Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
5 erthygl ar y dudalen hon
Y Rhyfel o Ddydd i Ddvdd o

(Parhad o tudalen 1). I I DTDD IAU, Mai 13. I BRWYDR YPRES. Parbeir y frwydr hon gyda ffyrnigrwydd y naill ddydd ar ol y Hall, ac y mae y German- laid yo defnyddio pob dyfais ellyllaidd y gwyddant am dani i gyraedd eu hamcanion. Cwynir oberwydd diffyg dynion a pbrinder adnoddau rhyfel gan y Prydeinwyr a'r Ffran- cod, ac 01 na cheir hwy yn fuan y mae y rhagolygon yn dywyll. Nid yw yr argyfang wedi myned heiViio eto, a bawlia y German- laid eu bod wedi meddianu bryn pwyøig ger- llaw Ypres, tra y cydnabydda y Ffraucod eu bod wedi colli rhan o'r tir a eniilasant gerllaw Loos. Teimlir graddau o bryder dwys yn y rheniioedd Prydeinig a Ffrengig, gan eu bod yn ymladd dan anfanteision mawrion. Mae yr hyn a adawyd o Ypres heddyw ar dan, ac y mae y tin-beletiaii a hyrddir at y muriau yn eu cbwalu yn yfflon. Gvda'u magnelau mae y Germaniaid yn gwneyd hafoc arswydus, ond guan yw ymdre hion eu traed-filwyr. Yn ngwyneb y fath ymosodiadau ffyrnig, u.ae ein colledion wedi bod yn drymmn iawn. Llwyddodd y Germaniaid i dori drwy ein rhengau mewn amryw f-inau, ond llwydd wy ii anfon v Germaniaid yu ol gyda choll- edion trymion. Daeth 500 o'r gelyn, allan o goedwig, ond ni adaw yd un o honynt yn fyw, gan i'ij miiwyr ddefnyddio eu bidog- au yn effeith ol. AMERICA A SUI)I I \D Y 11 LUSITANIA Yn Senedd 3 r America ddoe penderfynwyd anfon Nodyn >it Lywodraeth Germani vlllýn & s'Iridlad y Lnsituda," i'r prw yl -Cais diamolol ar i'r Gennmiaid ymatal fhag parhau eu hymos-Hitd in ceu'iwn drwy g) frA ng y IlolIgau ymsurHawl. Gwneyd iawn, byd ag y rn..e yn bosibi, a n V bywydau a gollwyd, ac ymrwytno na vmosndir yn y dyfodol ar ddllles yr Americ «ntid f, d tout yn teithio ar longau maHiiachol. Siaradwyd yn lied gryf a.1I amn w o'r aeiodnu ar y I PWIIC, a deallwyd, os parha y Germaniaid i gatÏ!) ,ml>ttm eu he.chyllwaith, y torir pob cysylltiad rhwn Germani a'r wlad houo. Aeth rhai mor bendant ag i Lytivg fod i'r Americ.. gyhoedni rbyfal yr) erhyn Gerrnani, a gwneyd pob darparindnvi milwro1 a llyn^es* °l ar gyfer y gwaeth.f, yan y trwyddid y byddai i Germani nyhoeddi rhyfel os torid y oysylltiadan rhvngddi a German) Hvderir y bydi i fawreddeii buddtanau Germa ii yn yr America ei dWYIl I ystyriei bimareidd- iweh y creul >n ler-iu a arfera. O pilla Germani gydymffurfio a chais yr America, bydd yr Unol D-deithiau yu btrod i gyfarfod y cyfryw wrtbodiad yn benderfynol. YR YMLADD YN Y DARDANELLES. B)reti ddoe, bu Llynges y Mor Da yn brysur wrth y gwaith o dân-belenu amddi- ffynfeydd y Bosphorus. Yn fuan ar ol liyny, daeth y Goeben i'r goiwg o'r gorilevviti. Ataliodd y llynges eu hymosodiadau ar yr amddiffynfeydd, a phenderfyuwyd tanio ar y 41 Goeben." Tarawyd hi lawer gwaith, a diangodd mor fuan ag y gallodd. Yr oedd y tin-beleniad yn y Dardanelles ddoe yn ffyrniciich nag erioed, a pharhaodd am dair awr ar ddeg. Cymerwyd rban yn y gwaith gan y llongau mwyaf perthynol i'r Cyngbreiriaid. Amddiffynodd y Tyrciaid eu hunain goreu gallent, ond collasant nifer fawr lawn o