Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
5 erthygl ar y dudalen hon
P 1 hO1 Llythyrau or Ffrynt

P hO !■' Llythyrau o'r Ffrynt. YR HYN WELODD MILWR 0 GAER- DYDD YN FFOSYDD Y GERMANIAID. Fel y canlyo yr yggrifena Company Serjeant Major F. Barter at ei deulu yn Nghaerdydd "Yr oeddwn yn cymeryd rban yn yr yndadd, ychydig ddyddiau yn ol, i'r chwith o Neuve Chapelle Y fath amser twymn a gawsora Anfonwyd fy nghwmni i adgyf- nerthu nifer o filwyr ereill. Cyrhaeddasom yn gynar yn y boieu, ao ymosodasom ar y llinellau Germanaidd. Ymben tua baner awr, cyrhaeddasom o fewn haner can' llath i'r ge!yn, pan y chwyfiasant faneri gwynion, a chymerasom fedcijant o ddau can' Hatb o'u flosydd, ynghyd & 250 o garcharorion. Ed- rvchent yn wael, a gwaeddent, 'Saesoij da, Saeaon da,' a Cydymaith, oydymaitb.' Cefma afael yn y ffusydd ar tua haner cant o fwledi dvm-dum, a digonedd o helmets a bidogau daneddog. Mae y rhai diweddaf yn rby ercbyll i'w disgrifio. Daethum allan o' frwydr yn ddiogel, ond ni bu ereill o'r cwmni mor ffodus. Un diwrnod, gorchymynwyd i mi fyned at y 'Royal Welsh Fusiliers' gyda rhai o'm dynion, felly aethum i uno & Teddy Tucker. Yr oedd ef a odnau yn eistedd gyda'n gilydd mewn ffos, pan y daetb tiij- belen, gan chwalu y pridd ar Teddy a minaii, a'n claddu. Darfu i'r becbgyn ein gwa-edu yn ebrwydd. Oddigertb ycbydig giellit), bu'm yn ffodus iawn, ond maluriwyd pen glio Teddy. DisgwyHaf ei fod yn Lluegr erbyn hyn, neu yn yr ysbytty. Mae y Ger. maniaid yn ein tttii-beletiu yn ddiwyd ar hyn o bryd." PROFIAD MILWR CANADAIDD. Mewn llytbyr a ysgrifenodd at ei fam yn Dublin, adrodda Corporal j: E. Simpson, 0" 90th 'Winnipeg Rifles,'adrodda am efleithiau andwyol y nwyon gwenwynllyd a ddefnyddir gan y Germaniaid. Bu efe ei huuan yn wael iawn n,ewn canlyniad i effeithiau y nwyon, ond gwellbaodd, ac ysgrifeiiodd fel y canlyn: Tra yn cario allan y gorchyrnyn i sefyli yn llonydd, canfyddais yu nydyn, o fewn tua ohwarter milldir o bellder ar ein hochr chwith niwl melyn trwchns yn dyfod i'n cyfeiriad o'r ffosydd Germanaidd, ac yu ebrwydd ymled aenodd ar hyd y llinell, gan ddyfod yn araf atom gyda'r awel. Gwaeddais allan, 'Tarth,' Ond ar unwaith yr oedd bron bawb yn pes- ychu a phoeri, yn ymladd am anadl, ac yn dioddef oddi wrth raddau o ddallineb, fel nas gallai neb wylio ar y mur Gwyddwn y byddai i'r Germaniaid ruthro arnom ar un- waith, ond llwydaais i ymgripio at y mur i wylio, ac fel y diflanai y niwl trw m, gan ad- ael tawch gwyrdd, gwelwn y Germaniaid yn dringo i fyny y mur, ac felly gelwais ar bawb a allent godi i saethu yn gyflym. Lladdasom bob un ddaeth drosodd, ac ni cheittiodd dim ycbwaneg dd\fod, ond draw ar ein chwith torodd y Germaniaid drwodd, ac yn fuan yr oedd miloedd o honytit. Erbyn hyn yr oedd y than fwyaf o'n dvnion un ai wedi marw neu yn ddideimlad YHidreohodd y gweddill fyoed ymlaen, ond yr oeddwn i yn lluddedig iawn, a chwympais i lawr. Ar 01 rhai oriau, daeth adgyfuerthion ymlaen, ond