Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

I YR HAUL. | 5 CYNWYiJIAD oUI AWST. r Mis. Catwg Sant a'i Amserau 5 Dyrchafaf fy Llygaid i'r Mynydd- oedd. Golygwyr yr Haul "-Elis Wyn o Wyrfai. Bwrdd y Golygydd. Yr Oenig Unig. Adolygiadau. Llyfr y Barnwyr. Tôn-" Treiorwerth." O'r Arsyllfa. Nodion Eglwysig. Y Gongl Ddifyr. Manicn.

Advertising

PERL Y PLANT J CYNWYSIAD AM A.WST. j Dadleuon Magi Jones. Yr Eglwys <*r Gwaith Cenhadol, Hynt Hwyrddydd Haf. Rhai o Ddyddiau Mawr Taffi. Ymweliad &'n Cefndryd (gyda Darluriiau). • Dedwyddyd. ( Y Septuagint. Yn y Ffair. ( Y Parch. John Jones (gyda Dar- lun). Blwyddyn o Ryfela. ( Y Gorlan Dramorol (gyda Dar- i lun). T6u i Plant. Dalen Dirwost. Campau. Yr Eglwys a'r Enwadau yn y Rhyfel. Y Gystadleuaeth. Betb mae yr Eglwys yn ei Wneyd. Y Paganiaid Bach Duon. Perlau y I Perl.' Barddoniaeth. Llithiau Priodol am y Mis.

Y Rhyfel o Ddydd i Ddydd o

Y Rhyfel o Ddydd i Ddydd. o CWRS Y RHYFEL. YMLADD AM DWR BABEL. CWYMP WARSAW-BETH WEDY'N? A DDAW'R CAISAR I CALAIS? Y DARDANELS A'R EIDAL. CYMRY YN Y RHYFEL. BRWYDRO YN XGHYSGOD TWR BABEL! Mae byddinoedd Prydain wedi bod yn ymladd yn nghysgod Twr Babel' Ar v llecyn He y cymysgwyd yr ieithoedd gyntaf, gyrodd gwyr Prydain "fyddincedd yr estroniaid i gilio." Mat) yr hanea yn dydddorol ac yn 11awn swyn. Fe gofir fod byddin Brydbinig o'r India wedi glanio yn Mesopotamia Isaf gan ymosod ar fyddin Twrc yno. Y wlad rhwng yr afonydd Euphrates a Tigris, meddir, yw heddyw yr liyn a elwid yn Ardd Eden yn nydd Adda ac Efa. Mae tlongau Prydain wedi arfer mordwyo yr y afon Tigris 0 1 genau yn Morganic Persia i fyny hyd Bagdad. Gerllaw y dref a elwir heddyw Kurna y ceir, meddir, Gardd Eden. Yno dangosir i chwi goeden fawr, ac os yw eich ffydd a ch ofergoeliaeth "n ddigon mawr, dywedir wrthych gyda phoh difrifwcli mai hwn yw "Pren Gwybodaeth. Da a Drwg." a fu yn aclilysur pechod oyntaf Efa. Saif mewn llwvn paradwys- aidd a ffrwythlon. Unwaith yr ewch y tu allan i'w gyffiniau ni cheir dim ond an- ialvvch tywodlyd, Tua. 30 milltir o Kurna. gwelir bedd y Protphwyd Ezra ymwelir a'r fangre bob blwyddyn gan niter o luddewon defosiynol. Ceir dwfr o'r afon i ddyfrhau y tir, ond mae'r dull o'i godi yn un araf a thra- fferthus iawn. Torir ffos o gerllaw r afon i'r maes y bwriedir ei ddyfrhau o'r ffos hon rhed ffosydd bychain ar hvd ac ar draws y maes. Co-dir y dwfr o'r afon gan fenywod yn defnyddio bweedi pwrpasol, ac arllwysir y dwfr a godir felly i'r ffos fawr sy'n cysyiltu a'r ffosydd bychain. Ganrifoedd yn ol yr oedd y ddaear yma mor ffrwythlon fel y caffai'r ffarmwr oi had yn ol ar ei ddau canfed! Yr oedd yno ddinasoedd mawrion a phoblogaeth luosog iawn Anial yw yn awr lawer o hono, ond gyda dulliau diweddar o ddyfrhau rhwydd fuasai gwneyd i'r anialwch hwi flodeuo eto fel gardd yr Arglwydd. Rhyw 60 milltir o Bagdad y saif 0 Babylon, a gerllaw glanau'r Euphrates y gwelir heddyw weddillion adeilad o bndd- te.ini. Dywed traddodiad yr Arabiaid mai gweddillion Twr Babel y dyiit Birs Nimrud v'i gelwir lieddyw. Heb fod yn nepell ceir bedd Ezeciel. Proffwyd y Gaethglud, ae