fywydau. Mae y miiwyr Cynghreir- iol wedi eu rhanu yn ddau gorff, ac wedi meddianu rhai o'r uchelderan, ond nis gellir myned ymlaen lawer hyd nes y cyrhaedda adgyfnerthion iddynt. Disgwylir ymosodiad- au penderfynol ar f6r a thir gan y Cynghreir- laid, a pharheir y tin-belenu ddydd a nos. DYDD GWEXEB. SUDDIAD RHYFEL-LONG BRYDEINIG. Yn Nhy y Cyffredin ddoe, mynegodd Mr. Wington Churchill gyda gofid iddo dderbyn hysbysiad oddiwrth y Llyngesydd Prydeinig yn y Dardanelles i'r perwyl fod y Ilong Goliath," yr hon gymerai ran nos Fercher yn y tin-beleniadau, wedi el suddo gan ym- osodiad torpedoe. Llwyddwyd i achub 20 o awyddogion, a 160 o'r dwylaw, ond ofnir fod 100 o rai ereill oeddynt ar ei bwrdd wedi solli eu bywydau. Anfonodd y llyngesydd hysbysrwydd hefyd ynglyn â'r llong ymaudd- I awl E 14, yr hon arddango&odd y fath fedr- uarwydd yn M6r Marmora ychydig amser yn ol, a'r hon a suddodd dair o agerlongau Twroi. NEWYDDION FFAFRIOL 0 FFRAINC. Adroddir fod y Ffrancod wedi Uwyddo ddydd Iau 1 ymlid y Germanlaid ymhell oddlwrth dref Vimy, a bod y Cynghrelriald wedi meddianu y safle bwyøig hono. Saif Vimy bum' milldir o Arras a'r un pellder o Leos, ac oddiyno gellir arolygu y dyffryn helaeth, ac y mae hyn wedi bod yn ddyrnod drom i'r Germaniaid. Ychydig ddyddlau yn ol, esgynodd awyrenwr mewn gwisg Ffrengig, ond amheuwyd ef, ac anfonwyd awyr-long arall ar ei ol. Llwyddwyd i saefchu ei awyr- long, yr bon ddisgynodd i'r ddaear, a chaf- wyd corff yr awyrenwr ynddi yn ei wisg Ffrengig, ond cafwyd profion mal yupirr Germanaidd ydoedd. De.igys hyn nas gellir bod yn rhy ofalus, gan fod yr yspiwyr Ger- manaidd yn defnyddlo pt dyfais ddlebeligar. CAM -YN YR IAWN GYFEIRIAD. Mae y Llywodraeth o'r rliwedd wedi c^nfo7 y perygl fod oymaint o Germaniaid y c.-Act eu caniatau i aros yn y wlad hon, a" ed 1 penderfynu ar gwrs effeithiol i gael gwaredlg- aeth o houynt- Mae y Llywodraeth wedi peuderfynu rhoddi y rheolau canlynol mewn gweithrediad Fod pob gwryw Germanaidd addas i uno a'r fyddin i gael eu gosod mewn caethiwed ar uuwaith. Golyga hyn rai rhwug 18 a 65 mlwydd oed. Pob gwryw Germanaidd droa yr oedran uohod i gael n haofou o'r wlad. Golygir fod y Germaniaid gwrywaidd ydynt wedi eu rhyd,ifreinio yn y wlad hon yn deyrngarol i Brytiain, ond carcherir hwythau hefyd os bydd i lys neillduol a osodir i fyuy yu awr beudetfynu fod tie i'w bameu o ran en teymgarweb. Bydd y Hys hwn yn peiiderfynu hefyd pwy a garcherir. Gwrageiid a phlant i gael eu hanfon ) n ol i German). bydd yr Yogrifeiiydd Cartrefol yr gyfrifol am sicrhau, drwy oiferynoliaeth yr heddgeid- waid, pwy ddaw dau reolaeth y cynllun uew ydd, DYDD SAD WEN. PRINDER CYFLENWADAU I'R MIL- vv YR PRYDEINIG. Cwynir oherwydd prinder magnelau trym- ion, ffrkdt;elen;tu, a phylor at alwad y mllwyr Pry(jeltiig yn Ffrainc, yr hyn a. lesteiria eu gwaith yn fawr, ac a'u gosoda at drugaredd y Germaniaid, y rbai a feddant ddigonedd o bob math o gyflenwadau at gario y ihyfel ymlaen. Mae y gwneuthur- wyr yn y wlad" on wedi sylweddoli ddifrifol- deb y sefylift, ac yn addaw gweithio nos a dydd i barotoi y darpariadau