Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 3 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
Morfa

Morfa." EMTRWIT GERMANI A'R BWYSTIL. Meithrirjwyd g in Emprwr Germani y bwystfil o ryfel. Ymddangosai yn fwystfil hardd a gogoui-ddus, yn awyru t&u. Ond y mae wedi bod yn rhydd 'rwan, er's rhyw un mis a'r ddeg, ac yn 114rpio a thraflyncu nid yn unig gym'dog- ion yr Kmprwr ond deiliaid yr Emprwr wrth y miloelld b)b wythnos. Mae y genedl German- aidd yn weledig yn crino, yn teneuo, yn gwag- hau canfydda fod y bwystfil yn aruthrol, yn arswvdus, yn ddidrugaredd, a'i wancyu cynyddu Oherwvdd hyny iae yr Emprwr yn addaw rhoi y bwystfil i lawr, sef bod yna heddwch i fod yn mis Hydref, ac y mae Berlin yn llawenhau wrth y newydd. Mae Emprwr Germani yn deyrn galluog iawn, ond mae yna rai pethau nad ydyw yn eu deall yn hollol. Un o honynt yw ei bod yn hawddach cyflroi y bwystfil na'i roi i lawr, sef bwystfil rhyfel. Mae'r bwystfil wedi darnio ac yraryddhau o'i gadwynau; wedi dyfod allan o'i ogof; ei hyd anferth yn ymbalfalu dros Ewrob ei blethiadau yn gorwcdd o Ogledd i'r De, o Ddwyrain i Orllewin; ei gylvmiadau yn y mor ei ffroth a'i ffrwyth aspiaidd yn codi eu penau yn Affrica De, Dwyrain a Gorllewin; ymestyna drwy'r Dardanelles i'r Caucasus; ac yn nghors- ydd y Dniester a'r Vistula gwna ei drigfan. Dyma waitb yr Emprwr, gollyngodd y drwg hwn yn rhydd, a. Jrwn dywed v rhydd efe y bwystfil yma dan glo mewn I box,' megis fferet' ddof, erbyn mis Hydref Gall wneyd hyny, ond nis gellir ei wneyd ond mewn dwy ffordd Rhaid i Fyddinoedd Germani nid yn unig drechu ond dinystrio Byddinoedd Ewsia, Ffrainc, a Lloegr, a rhaid i Lynges Germani ddinystrio y Llyngos Brydeinig erbyn mis Hydref. Rhydd hyny heddwch i Germani- Neu, eto, gallant sicrhau heddweh trwy ymadael o diriogaeth Rwaia, Ffrainc, a Belgium; a rhoi iawn i Belgium a'r Allies I am eu colledion materol, a. sicrwydd mewn tiriogaetb a chaerau na fydd i'r drwg hwn yn fuan eto oresgyn y byd. Yn fyr o byn nia gwyddom pa fodd y gall Emprwr Germani addaw heddwch erbyn mis Hydref. Wrtb gwrs byddai wrth fodd Germani pe gwneid heddwch tra byddai hi mewn meddiant o Belgium a Gogledd Ffrainc a rhanau o Poland a 'Galicia. Ond a fyddai byny wrth fodd y Cynghreiriaid (Allies) ? Ni fyddai wrth fodd Rwsia, ac ni allai Ffrainc wynebu y perygl a'r cywilydd o Belgium Gcr- manaidd. Ac ni freuddwydiai Ffrainc droi ei chefn ar Belgium. A byddai Germani yn Flanders yn fygytbiad i fodolaetb ein gwlad ni yma. Ac felly nis gallai Prydain Fawr chwaith, mwy na Ffrainc a Rwsia, ddyfod i delerau â; Germani. Ac y mae ein cyd-ymladdwyr wedi addunedu na wneir heddyw ar un telerau gan yr un o bonynt heb gydsyniad y lleill. Ac felly mae hi yn dwad i byii-iiid Emprwr Germaui fydd y gwr i wneyd beddwch-cymered bwyll, ac nid efe cbwaitb sydd i benderfynu yr amser y gwneir heddwch; heb iddo ddinystrio y byddin- oedd a'r llyngesoedd sydd yn ei erbyn. Heb hyny nis gall wneyd heddwch trwy ildio ac nis gallwn feddwl fod Germani fel cenedl yn credu fel y mae y bydd yn fuddugoliaethus, yn barod i roi fyny unrhyw ran o'r tiriogaetbau sydd heddyw yn ei mheddiant. Nid Ffrainc, Rwsia a Phrydain Fawr achosodd y rhyfel yma, ond, gan eu bod rwan ynddi, nid ydynt yn bwriadu rhoi terfyn ami wrth fympwy a dowisiad Emprwr Germani. 