aethant oil i'r ochr chwith, gan ein gadael ni mor ddi- amddiffyn ag o'r blaen, gan fod y German- laid yn gwneyd ymdrechion i'n cyraodd, ac yr cedd yn rhaid. i ni eu hatal. Yna daeth y gorchyrnyn i encilio, ond gwrthododd ein Milwriad wneyd hyny, gan waeddi, Daliwch ati, fechgyn mile dwy fataliwn yn dyfod i'n cynortbwyo.' Felly, daliasom ymlaen, ond ni welais yr adgyfnertbion er i mi glywed iddynt ddyfod, a chael eu tori yn ddarnau wrth geisio ein cyraedd, ond cadwasom fedd- iant o'r ffosydd Llwyddais i ymgripio allan gyda'r oil o'm hadran oeddynt yn fyw ac ym- ",ybodol- ond nid llawer, ac ymhen rhyw ohwe h awr cyrhaeddais i'r pencadlys, dim ond 700llath o bellder! Yr oedd yn anghy- fanedd. Yr oedd ein meddyg a pbob un o glndwyr y clwyfedigion wedi eu clwyfo neu eu lladd, felly nid oedd gobaith i gael unrhyw gynorthwy. Gorweddais i ac ugain o rai ereill i lawr mewn adeilad coed, gan aros yno drwy y now a'r dydd canlynol, y Germaniaid yn tln-belenu yr holl amser, a chyda cyrff meirwon yn g"rwedd ar fy nhraws. Nid oedd genyf nertb dlgonol i'w symud ymaith. Hwn ydoedd yr ail ddiwrnod a noson heb unrhyw ymborth na dwfr, ac nisgallwn gael dyferyn o ddwfr am unrbyw arian. Yr oedd bron yr oil o'n dynion wedi eu clwyfo neu eu gwen- wyno; mewn gwirionedd, nid wyf yn credu fod un dyn wedi ei adael yn ein cwmni o 246 o ddynion i ateh ei enw." Ar ol noswaith a diwrnod arall, cymerwyd Simpson i fath o Ysbytty, lie yr ymgeledd- wyd ei glwyfau, wedi cael ei gario gan gyd- ymaith am filldir a haner. MEDI YR ALMAENIAID. Derbyniodd cyfaill o Gaernarfon y llythyr dyddorol a geinlyn oddiwrtb Mr. Evan Lewis Jones, Caernarfon (sydd gyda'r R.A.S.C.), o faes y gad "O'r diwedd cymeraf gyflestra i ysgrifenu atoch. Wei, yr ydym wedi cael ymladd caled er's pan y gwelais chwi ddiweddaf. Diameu i ohwi ddarllen am dano yn y newyddiaduron. Yr oedd desgrifiad Syr John French o'r brwydro yn un campus. I un heb fod yn filwr fel oeddwn i, yrceld swn y tanbelenu o'r gynau mawr ar y 10fed o Fawrth yn ofntodwy. Tanbelenid o 400 o wnau mawr yr un adeg. Clywid swn y gynau am filldiroedd o gwmpas, ac ysgydwid y ddaear. Ond, y peth mwyaf ofnadwy oedd, -< y modd y medent yr Almaeniaid. Gorweddai dynion a cheffyiau o amgylch y gwifrau pigog, ao 08 ymladdodd y Prydeinwyr yn ddewr erioed ym mrwydr Neuve Chapelle y gwnaethout hyny. Cefais gipolwg ar flteli y frwydr. Yr oedd gwifrau pigog yr Almaen- iaid mewn ambell i le yn 15 troedfedd o uohder, ao wedi eu gwneuthur o wifren gref iawn. Gwnelai hyny y gwaith o'u tori yn anhawdd iawn i'n milwyr ni, a dyna y rheswm i ni goili oynifer o'n dyniou vn y frwydr hon. Dioddefodd y King's Royal Rifles a'r Liverpools yn fawr iawn yn y frwydr bon. Y mladdodd yr Indiaid yu ddewr iawn, hlfyd, Yr oeddynt yn ymladd fel g,iallgofiiid, a chymerasaut lawer o'r Almaenwyr yn garcharorion. Gwnnethont ddifrod arswvdus gyda'u cyllill troellog a'u gynau. Pobl ddewr yw yr Indiaid hvu DarUenaf yu y p-tpurau am streic a sou am streics