angenrheidiol, ac y mae y meistradoedd yn benderfynol na chaniateir umhyw ddiogi yn eu gweithfeydd yn y (tyf,Ioi, fcr* y mae Uudt-bau y Gweith lAyr wedi peicierfynu y dirwyir yn drwm junthyw weithiwr a esgeulusa ei ddyled- 8<^yd(ian un ai oherwydd diogi, meddwdod, neu yetyfuigr wydd. Mae Ffrainc wedi gofalu yu da yn y cyfeiriad hwn, a chyn y gellir disgwyl i Brydain lwyddo rhaid i'r mil w yr gael digonedd o gyflenwadau, a hyny yn ddioed. ARGYFWNG YN ITALI. Mewn canlyniad i'r ffaith nad oes cydgord- iad yn Itali ynglyn a ohymeryd rhan yn y rhyfel bresenol, mae y Weinyddiaeth wedi ymddiawyddo, ac wedi gosod penderfynu y pwnc yn hollol yn llaw y Brenin Victor. Creodd y nev. ydd deimladau cyffrous drwy yr boll deyrnas, a bu raid galw y miiwyr allan. Mae y Germaniaid wedi arddangos llawenydd oherwydd ymddiswyddiad y Weinyddiaeth Italaidd, ond diau mai dros dymor byr yr erys eu llawenydd, gan nad yw y diwedd eto. DYDD LLUN. PENDERFYKIAD ITALI. Mae Brenin Itali wedi gvrrthod derbyn ymddiawyddiad y Signor Salandra, ei Brif Weinidog, ac felly bydd y Weinyddiaeth yu aros. Mae mwyafrif pobl Itali yn ffafriol i gymeryd rhan gyda'r Cynghreir- iaid yn y rhyfel, ac eisoes y mae 1,700,000 o filwyr wedi eu crynhoi yngbyd erbyn y bydd galwad am danynt. PRYDEINWYR YN TORI DRWY LINELLAU Y GERMANIAID. O'r diwedd mae'r milwyr Prydeinig wedi j Uwyddo i dori drwy y llinellau German- aidd, ac wedi enill tir mewn safle i'r gog-1 ledd o La Basse—lie yr oedd wedi ei am- ddiffyn yn gadarn iawn. Dywed Syr John French fod dwy linell Gemianaidd wedi eu henill. Yr oedd hyn yn golygu 800 Uath o'r llinell Germanaidd. Gwnaed ail ymoaodiad, ac enillwyd 1,200 llath mewn man arall. Ymhellacli i'r de llwyddodd adran arall o'r Prydeinwyr i ymdaith yn mlaen am filltir o ffordd o fewn y llinellau Germanaidd. Dywed Syr John French "fod y brwydro yn parhau yn ein trair." Sieryd yr adroddiad Ffrengig yn uchel am wroldeb y Prydeinwyr a. dywedant eu bod wedi "rhoddi dyrnod ddifrifol i'r German- iaid." Dywedant hefyd fod colledion y Germaniaid yn fawr. DYDD MAWBTH. NEWYDDION CALONOGOL. Neithiwr, cyhoeddwyd gan y Swyddfa Rhyfel fod y Cyngrheiriald wedi enill budd- ugoliaethau ychwanegol i'r d6 o Richebourgl' Avoue, a'r oil o'r ffosydd Germanaidd am ddwy filldir o ffordd. Darfa i luoedd o Ger- maniald roddi eu hunain i fyny yn wirfoddol i'n milwyr, y rhai ydynt yn parhau I ymladd yn ddewr a phenderfynol. Tra yr oedd un o'r corflluoedd Germanaidd yn ceisio ymddar- ostwng, tanlwyd arnynt gan y magnelau Germanaidd, a difodwyd bron yr oil o honynt. Nid yw rhif y carcbarorion a gymerwyd yn wybyddus eto. BRWYDR GYDA ZEPPELIN." Ymosododd Zeppelin ar amryw barthau o Sir Caint foreu ddoe, gan ollwng amryw din-belenau, ac achoswyd rhai colledion. Ymlidiwyd hi gftn amryw awyr-longau, a chredir iddynt ei niweidio yn drwm. Yn ngwesty y Bull and George, Ramsgate, der- byniodd gwr a gwraig oedranus rai niweidlau difrifol. Hyrddiwyd y gwely y gorweddent ynddo e'r llofffe i'r eeler, a thorwyd aseuau Mrs. Smith, tra y diangodd ei g*r gydag ycbydig ysgytiadau. Yr oedd Miss Moffat mewn ystafeil arall newydd