yno vr vmgynulla Uu o bobl defosiynol. Dvnia'r wlad t'rcvlcli o fewn yr hwn y mat- brwydro c-aled iawn wedi hod yr wyth- nasau diweddaf. Gyrwvd y Twrc ar ffo gyda choiledion trymion iddo. Rhag en Z, blaen ar hyd y wlad hanesyddol hon y teithia bydidin fuddugoliaetlius Prydain. Ymddibyna mwy o lawer ar yr vmgyrch hwn nag yr ydym ni eto wedi ei sylwedd- oli, Bydd meddianu Bagdad yn golygu ergyd lilor farwt-1 i Lywodraeth y Twrc yn Asia ag p. olyga cwy-nip Caercyst-enyn iddo yn Ewrop. Air.can Gennani oedd rnedd- ianu y rhoilF^rdd rhedeg dnvv Bagdad, gan gysylltu Mor y Canoldir a Morgainc Persia, ac felly cael dau beth, sef (1) Prif-ffordd rhwydd i gludo ei bydd- inoedd i'r India i ymoi-od ar Brydain yno, a (2) Meddianu gwlad Gardd Eden, gwlad y gellir eto ei gwneyd y wlad fwtaf flfrwythlon ar wyneb y ddaear. Qq, fel canlyniad y rhyfel hwn, y daw rhe-ola,etli y rheilffcrdd hon a ilywodraeth Gwlad Gardd Eden i ddwylaw Prydain, fel y daeth Morgamlas Suez, a llywodraeth Gwlad yr Aipht, bydd dyfodol disglaer i'r gwledydd hyny. Ergyd drom i'r Kaiser yw fod Prydain yn meddianu Gardd Eden fel v meddianodd Drefedigaethau Germani yn Affrica. BETH AM WARSAW? Mae yr hyn a ysgrifenwyd yn v llythyr yr wythnos ddiweddaf ynglyn a Warsaw wedi cael ei wireddu. Ceisio enill y ddwy reilffordd, y naill i'r gogledd a'r llall i'r deheu c Warsaw y mae byddinoedd Ger- mani. Er pan ysgrifenwyd y llythyr di- weddaf enillodd Mackense.n ran o reil- ffordd sy'n rhedeg o Warsaw drwy Lublin a Cholm. Pan ddaeth y newydd gwan- haodd gobaith llu. Credent fod tynged Warsaw wedi cael ei selio, a disgwylient bob dydd glywed v newydd trist fod Warsaw wedi cwympo, ac ymddengys mai cwympo yn fuan a wna. Croesodd Mackeiisen y rheilffordd- rhwng Lublin a Cholm, ond methodd, ( r pob ymdrech, fyned ynihellacl). Trodd Rwsiaid arno yno, ac ar waethaf pob ym- drech galed a beiddgar o'i eiddo, rhwystr- asant ef i fyned ymlaen. Rhywbeth tebyg a fu gyda rheilffordd v gogledd. o Warsaw i Bielostock. Nid yw'r Germaniaid wedi cyraedd o fewn 20 milltir i'r rheilffordd hono hyd vn hyn. Yn wir, gyrwyd ei byddinoedd vii ol mewn rhai manau pwysig, gyda' choiledion dirfawr. ar cl tridiau o ymladd caled iawn. Dywedir fod un fyddin gyfan o Germaniaid wedi cael ei llwyr orchfygu. Yn awr, golyga hyn un o ddan bpth. sef:— 1. Mae yr Archdduc yn ymladd yn galed i dda] y Germaniaid yn ol tra caffo ynt-au gyfle ac amser i symud eorif mawr ei fyddin a'i holl gvfarpar o Warsaw i le mwy diogel neu '2..Mae penderfynu 5efyll yn Warsaw ac vmladd yno hyd farw. Os hyn a wna rhaid ei fod yn teinilo yn betifaith hyderus am y canlyniad. canvs nid gwr i ymladd brwydr ddiobaith YW Nichi. Gan nad pa un bynag o'r ddau beth I lvyn sydd wir. argoela vn ddrwg ar Ger niani a'l hameanion unionsfyrchol CWYMP WEDYX? Wedi vAgrifenn vr uchod daeth v newydd fod y Germaniaid wedi ''•cymeryd meddiant o Warsaw. Sylwor ar y geir- r iad. canys y mae yn bwysig. Nid yw yn dweyd. nac yn golygn fod yna frwydro mawr wedi bod nac yn y dref nac yn -1 chyffiniau agos. Profa hyn mai y cyntaf o'r ddau beth a nodwyd uchod oedd