0 nag ydynt Mae Ffrainc beddyw mewn gwell 1 trim i ymladd na phan ddechreu- odd y rhyfel; Lloegr hithau, araf iawn i ay mud, petruso llawer a gwneyd carosyniadau lawer, ond drwy'r cwbl yn symud ymlaen yn bur sicr, ac yn crynhoi ei hadnoddau. Nidlyw Rwsia ond meis yn dechreu symud ei byddinoedd anfertb er pob colled. Fe welir nerth Rwaia yn union deg. Itali, Did yw hi eto ond rhyw spardynu tipyn; nid yw hi eto wedi dechreu o ddifrif ar ei gwaith mawr. A pam raid i'r pedwar Gallu yma 'smitio' i de'erau Emprwr Germani am heddwch Ein teimlad yw y gallwn yn y diwedd wneyd heddwch fel y mynom ni ac ar ein telerau ein hunain. Meddwl Germani yw y gallant wneyd fel y mynont, a gwneyd heddwch fel y mynont hwy, ac yr anghotir ac y maddeuir bob peth iddynt. Nid felly. Pe gwybyddai Germani yr yspryd mae hi wedi enyn yn mynwea y gweddiU o Ewrob, oherwydd ei chreu- londerau a'i chamwri, ei llofruddio a'i threisio, crynai hyd ei sodlau wrth feddwl am y dyfodol sydd yn ei haros. Eled y rhyfel drwy'r haf a'r gauaf a'r haf a'r gauaf ar ol hyny, erys digon o benderfyniad yn Ffrainc, Rwsia, a Phrydain Fawr i drechu Germani byd lawr a dinystrio yn llwyr ormes Prwsia o dan yr hwn y mae Ewrob wedi gorfod diuddef a gruddfan yn rhy hir o lawer. PIGIOX O'R 'COLEUAD.' Tri angen mawr y wlad :— Milwyr, Gweithwyr, Arian. Holed pob dyn ef ei hun. Pa both a all Kir ei wneuthur ? Am y diweddar Syr Ellis AshmeadBartlett, y dywedir iddo unwa,ith roddi cop? o'r araeth a fwriadai ei gwneyd i'r I Times' a'r Morning Chronicle.' ond pan aetli i'r cyfarfod gwrthod- wyd gwrando arno. Anghofiodd yntau uysbysu C, y papurau am hyny, ac ymddangosodd yr araeth yn llawn dranoetb. Deffrodd hyn a wen y di- weddar Syr Wilfrid Lawson, ac fel hyn v cianodd :— 4 What though these Ra.dicals heard me not, Quoth he, in his style canonical, My speech is safe in the Times' I wot, And eke in the 4 Morning Chronicle.' Lied anisgwyliadwy y trodd pethau gnia dewis ymgeisydd Rhyddfrydig yn Arfon. Dair wyth nos yn ol-yr oedd y rhan fwyaf o bobl yn barod i ddywedyd mai Mr. Evan R. Davies fua.ssd r dyn. Ond fel hyn y trodd y pleidleisio ddyddSadwrn Mr. Caradoc Rees, G7 Mr. E. W. Roberts, B.A., 32 Mr. Evan R. Davies, 12 y Parch, W. F. Phillips, 2. Barn llawer ydyw mai Mr. E. W. Roberts fuasai'r dewis ddyn po wedi ymdaflu'n llwyrach i'r gwaith, ond ytnddengys iddo ef gy- meryd yn ganiataol fod Llandudno a Llanfair- fechan, a lleoedd felly yn ddiogel i Mr. Davies ac nid aeth yno. Ond fel arall y digwyddodd. ■ Dengys hyn yn glir na ddylid gadael yr un gareg heb ei throi os yw dyn am gael ei ddewis yn ymgeisydd. Yn y rhan fwyaf o'r etbolaetbau Cymreig y gwaith o ddewis ymgeisydd Rhydd- frydig ydyw'r etholiad, i bob pwrpas ymarferol, canp ni byddai gan yr un Tori siawns hyd yn oed pe deuai allan. Wrth gwrs, diniwed iawn yw'r dyn sy'n tybio mai ar egwyddorion gwleid- yddolyn unig y try'r dewisiad. Daw teimladau personol i mewn, ac yn arbenig, deirnladau ell- wadol. Y mae y ddwy elfen yma i'w caelymhob etboliad, o'r Cyngor Plwyf i'r Senedd. Anioddefol.-Mater ofnadwy ddifrifol, yn ein barn ni, yw ymrestru i'r Fyddin, a gorcbfygu'r bwystfil anwar o Germani end annioddefol yw gwrando debar rhai, sydd morabl & neb i ymar- fogi, ond yn ceisio gwthio eraill i'r bwlch ac yn ymgysodi mewn tÝ' gwydr eu hunaln.- Y Brytbon.' Galar- Wisgoedd. -Ond y mae gwario arian ar I facco i'r byw' yn anrhaethol well na myn'd i dtodi er mwyn prynu galarwisgoedd ar ol y marw. Y mae 4 mygyn o'r cetyn cwta.' yn rhyw gymaint o foddbad i'r byw, ond nid yw'r marw ronyn elwach o'r galar-wisgoedd. A chaniatau taw Ablys yw gwreiddyn y I mygyi),' bath ond gormes balchder sydd o'r tu ol i'r galar-wisgoedd fynycbaf! Ac o ddau ddrwg (os drwg hefyd) dewiser y lleiaf.—Cemlyn yn y I Weekly Mail.' Rha^farn a Chasineb.