neidio o'i gwely pan syrthiodd y tO 1 mewn, a derbyniodd rbai niweldlau. Torwyd rhal ffenestri gan r m ffrwydradau y tftn-belenau, Gollyngwyd tuag ugain o din-belenau ar y dlef, a dydd Mawrth yr oedd lluoedd o ymweluy 4'r dref DYDD MERCBER. EFFEITHIAU Y TYWYD ». Mewu canlyniad i wlawogydd trymion a ulwl trwehus, ni chymerodd dim ymladd le ar y ffrynt gorllewinol yn Ffraillc ddoe Hytjo byeir fod y Germaniaid wedi colli yn drwm yn narwydr yr Yser, ac y mae d", y fil o gyiff wedi eu cael mewn un man. Cynlluniodd y Germaniaid i anfon lluoedd o filwyr i'r dwyr ain, ond llwyddodd y Ffrancod i ddinyatrio y bwriad hwnw. YCHWANEG 0 FILWYR YN ANGEN- RHEIDIOL. Hysbysodd Arglwydd Kitehener yn Nhy yr Arglwyddi ddoe fod angen arno am dri chan' mil o filwyr yn ychwanegol. Dywedodd y byddai i'r Cyngbreiriaid ddefnyddio nwyon yr un fath a'r Germaniaid, er fod y syniad yn wrthwynebus ganddynt. Ni fyddai prinder cyflenwadau rhyfel yn fuan, a ge!lid disgwyl mwy o lwyddiant. ARGLWYDD FISHER A MR. WINSTON CHURCHILL. Awgrymir fod tebygolrwydd y bydd i Arglwydd Fisber ymddiswyddo, oherwydd fod Mr. Winston Churchill yn ymyraath yn ormodol i'r Llynges, ond feallai y deuir i gy- tundeb boddhaol fel ag i osgoi byny. MANION Y RHYFEL. Mae dros haner swyddogion y 'Jewish Lad's Brigade wedi ymuno &'r fyddin. Nid yw Mr. Asijuith yn foddlawn neillduo un diwrnod er mwyn ystyried y priodoldeb o ddefnyddio nwyon gwenwynllyd yu erbyn y gely'n Teithiodd Trooper R. G. Warren 13,000 o filldiroedd, o New Zealand i'r wlad hon, er mwyn cynyg el hun i'w frenin a'i wlad. Danfonwyd 76,000 o eigarettet i'n mllwyr gan ychydig foneddlgesau o Gibraltar, elw arddangosfa gelfyddydol. Dirwywyd cbwech o wasanaethwyr Mri. Kean Co, Broadheatb, Cheshire, 1011, a chostau am gadw dros 1,200p. o beirianwaith yn segur oherwydd eu habsenoldeb un diwrnod. Dirwywyd llawer o drigolion Southport am ddangos goleuadau yn eu tai yn y nos. Dywedir mai hawdd ydyw eu gweled o'r m6r. Er fod mor-ladron y Germaniaid yn peri gryn dipyn o anhawsder, eto daeth mwy o longau i fewn i'r Tyne yr wythnos ddiweddaf na'r wythnos gyfatebol y llynedd. Gwerthwyd dros dair miliwn a haner o fanerau bycbain yn Llundain yr wythnos ddiweddaf ar ran y Rwsiaid. Yn ol Ilythyrau rhai o'r swyddogion yn y Dardanelles, mae ymddygiad y Twrciaid tuag at y oarcharorion milwrol yn foneddigaidd dros ben mewn oydmariaeth a'r Germaniaid. Mae yna rhwng 150,000 a 160,000 o Boy Scoute ym Mhrydain Fawr ar hyn o bryd. Maent yn gwneuthur gwaith ardderch- og hefyd. Mewn atebiad i'r apel newydd i'r bedd- geidwaid ymuno, cynygiodd wyth allau o'r uaw sydd yn Rhyl eu hunain. Yr oedd y nawfed wedi cynyg ei wasanaeth fisoedd yn ol. Darparu gweithdai i filwyr a morwyr clwyfedig, dyna ffyrdd gymer y cofadeilad i'r diweddar Arglwydd Roberts, ac mae 30,642p. wedi eu casglu i'r dyben hyn. Yr oedd Andsen Williamson, o West Har- tlepool, yn ymladd ar y Cyfandir o fewn saith wythnos iddo ymuno. Mae gartref yn awr wedi tori ei fraich. Mae Cigarettes mor brln a danedd giar. A ydyw y bobl gartref wedi ein hat)ghofio." Felly yagrifena un milwr gartref o'r Cyfandir.

