Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
WYTHNOS BWYSIG

WYTHNOS BWYSIG. CYFRYNGIAD ITALI. El YSTYR A'l EFFAITH. "SAFON MOESOLDEB YN OL EFENGYL CRIST." ENILL A CHOLLI. Mae yr wythnos a aetb heibio, yn ddiameu, yn un o'r rhai pwysicaf yn lioll hai es y rhyfel. Wythnoa o enill ac o goili i ni a fu Colbeom long rhyfel fawr-y 'Triuniph ger y Dardanels, ond aehubwyd ymron baub oedd ar ei bwrdd. Collwyd llawer o fywyd- au gwerthfawr yn ymron bob rhan o'r maes —ond gyrwyd y gelyn yn ei ol bob tro. Daeth adgyfnerthiad mawr, ymron anmbria ladwy, i Brydain a'i Cbynghreirwyr, drwy i Itali, oedd wedi bod megis yn cloffi rbwnt; dan foddwl, gyhoeddi rhyfni yn erhyn Awatria, a tbrwy hyny, o anyenrheidrwydd, dynn Germani hithau yn ei phen. Ymdrimr yn llawnach i'r agwedd yma i'r eweetiw*, ybtyr ac effaitb cyfryngiad Itali, isod. Mynwn unwaith eto rybuddio'r darllenytld j beidio goaod gormod o bwya ar yr enill lIeu'r colli a ddlgwydd i ni mewn rhan. au nnigol o'r maea, mewn brwydrau ydynt i bob dyben ymarferol yn lleol o rat. 4U pwyaigrwydd, ac yn gyfynuedig o ran eyloh eu dylanwad ar gwra mawr y Rhyfel ei ban. Nid yn unig rbaid cofio na cheir mo'r melus heb y chwerw. a geill yr hyn a ym ddengya ar yr olwg gyntaf yn anffawd o'r fath waethaf yn y man gynyrcbu ffrwyth daionni. DA A DRWG SUDDO'R 4 TRIUMPH" A'R "MAJESTIC" Gofidia pawb golli o honom y Triumph er"Maiestic." Dyna'r bedwaredd a'r burned llongryfel o'r eiddom a gollwyd yn yr ytngxis enill y Dardanels. Mae y golled yn an drom, ond y drwg a ddengys eu colli sydd 111 bodoli yn fwy. Nid yw'r hanes yn dweyd ai yn y Dardanels ei bun ai y tu allan i'r culfor, y digwyddodd yr anffawd. Os yr oitf, lie os mai yn y M6r Aegaidd y bu, gwna y drwg yn llawer gwaeth. Pe y digwyddasai yn y Dardanels gallesid ei briodoli i torpedo a saethwyd ati naill ai o'r lan neii y"te o un o'r ychydig suddlongau svdd gan Twrci yu M6» Marmora. Eitbr os, fel y mae lie i ofni, niai yn y mdr agored y tu allan i'r Culfor, y digwyddodd, mae yn achos llawer mwy o bryder. Dengya fod yn MOr y CanoMir ei hun erbyn hyn ryw nifer o suddlongau Germani—pa nifer na pha bryd y d-ethint, ni wyddis. Y ffaith bwysig yw tu bod yno Sylweddolir efaliai faint a natur y perygl pan gofir y pethau a ganlyn :— 1. Rbaid i'r liongau sydd yn ciiiio milwyr o'r wlad bon ac o'r Aifft i'r Dardanels dram- wyo llwybrau y moroedd Ile y gwyddir bellach fod audd-longau Germani yn ceisio yaglyfaeth. 