— Yr wythnosau di- weddaf anfonwyd peiiderfyniadau chwyrn o gyf- arfodydd yr enwadau Cymreig at y Llywodraeth yn bygwth pob anhunedd iddynt os cyffyrddent mwy a'r fath fil (y Mesur Oedi). Mae rhywbeth digrif ymhob peth prudd. Felly digrif oedd darllen dadl rhai yn Nghymanfa y Metbodi8tiaid dros baidio gwneyd y penderfyniad yn chwerw iawn, nid er mwyn cariad a tbynerwch at yr Eg- y Z, lwyswyr ar adeg mor ddifrifol ag ydyw heddyw, ond rbag ofn syrffedu pobl heb ragfarn a chasineb at yr Eglwys drwyddangosy fath deimlad milain n anrasol.—R. C.-W. yn y LLA-N. "YR HAUf, I law, fel arfer, yn ei bryd. Nodwedd iacliue. Y Golygydd yn dweyd rhai pethal1 dipyn yn hallt yngl$'n fig Hostel Bangor a'r Warden newydd. Dyddorol yw y darlun da o Elis Wyn o Wyrfai, a byw hefyd yw ei hanes gan ei fab. Edrychwn ymlaen yn awyddus at yr adran arall o'r ysgrif 'Does dim sydd fwy blaaus na darllen hanes bywyd dynion enwog. I Pregeth f6r, ond gynwysfawr ac amserol yw bono ar y I Capeli yn gwrthod cyfranu.' Mae 4 Ap Cynog'—pwy bynag yw-I ar gefn ei geffyl' ar y testyn, I Yr Hen Enwad Newydd.' Bydd cryn ddarllen ar hon, goelia i. Ofnwyf mai adeg wael yw bon i adfywio Cymdeitbas Gatholig Dewi Sant'— pethau pwysicach yn hawlio sylw. Mawr yw di- wydrwydd a ffyddlondeb 'Arsyllydd,' a'i sylwad- au I up-to-date,' a'r rheiny wedi eu dilladu mewn Cymraeg cryf, iachus. AGWEDD NEWYDD, sef o'r rhyfel. Gydag ymneilltuad byddin Rwsia yn Galicia, mae y rhyfel yn dadblygu i agwedd o'r newydd, a buddiol i'r wlad hon fyfyrio yn ddifrifol ar hyny. Golyga yr ymneilltuad yma ohiriad annherfynol o'r pen draw. Mae y Grand Duke Nicholas yn tynu byddin Germani ar ei ol. Nid oes for wrth ei gefn, ond eangderau o dir, yr hwn nis gallai y Germaniaid ei feddianu pe mynant. Po bellaf yr ymneilltua byddin Ger- mani o'i I bases' neu'r fangre lie y crynhoa ac y oadwa ei hadnoddau milwrol, goreu yn y byd i'r Rwaiaid. Yn yr ymosodiad a'r ymneilltuad, mae cclledion trymion o'r ddwy ochr. Ond y mae'n ymddangos mai y Germaniaid sydd yn colli drymaf. Gall Germani adfeddianu Galicia, a cbymeryd Warsaw, ond byd nes y trecha hi holl fyddin Rwsia, nid yw o ddim lies iddi. A pha fodd y gall hi drecbu y gelyn sydd o hyd yn cadw allan o'i chyraedd ? AnmhosibI peidio edmygu defnydd milwrol ardderchog y Rwsiaid. Dyma hwy, ar ol goresgyn y Carpathians yn nghanol y gauaf, a tbrwy galedi ofnadwy, yn gorfod myn'd yn eu holau. Treial caled ond erys Rwsia o byd yn ddisigl a digryn. Mewn glÜrLmae hi yn anorchfygo], A gall Germani fostio ei bod hi yn ymlid y Rwsiaid ar ei thir ei buti ond hyd nes y dinystria fyddin Rwsia, nid yw ei gwaith yn ymladd ond yn parbau y rbyfel i'w cholled hi ei hun. Nid byfryd meddwl am hyn, mae'n wir. Ond mae'n eglur rwan y gall y i-hyfel yn bawdd barhau am flwyddyn neu ddwy eto, a golyga byny hwyhad o bryder, gofid, a cholled. O'r goreu bydded felly. Ar ddechreu'r rhyfel, yr oedd y wlad yma wedi anghofio yr hyn olygid wrth ryfel. Gwyddai ein morwyr a'n milwyr profiadol yn iawn. Ond ni ebymerwyd sylw o honynt. Meddwl rbai oedd y byddai terfyn arni ymhen rhyw dri mis. Ond gwelir, erbyn hyn, fod yn hen bryd cyfrif y gost,' ac y bydd yn rhaid ymladd drwy'r haf, yr hydref, a'r gauaf. Ac or ein holl aberthau, nid ydym ond megis ar ddechreu y rhyfel. Ac nid yw'r wlad yrna, fel cyfangorft, eto wedi sylweddoli mawredd y gwaith o'u blaen. Mae y Ffrancwyr o ddifrif, a'r -wlad fel un gwr wedi ymroddi i'r gwaitb o drecbu'r gelyn, a dim arall. Am danom ni, fel teyrnaa, araf iawn i symud ydym, ond unwaith y deehreun symud, 'does dim a'n hatal. Ac y mae yna ddosbarth yn ein gwlad yn llechwraidd alw am heddwch. Gwyr pawb yr hoffai Germani