrestru o Sir Feirionyddi-mae apel wedi ei wneyd atynt fel y canlyn 'Y mae pawb ohonom yn cashau rhyfel. O'n hanfodd, ac o anfodd ein brenin a'nhar-I weinwyr, yr ydym mewn rhyfel yn awr. Y mae gwlad filwrol fawr yn ymosod ar wledydd heddychol,^—ar Belgium, ar Ffrainc, ac arnom ninau. Yn y wlad hono y mae dosbarth o bobl y mae boff gand-dynt ryfel, yn cenfigenu wrth ein llwyddiant masnachol, acyn awyddus am osod eu hewyllys ar bawb trwy rym arfau. « Trwy rym dyn a cheffyi' yw gair eu hymer- awdwr. Y maey rhai hyn wedi ymdaith yn greulon trwy Belgium dan ladd a llosgi, ac nid oes ond eainc gul o for rhyngddynt a ni. Yr ydym ni a Ffrainc a Belgium yn gorfod rhyfela i amddiffyn ein bywyd a'n cartrefi. Gwelwn fod Sir Feirionydd wedi gwneyd llai, hyd yn hyn, nag odid un yn y cyfwng peryglus hwn. Yr ydym yn apelio yn garedig at ei gwyr ieuaino i ymbaratoi. Nid gofyn iddynt ddysgu ymladd er mwyn ym- ladd yr ydym, ond gofyn iddynt gyfaddasu eu hunain i fod yn barod i amddiffyn eu gwlad a'u cartrefi, ao i amddiffyn rhyddid. Pwy sydd yn ddigon gwladgarol i ymuno a'r I Fyddin Gartref (Territorial Force), i am- ] ddiffyn ein gwlad ni yn unig; neu a'r fyddin sy'n ymbaratoi i groesi'r mor 1 Yr ydym yn < apelio at holl garwyr rhyddid, heddwch, a chyfiawnder, i ddeffro'r sir i wneyd ei dyled- < swydd. Yr ydym yn gwneyd yr apel hon I wedi ymgynghori ag arweinwyr y sir, o bob plaid, < W. WILLIAMS WYNN. < HBNRY B. ROBERTSON. J OWEN M. EDWABDS. ENCILIAD Y GERMANIAID. Mae gorchymynion wedi eu hanfon i'r Ger- maniaid encilio yn ddioed o Ffrainc, Belgium, a Luxemberg. ] Y BELGIAID DEWR. 1 Newyddion a dderbyniwyd ddydd Mercher j y a hysbysant fod ymladdfa ffyrnig wedi cy- meryd lie ddydd Mawrth yn Alost rhwng y Belgiald a'r Germaniaid, pan y 11 wyr orthrech- j wyd y diweddaf gyda cholledion trymion. Darfu. i'r Belgiaid ddisystrio pont rheil- ( ffordd rhwng Alost a Termonde, ac yn ddi- lynol ymosodasant ar wersyll o Germaniaid, gan ladd haner cant o honynt, a chymeryd j naw o wageni cyflenwadol, a lluaws o fodur- jaid. PARHAU I YMLID Y GELYN. Edrydd neges swyddogol na dderbyniwyd adroddiad yma nos Sul o'r pencadlys, ond y mae adroddiadau ddoe a phrydnawn heddyw yn dangcs pa mor benderfynol y mae ein J milwyr yn ymlid y Germaniad. Yn yr am- ( gylchiadau hyn, ni all y pencadlys anfon adroddiadau ddwywaith y dydd. Y mae y Ffranood a'r Prydeinwyr yn ymdaith ymlaen ar hyd yr holl linell. NEWYN YN GERMANI. | Drwy ystyfnigrwydd Ymerawdwr Germani I mae lluaws o wledydd wedi eu taflu i I annhrefn ac angen, a derbynir hanesion < arswydus o ddioddef o. wahanol ranau o Ger- < mani, lie y mae prinder ymborth. Yn Ham- burg, mae 1500 o longau yn aros yn segur, ac y mae y rhai weithient arnynt yn dioddef < elsiau angenrheidiau bywyd, a miloedd ereill ] bron marw o newyn. Mae prisiau nwyddau 1 wedi eu codi i'r fath raddau iel y mae yn ] anmhosibl i'r tlodlon gael dim i'w fwyta. Yr wythuos ddiweddaf, yr oedd wyau yn Is. yr < un, ac nis gall neb gael cig na Ilaetb. Ni j oddefa y Llywodraeth i neb adael y dref, ac er fod yr awdurdodau lleol wedi ymbilio am i ryddid gael ei ganiatau, palla y Llywodraeth j roddl caniatad. CRONFA TYWYSOG CYMRU. j Mae arian yn dylifo i mewn i'r gronfa hoh bob dydd, ac y mae y cjfanswm yn prysur nesu at dair miliwn o bunau. Os nad all pob dyn fyned allan i ryfela, gall y mwyafrif gyfranu at gynhaliaeth' teuluoedd y rhai sydd wedi ymadael i ymlid y gelyti. TEULU MILWROL. Mae gan Mr. Stephen S. Piggins, Christ Street, Leeds, yr hwn sydd yn 79 mlwydd oed, achos i fod yn falch o hono ei bun a'i deulu. Bu Mr. Piggins el huaaa yn y fyddin am 47 o flynyddau, ac y mae pump o feibion, pump o lys-felbion, a saith o wyrion yn awr neu wedi bod yn gwasanaethu yn y fyddin. Unodd Mr. Piggins a'r fyddin yn 