ym Mhrydam. Deled y streicwyr yma am beth amser. Pe gwelsent d»i y tri- golion wedi eu diuyatrio, a'r plant bach a'r merched yn cerdded o gwmpais tc yn gwaeddi yn ein gwynebau am fwyd, megis bully beef,' 'biscuits' (yu S-tesueg), detent i'w synwyrau yu luan, (i^uelent eu rban yu rhwydd i ddwyn y rhvfel i deifyuiad buan. Credlfof fal Mr. T P. O'Connor, AS, mat yr hyn sydd fwyaf o'i aogen i roddi terf u ar y rbj fel hon ydyw ftudbtiienau a ff radbel- enau. Yryiiym ni ull ywa yn gobeithio y bydd i'r gweithwyr gartief ein beipu trty ddarparu defuyddiau rhvfel i ui. Bydd t'n milwyr dewr eu defnyddio i anicanion priollOl

Llith Hen Golier

Llith Hen Golier. Wrth dalu ymweliad a. m hen gyfeillion, wedi bod efallai rai misoedd a blynyddoedd lawer heb ddyfod i gyilyrddiad a. rhai o honynt, mawr yr ysgwryd dwylaw sydd, a phob un ar ei eithaf yn cyfarch gwell i'r naill a'r llail. Yr wyf yn hoff iawn felly o gyfarfod a'm hen gyfeillion bob amser, a chael ychydig seibiant i ymgomio am yr amser gynt, gan ddwyn i gof y naill a'r Hall am yr hen bobl oeddynt yn byw yxi yr un ardal a ninau pan oeddym yn blant, ac am ein chwareuon diniwed, a'r mwynhad yr oeddym yn gael yn yr unrhyw, a phwy fedr fwynhau ei hunan yn y cyfryw yn well na phlentyn. Rhai o honom weithiau yn pwdu wrth y llall am y lleiaf o beth, ond fel rheol oes fer oedd i'r hen fwgan hwn, gan ein gwelid mewn ychydig amser yn well cyfeillion nac erioed o'r blaen. Wei, ynte, gan fy mod wedi bod peth amser heb weled na chydrodio â'm hen gyfeillion ar a thrwy golofnau y LLAN, dyma fi yn ysgwyd dwylaw a. hwynt, gan sicrbau iddynt mai nid pwdu sydd wedi fy rhwystro rhag cyd- rodio a chydchwareu a hwynt, ond yu hytrach rhwystrau a blinderau corphorol, yr hyn sydd yn aros i'r mwyafrif o honom wedi troi ein oefnau ar gareg filldir yr f' & addewid. Yn derfysglyd iawn mae'r byd ad- nabyddus yn bresenol, onide. Gwyr pawb bellach pwy sydd i'w feio am sefyllfa dru- enus. Cyfandir Ewrop y dyddiau hyn. Dywed yr Almaenwyr mai Pry da in Fawv sydd wrth wraidd yr holl ddrwg. Digon tebyg mai Prydain sydd yn graig rhwystr iddynt i ddwyn eu cynllwynion o bob trais a gormes i addfedrwydd. Yn ystod y blyn- yddau diweddaf pan oedd y Llywodraeth bresenol yn magu, yn meithrin, ac yn trwsio y ddau faban sydd mor anwyI gan- ddynfc, a'r pleidwyr yn crochlefain mewn pob tref a phentref, ac ar bob mynydd a bryn trwy'r wlad, bod esgoriad wedi cy- meryd He ar y ddau blentyn harddaf a welodd ein teyrnas erioed, yr oedd ci cyn- ddeiriog a phenchwibanog Ewrop yn eis- tedd mewn cyfringyngor efo ei brif hy- fForddwyr, ac yn trefnu rhaglen o gyn- llw ynion pa fodd i oresgyn a gorchfygu Belgium a Ffrainc, ac yn ddiweddaf oil y deyrnas hün, yr hyn beth a'i gwnai yn archdcyrn Ewrop. Er fod y rhai sydd mewn swyddi ac yn dal awenau ein Llyw- odraeth yn bresenol wedi cael eu rhy- buddio am flynyddoedd gan ddynion prof- iado! am sefyllfa anmharod Prydain Fawr i wrthwynebu ymosodiadau unrhyw elyn, nid oedd dim