Pan oedd Bywyd yn fwy syml yr oedd Bywyd yn Hirach

Pan oedd Bywyd yn fwy syml yr oedd Bywyd yn Hirach. Pan fyddo organau y corff yn dechreu gwanhau, pa un ai yn gynar neu ddiweddar mewn bywyd, yr elwlenod llafurua a flinant yn gyntaf yft gyffredin, a hwy ddylent dderbyn yr ystyriaeth gyntaf. Crolygon ffaeledig, cymalau anystwyth 9 phoenus, poenau y crydcymalau, ao an- hawgdea- gyda'r dwfr ydynt yn ami yn ddy- ledus i elwlenod gwan. Pan ganfyddir yr arwyddion cyntaf r, wendid, rhodder sylw arbenig i'r elwlenod. Yfer digonedd o ddwfr i lanhau yr elw- lenod, a defnyddier Doan'a Backache Kid- ney Pills i'w hadgyfnerthu. Ewch yn ol at y Bywyd Syml, at arferion doeth each bach- gendod. Bwytewoh lai o gig, gochelwoh ormod o waith, gormodedd pryder, a phoen meddwl, cymenvch fwy o arferion allanoi, gorphwyswoh, a chysgwch. Mae pawb yn ofni anhwylderau yr elw- lenod, ond bydd i'r oyfarwyddiadau doeth uchod gadw yr elwlenod mewn cyflwr di, hwyhau bywyd, ei wneyd yn hawddach, ac feallai ochelyd yn hollol yr afiechydon di- frifolach a ddilynant anhwylderau yr elw- lenod. Mae pobl Llanbedr wedi canmol Doan's Backache Kidney Pills i'w cyfeillion a'u cymydogion am drew 15 mlynedd. Mae y daioni a wnant, a'r tystiolaethau parhaus a geir i'w rhinweddau yn creu ymddiried- aeth gynyddol yn Y FEDDYGINIAETH NEILLDUOL HON AT YR ELWLENOD. Can bob gwerthwr am 2s. 9c. y blychaid 6 blyehcukl, 13s. 9c., oddiwrth Foster-Mc- Clellan Co., 8, Wells Street, Oxford Street, London, W.

j Llythyrau or Ffrynt

Llythyrau o'r Ffrynt. FFUTHIAU ANDWYOL Y NWYON. %ie,% II liythyr a ysgnfenodd at ei frawd yn digatifia y Private L. Spei.ce, o'r 48 h H,ghhlldeIB, Canada, effeitbiau y I, un Bu Spence yn gwasanaethu drwy y rhl fel yn Neheudir Affrica, a phan dorodd y rii, f-l hori allan, yrnunodd Air milwyr Canad- aidd A* hyn o bryd mae yi Ysbytty Netley, lie y diod-sefa oddiwrth effeithiau y nwyon Dyvved — Mae defnyddiad nwy yn ofnadwy yn ei ganiyniuduu, ac nis gallaf ei ddesgrifio yn iawn. Mae yn mvgu y dyn ddaw dan ei ddylanwad, ao yn llosgi yn dufewnol—yr ysjryfainl, ffroenau, Uygaid, gwdaf, &c., tra y par'ysa y coesau, ac yna dyga anymwybodol- rwvdd, a dyna y diwedd. Darfn i rywun fy nghynorthwyo i dy fferm, He yr oedd tua dwsin o glwyfedigion, heb neh i estyn cvnor- thwy iddynt. Ytia darfu i'r Germaniaid riAn- beienu y lie, gan ei roddi ar dan, ac ym- gripi,som i ysgubor oddiallan. Am haner nos, ymgymerodd un o'n dynion i fyned i'r pentref agosaf i geisio cynorthwy, ac am dri o'r gloch y boreu, cyrhaeddodd motor am- lmlanc" a chymeryd Hi i Ypres. Bllom yn ym- ladd am bedwar diwrnod a phedair noswaith hebgysgu.ac ond yohydigfwyd. Nisvjallemgael ymborth fel arferol, gau fod y Germaniaid yn tint elenu y ffyrdd ar hyd yr boll amser. Yr wyf yn dioddef oddiwrth besychiad trwm, yr hyn sydd yn achosi poenau gorlethol