2. Fod y pellter sydd gan y clud-loiigau hyn i deithio yn llawer iawn mwy nag ydy" o Loegr i Ffrainc, ac nad 068 genym gvnifer o longau rhyfel i warchod y clud-longau ym Mor y Canoldlr ag y sydd genym yn y Sianel Seisaig. S. Nad oea le diogel yn ymyl yno i'n llongau rhyfel ni I borthladdu ti-egya ag y sydd ganddynt yn Llocgr a Ffraino. Mae'r pethau hyn oil a'u cyineryd gyda'u gilydd yn dyblu a threblu perygl ein milwyr .'0 morwyr pan yn morio yn nghymydogaeth y Dardanels o'i gydmaru a'r hyn a fyddai iddynt wrtb groesi o Brydain i'r Cyfandir. Rhaid hefyd i'n llongau rhpfel ni fod bytb abeunydd yn nghymydogaeth y Dardanels, i gynorthwyo'r fyddin yno, a llongau masnach yn feunyddlol yn cludo bwyd a pbob cyfar- par rhyfel i'r milwyr yno, ae felly yn nod beunyddiol "a chymharol rwydd i'r audd- longau i saetbu eu torpedo atynt. Y syndod yw, nid fod y Triumph wedi cael ei suddo ganddynt, ond na fuasai llawer yn rhagor o'n llongau ni wedi eu suddo cyn hyn. Ond er nad oea borthladd cyfleus i'n llongau ni, nid oes ycbwaith borthladd cyfleus i sudd- longau Germani ar diriogaeth Germani nac Awstria. Rhaid i suddlong gael He cyfleus, lie y gall lechu, ac adnewyddu ei stor ogyfar- par o bob math. Ni eill suddlong gario ond nifer fechan, tri neu bed war torpedo i'r eitbaf; ac ni eill gario ychwaith ond swm cyfyngedig a olew, yr hwn yw bwyd ei pheirianau a'i bwyd hithau. Os ca fydd ganddi torpedo, bydd wedi colli ei eholyn os na fydd ganddi olew, ni eill forio ol a blaen. Mae ychydig fanau ar dlr Twrci yn Asia Lelaf lie y geill y suddlongau Germanaidd gael ymgeledd a chyfarpar. Eithr nid hir y bydd y rhai hyn heb gael eu malurio gan ein llongau rhyfel ui. Y perygl mwyaf yw fod gan y suddlongau leoedd cudd yn y can- oedd ynysdedd sy'n eiddo Groeg yn y Môr Algeaidd gerllaw. Gwaith ymarferol an- mhoeibl yw chwiHo yr holl gilfachau yn y oanoedd ynysoedd byn, llawer o honynt yn anialwch heb breswylwyr. Mae Llywodraeth P, ydain wedi cynyg dwy fil o bunau am y hodaeth pa lay mae y suddlongau yn IIechu. (iwell hyd vn oed na hyn yw fod Llywodraeth Hroe yn awr wedi gyru allan orchymyn caeth nad oes neb i roi cymortk nac ymgel- edd i longau Germani yn holl diriogaeth Groeg. Gyda hyn mae y ffaith fod Itali yn it" r vn rbyfela ag Awatria, yn ei gwneyd yn an,hosibl i longau ddwyn cyfarpar ofath yn y byd o Awstria i For y Canoldir. Rhaid i'r suddlongau felly ymddibynu ar Twrci am bob cyfarpar, gan mai yr ucig ffordd arall y geill Germani ddanfon nwyddau iddynt fydd dros y nior o Germani beibio i lanau Prydain, ac mae ein Llynges odidog ni yn cadw gwyliad- wraeth fanwl ar bob Hong masnach yn tramwyo'r moroedd hyn. HER ARALL I'R AMERICA. Mae Germani newydd roddi her arall i'r America drwy geisio suddo y Nebraskan, lioll.4 fasnach Americanaidd yn hwyllo o Lerpwl am New York. Tarawyd hi ger traethau'r Iwerddon gan torpedo a dan- wyd o suddlong Germanaidd, heb yn nepell o'r fan lie y suddwyd y Lusl. tania. Ni roddwyd rhybudd o fath yn y byd i'r Nebraskan. Tarawyd a niweidlwydy Pong yn ddirfawr gan y torpedo, a ffodd y criw am eu heinioes i'r cychod. Ond pan weJwyd nad oedd y Hong yn suddo, dychwel- orld y oriw iddi, ao hwyliasant yn eu hoi i Lerpwi. Gau fod