yn tycio. Dim amser i wneyd sylw o neb na dim tra yr oeddynt yn ceisio trefnu eu mesurau i ddarnio ein teyrnas, ac i ddiarddel crefydd cenedlaethol ein gwlad. Gwaeddi heddwch, heddwch, oedd y bobl hyn lie nid oedd heddwch, ond erbyn heddyw yr ydym oil yn gwybod ein sefyllfa'n bur dda. Profa anmharodrwydd Prydain Fawr ar ddechreu y rhyfel, nad ydyw wedi anturio i'r ymgyrch bresenol er mwyn yspail, ond yn unig er mwyn diog- elwch y byd gwareiddiedig, ac yn enwedig Cyfandir Ewrop rhag syrthio yn ysglyfaeth i fygythiadau ofnadwy ac enbydus yr arch- deyrn Almaenaidd, ac hefyd er mwyn ei hanrhydedd a'i chymeriad yn ngolwg yr holl fyd trwy gadw'n ddidor. ac yn ddi- fwlch, ei chytundeb ar yr hyn a eilw Prif Weinidog yr AImaen 'a scrap of paper.' Gwlad wedi gadael ei hen Iwybrau ydyw yr Almaen, ac yn ystod yr haner canrif di- weddaf wedi dewis ei hun Iwybrau newydd gan goleddu yspryd milwrol yn gynwysedig o bob trais a gormes, Hid a 'digofaint, a'r oil yn ymblethedig o'r dychymygion hyny a wna. Ymherawdwr Germani yn archdeyrn y byd adnabyddus, yr hyn sydd wedi esgor ar ymddygiadau mwyaf creulawn, ysgnler, ac echiyslawn ar dir a mor, ac yn enwedig felly ar drigolion Belgium, a welodd y byd gwareiddiedig erioed o'r >)laen. Onid ydyw yr olyfga druenus y dyddiau hyn ar wlad Belgium, a fu unwaith yn I brydferth, yn ddigon i doddi y gal on galet- af. Ei meusydd yn goch o waed ei milwyr dewr, ei daear yn mwydo o waed ein han- wyliaid dewr ninau sydd wedi gadael eu cartrefi clyd i fyned allan i frwydro dros gyfiawnder a rhyddid. Ei threfydd, ei Hyfrgelloedd, ie, a'i heg'hvysi hardd wedi 11 myilod yn yaglyfaeth i ,awydd a gwanc I milwrol Germani, a thebyg fod y gweieth- redoedd anrheithiol a'r difrod sydd wedi ei wneyd ar y rhai hyn yn hollol anadgyw- eiriol. Pan yn darllen am ymddygiadau anfoesgar ac anfoesol, ynghyd a'r creulon- derau barbaraidd sydd wedi goddiweddu y trueiniaid hyn ar ddwylaw yr Almaenwyr, onid ydyw ein calonau yn llosgi ynom o (ifydymdeimlad tuag atynt? Onid ydyw lletygai-wch y Cymro y dydd heddyw i'r miloedd ymnoddwyr Belgiaid, sydd heddyw yn ein gwlad, yn ddangoseg eglur o'n cyd- ymdeimlad ? Hyfryd a dymunol pan mewn gofid a thrafferth ydyw cydymdeimlad ein cyd-ddynion onide. Er mai y grefydd Babyddol yw crefydd genedlaethol Bel- gium, mae'n dda genyf feddwl fod crefydd- wyr Cymru o bob en wad, trwy eu caredig- rwydd tuag at y trueiniaid hyn? yn cyd- nabocl fod eywyddorion sylfaenol a chyf- reithiau moesol y grefydd Gristionogol yr un, ac niai-inewn ychydig faterion athraw- iaethol yr ydym yn gwahaniaethu. Wydd- och chwi beth, nid ydwyf yn credu bob un genedl ar wyneb y daear a fedr gydym- deimlo fel y genedl Gymreig. Ond ust. mae'n rhaid peidio rhodio rhy bell ar y llwybr yna hefyd. Pan yn hogyn bychau dysgais frawddeg tebyg i hyn: 'Persons living in glass houses should never throw stones.' Purion peth fyddai i ni holi ein hunain a fedra dadgysylltwyr a dadwadd- olwyr hen Eglwys ein tadau a ehydwy- bodau