yn fy ysgyfciint." SAETHU Y CLWYFEDION. Yn ysgrifenu 'it ei wraig yn Chorlton-on- Madlock, Manchester, dywed y Rhingyll M'Cormick, am weithredoedd annynol y Germaniaid :— Mae y Germaniaid yn lladd ein holl glwyfedigion. Anfonant nwyon gwenwyn- llyd i fyny i'r awyr, ao fel y cwympa ein dy nioti yn anymwybodol i'r ddaear, tân- belenant hwy. Pan y cludir y trueiniaid hyn i gerbydres, saetbir at y cllldvr a'r milwyr clwyfedig. Felly anfonwyd 200 o honom i guddio mor agos ag y gallem i'r lllnell, er rnwyn atal eu gweithieiiiadau llofruddiog. Gwnaethom hyny, a therfynwyd eu hystranciau yn ddiymdroi." ORIAWR GOLLEUIG GWYLIWR. Mae yr ysbryd arwrol a fodola yn y rhyfel yn cael ei arddangos mewn liythyr a dder- byniodd Dr. Dulberg oddiwrth ei nai, y Private F. Lobel, perthynol i'r 2nd Battalion Middlesex Regiment," )r hwn a roddodd swydd enillfawr i fyny er mwyn uno a'r fyddin Dywed :— Un noswaith yn y ffosydd, aetbum allan at fy nyledB-v>ddan fel gwyliwr. Nid oeddem wedi myned ond ychydig latheni cyn i'r Germalliaid daflu ffl ikehiad o oleuiii, a gorfod i ni orwedd i iawr yn ddisymwth. Fel y disgynwn, teimlwn ry^beth yu ymvs- gwyd allan o un o'm llogellau, gan ymsuddo mewn pwll o ddwfr gerllaw Tvbiais mai blychaid o fatses ydoedd, ac ni feddyliais ychwaneg am dano. Ymhen tuag awr yn ddiweddaracb, cyrhaeddasom i'r ffosydd, ac yr oeddwn yn awyddus i weled pa faint o'r gloch ydoedd, ond yr oedd fy oriawr a'r gad wen wedi myned. Dywedais wrth y corporal oedd wedi bod gyda ni am fy ngholl- ed, a dywedai y gwyddai am y fan. Yr oedd yn dywyll iawn ar y pryd, ond aethom allan drachefn, a llwyddasom i gael yr oriawr. Yr oedd wedi diegyn i tua chvie' modfedd o ddwfr, ond nid oedd wedi ei anmharu ogwbl, ac y mae yn cadw yr amser yn dda." DRWY "GONGL ANGAU" Adroddir gan y Magnelwr H. D. Barker, yr hwn a wasanaetha gyda'r fvddin Ganad- aidd, mewn llythvr at ei fam yn Levenshulme, y ddiangfa wyrthiol a gafodd Y diwrnod o'r blaen aeth gyriedydd a mlnan i fynv at y magnelau gyda llwyth o ddwv fil o sachau tvwnd. Yr oe id yn rhaid i ni fyned drwy fan neillduol a adnahyddir wrth yr enw Conl Angau,' lie y gorweddai lluaws o gyrff dynion, ceffylau, Ac. Yr oeddwn ar sedd y gyriedydd, ac yn chwip'o y ceffylau fel gwallgofddyn, ond llwyddasom i fyned drwodd yn ddiogel Mae y nwyon Germanaidd yn ofnadwy, ao 08 na chawn ni rywbeth cyffelyb, bydd yn angen- rheidiol i ni gael llawer ychwaneg o ddynion." LLANW Y GWAGLE. Y Private B. E. Corhett, 9th Battalion Royal Scots Highlanders," a ysgrifena fel y canlyn at ei frawd yn Blackpool :— Pan gwympodd y Ffrancod yn ol yn Ypres, wedi i'r Germaniaid dori drwy y Hinellau drwy gyiiOrthwy nwyon, gorch- ymynwyd i'w gatrawd fyned ymlaen, ac aethanfc o fewn wyth cant o Unellau i'r Germaniaid. O'n blaen yr ydoedd y C Cana. dian Highlanders,' East Kents,' a'r Middle