baner America a phob arwyddion eraill o'i phefphenogaeth Americ- anaidd yn amlwg ddigon ar y Nebraskan, ni eill Germani ddadleu mai camgymeryd hon am long Brydeinig a wnaeth y suddlong. Mae hyn felly yn her bendant i'r America )n ngwyoeb llythyr yr Arlywydd Wilson ar ol 8nddo'r Lusitania. Yn y llythyr hwnw, fel y cofir, dywerlodd yr Arlywydd yn groew y tielwid Germani i gyfrif am unrhyw niwed pellach a achosid gan ei suddlongau i eiddo neu fywyd Americanaidd. Nid yw Germani, hyd yn byn, wedi ateb llythyr yr Arlywydd, ond mae yr helynt &g Itali yn ddigon o reswm dros yr oediad Ond gellir, er hyny, gymeryd yr ymgais i suddo'r Nebraskan, fel ateb mwy pendant a chlir na'r un llythyr. Tybir na fydd i'r Arlywydd ysgrifenu yoglyn i'r Nebraskan hyd nes y caffo ateb i'w lythyr ynghylch y Lusitania. SYR JOHN FRENCH YN LLWYDDO. Dal i Iwyddo a wna Syr John French a'i fyddin ddewr ar waethaf boll ymdrechion ffyrnig, gwallgof, Germani i'w herbyn. Llw)dda i wrthsefyll pob ymosodlad o eiddo byddin Germani, a llwydda hofyd i enill tir oddiar y Germaniaid yma ac acw ar hyd y llinell. Mae yr enillion yr wythnos ddi- weddaf, yn enwedig yn nghymydogaeth La B^s8ee, yn bwysig iawn, ac yn addaw rhyw- beth pwysicach lawer yn y man. Y peth mwyaf cyaurlawn yn adroddiadau Syr John French yr wythnos hon yw fod y Prydeinwyr yn gallu cyfarfod a gorchfygu ymdrechion y Germaniaid i'w lladd drwy'r nwy gwenwynig. Gwna'r Germaniaid, o'u tu hwythau, ymdrechion mwy nag erioed i wenwyno'r holl awyrgylch. Yr wythnos hon, yr oedd ganddynt beirianau yn gyru y nwy marwol allan ar linell pedair mllldir o hyd, a dyrchafai'r nwy yn gwmwl 40 troedfedd o uchder. Eto i gyd, ychydig niwed a wnaed i'n milwyr ganddo y tro hwn. Mae y newyddion o'r dwyrain draw yn eadarnhau yr hyn a ddywedwyd yr wythnoa ddiweddaf, sef fod llanw buddugoliaeth Ger- mani ar Rwsia yn Galicia, wedi cyraedd el fan uchaf, ac mae'r trai bellach yn amlwg I wedi dechreu. YSTYR CYFRYNGIAD ITALI. Nis gall cyfryngiad Itali lai nag effeithio yn fawr ar holl gwrs y Rhyfel o hyn allan. I ddechreu mae ganddi dair miliwo o wyr yn dwyn arfau, ac wedi eu rhanu yn dair byddin fawr. Mae y Fyddin Gyntaf yn barod I gymeryd y maes, ac yn cynwys y dynion mwyaf cydnerth. Llenwir pob bwlch a achosir yn y Fyddin Gyntaf gan wyr o'r Ail Fyddin-tebyg i ReserrerB y wlad yma. Cedwir y Drydedd Fyddin fel Gwarchodlu Cartrefol i amddiffyn y dinasoedd a'r trefi gartref, ac i gadw trefn yn y wlad. Yn nesaf mae ganddi Lynges ar y mor, eryfach na'r eiddo Awstria, a Llynges arall yn yr awyr a eill roi trafferth i Germani. Itali yw'r unig wlad yn Ewrop sy'n meddu Zepelins hafal i eiddo Germani. Mae'n bosibl felly y gwelir brwydr fawr yn yr awyr rhwng lefiathanod y ddwy wlad. Pwysicacb, o bosibl, na hyd yn oed y pethau hyn yw fod cyfryngiad Itali yn y' eweryl yn cau