gonest a rhydd, luchio cerig ar draws y Germaniaid am eu hymddygiadau creu- lawn tuag at adeiladau cysegredig Belgium. Onid ydyw yn druenus meddwl fod eglwysi hardd, plwyfol a chadeiriol, Belgium a Ffrainc yn darged i fagnelau y milwyr Germanaidd. Ydyw yn siwr, mae'n bili garw meddwl am y fath weithred ysgeler. Beth am hen Eglwys y Cymry ynte, Mr. Gol. ? Mae hi druan yn ystod y blynyddau diweddaf wedi derbyn ergydion trwm o fagnelau y rhai hyny sydd yn proffesu ac yn galw eu hunain yn Gristionogion, a'r pelenau hyny yn gynwysedig o bob bwriad drwg, cenfigen, ac anghariadoldeb. Dy- noethwch hi, dynoethwch hi, eiddo'»- genedl yw ei gwaddoliadau hi, yw'r hen gri. Ond mae rhaid peidio gwlyb-bygu holl Ymneillduwyr Cymru a'r un ysgubell. Gwyddom fod dros 100,000 o Ymneilldu- wyr gonest a chydwybodol yn Nghymru, wedi ardystio yn erbyn y weithred ysgeler yma o ladrata ac amddifadu hen Eglwys ein tadau o'i heiddo. Ond er yr holl bro- test gwirioneddol hyn, ni wna y rhai mewn awdurdod ond ymddwyn yn anfoneddic- aidd, gan wadu digyniysorwydd y brotest, ac ymddwyn tuag at yr oJ! fel 'a scrap of paper.' Ond er yr oil, mae'n galonog i feddwl fod miloedd ar filoedd o Ymneill- duwyr yn Nghymru y dydd heddyw, nad ydynt wedi Hawnodi y ddeiseb yn erbyn yspeilio'r Eglwys o'i heiddo o'r un farn a meddwl a'r rhai hyny sydd wedi ateb llais eu cydwybodan trwy osod eu henwau yn ngwyneb haul a Ilygad goleuni yn erbyn y fath weithred ysgeler, ond wedi cael eu darbwyllo i beidio gwneyd hyny, trwv ddy. lanwad y scriw gapelaidd a masnachol. Er fod yr hen sefydliad yn aefyli ei phrawf am rai blynyddau, nid oes yr un tyst hyd yma wedi profi fod camddefnydd yn cael ei wneyd o'i gwaddol. Mae'n ffaith ddiym- wad fod ei gwaddol ymhell iawn o fod yn ddigon iddi i gyfarfod a'r angen. Er nad ydyw y rhai sydd yn hiraethu am weled dadgysylltiad a dadwaddoliad yr Eglwys yn cael ei ddwyn i addfedrwydd yn defnyddio magnel a phylor i gyrhaed eu hamcanion, eto mae eu hymddygiadau anghristionoo"ol trwy bleidio'r fath fesnr yspeilgar, yn loesi calonau canoedd o filoedd o Eglwyswyr ac Ymneillduwyr selog yn Nghymru y dydd heddyw, yr hyn a bar iddynt dristau a'r un tristwch a feddisnodd yr hen Nehemiah dduwiol pan feddyliodd am 'y ddinas, ty beddrod fy nhadau, wedi ei dinystrio, a'i phyrth wedi eu hysu a than.' Maddeuwcli i mi, Mr. Gol., am fy mod dipyn yn hir-wyntog, ond hyn yw fy ffael- edd bob tro yr ydwyf yn sefyll ar ochr am- ddiffynol yr hen Eglwys, oherwydd yr ydwyf yn hoffi ei meini ac yn caru ei llwch hi gyda'r fath gariada angerddol a lyn wrthyf hyd derfyn fy oes. Sychaf fy ysgrifbin y tro yma, gan obeithio, os yn dderbyniol genych, i ddanfon eto'yn fuan. Da sydd genyf ddweyd fod yr Eglwys yn y plwyf yma yn myned rhag ei blaen yn dawel ac yn ddidwrw. Cymunwyr y Pasg yn lluosog iawn a phawb lie nad oedd afiechyd yn rhwystro ar eu heithaf yn ufuddhau i ruddell y Llyir Gweddi parthed yr wyl nodedig hon. Y Sul o'r blaen cawsom 'Church Parade' efo'r 'Boy Scouts,' pryd yr anerchwyd hwy yn efFeithiol ac yn bwrpasol gan ein Ficer ar v testyn Dymunol oedd gweled rhyw 30 o bob! ieuainc a dderhyniasa lit Fedydd Esgob yn ddiweddar yn yniuno a ni am y tro cyntaf yn ngwasanaeth y Coffa ar Ddydd y Pasg diweddaf. Gweddiwn lawer dros y gwein- iaid hyn ar iddynt barlniu yn fifyddlawn yn Ei wasanaeth Ef hvd derfyn eu hoes. I Llangennech, GOLIEK. Mai JOfed, 1915. j