gael beddwcb ar ei thelerau ei hun, er mwyn ail- arfogi. Ond mae hi wedi myn'd yn rhy bell. Ni chydsyniai yr un o'n cyd-ymladdwyr & hyny. Gwyddant nad oes dim all wella uchelgais Prwsia ond dinystriad llwyr o'r Rwsiaid. Nis gallwn fforddio trosglwyddo i'r genhedlaeth nesaf ail- adroddiad o'r hyn sydd yn digwydd heddyw. Byddai hyny yn fradychiad gwaradwyddus. Rhaid dinystrio, tuhwnt i bob gobaith, allu Ger- mani i ddrygu dim Ilai. Na sonier am gymod- iad, yr hyn yw dymuniad Germani. Ond mae hi yn 'too late' arni i feddwl byth cael heddwch i gwrdd iVi mympwyon hi ei hl.:u-' too late.' A phe parhai y rhyfel yma ddeng mlynedd, aem drwyddi i'r pen eithaf. TAL/R AM Y RHYFEIJ. Mae'r dyn cyffredin o'r diwedd yn rbyw ddech- re- sylweddoli cost y rhyfel, ac yn rhyw synu pa fodd y mae cwrdd a hyny. Gwel y bydd yna dlodi ofnadwy i bob teyrnas yn y pen draw- tlodi nas gall dycbymyg ei gymeryd fewn. Gwerir yn fwy mewn wythnos i gynal y Llynges a'r Fyddin yn ngwyneb y gelyn nag a werir mewn blwyddyn ar "old age pensions." Er byny anodd iawn ydyw sylweddoli y straen" ofnadwy mae y rhyfel yn ei osod ar y wlad yma a'r Ymherodraeth. I bob yroddangosiad mao pethau yn myn'd ymlaen yn llwyddianus. 'Does fawr neb allan o waith yn Llundain A mae'r "trempyii" wedi rnyn'd or wlad. Crefftwyr y trefydd yn cael ameer eu bywyd—ni fuont erioed yn derbyn y fath gyilogau. Mae costau byw wedi cynyddu mac'n wir, ond mae'r gyflog i gwrdd a hyny. Yr hyn nad ywy djn cyffredin yn ei sylweddoli yw y fitaith fod rhan helaeth o dreuliau y rhyfel vn myn'd allan o'r wlai ac yn cael eu chwythu i'r awyr—yn golled am byth, ac yn cynyrchu fel ffrwyth ddim ond marwoiaeth. Mae gwastraff ofnadwy mewn rhyfel, a bydd rhaid talu'r ddyled gan y genedl, ac araf iawn yw'r wlad i agor Uygaid i'r b!ynyddoedd meithion o wasgfa galed sydd yn ein haros. Fel dywed y 14 Church Times"—41 The truth has to be brought home to the people." Syniad llawer yw po mwyaf y gwariant, goreu yn y byd yw hyny i fasnach y wlad. Collant olwg ar y ffaith mai anmhroffidiol iawn o beth yw gwario arian ar 41 shells," a bod rhyfel yn golygu gwastraft o olud cenedlaethol. A rbyfedd meddwl fel mae rhai pob! yn cysuro eu hunain gyda'r syniad breuddwydiol y gwel Lloegr ei ffordd yn union i dalu'r costau heb lawer o drafferth, neu wneyd i Germani dalu. Gobeithio y bydd i ni gael cyfran helaeth o fasnach Germani, ac i iselhau gwerth marcbnadoedd Germani. Ond ni fydd gan Germani ar ddiwedd y rhyfe! ond vchydig ar ol i dalu iawn am y colledion mae hi wedi achosi i wledydd eraill. Beth bynag fydd ganddi, Belgium sydd a'r bawl cyntaf. A cheir efallai ei bod hi (Germani) erbyn diwedd y rbyfel yn tankrtipt "-heb ddim i dalu. Ac felly bydd yn rhaid i'r wlad yma godl symiau aruthrol, a hyny allan o'i phoced ei hun. Mae pen draw ar fentbycca arian c rhyw un wlad neu ddwy sydd barod i'w helpu. Cynildeb yn unig a alluogar wlad yma i wynebu y blynyddoedd o wir wasgfa ddaw arnom ar derfyn y rhyfel. Rhaid i bawb o honom wneyd i flwrdd a phob peth sydd foethua. Gresyn fod aelodau Seneddol ydynt yn dda allan yn dal i dderbyn pedwar cant y flwyddyn o gyflog, a hyny ar draul y wlad, a'r dynion yma ar yr un pryd yn pregethu cynildeb. Rhoddent hwy aiampl o gynildeb a gwladgarwch trwy beidio derbyn cyflog, i ddechreu A mae yna wastraff ofniadwy-felly y dar!!enaf—ynglvn & bwydo'r milwyr a'r ceffylau yn y gwahanol wersylloedd Nid yn unig y byddwn ni fel teyrnas yn galed arnom ar ddiwedd y rhyfel, ond bydd teyrnasoedd eraill cynddrwg & gwaeth na ninau. Ac os benthycir arian o'r America, dyweder, y llogau anferth yn myn'd allan o'r wlad yma a pheri colled, tra os y gall pawb gynilo fel ag i roi ei arian i'w Llywodraeth yna bydd y Hog yn cael ei gadw yrna, ac felly yn llesoli ein gwlad ein hunain. 