y drws drwy yr hwu byd yma yr a'i swm mawr o gyflenwadau o bob math o America, Yspaen, a gwledyrid amhleidgar eraill, i Germani, cyflenwad o angenrbeidiau bywyd i'r boblogaeth ac o gyfarpar rhyfel Rhwydd yw dychmygu beth fyddai ein c)fl-r ni yn y wlad yma pe medrai Germani roridi atalfa hollol ar fasuach Prydain dros y n ôr. Ac er fod Germani yn cynyrchu mwy na'r wlad bon o angenrbeidiau bywyd a thy fel, ymddibyna lawer befyd ar yr hyn a a a « wledydd eraill. Ond beliach dyna'r flrwd o gyflenwad o bob math a lifai i Germani drwy Itali wedi cael ei rwystro a'i lwyr atal. Gorynvs fawr yw Itali yn gorwedd rhwng Mor y Canoldir a M6r yr Adriatic Ffinia a Ffrainc ar y Gogledd Ot llemn, i'r Yswisdir ar y Gogledd, ac ag Austria ar y Gogledd Ddwyrain. Tu hwnt i'r Yswisdir y saif Germani, ac nid oes ond rh) w 60 milltir rhwng Germani ac Itali yn y Tyrol lie y gwthia Awstria rhyngddynt i ffiilio &'r Yswisdir. Itali bia glannau Gorllewinol M6r yr Adriatic ar ei hyd, Awatria bia y glannau Dwyreiniol hyd gyffiniau Montenegro. Am 400 milltir nid oes ond y m6r hwu, sydd o 100 i 150 milltir o led, yn gwahanu y ddwy wlad. Yn y pen debeuol egyr yr Adriatic i For y Canoldir, ac nid yw y culfor fan hono ond tua 50 milltir ar ei draws. GYllt Itali oedd bia y darn o Awstria sydd yn ffinio Ag Itali ar y Gogledd, a darn helaeth o'rarfordir | dwyreiniol yn y pen Gogleddol i'r Adriatic. Italiaid o waed, o iaitb, ac o arferion yw preswylwyr y darnau hyn o Austria hyd heddyw. Dygodd Awstria hwynt oddiar Itali mewn rhyfel flynyddoedd yn ol-yr un modd ag y dygodd Germani Alsass Lorain oddiar Ffrainc yn 1870. Gwelir felly (1) Mae y rhandir lie yr ymleddir y brwydrau gyntaf rhwng Itali ac Austria fydd naill ai Gogleddbarth Itali ei bun, neu y darnau Italaidd o Awstria a draws feddian- wyd ganddi flynyddoedd yn ol. Yn y naill fel y liall Italiaid fydd poblogaeth y wlad a anrbeithir gyntaf gan y Byddinoedd. (2) Fed Itali ao Awstria yo oydgyatadlu am reolaeth yr Adriatic. Pe y medd ianai Itali y glanau dwyreiniol i'r mdr ydynt heddyw ym meddiant Awstria, cauid Awstria yn gyfangwbl oddiwrth bob môr, gan nad oes iddi arfordir arall ond hwn yn uuig. Prif borthladdoedd Itali ar yr Adriatic yw Venice, Porto Corsini, Ravenua, Ancona, Barletta, a Brindisi; tra eiddo Austria yw Trieste, Pola, a Fiume tua'r Gogledd, a Zara, Spalato, a Ragusa yn fwy i'r Dê. EFFAITH CYFRYNGIAD ITALI. Cymaint oedd ofn y Kaiser er's miaoedd bellaclt yr ymunai Itali a'i elynion, fel y gwnaeth gynhygiori bael iddi i'w chadw yn dawel rhag ymyryd o boni yn y cweryl. Ond fel arfer, had ar draul pobl eraill oedd y Kaiser. Cynygiodd roi yn ol i Itali rai o'r tiroedcl a gymerwyd oddiarni gan Awstria gynt., gan daflu darn o diiiog- aeth Twrci i fewn yn y fargen. Ond nid oedd y tiroedd hyn i ddod yn eiddo i Itali cyn diwedd y