v Y Gorlan Diamorol I

.v Y Gorlan Di-amorol. I DYDD PEN BLWYDD. 'Cyrdd.au Mai' ydyw Sassiwn yr Eglwys. Yn Llundain yr ynigynulla amiywiol o'n cymdeithasau,ac y cadwant eu eyfarfodvdd blynyddol. Pob un yn rhoddi cyfrif o'i oruchwyliaeth, ao eleni, er gwaethaf y rhyfel, ceid achos llawenhau. Gwir fod amryw o gymdeithasau heb ddigon o arian i glirio eu dyled, ond nid ydyw cyn waethed nad oes modd i dalu diolch. Er fod ffigiwr y C.M.S. yn fawr, derbyniwyd mwy na'r flwyddyn cyn y diweddaf. Un o'r ag- weddau mwyaf llewyrchus mewn perthynas a'n Cymdeithasau Cenhadol am y flwyddyn a aeth heibio yw y nifer werthwyd o'r Beiblau. Profa hyn fod yna syched an- niwall am Air Duw, yn enwedig mewn gwledydd megis India, Cihna, a I Japan. Mae dynion ieuainc dysgedig yn y gwled- ydd hyn, er heb eu bedyddio, yn chwilio, yr Ysgrythyrau. Mae barn y cyhoedd yn cael ei flurfio, mae- meddwl yr oes ieuane yn cael ei lefeinio gan ddylanwad Efengyl Ie.su Grist, a dyfynir Ei Eiriau mewn ym- ddiddanion duwinyddol. Edrychir ar yr Iesu fel Athraw da, a. deddfroddwr moesol goreu yn y byd. Mae yn yn gynydd ynddo ei hun, ac i ddoabarthiad a chylch- rediad y Bibl mae i ni ddiolc-h am hyn. Er nad ydym yn ymfoddloni ar hyn o gynydd, yr ydym am weled India ieuanc yn cydnabod yr Iesu Bendigedig, nid yn unig fel Athraw, ond hefyd fel Gwaredwr. Eto, fel y dywed Canon Simpson, 'Mae cylch- recliad Gair Duw yn rhagredegydd yr EgIwys Gatholig.' Felly, mae yn ddyled- swydd arnom fel caredigion y genhadaeth i gofio cymdeithas fel ein S.P.C.K., yr hon sydd yn ein cynorthwyo i ddanfon 'Beibl i bawb o bobl y byd.' Y GWA9ANAETH BLYNYDDOL. Er y cafwyd gwasanaeth yn St. Paul's noa Sadwrn i blant, pryd y pregethwyd gan y Parch. A. B. Fisher, gynt o Uganda, eto, dydd Llun yw dydd mawr y C.M.s! Ceir gweinyddiad o'r Cymun Bendigaid yn Eglwys St. Bride's, yn Fleet Street, a n gwasanaeth hwyroI gyda phregeth yn yr hwyr. LJafarganwyd y gwasanaeth gan y prif ysgrifenydd, y Parch. C. B. Bardsley, a darllenwyd y gwoddiau gan y Parch. F. Baylis. Darllenwyd y llithiau gan Dr Lankester a Syr A. Cam pell. Pregethwyd gan y Parch. Canon Barnes-Lawrence, o BIackheath, ar y testyn, 'Canys arfau ein milwriaeth ni nid ydynt gnawdol, ond nerthol trwy Dduw i fwrw cestyll i'r IIawr a chaethiwo pob meddwl i ufudd- dod Crist' (2 Cor. x. 4, 5). Wedi desgrifio maes St. Paul, dangosodd y tebygoJrwydd a'r anhebygolrwydd i'r maes cenhadol pre- senol, ond yr hyn oedd o bwys i'w gofio yw. mai yr un offerynau sydd yn angenrheidioi heddyw ag yn nyddiau yr Apostolion. Yna, siaradodd yn helaet-h ar dri o'r offer- ynau neu 'arfau' byn :—(1) Sicrwydd per- sonol. 