1854, a bu yn mrwydrau y Crimea a Sebas- topol, ac yn gwasanaethu yn Malta ac yn India, Yr hyn sydd yn peri gofid iddo yw fod yr awdurdodau yn pallu rhoddi caniatad iddo ymuno &'r fyddin yn awr, gan ei fod yn sicr y gallai saethu yn syth. CREULONDEB Y GERMANIAID. Mae yr adroddiadau am greulondeb y Germaniaid yn gyfryw ag i enyn digllonedd ymhob un a ddarllenant am danynt. Yn Louvain, darfu i Mr. David, un o'r prif drigolion, groesawu nifer o swyddogion Germanaidd yn ei dy. Pan yn ymadael, ysgydwasant ddwylaw, a datgafawyd na chaffai ef na'i deulu ddioddef. Boreu dra- noeth, oafwyd ceffyl wedi marw o flaen ei dy, ac yr odd hyn yn ddigon o esgus gan y Germaniaid i wneyd ymosodiad, y rhai a laddasant Mr. David a'i fab. Yr oedd y Farwnes Dieudonne wedi gadael ei phalas yn Cor beck Loo, gan fyned i ymweled a chyfeilles, a phan ddychwelodd canfyddodd swyddog Germanaidd mewn modur gerllaw y palas, ac yn cludo rhai o'i phethau gwerthfawrocaf o'r ty. Gorchymyn- odd iddo eu dychwelyd yn ol ar unwaith, ond gwadodd ei fod wedi cyffwrdd a dim. Aeth ymaith, a'r dydd canlynol llotgwyd y palas yn ulw. Yr oedd teulu yn Malines wedi ymguddio mewn ffos, ond canfyddwyd hwy gan swyddog Germanaidd, yr hwn a saethodd bob un o honynt. Rhwymwyd maer un dref, y Count Polo de Borehgrave, wrth bren, fflangelJwyd ef, a thaflwyd ef i domen. Yr oedd ei wraig gerllaw, ac adnabyddodd y Tywysog Charles o Hohenaollern yn y cwmni, ac fel yr oedd yn rhoddi gorchymyn i orphen y dyn truan, aeth ei wraig ar ei gliniau i erfyn arno arbed bywyd ei g\r, yr hyn a wnaeth. COLLEDION ANFERTH YR AWSTRIAID. Newyddion a dderbyniwyd ddydd lau a fynegant fod colledion yr Awstriaid oddiar frwydr Lemberg yn 250,000 wedi eu lladd a'u clwyfo, 100,000 o garchorion, a 400 o fag- nelau. LLONG RYFEL GERMANAIDD ARALL WEDI EI DIFODI. Llwyddodd un o longau tan-suddol Pryd ain i suddo rbyfel-iong Germanaidd arali ddydd Mawrth. Y GERMANIAID YN FFOI. Mae y Germaniaid wedi ffoi i'r de i'r Argonne, gan ymadael o Vorennes. Gwnaeth- ant rai ymosodiadau, ond ofer fuont, gan iddynt gael eu herlid gan y Prydeinwyr, gyda'r Ffrancod yn cynorthwyo ar bob ochr. Collodd y Germaniaid lawer o'u miiwyr, a chymerond y milwyr Prydeinig tua dau cant o garcharorion. Credir mai gan y milwyr Prydeinig mae'r dryll goreu. Mae ei symylrwydd yn nodedig. Mae ynddo ddeg o ergydion pan yn llawn, tra nad oes ond pump mewn drylliau eraill. Nid ydyw yn pwyso ond wyth pwys a haner, ac fe delfl ei ergyd yn agos i dair mil o lath- eni. El hyd ydyw ychydig dros dair troed- fedd a haner. Ni ddisgwyliwyd i filwyr gerdded mwy na phymtheg o filldiroedd yn y dydd yn ystod rhyfel Deheudir Affrica, pan y byddai llu o honynt gyda'i gilydd. Mae llawer o honynt yn cerdded dros ddeng milltir ar hugain bob dydd ar hyn o bryd. Mae gan y Ffrancod mewn un ystabl yn unig dros ddwy fil o feirch at wasanaeth Y" swyddogion milwrol. Mae y rhan fwyaf o honynt yn «thoroughbreds.' Disgyblir hwy am dair blynedd, ac yna byddant yo barod i'w marchogaeth. Prynwyd naw mil o geffylau g-w- edd yn ddiweddar at wasanaeth y Fyddin. Derbyniodd teulu o'r enw Calpin, sydd ya byw yn Efrog, lythyr oddiwrth y Brenin yn eu llongyfarch am fod deg mab iddynt gyda'r Fyddin a'r Llynges. Gofynai un o'r papyrau Seienig, yr wy thnos ddiweddaf, paham nas gellid oael catrawd wir- foddol o Gymry Lerpwl. Mae yno ddigon o ddefnydd un gref,' meddai, I -a phwy wyr nas galletttr hwy ddal yr Emprwr a'i ddwyn yn garcharor i Gastell Caernarfon.' Syniad barddonol, onite ? Saith mab ac an ferch sydd gan y Cesar. Dywedir fod y melbion yn llawer mwy erehyli na'r tad. Tybir fod pedair miliwn o geffylau eisoes ar faes y rhyfel. Fe fuasai y rhifedi yn llawer mwy oni b'ai fod dyfais dyn wedi hod wrth wiith gyda pheiriauau o bob rhyw. <