rhyfel. Am werth y cynyg bwn gellir barnu wrth. gofio dau beth neu dri, sef, (1) Os g-orehfygid Germani ac Awstria gan Brydain a'i Chynghroirwyr, ni fuasai gan Gennani nac dwstria laia yn y mater o roi na pheidio rhoi y tir i fyny. (2) Os gorchfygid Prydain a'i Chynghreir- wyr gan Germani; rhwydd ddigon a fuasai i'r Kaiser wneyd esgus dros dori ei gytun- deb ag Itali fel y torodd or blaen a Belgium. Buasai Itali ei hun yn rhy wan i wrthsefyll Germani fuddugoliaethus. (3) llysbys i bawb yw mai uchelgaia Ger- mani cedd meddiaiiu glan y mor ar y gogledd i gael drws mawr agored i'r Werydd, ac ar y de modd y gallai fod yn ben ym Mor y Canoldir. Po y Hwyddai yn yr amcan. hwn, yna ni buasai Itali na. Groeg naniyn gwkxlydd o dan deyrnged i Germani. Yn y paragraff olaf ceir hanfod y gwa- haniaeth rhwng polisi Germani a pholisi Prydain. Polisi Germani yw bod yn ben, a. dwyn holl genhedloecld Ewrop yn is- ddarostyngedig ae o dan deyrnged iddi hi; polisi Prydain yw galhiogi pob cenedl i weithio allan ei hiachawdwriaeth ei hunan, ac i fyvv ei bywyd ecnedlaethol bob un yn ei gwlad ei hunan. Effaithcyntaf ac amlycaf ymyriad Itali fydd ei gosod hi a'i phob] yn agored i holl erchyllderau Belgium. Wedi gweled o lioni drigolion Belgium yn cael dioddef pob rhyw fath o farbareiddiwch am naw mis o amser, rhaid oedd fod rhyw gymhelliad cryf ac anarferol bwysig yn ei thueddu i beryglu. eyffelyb greulonderau i'w gwlad a'i phobl hithau. Eithr gwynebodd arnynt oli yn hyf, a chyfnfir hyn iddi yn gyf- iawnder yn Llys Barn Cydwybod Byd. Yr effaith nesaf fydd can Llynges Awstl-ia i fyny. Tra Llynges Awstria yn riiydd i ddod i For y Canoldir yr oedd perygl beunyddiol yr vmosodid o'r tu ol ar ein Llynges ni ger v Dardanelles, ac ar v cludlongau oedd a ddydd i ddydd yn cludo milwyr wrth y mil oedd o'r Aifft ac o'r wlad yma i'r Dardanelles. Dyna'r gwasanaeth mawr cyntaf a wna cyfryngiad Itali i ni. Effaith buan, os nad uniongyrchol arall fydd rhanu, a thrwy ranu gwanhau, yn I mhellach allu milwrol Germani. Fel y dangoswyd droion yn yr erthyglau hyn, rhenir ymdrechion Germani rhwng y Dwy- rain (yn erbyn Rwsia) a'r Gorllewin (yn erbyn Prydain a. Ffrainc). Pan ddaw yn galed arno ar y naill geilw filwyr wrth y oanoedd o filoeidd or llall i adgyfnerthu y man gwan yn ei linell. Yn awr bycll rhaid i'r Kaiser wynebu gelyn yn dod o drydydd cyfeiriad, sef o'r De (Itali). Rhaid cofio eto mai un rhyfel, ac mewn I rhyw ystyr un frwydr enfawr yw yr oll- yn y Dwyrain, yn y Gorllewin, ac yn y De. Gall buddugoliaeth yn y naill gael ei gorbwyso gan orehfygiad yn y llall. Tybia rhai cyfarwydd y boddlona. Itali ar am- ddiffyn ei chyffiniau gogleddol yn erbyn Germani ac Aw&tria, a gyru dyweder haner miliwn o'i Byddin gyntaf i Galipoli er cynorthwyo Prydain a Ffrainc i dori clo drwa y Dardanelles mcr fuan ag