yn mryd yr Archdduc Kida" i'w wneyd wrth ymladd mor galed yn erbyn Mackensen wedi i hwnw groesi rlieilffordd Cholm. Enill amser ydoedd yr Archdduc er mwyu Tafcdjru sr^miid ei fihvyr a'i gyfai'par r. Warsaw i'r darn tir trionglog y soniwyd am dano, i Ie iiiivv diogel Ymddengys yn dra thebyg y bvdd wedi lltwyddo i wneuthur hyny cyn y delo vr ysgrif hen i lav:. r darllenydd. Cvfrifir y cymerai iddo bybhefnes i enciliu ei fihnT a'u cyfar- par i'r man penodedig. Pan yn Y5- grifenu hyn o lith v lIIap wythnos or pyt-hefnos hyny wedi paio, a'r German- iaid, er eu holl ymdrech, yn cael eu dal yn ol. Mae bydd in Rwsia wedi encilio oil o Warsaw ac ar ei ffordd i ddiogelwch. Pan aeth y Geraianiaid i'r ddinas cawsant mai cregyn gwag oedd yn y ;;¡.ach iddynt- dim carcharorion, dim yspail. Ond er mor foddliaol hyny rhaid cyd- nabod mai ergyd trwni i Rwsia ac i iiiiiiii" oedd colli Warsaw. Golyga. fel y dywed- odd Mr. Lloyd George yn yr Eisteddfod, gosod mwy o faich ar ysgwyddau Prydain- Golyga hefyd barhad oes y rhyfel am rai misoodd o leiaf yn liwv nag a fuasai yn debyg o barhau onibai hyny. Ceisiaf (ldvellwe-I d vr wythncs nesaf eto at gan- y ?-, lyniadan posibl cwvmp Warsaw. Yn y cyfamser anogaf y darllenwvr i ystvried ac aetudio yn e-fafu yr hyn a geir yn:" paragraph nesaf. YX [HA LE Y TEHY GERMAN! E SA F CVestiwn arall a ofynir yn ami y dvdd- iau hyn yw: Yn mha le y tery Germani iie-.saf Cwest-iwn sy'n blino llawer yw Mewn dychymyg gwelant Wars-aw wedi cwyanpo, a byddin fawr Rwsia wedi cael ei chornelu, neu ei gwneyd yn ddiniwed. a chanoedd o filoedd o filwvr Germani yn rhydd i ddod yn 01 i'r gorllevvin, i wthio drwy ein byddin ni n) Ffrainc i iedd- ianu Calais i'r arfordir, ac oddivno i Vlll- oA)d ar longau a glanau Lloegr Pobl rhwydd eu dychrynu gan fwganod o'u crea.(lig{'t,h hwv eu hunain yw'r bob! hyn. Nodaf vclivdig ffeithiau syml i svmud eu hofnau a ii L plyderoll;- Ceisiodd Gennani wneyd y rhuthr yn mis Hydref llynedd. Y piyd hwnw yr oedd gan y Kaiser fwy o nert.h mewn dynion ac mewn cvflegrau mewn tymhar- iaeth i nerth byddinoedd Piydain "I Ffrainc nag y sydd ganddc yn awr. Os methodd y pryd hwnw, pa obaith sydd, gallddo y liwydda yn awr pan mae byddin- oedd Ffrainc a Phrvdain mewn cymhar- iaeth yn grvfach na'i eiddo en Dyledswydd ac amcan cyntaf pob M aes- lywydd yw cymeiyd rhagofal am y man lie mae'r perygl yn fwvaf. Nid yn Ffrainc I y mae hyny ar hyn o bryd. Mae llawer mwy o berygl i Germani o'r Eidal ar hyn o bryd nag sydd iddi yn Ffrainc. Os gweit-hia byddin vr Eidal ei ffordd yrnlar-n ychvdig eto bydd y jieiwgl i Germani drwy Aw Atria yn ddifrifol. Ynfydrwydd fuasai gwastraiTu nertli i vmosod arnom yn Ffrainc a gadael drws (,pÎn yn agored i fyddin yr Eidal. Ond mae perygl mwv i Germani na hyd vn oed yr Eidal. Y perygl niwyaf heddyw i Germani lieddyw yw y Daradnelle-. Pe svrthiai Warsaw i ;;n ago, i'r ]an i danio ar fyddin Germani. Yr oedd cvflegrau y ]longau rhyfel yn saotiiu ya mhella^h na'r gynau oedd gan v German- iaid y pryd hwnw. Ond sut buaaai hi vn awr gyda r gwn mawr yma ? A feiddial llongau rhyfel ddod yn