sex Regiment' yn coisio atal y lluoedd Ger- manaidd oeddynt yn dynesu yn raddol tuag at Ypres, ond ar draul aberthu llawer iawn o fywydau. Yn ddiweddarach, derbyniasom orchymvn i ymosod, ac yn enwedig, beth bynag fyddai y draul, i gadw i fyny yr ymlid hyd nes y byddai y Germaniaid wedi eu gyru yu ol i'w ffosydd. Cyn i ni yn iawn sylwedd- oil hyny, yr oeddem yn rhedeg yn gyflym ar draws caeau aredig, ffosydd, &e. Ni fnom yn hir cyn dyfod I olwg gwylwyr y gelyn. Ataliasom redeg, a chwyrnellal bwledi o'n hamgylch fel cawodydd, gan ein gorfodi I ddal ein penau I lawr gymaint ag a allem. Gan daflu ymaith ein cobau uchaf, ely w som y -== .J gorchymyn, 'Ymosodwch arnynt, feohgyn/ ao ni ddarfu I ni oedi gwneyd hyny. Nid oeddwn wedi rhedeg ond ychydig latheni pan y teimlwn boen llym yn fy mraich chwitn, a chanfyddcis fod twll trefnus wedi ei wneyd yn ty ngbot. Gyda theimlad o ludded, ym- gripiais i'r ffos sych agosaf ataf, lie yr unodd tri o'm cymdeithion 4 mi, y rhai oeddyut wedi eu clwyfo yu drwat. Yr ydym yn awr yu Rouen, ond yr wyf yn gobeithio cael bod ymhlith y bechgyn eto er mwyn rhoddi y ddyrnod olaf i'r Germaniaid." "DA YLIGHT SLAUGHTER." Derbyniodd y Parch. E. Lloyd a Mrs. Lloyd, Rheithordy, Ceinewydd, y Ilythyr ean- lynol oddi wrth eu nai :— No. 10577, A Company 1st Division, South Wales Borderers, 11,5/15. Fy Anwyl Ewytbr a Modryb, Fel y gwelwcb oddi wrth yr address yr wyf yn ol yn nghanol yr ymladd un waitb yn rhagor. Yr wyf yn gobeithio ac yn hyderu y bydd y rhyfel yma heibio heb fod yn hir. Nid yw ddim amgenach na. Daylight Slaughter, Mi wnaf fi fy nyledswydd trwy gymorth Diiv, » beth bynag ddaw gan ein bod yu ymladd dros achos da. Dyrna'r nawfed mis i mi fod allan yma, ond nid wyf yn isel galon. Os marw raid bydd genyf y boddbad fy mod wedi gwneyd fy ngoreu droa fv mrenhin a'm gwlad, Nid oes genyf rhyw lawer o newydd- ion y tro hwn. r wyf yn ysgrifellu y llyth- yr hwn yn swn y gynau, yn a^os i'r llinell danio. Cadwch iygad ar y papuiau y dydd- iau nesaf, niae rhywheth rnawr i gymeryd lie heb fod yn hir, gan nbeithio y gwnaiff Rh ig- luniaeth y Nef i ofiUi nui danaf. Cefais lythyr oddi wrth Dafydd fy inrawi er ya ychydig ddyddiau yn 01, mae ef ar yr un llong o hyd, ac yn rld1 ei ieehyii, ond nid yw wedi bod niewn bt-y(ir efo y mae yn lwcus iawn. Gohgithio y eawn ddychwelyd ein dau yn ddiogel i'eh gweled i gyd, ac i fwynhau ffrwyth ein Ihfur. Fe fyddwn yn falch i :ael ychydig bapur ysgrifenu, post, cards, < Y mae yn ddrv.g yenyf na fuaswn wedi gallu mn e I i weled bedd Evan David cvn ymadael a Havre, ond fe gawaom ein danfon i'r 'front' ar fyr rybudd, ac nid oes genym fawr o amser i ni ein hunain allan yma, ond mi wn iddo ael claddedijaeth hynod o baichus. Dy wed, ch w th ei dad felly pan yn vs-rifenu. Cofion cynhesaf at y bechgyn.-E ch allwyl Nai, TOM JONES.