sydd bosibl--gan ei gwneyd felly yn amhosibl i Germani gadw byddin gref ar gyffiniau Itali ei hun. Eithr amae«r a ddengys. Y CYNGHRAIR A DAL YN BER- SONOL GYFRIFOL. Un o obeithion mawr, ond disail y Kaiser er cychwyn y rhyfel a fu, ac o boeibl eto yw, y xnedr efe greu anghydfod rhwng y Cynghreiriaid-Prydain, Ffrainc, a Rwsia. Nid oes neb a wyr yn well nag ei mai "mewn undeb mae north," ac y byddai ei aiawna ef i orchfygu ei elynion yn llawer mwy nag ydyw pe y llwyddai i'w gwahanu modd y gallai ef eu cyfarfod bob yn un ag un a phob un ar ei ben ei hun. Hyn oedd wrth wraidd y son o bryd i bryd am wneuthur heddwch ir naill neu'r llall o'r gwledydd Cynghrciriooig ar wahan oddiwrth y lleill. Dywed gwednidog Tramor Rwsia fod Awstria wedi ceisio amodau heddwch gan Rwsia ar ei phen ei hun, ac iddi hithau wrthod. Ceiaiwyd gwneyd heddwch rhwng Germani a Ffrainc—ond gwrthododd yr olaf. Ar ddechreu y rhyfel cytunodd y tair gwlad a'u gilydd na wnai yr un o honynt heddwch i'r gelyn ond mewn cydym- gynghoriad a ohydweithrediad a'u gilydd. Mae Itali yn awr wedi ymuno a/r Cynghrair ac wodi gwneyd cyffelyb gytun- deb a'r tair gwlad. Mae mwy yn hyn nag a ymddengys ar wyneb. Nid yn unig mae'r Cynghreir- wyr yn, ac i, ymladd ysgwydd yn ysgwydd, ond mae'r naill i gynorthwyo'r llall ymhob modd dichonadwy. Dyry Prydain gy- nort-hwy ei Llyngea a'i chyfoeth anferth; dyry Rwsia ei miliynau o wyr arfog, abertha Ffrainc ei threfi a'i phentrefi, ei dinasoedd gwych a'i gwlad fras. Ond golyga hefyd y bydd yr heddwch y cytunir arno ar derfyn y rhyfel yn un a fo a fyno a buddianau pob conedl yn Ewrop. Dyna un rheswm mawr paham yr ymunodd Itali a'r Cynghreirwyr, a phaham y disgwylir gwledydd eraill eto i wneyd. Arwedd arall dflaeth yn amlwg yr wyth- nos ddiweddaf oedd fod y Gwledydd Cynghreiriedig yn hysbyau'r byd eu bod hwy oil yn dal Aelodau Llywodraeth Twrci bob un o honynt yn beraonol gyf- rifol am yr erchyllderau a gyflawnir y dyddiau hyn gan filwyr Twrci ar yr Armeniaid druain. Disgwylir mynegiad eyffelyb yn fuan yn rhybuddio awdurdodau Milwrol Germani y dygir hwythau ar der- fyn y rhyfel i brawf a barn bersonol am bob trosedd yn erbyn dynoliaeth a. gyf- lawnir gan y neb sydd o dan eu hawdurded hwythau. ATEBION I OFYNIADAU. BLWYDD-DAL I FILWYR CLWYFEDIC.—Yr wythnos ddiweddaf rhoddwyd manylion am y blwydd-dal a ganiateir i weddwon ac amddifaid milwyr a gollant eu bywyd yn y rhyfel presenol. Yr wythnos hon cyhoedda'r Llywodraeth fanylion am y symiau. wytlmosol a delir i forwyr a milwyr a analluogir, drwy glwyfau neu ddrwg arall a geir yn. y rhyfel, yn hollol neu mewn rhan, i ddilyn eu gwa.ith. Ca milwr cyffredin a analluogir yn hollol, 25s. yr wythnos. Ca "Non-commissioned Officers'' o 27s i 3 J a. yr wythnos. yn ol eu gradd. Oa bydd yr analluogrwydd mewn rhan yn unig, a'r dyn yn medru