ddigon a got. i rwyctro byddin ar v tir gerllaw y mor?" Dyna gwesÜwn svdd, c bosibl, yn blino meddyliau rhai heblaw y cadeirfardd hwii. Ceisiaf ate-b: Nid yw yn debyg v gwn a bodolaeth y gynau mawr sydd yn gallu saetbu peleni dros 20 milltir o ffordd nemawr ddim gwahaniaeth i longau rhyfel Prydain rhagor nag a wnaeth v cytle.gra u 11 ai oedd gan Germani o'r blaen. Gwyr pob saethwr ei bod yn fwy as- il aw dd taro a. bwled pan yn gaethu os bydi y gwrthrych yr anelir ato vu symud. Dysia a.nliawsder v all. Os bydd llong yn symud yn gyflym ana ml iawn y medrir ei tharo a. torpedo o-; na bydd y suddlong yn agos i,tn ati. Per ba llong rhyfel yn aros yn ei hunfan ThwydJ fuasai ei tharo gan y gwn mawr ar y tir neu gan y suddlong yn y dyfnder. Eithr nid lelly Or bydd hi yn symud yn gyflym ac yn newid ei chyfeiriad yn anil. Ar y ]law a rail, gwait.h evmharo1 hawdd a fyddai i'r Hong rhyfel, er ei hUIl yn mono yn gyflym, i daro gwrthrych sef- vdlog ar y tir. Mat* dyfais daiweddar wedi galltiogi ein morwyr i wybod cyn tanio ymha. le. o fewn ychvdig iawn o lat-heni, y disgyna'r belen a danir oddiar y Hong. Drwy v ddyfais hon gellir bod yn ymarferol sicr y gellir cael y fwled i da.ro yn vr un man bob tro pa un ai morio yn araf ai yn gyflym a fydd y Hong, a pha un bynag ai agos ai pell a fyddo'r gwrth- ryeh a ge llir newid cyfeirind" taith v Hong mor ami ag y mynir heb ddyry.su dfm °r g\drdeb y man lie v disgyna'r belen. CYMRY YN Y RHYFEL. Trwy garedigrwydd Golygydd y Dari7i!, ]>apur gweithwyr y I>e yn yr hwn yr ym- ddengys yr ysgrii'au hyn ar '"Gwrs y Rhyfel, galluogir fi i ddyfynu a ganlyn o lythyr a dderbyniodd efe oddiwrth filwr Cymreig o fae-r y gad yn Ffrainc. Mr. D. D. Ioii(-s yw y niihvr hwn mae yn lienor gwych: a chafodd vr anrhvdedd o gael ei enwi yn "dispatch." diweddaf Syr John French am y gwaith rhagorol a wnaeth efe yn y rhyfel. Llawenydd mawr ri i ni yw deall fod yr vsgrifau hvn yn a"l eu darllen gyda bias a budd gan filwyr Cvmru yn y ffosydd ar y Cvfandir. a'u bod vn adlewyrchu teimlad v fyddin vn fwy cywir nag a wiit .i, papurau dyddiol. Dvwed All.. D. D. Jones :— "Mao y fyddin Brydeinig wecii bod -11 ddiwvd yn casglu llenh. fel y bo yn barod pan ddaw y dydd" Xid gwaith iawn yw darllen papurau Llundain vn ddiweddar. Mae bron yr ell o honvnt vn cann yn y lledclf. O bvdd yna nodyn lion, o faes y gad y daeth fel rhecl. Llôll- der sydd yma heb eithriad. oblegid ni fu yspryd y fyddin erioed yn uwcli. Ma-: milwr ar ei oreu, ac yn teimlo ei fod yn gwneyd rhywl>eth. Y bobl fwyaf lleddf lieddyw yw y rhai hyny gartref nad vdvnt. eto wtdi dysltu trin ond 1111 arf—y tafod Lie bynag y trown ein llygaid ni welwn ond arwvddicn difrod a than, fel pe bae corwynt o'r pydew di- waeltrd wedi ehwythll dinystr dros v 11 Trwy gvmorth v periscope galiwn cdrycil vn ddibervgl dros vmvl v 'feiich' i gvfeiriad y gelyn. Maf nvUc edd wedi gwneyd bywyd y 'trenche' vis fvwyd s Clywn ambfli fw-Jed vn chwibanu uwch ein penau, ac ambell i belen ffrwydrol yn rhuo drwy yr awyr. Gwaith unrhywiog a blinedig yw bod r wyliadwriaet-h yn y 'treuclies' awr ar 01 