0 ba. gyfeiriad bynag yr edrychwn ar y mater, gweithred angenrheidiol anhebgorol ar ran pob un o bonom yw cymlo a gwasgu arnom ein hunain fel y gallwn gynorthwyo ein gwlad yn nydd ei chyfyngder. Tywyil yw hi arnom ar y cyfau. T-IGION O'R "CYMRO." Cly waf fod gan Alafon lyfr yn y wasg, 4 Pigion Cyngbanedd,' a'i fod fel pob peth arall o eiddo yr awdwr awengar, yn rhagorol. Ma'r cweryl rhwng Corfloraeth Aberya'.wyth a'r cychwyr yngbylch cadw'r Saboth wedi dyfod i ben. Arwyddodd y badwyr na byddai iddynt weitbio ar y Saboth. Pasiodd Cymanfa fwyaf y Bedyddwyr i beidio ymuno ag unrhyw Gyngrair os na wneir yn glir yn ei gyfansoddiad na wneir cam á'u hegwydd- orion gwabaniaetbol fel enwad. Rbydd Eglwys Loegr fwy o sylw i'r Ysgol Sul, a cbaed cyfarfod blynyddol yr U ndeb yn Aber- ystwyth yr wythnos ddiweddaf. Prif fater y drafodacth oedd cwestiwn y ddwy iaith-imiater a esgeulusir yn hollol gan yr Ymneillduwyr. Darllenwyd papur gan y Parch. D. M. Davies, rbeithor Nantcwnlle, a chaed trafodaeth ragorol ar ei ol. Nid oedd welediad clir, ac nid oedd y siaradwyr yn cytuno. Ond yr oedd awydd am wneyd rhywbeth i 4goledd y Gymraeg,' fel y dywedai Dr. Hugbes, Liverpool. 'The Scholar's Welsh Dictionary, Welsh- English, English-Welsh '-dyna enw geir-lyfr newydd a gyhoeddir gan yr Educational Publish- ing Co., Caerdydd. Ccir adolygiad arno yn fuan yn y Cynwo gan Mr. John Griffith, B Sc., o Ysgol Sir, Dolgellau. Yn 'Cymru am y mis hwn dechreua y Parch. E. A. Edwards, M.A., adrodd banes ei daith i Milan Gwyon Jones yn adrodd 'Straeon Cym- reig,' a'r Golygydd-Mr. O. M. Edwards, M.A.— yn dweyd fed 1 mwy o lawer na lleoliad Coleg yn y cwestiwn.' Beth yw'r amcan, ai codi ysgolheig- ion a graddedigion ynte codi gweinidogion a phregethwyrl Bydd colli'r Bala yn golli llawer 0 ysbrydolrwydd y gwaitb. Pwy, tybed, oedd yn gyfrifol am gyohwyn y cbwedl fod Mr. LJoyd George wedi ei saethu ? Lledacnwyd hi ar hyd y glanau yn » y Gogledd nos Sadwrn a'r Saboth cyn y diweddaf, ac anfouodd amryw ar y "pbone' i Swyddfa'r Cymro i boli beth oedd yn bod. Yr oedd Mrs. Lloyd George yn Ngbriccieth, a rhoed sicrwydd i bawb nad oedd dim gair wedi cyraedd yno. Da ftiasai gallu tadogi'r chwedl greulon. C, 11 Mae 750 o ddynion a 50 o ferched yu derbyn cymorth gan Bwyllgor Relief of Distress Sir Gaernarfon. Dywedwydyn nghyfarfod diweddaf y pwyllgor fod llawer o rai allant weithio yn derbyn cymorth. Dau dasg sydd o flaen y pwyll- gorau hyn--chwilio am waith i'r rhai allatit weithio, a chadw JIygad ar y rhai gwyueb-galed a. dioglyd sydd yn cael elusen heb ei hacddu I Un o'r pethau goreu yn y I Gieai' presenol yw ysgrif Mr. J. E. Williams ar Chwilio'r Mis.' Para llawer o arferion atier mewn gwlad a thrcf. Weithiau rhoddir y pregethwr i arcs mewn tai anghymwys o ran adeilad ac awyiiad, neu cloir ef dros nos wrtho'i hun yn nhy'r capel Cynildeb gwael yw darpariaeth sal ar gyfer pregethwr, boed feistr y gynulleidfa ynte I stiwdent. Caed torfeydd i ddilyn y seindorf, ond reb ymrestru.' Dyna adrcddiad swyddog o'i ymwel- I iad fig ardaloedd Abergele gyda'i fyddin. PIGION 44 GSKINEN." Mae yn y Getsinen am Gorffenaf ddigonedd o amrywiaeth-digon i foddhau y mwyaf crin- tachlyd. Dyma englyn ar— Y Cvbi/dd. "R'hwyl oreu yw hel arian—i'r Cybvdd, Wr cibog ei anian Prin ei fyw,— corph gwiw a gwan — Rhyw nychu ffiae'l' hen Achan.' J. James (Ciihiryn). Dyma bigion o ysgrif Parch. D. Edwardes