gweithio rhyw gymaint, ca'r cyfryw dal wythnosol ag a wna i fyny gyda r cyfl,og y dylai f-edi-u enill y symiau a nodwyd uchod. Caniateir hefyd 2s. 6c. yr wythnow ar gyfer pob plentyir a anwyd cyn iddo gael ei analluogi, tan y byddo'r plentyn yn 16 mhvydd oed. GLOWYR OYMKU A GWYLIAU'K SULGWYX. -Apeliodd y Llywodraeth yn daer at lowy)" y Deyrnas i beidio cymeryd ond un diwrnod (y LInn) yn unig o wyliau'r Sul- gwyn gan fod cymaint o angen glo. Apel- iodd arweinwyr y dynion eu hunain yr un mor daer atynt. Troi dust fyddar a wnaeth itawer at yr apel. Mewn pedwar pwll glo perthynol i Gwmni'r Cambrian 4700 o ddynion ddaeth at eu gwaith fore Mawrth allan o 8514 a ddisgwylid. Yn nosparth Tredegar dim, ond un gweithiwr o bob tri a ddaeth. hi wetihiwyd o gwbl yn Nosparth y Blaena, lie y ceir 8000 o ddynion. Cyfartaledd bychan ddaeth at eu gwaith yn Nyffryn Aberdar. Rhyw un o bob tri a ddaeth yn rhai o byllau Merthyr a Dowlais. Yn awr pan mae sVtydd newydd wedi cael ei cbreu i Mr. Lloyd George, ac y bydd y cyfrifoldeb am gyflenwi pob cyfarpar rhyfel yn gorffwys ar ei ysgwyddau ef, gc-Ilir bod yn sicr y oeidw efo lygad manwl ar ol pob esgeulus- wr o hyn allan. CoST Y RHYFEL. --Dengys adroddiadau swyddogol y Llywodraeth fod y wlad hon yn unig wedi gwario yn mis Ebrill eleni ar yn unig wedi gwario yn mis Ebrill ar gyfartaledd 14,000,000p. bob wythnos, neu ar gyfartaledd ddwy filiwn o bunau'r dydd bob dydd o'r mis, ar y rhyfel. Mewn gedriau eraill coetia'r rhyfel yn awr fwy mewn wythnoe nag a deiir o flwydd-dal i hen bobl mewn blwyddyn. Dyma reswm ay'n apelio at bob un yn y Deyrnas i wneyd ei oreu i gario'r rhyfel ymlaen yn egniol er mwyn enill buddugoliaeth lwyr a buan. DYDD IAU, Mai 27. SUDDO LLONG YN Y DAR- DANELLES. Tra yr oedd y rhyfel-long "Triumph" yn gweithredu. er cefnogaeth i'r byddin- oedd o Awatralia a New Zealand ar lanau Gallipoli noe Forcher, ymooodwyd arni gan long ymsuddawl, yr hon anfonodd torpedo allan, a suddodd cyn pen ychydig amser. Ilyabyeir fod mwyafrif y awyddogion ar dwylaw wedi eu haehub. Dilynwyd ar ol y llong ymsuddawl gan ein llonga.u ni5 ond methwyd ei dal. LLWYDDIANT Y CYNGIIREIRIAID. Llwyddwyd i archfygu y Germaniaid yn nghymydogaethau Angres a Larette ddoe, er fod y gelyn wedi ymladd gyda ffyrnig- rwydd yn ystod y prydnawn a'r hwyr. Llwyddodd y Cynghreiriaid i ddal yr oil a feddianwyd ganddynt yn flaenorol, a rhoddodd y milwyr gyfrif da o honynt eu hunain. Defnyddiwyd magnelau a. than- bolenau gan y Germaniaid am amser maith, ond ni fuont yn Ilwyddianu-s i syflyd I dim o'r hyn a feddianwyd. Llwyddodd y Cynghreiriaid cyn diwedd y dydd i fedd- ianu bron yr oil o'r Fond de Duval, a. phar- hasant i ddal y aafle dan saethau trymioi) o'r magnelau. BRWDFRYDEDD YN ITALI. Mae y ffaith fod byddinoedd Itali wedi cychwyn o ddifrif gyda'r rhyfel yn