'Mi a wn i bwy y credais.' (2) Athrawiaeth y Cristion o Dduw. Mae Undduwiaeth yn myned dan'sail pagan- iaeth. (3) Atbr-awiaeth y Groes fel lawn dros bechod. Yr ydym yn dystion becldyw nas gall gwareiddiad, dysg na kultur wneyd y tro yn 1^ yr EfengyL Y CYFARFOD BLYNYDDOL. Boreu Ma wrth, cynhaliwyd y cyfarfod blynyddol o dan lywyddiaeth Syr John I y Kennaway, Barwnig, C.B., yn y Queen's Hall. Soniodd y Cadeirydd am ein har- gyfwng presenol, a cheisiai gael gan y cyfarfod i dreio ystyried beth ydyw amcan mawr Duw yn hyn. Yr ydym yn y pair, ffwrn eirias-boeth wedi ei phoethi seith- waith. Pa wersi mae Duw am i ni ddyso-u? Credai ein bod eisoes yn cael profion amlw" fod 'dull y Pedwerydd' i'w weled yn y ffwrn. Onid yw y deffroad i fywyd newydd sydd i'w weled yn y genedl yn profi mai amcan o drugaredd sydd ganddo mewn golwg ac nid a rwydd o farnedigaeth ? Yr ydym yn y pair yn cael ein puro, sothach yn cael ei ddifodi o'r aur, a ninau yn ym- n, y godi i gysegriad newydd mewn bywyd. 'Gelwir arnom,' meddai Syr John, 'i gyf- lawni gorchestion.' Dywed Syr John French ei fod mewn angen dynion a fedrant gyflawni yr hyn sydd bron yn an- hygoel. Dyna'r fath yspryd sydd arnom eisiau heddyw yn ein gwaith dros Dduw. b YR ADRODDIAD. Sylfaenodd yr Ysgrifenydd ei adroddiad ar y testyn amserol hwnw, 'Fy nerth i a berffeithir mewn gwendid.' 'Mae y rhyfel,' meddai, 'nid yn unig wedi dyfnhau ein cyf- rifoldeb, ond hefyd wedi eangu ein cyfleus- derau.' Yna taflodd gipdrem dros y maes, gan sylwi fel yr effeithia y rhyfel ar y gwahanol wledydd, a'r hyn gymerodd le fwyaf pwysig yn ystex) y flwyddyn e.g. GERMAN EAST AFFKICA. Pob cysylltiad rhwng y Gyindeithas a'i Chenadon wedi ei dori ymaith er dechreu y rhyfel. BRITISH EAST AFFHICA AC UGANDA. I raddau, mae y rhyfel wedi effeithio ar y rhanau liyn. Defnyddir Yspytty Mengo a Choleg Fourah Bay, yn Sierra Leone° i gadw carcharorion. Yn Uganda, ceid Coroniad Ciistionogol am y tro cyntaf erioed. YR AIFFT. Yr oedd nifer y bcdyddiadau yn llai na'r flwyddyn gynt. PALESTINA. Mae rhai o'n oenhadon wedi dychwelyd gartref, ac ereill wedi myned i'r Rifft. Mae y Cyngor Eglwysig Brodorol yn dal gyda'i gilydd, ac nid oes son, hyd yn hyn, am gamdriniaeth tuagat ein disgyblion yno. PERSIA. Mae y gwaith yno yn graddol gynyddu. INDIA. Coir yma ddyhead angerddol ymhlith yr israddolion am fedydd, ond yn niffyg bugeiliaid gorfodir oedi eu bedydd. Yn mhlith yr uwchraddolion (higher castes) ychydig yw nifer y troedigaethau, ond fel y sylwyd ar ddechreu yr ysgrif ceir yn eu plith lawer o astudiaeth o Air Duw. CHINA. Prawf o gynydd eiu gwaith yn y wlad yma yw yr ami ymdrechion i adfywio Con- fusiaeth. Er hyny i gyd, mae gogwyddiad yr ieuainc, ac yn enwedig y myfyrgar, tuat" at yr Iesu. JAPAN. Nid yw y gwaith mor llwyddianus ag y disgwylid. Mae pleser a bydolrwydd yn waeth gelynion i Efengyl Iesu Grist nag nag hyd yn od Shintoism. (I'w barhau).