ar Ogwydd yr Iaith Gymraeg :—' Dywedir rnai y ddwy Sir sydd yn cadwyn fyw yr iaith Gymraeg oreu ydyw AVierteifi a Meirionydd, a dyma engraifft o Gymraeg Sir Aberteifi fel y clywyd hi yn Neuadd v Dref yn Llanbedr yn cael ei siarad gan aelod o'r Cynghor Sirol :— 4 Yr wyf fi yn proposo fed y Surveyor YiJ gwneyd plan Y mae'r Main Road Committee yn approvo'r .iehene, ac yr wyf iiuau yu eu supporto nhw, waith r'ym ni'n bOliild o brotecto interest y ratepayer, Y mae Sir Aberteifi a Sir Feirioii- ydd yn galw yr iaith siaradant hwy yn Gymraeg ond y mae gwawd yn dyfod i wyneb y G ogledd- wr os gofyn y Cardi iddo, Shwt r'ych ehi heddi ?; A phan elo'r Cardi dros AfolJ Dyti a gofyn y fiordd i'r peiitref a'r pentref, cyfeirir ef, fe allai, 4 Ewch efo'r gwrych, heilio'r ligir-lagar, A thrwy'r hwdrath, ac ar eich trwyn.' Fe ddichon fod I hynyna yn Gymraeg diledryw ond Groeg ydvw i'r Hwntw, a gwaeth na hyny' Ysgrif ysgafn, heinyf, ac nid annyddorol. Dyma englyn ar y FelancoU Dwl, adfydup, dlawd fi)(inn-iinig wyf, Yn gosp iddo'i hupan,- Wyf wael o dan y felan,' Yn y ty, 4 a mben yn tâll R. H. Watkins A dyma englyn gan Edmygydd — Eagob A her Tan*. Bywiog Esgob, ag osgo-atbraw doeth,— Gweitbiwr dygn, diflino üprId Lloyd,—ac mor d(iile(iitith,- Prawf ei waitb mai pur fu o.' A dyma englyn cryf (y goreu yu Eisteddfod y Fenni) b.ai Cybi ar y testyn II Gwawd Byw gftr ffraethineb gerwin -h vawdledd Ergydlym, anhydrin,— Deifiol graaineb deufin, A gladd ym mhr-llytu g:edij mfl.' C, Mscynsyndndi mi fod y Geninen yn dl mor fyw a sione fel yr ii ymlaen.

Parliament y Crefftwyr

Parliament y Crefftwyr. (Gan COLMAN) PENNOD LXXII. Y Cadeirydd —Mae rhyw achwvn rhyfedd y. dyddiau presenol ar sefyl'fa ppthau yn ein gwlad mewn ystyr grefyddol. Mae ambell i Jeremiah wedi hod yn codi ei lais vn ein pHth yn ddiweddar, ac yn dweyd fod pethau ym mhell o fod fel ag y dylent yn ein gwlad Ym mhlifeh y rhai hyn yr wyf wedi darllen am hen brophwyd a phrophwyd ieuanc, ac fel y mae yn digwydd bod Bedyddwyr yw y ddau brophwyd hyn. Nid wyf fi yn meddwl dim mwy na dim Hai o honynt o herwydd hyny. Dyna pwy yw yr hen brophwyd, sef Dr. William Morris, gweinidog gyd'r Bedyddwyr yn Nhreorci. Mae yn rhaid fod Dr. Morris mewn gwth o oedran erbyn heddyw, oblegid yr oedd yn cael ei ystyried yn un o'r colofnau gyda'r Bedyddwyr er ys deugain mlynedd yn ol. Mae'n debyg ei fod wedi gweithio I yn galed ac yn gyson trwy ei oes, ac erbyn beddyw y mae yn un o'r rhai penaf ei ddy- lanwad ymhIith y Bedyddwyr yn yr oil o Gymru. Y mae wedi bod yn siarad yn ddi- weddar mewn lie o'r enw Trealaw, ac wedi bod yn dweyd ei farn yn dawel ac yn ddifrifol ynghylch sefyllfa pethau ymhlith y Bedydd- wyr yn Nghwm Rhondda, ac y mae yn rhaiJ i ni ddweyd mai darlun du iawn mae wedi roddi i ni. Mae llawer o aylw wedi ei dalu i'r byr. ddywedodd, oblegid mae yr holl wlad yn gwybod am ei waith a'i brofiad, a'r cylch eang y mae wedi troi ynddo. Nid wyf yn gwybod ond am un a allai siarad a. chymaint oawdurdod am sefyllfa Cwm Rbondda, ahwnw yw y Parch. Ganon Lewis, ficer Ystradyfodwg. Mae rhai wedi bod yn ccisio gwrthbrofi a gwyrdroi yr hyn mae Dr. Morris wedi ddweyd, ond nid yw yn debyg ei fod wedi paentio pethau yn waeth nag y maent, acnid oes genyf fi amheuaeth nad yw yr hyn a ddywedodd yn wir bob gair. Y prophwyd ieuanc sydd wedi siarad yw ein cymydog, y Parch. Gwilym Davies, Caerfyrddin. Yr wyf wedi sylwi lawer gwaith fod Gwilym yn dipyn o Jeremiah y mae yn barbaus yn ymosod ar rywbetb, ac yn condemnio rhywun a braich ac ag ysgwydd. Y mae ef wedi bod yn dar- llen papyr yn un o gyfarfodydd