Y Creadur Symu liw

Y Creadur Symu liw. Rhyfedd mor barod yw golygwyr newydd* iaduron Rad-lealaidd Cymru i newid eu syn- iadau, a cbyfaddasu eu hunain at bob amnylchiad. Gwyddys mai drwy gvnorthwy y Gwyddelod Pabyddol y llwyddwyd i basio mesur anghyfiawn Dadgysyiltiad a Dadwa- ddoliad yr Eglwys drwy y Senedd, a mawr y clodfori fu ar aelodau yr Ynys Werdd mewa canlyniad. Erbyn hyn, mae y sefyllfa wedi newid. Ni chafwyd cefnogaeth y Gwyddelod ynglyn â. mesur Mr. Lloyd George i osod ffrwyn ar war y diodydd meddwol, ac y mae golygydd y Tyst wedi newid ei d6n :— "Gwelir erbyn byn pa mor llwyr y mae I Prydain yn llaw Bung—y tafavnwr &'r bragwr. Mne wedi ei brofi tuhwnt i bob dad! fod y ddiod gadarn yn waeth gelyn i Brydain yn y rhyfel hwn na Germ,&ni ac Awstria fod ein byddin ar y maes a'n llynges ar y mor yn cael eu hatal a'u Ilesteitio gan felldith Bung ac fod ein morwyr a'n milwyr yn marw wrth y miioedd yn aberth i Bung. Ac eto pan feiddiodd y Cangbellor ro:¡ ftrwyn yn ei ben ac atal ei rysedd, cafodd weld yn dra buan pwy yw'r meistr yn Mbrydain. Eled yr Ymerodraeth !le'}' elo, nid yw Bung i gael ei gaethiwo na'i lesteirio mewn unrhyw fodd. A chafodd, bid siwr, help effeithiol y Gwyddel Pabyddol i gyflawni ei neges. Druan o Brydain a'i Changhellor a'i pobl. Bung a'r Pab yw eu gwir feistri, a Bonar Law a'r Prif Weinidog yw gwas y naill a chaplan y llall." SYLWSDYDD.

Cymdeithas Blwydddaliadau Clerigol

Cymdeithas Blwydd-daliadau Clerigol. Cynhaliwyd 29ain cyfarfod blynyddol y gymdeithas ucsliod yn Llundain ddydd Mawrth, Mai 1 leg, piyd y llywyddwyd gan Syr Edward P. Thesiger, K.C.B. Ar ddiwedd y flwyddyn 1914 oyrhaeddai yr adran biyniadol y swm o 559,529p., cynydd yn ystod y flwyddyn o 27,019p., tra. yr oedd y gronfa atodiadol yn 363,544p., cynydd o 24,719p. Mae cyfanswm. y cron- feydd wedi cynyddu o 915,442p. i 973,604p., yn dangos cynydd am y flwyddyn o 58,162p. Wrth anerch y cyf- ai-fod, sylwodd y cadeirydd fod mwy na 7G00 o glerigwyr yn gwneyd darpariaetb. er eu galluogi i ymneillduo pan yn analluog i gyflawni eu dyledswyddau, drwy bwrcasu blwydd-daliadau digonol i'w cynal wedi iddynt roddi i fyny eu bywoliaethau. Yn yr adran atodiadol, ceid tanysgrifiadau a chasgliadau er ychwanegu at gronfa. y blwydd-daliadau, ac felly sicrheid blwydd- dal digonol. Yr oedd rhoddion mawiion wedi eu derbyn o dro i dro at y blwydd- dalia-dait hyn, a chyfranai y brenin yn flynyddol tuag at y gronfa. Nid oedd tui- rhyw dreidiadau ynglyn a'r gronfa hou, felly gall y rhai a ymunant a'r gymdeithas deimlo yn liydems y bydd eu cyfraniadau, ynghyd a'r llog dyledus arnynt, yn cael eu defnyddio Y11 gyfangwbl er darpam blwydd-daliadau i glerigwyr oedranus a methiantus. l;