awr, ddydd a nos. Daw drosom awydd gwybod rhywbeth o helynt y byd mawr agored. Felly mynwn afael yn y newydd- iadur diweddaf a ddaeth i law, a thrown i ogof ddiogel yn ochr v 'trench' i ddarllen Cwrs y Rhyfel, gan —— Dichon fod eraill heblaw D. D. Jones yn cael cysur a mwynliad yn y ffosydd draw wrt.h ddarllen yr ysgrifau hyn. Duw a'u hamddiffvno! DYDD GWENER, Awst 6. MEDDIANIAD WARSAW GAN Y GERMANIAID. Derby niwyd newydd ion heddyw i'r perwyl fod Warsaw wedi ei meddianu gall y Germaniaid ar ol un dydd o ymosodiad. Llwyddodd y gelyn foreu Iau i dori drwy y llinellau aJlanol a mewnol o'r amddi- ffynieydd, ac ymdeithiasant i mewn i'r ddinas. I'r gogledd o Warsaw, ar ffrynt cyfochrog a'r Narew, yr osdd v Rwsiaii wedi bod yn ymladd yn galed. ond mae yl1 ymddangob iddynt gael eu gwthio yn ol yn Iraddol. I'r de o Waraaw, llwyddodd v Rwsiaid i atal ymdaith WToyrsch a'i lu tua'r gogledd, ac i'r de-ddwyraiu gorfod- Asant Mackensen i fyned yn 01. Ar- dd angosodd y Rwsiaid ddewrder dihafal vn ngwyneb v Uuoedd aruthrol oeddynt wedi ymgasglu i'w herbvn. Ciliodd y Rwsiaid o Warsaw yn rheol- aidd phan gyrhact y Germaniaid vno ni chanfyddasant unrhyw ysbaii Wrth gwrs. gwnaed arddangosiadau o lawenydd. yn Germani oherwydd foi Warsaw wedi ei chymeryd. ac anfonwyd peliebron llongvfarchiadol i'r Tywysog Leopold o Bavaria, yr hwn lywyddai v fyddin, ac at ei dad. INIae Warsaw y drydedd ddinas yn Rwsia, ac yn brif-ddinas Poland, ac r oedd ei phoblogaet.h cyn ei meddianiad yn 872,000, o'r rhai yr oedd 300,000 yn luddewon. Saif y ddinas ar lanau gOT- llewinol yr afon Vistula, ac v mae yn un bndfert-h, ond dywedir fod ei thrigclion tlotiaf yn hvnod fudron a diymgeledd. BRWYDRO GERLLAW RIGA. Ar hyn o bryd mae y lluoedd German- aidd a Rwsiaidd yn ymladd yn ffyrnig o fewn deng milldir i ddinas Riga., y portb ladd nesaf o ran pwysigrwydd i Petro- grad ar For y Baltic, ac yn cynwys 530,000 o drigolion. Dioddefa Riga, pa fodd bynag, oddiwrth un diffyg a nod- wedda port-hladdoedd yn y Baltic, sef fod ei phorthladdau yn rhewedig am y dryd- edd ran o bob blwyddyn, yr hyn sydd yn at all a fawr i'w masnach. Mae y dref yn Germanaidd o ran ffurf, a chynwysa. C,,e boblogaeth o 47 y cant o Germaniaid. Mae urddasohon a marsiandwyr y ddinas vn beiiai yn GreTnianiaid, t-ra mai Rwsiaid yw y gweithwyr a'u teuluoedd. Medda ar weithfeydd mawrion, a cheisir medd- we ei ianu y ile gan y Germaniaid. DYDD SADWRN. YR ENCILIAD 0 WARSAW. Wedi i'r Rwsiaid encilio o Warsaw dros vr afon Vistula, dinystriasant y t.air pont oeddynt, vn ei chroesi. ac felly ni- gallai y Genrianiaid fyned ar eu holau. Mae y gelvn erbyn hyn wedi meddianu Ivan- r^orod. yr hyn oedd yn rhwym o gymeryi He wedi meddianiad Warsaw, ond nid oes unrhvw bwysignvydd milwrol yn gysyllt- iediii a. hyn. Diau y bydd i ainddiffynta Novo Ge^rgievsk hefyd gael ei chymeryd. Y prii bwnc ynglyn a'r ymdrecli bresenol vw, can fod \Var>aw wedi myned. pa un a hvydda y Germaniaid i gario allan 0U cynlhmiau i dori ymaith rai o'r byddin- oedd Rwsiaidd. Teimlir pryder ynglyn a hvn vn Petrograd, gan fod byddin Von Bulow yn o-fan.-