mawr y Bed- yddwyr yn Tondu. Siarad am bethau yn rhanau gwledig Cymru oedd Gwilym, sef Sir- oedd Caerfyrddin, Aberteifi a Phenfto, ac yr oedd y darlun dynodd ef o bethau yn y gor- llewin o'r braidd yn dduach na'r darlun rcddodd Dr. Morris, o Gwm Rhondda. Cre- fydd yn marw, Phariseaeth yn benuchel, proffes y LobI yn ddiystyr, dim ond 'sham 'a 'show' yw y cyfan; yr unig obaith oedd ganddo oedd ceisio cael gafael yn y plhnt, talu sylw i'r ieuenctyd. Nid oedd am was- traffu ajnser gyda'r bobl mewn oed yr oedd yn en hystyried braidd yn anobeithiol. Yn sicr i chwi, dyma ddau ddarlun digon du o beth an yn ein gwlad fel y maent yn bre- senol. Dafis y Shop.—Fe fyddwn i yn barod i'ch cynghori. Mr. Cadeirydd, i beidio talu gormod o sylw i'r hyn y mae Dr. Morris, Treorci, a Mr. Gwilym Davies yn ddweyd. Nid wyf yn amheu nad ydynt yn ddynion da ac yn teilyugu gwrandawiad parchus, ond digon tebyg eu bod a meddyliau sydd yn rhedeg bob amser i un cyfeiriad: nid vdynt yn gallu canfod y ddwy ochr. Yr wyf wedi sylwi lawer gwaith rnae juafc i'r un cyfeiriad mae Gwilym Davies yn siarad bob amser, bastwyuo a chondemnio y mae fel rheol, ergydio at rywun neu rywbeth yn barhaus. Yn awr y mae yn llawer hawsach i wel'd gwallau na'u gwella, mae yn hawsach tynu lawr nag adeiladu. Mae llawer mwy o swn yn caei ei wneyd wrth dynu adeilad i lawr nag with ei godi. Dyna'r dyn sydd yn tynn sylv\'r byd yw y dyn hwnw sy'n yn ymosod ac yn coudemnio a dinystrio. Yr wyf wedi sylwi ganoedd o weithiau os bydd dyn yn ysgrifenu yn eithafol y mae yn tynu sylw yn y man. Dyna ddyn 'clever' yw hwn a hwn dJna ysgrifenu yn alluog mae hwn a hwn. Yn awr yr esboniad yw hyn, nid ei fod )n fwy talent- og na rhywun arall, ond ei fod yn fwy rhydd ac yn fwy eithafol gyda'i bin ysgrifenn. Y mae yn rhwygo ac yn blingo, yn lladd ac yn llosgi, yn ertid ac yn dinystrio, ac felly y mae yn tynu sylw ar unwaith. Yn awr rr.edclyViwch fel hyn. Dywedwch fod deg o ddynion yn < erdded ar hyd Hewl y Brenhiu Caerfyrddin, a phob un o honynt a chant o dato ar ei gefn, ni ciiymerai neb fawr o sylw o honynt. Ond pe hlle un dyn yn myned ar hyd y street & --h-yllell neu gleddyf yn el law, fe fyddai pawb vn edrych arno. Ac eto, wedi'r cyfan, dyna'r Union sydd yn gwneuthur daioni ynybyd yw y rhai hyny sydd yn cario pvnau a beich- ,a(i ar eu bvs^wyddau Yr wyf wedi sylwi ar yr un peth yn union mewn cysylltiad ag OLrifei)u i'r papyrau. Os bydd dyn yn cario rvlieH yn ei law, os y hydd yn shavo ac yn Mingo, os y bydd yn erlid ac yn condemnio, v mae yn tynu sylw ar unwaith, ac meddai'r hohl Dyna ddyn clever, dyna yagrifenwr talentog,' &c., pan ar yr un pryd nid yw yr. un yronvn fwy talentog na rhyw ysgrifenwr -rnll, ond fod hwnw yn ceisio ysgrifenu er lies ac addysg ac adeiladaeth i'r cyhoedd. UU peth yw ysgrifenu er mwyn gwasgar tioleiini ymhlith y wefiti, peth arall yw dal eich tantern i fyny er mwyn taflu goleuni ar ^elloedd a thyllau ty wyll Ac y mae llawer un yn ysgrifenu i'r wasg gan ddal ei 4 lantern o c flaen y smotiau gwao sydd yn perthyn i'w tryd-ddynion, neu i wahanol gyfundrefnau a sefydliadau sydd yn ei wlad. Cerdded dyn i fynv i ben shime a gwaedded II black" fe gaiff sylw yn y man. Y mae yr un peth yn union wrth ysgrifenu i'r papurau, os teflwch chwi drlwst a pharddu oddiamgylch, fe gewch sylw yn y man, ac fe ddywed y bob],-dyna ysgrifenwr clever! Yn awr dyna'r rheswm yn fy meddwl i yw fod Dr. Morris a Mr. (iwilym Daviea yn cael cymaint o sylw. Nid wyf yn amheu nad ydynt yn ddynion galluog, ond synwn i ddim nad oes llawer o ddynion gyda'r Bedyddwyr, nad yw y byd yn