Siarad Pendant

Siarad Pendant. Y math sydct yn cario argyhoeddiad i bob darllenydd yn Llanbear. Rhaid i argyhoeddiad ddilyn y fath dystiol- aeth bendant ag a roddir yma. Dylai tyst- iolaethmi preswylwyr Ileol foddloni y mwyaf amheus. Dyma i chwi achos o Llangybl. Darllenwch ef, ac ystyriwch a all amheuaeth fodoli yn ngwyneb y fath dystiolaeth a hwn, Ar Ionawr 6ed, 1913, dywedodd Mr. E Owen, o "Ivy House," gerllaw y Pare, Derry Ormond, Llangybi Am beth amser, yr oeddwn yn ddarostyng- edig i ymosodiadau achlysurol o boenau lumbago. Prin y gallwn ymaythu ar bryd- iau j teimlai fy nghefn yn anmhlygadwy a sefydlog. Yr oedd y poenau ar drawti fy elwlenod yn llym iawn, ac yr oedd fy mhen yn boenus hefyd. Loe/^ anhwylder yn y gyfundrefn ddyfrol hefyd, ond cefais foddhad mawr, ar ol cymeryd Doan's bHckaeke kidney pills, fy mod yn llawer iawn gwell. Darfu i beleni Doan symud y poeuau o'm cefn, a chywiro yr anhwylder dyfrol. Yr wyf yn mwyuhau iechyd da yn awr, a phob amser yn cymer- adwyo y peleni hyn, gan eu bod yn feddygin- iaetb ardderchog at anhwylderau yr elwlenod. (A rwyddwyd) E. OWEN. Ar y 12fed o Ch ef ror, 1914, dros ddeuddeo mil yn ddiweddarach, dywedodd Mr. Oell:- Mae yn dda genyf ddweyd fy mod yn awr yn mwynhau iechyd ysblenydd, ac yn alluog i weithio yn dda. Yr wyf bob amser yn cymeradwyo peleni Doan oherwydd y budd a dderbyniais o idiwrthynt." Y gymal wst yw crydcymalau cyhyrau y cefn a'r I wyni. Deffrowch yn y boreuau gyda phoen nrteithiol yn y cefn, a phoenau llym yn ymsaethu drwy y lWYlJi pan yn plygu neu godi oddiar gadair. Achosir y gymalwst gan ddwtr gwenwynig yn cythruddo ac yn llidio cyhyrau a nerfau y Iwynau. Bydd I Doan's backache kidney pills gynorthwyo yr elwlenod i glirio ymaith y dyfroedd gwen- wynig drwy y cyfryngau dyfrol. Pris 28. 9c. y blychaid, cl)we' blychaid am 13s. 9c. gan bob gwerthwyr, neu oddiwrth Foster McClellan Co, 8, Wells Street, Oxford Street, London, W. Peidiwch gofyn am backache neu kidney pills, ond gofynweh yn bendant am Doans backache kidney pills, yr un math rai ag a gafodd Mr. Owen.

I MALLWYD

MALLWYD. Talodd Archddiacon Meirionydd, sef yr Hybarch J. Lloyd Jones, M.A. Criccieth, [ymweliad a'r plwyf hwn ddydd Iau, y 6ed cyfisol, i osod y rheithor newydd, y Parch. James Davies, B.D., mewn meddiant cyflawn o'r fywoliaeth. Daeth Mr. Davies i Mallwyd ryw saith mis yn ol, ond yr oedd y gwasan- aeth wedi ei ohmo oherwydd fod hen eglwys y plwyf yn myned o dan adgyweiriad trwyadl. Nid yw y gwaith o adgyweirio yr eglwys wedi ei orphen eto; ond gan fod yr amser wedi rhedeg ymhell, a'r Archddiacon yn digwydd bod yn y gymydogaeth yr wythnos ddiweddaf, teimlai nad doeth fyddai gohirio y gwasanaeth pwysig hwn yn mhellach. Er fod yr am- gylchiadau yn angbyffredin, a dyfodiad yr Archddiacon yn anwybyddusi ran helaeth o'r plwyfolion, eto daeth amryw o bonynt ynghyd i hen eglwys y plwyf, sydd ar haner ei had- gyweirio, a chafwyd gwasanaeth gwir dyner a theiniladwy gan yr Archddiacon. Ar ol canu emyn a darllen nifer o weddiau cymwys i'r amgylchiad, ynghyd a Gwys y Gosodiad arweiniodd yr Archddiacon y Rbeithor new- ydd at rldrws yr eglwys, y gloch, y fedydd- fan, y lIe y dywedir y gweddiau, y ddarllenfa, y pwlpud, a r allor. Yna cafwyd anerchiad hynod gymwys ac addysgiadol gan yr Arch- ddiacon, a chanwyd yr emyn, 'Hoffi'r wyf Dy lan Breswylfa,' &-c Un o'r rhai cyntaf i enill y V.C. yn y rhyfel bresenol oedd y Cadben J H. S. Dimmer, Mae wedi gwrthod yr anrhydedd o dderbyn rhyddid y dref a gynvgiwyd iddo gan gynghor Wimbledon. Dywedodd fod gormod Ia'her wedi ciael ei wneud o'r ychydig mae wedi gyf- lawni ar faes y gwaed.