erbyn yr Awatriaid wedi creu brwdfrydedd angerddol drwy yr oil o deyrnas Itali, ac yn onwedig yn Rhufain. Nid ydynt wedi cyfarfod eto a. llawer 0 wrthwynebiad yn eu hymdaith, ac y mae yn debygol na fydd i'r Awatriaid ajnddiffyn eu hunain hyd nes y byddo yr iltallaid wedi cyraedd glanau dwyreiniol yr isonzo. Dywedir fod yr Awstriaid wedi gwneyd darpariadau helaeth, a'u prif lywydd wedi astudio y cynllun yn drwyadl, ond y mae pobl Itali & r milwyr hefyd yn awyddua a pharod i fynod i'r orneet, a'r holl drafniadau yn berffaith. Dywedir fod yr Awstriaid am wneyd defnydd belaeth o fwngloddiaa ffrwydrol tirol, ac y mae liuoedd o wyr hyddysg a'r gwaith o'u goeod wedi bod wrth y gwaithør's amser. Mae Uuaws o gatroadau Germanaidd wedi eu hanfon i gynorthwyo yr Awstriaid, yr hyn sydd I wedi cyfnewid llawer o'u cynlluniau, gan mai fel adgyfnerthion i Flanderi-s y bwriad- wyd y milwyr hyny. Os gwneir ymoeod- iad nerthol yn fuan gan Germani, dis- gwylir y cymer le yn Dixmude. DYDD GWENER. YMOSODIADAU GAN "ZEPPELINS" YN LLOEGR. Derbyniwyd newyddion ddydd Iau i'r, perwyl fod awyrlongau Germanaidd wedi t bod wrth eu gwaith dieflig o o]lwng tan -I belenau ffVwydrol unwaith eto ar South-l end. Er i fwy ria deugain o dan-belenauy t' gael eu gollwng i Iawr, da genym hysbyau I nad oedd y colledion gymaint ag yr ofnid. Lladdwyd dwy for eh, a niweidiwyd geneth fechan. Ymlidiwyd ar ol y 'Zepj^Iina' fechan. Ymlidiwyd ar ol y 'Zepj^Iina' gan awyrenwyr Prydeinig, ond methwyd eu dal. Mae yr ymosodisd: yn nodeaig am ei fod wedi ei wneyd tra yr oedd gwynt cryf yn chwythu o'r dwyrain. BRENIN ITALI YN Y FFRYNT. Mae y Brenin. Victor Emmanuel wedi gadael Rhufain er una a'i Ïyddinoedd, all yn ei ab&enoldeb cyrnerir ei 108 gan Dduc Genoa, yr hwn weithreda fel dii-prwy- frenin. Hawlia yr Awstriaid eu bod wedi1 llwyddo i "vstro 500 o Italiaid yn Caprila i weithredu drwy ddefnyddio eu peirianau saetbu. RHYFEL-LQNG ARALL WEDI BI | SUDDO. x ? Ymosododd Hong ymsuddawl ar y rhyfel-long Brydeinig "Majestic," drwy gyfrwng torpedo tra. yn cynorthwyo y milwyr yn Galipoli ddydd I ait, ond llwyddwyd i achub bron yr oil o'r swydd- ogion a'r dwylaw. Dyma y ehweehed llong a gollwyd. yn ystod y gweithrediadau yn y Dardanelles. Suddwyd y Ffrengig "Bouvet" a. llongau Prydeinif "Ocean" a'r "Irresistible" drwy gyfrwn<* mwnfeydd ffrwydrol ar Mawrth 18fedL Suddwyd y "Goliat-h," Mai 12, gan lion" ddinystriol Dyrcaidd dan amgylchiadau nad ydynt wedi eu gwneyd yn hysbys hyd yma. Y llong arall ydoedd y "Triumph," fel yr hysbysir mewn rhan arall o'r rhifyn hwn. FFRWYDRAD DINYSTRIOL LLONG YN SHEERNESS. Boreu ddydd lau. djgwyddodd damwain alaethiis yn agos i ddociau Sheerness drwy i'r llong "Prinoees Irene" gael ei ehwythu i fyny, gan beri colled o bedwar cant o iywydau. Digwyddodd y ffrwydrad. am (Parhad ar tvdalm *).