gwybod dim am danynt, nad yw eu henwau bytb i'w gwel'd mewn papur newydd, ac eto wedi gwneyd llawer mwy o waith, ac wedi adeiladu mwy o enwad y Bedyddwyr na'r ddau hyn. Ond i dd'od at y pwnc, Mr. Cadeirydd, rhaid i ni gofio fod Jeremiahs ym mhob oes o'r byd. Darllenwch chwi hanes y byd a'r Eglwys yn fanwl fe gewch chwi fod dynion wedi bod ym mhob oes yn dweyd pethau rhywbeth yn debyg i hyn :—" 0 I mae'r byd wedi dirywio, mae crefydd yn isel. mae yr oes wedi gwaethygu, mae pethau yn llawer gwaeth nawr na phan oeddem ni yn blant." A dyna beth sydd yn dod i'm meddwl i wrth ddarllen hyn yw fod y byd wedi clywed hyn lawer gwaith o'r blaen. Ymhob oes o'r byd y mae dynion yn dweyd-' Mae'r byd yn awr lawer gwaeth nag oedd yn amser ein tadau.' Yn awr, er fod Dr. Morris a Mr. Davies wedi bod yn dweyd y petbau yma, yr ydych chwi wedi cyfeirto atynt, Mr. Cadeirydd, eto nid oes eisieu i ni feddwl fod pethau yn waeth ymhlith y Bed- yddwyr .na rhyw enwad arall yn Nghymru, na fod yr oes hon yn waeth na rhyw oe& arall. Ond o'r ochr arall y mae yn werth i ni gofio fod yna berygl bob amser pan mae gwlad neu genedl neu sefydliad wedi myned yn llwyddianus ac yn gyfoethog. Fel y gwyddoch yr oedd ein gwlad ni er ys hir am- ser wedi myned yn lied gyfoethog, yr ydym wedi bod yn rhyfedd o lwyddianus, a'r can- lyniad oedd balchder ac ysgafnder. Pleser ac hunar.fwyniant oedd y study fawr, ac y mae y rhyfel ofnadwy presenol yn ein sobreiddio ac yn ein darostwng i gyd. Mae rhai yn dweyd na fydd cyfoetbog a thlawd i gael yn ein gwlad o hyn allan fe fyddwn yn dlodion bob un. Fe fydd mwy o ddyled arnom fel cenedl nas gallwn byth ei thalu. Fe fyddwn fel mae'r hen ddywediad yn son yn 4 Genedl ar scaffaldau,' hyny yw, fydd pob peth a feddianwn wedi el fortgagio yn drwm. Sam y Saer.—Yr wyf wedi sylwi lawer gwaith fod yr un egwyddor i'w gweled mewn cysylltiad a sefydliadau crefyddol. Yr wyf yn gwybod am lawer i blwyf lie mae tri neu bedwar o enwadau crefyddol, ac fel rheol mae rhyw un enwad yn gryfach na'r Hall ymhob plwyf. Yr ydyeh wedi clywed siarad lawer gwaith am (yr enwad mawr,' 'yr enwad cryfaf.' Yr wyf yn gwybod am lawer i ardal He mae y Metbodistiaid yn ddigon gwan, ac am lawer i ardal lie mae y Bedyddwyr yn wan. Nid yr un enwad sydd gryfaf yn mbob man. Ond yr wyf yn ddigon hen i sylwi hyn, mai yn yr enwad cryfaf mewn cymydogaeth, yn y capel cryfaf mae maluriad yn cymeryd lie gyntaf. Wedi bod yn leading poroer mewn ardal am flynyddoedd, mae balchder yn d'od i fewn, diogi a difaterwch esmwythder a chysgadrwydd, ac yn olaf dirywiad a maluriad. Fe fuais yn siarad yn ddiweddar a gweinidog parchns a galluog yn nghylch pethau yn Sir Fon. Fel y gwyddoch, meddai, y Methodistiaid yw y I leading power' wedi bod yn Sir Foil mae rhywun wedi dweyd fel hyn, pe baech yn gallti dodi ( corrugated iron i guddio yr oil o Sir Fon ni fyddai amgenach na chapel Methodist mawr. Mae llawer iawn o gapeli cryfion gyda'r Methodistiaid yn Sir Fon, ond y mae malnr- 5 iad wedi dechren ynddynt eisoes Mewn I llawer o'r capeli mwyaf a phwysicaf nid ydynt erbyn hyn yn gallu cadw cyfarfod gweddi, yr hyn sydd etTaith o Iwyddiant y I Methodistiaid yn Ynys Mon, mae balchder wedi dod i mewn, a chydag ef ddifaterwch a marweidd-dra. Perygl pob gwiai a cheneal yn amser ilwyddiant yw balchder, ac wedi hyny dirywiad. Y mae yr un peth yn union gydag enwadau crefyddoi ar ol Ilwyddiant mae balchder yn dod i fewn, ac wedi hyny dirywiad a maluiiad.

Advertising

Ar ddechreu v rhyfel yr oedd g-an Ger maili tun mil o avrvrlong-au. ARGRAFFU RHAD. CYFLYM. A DESTLUS I YN bWYDDFA'R LLAN