Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 7 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
14 erthygl ar y dudalen hon
Y GAIR CYSSWYN BYR A BYW

Y GAIR CYSSWYN BYR A BYW. Penill Nain.-Penill main a glas ddigon o dychanu fe ddylid taro yn gywir a grymus. Nid oes nemor o ddim yn y tri phenill ag eithrio yr hen fyrddwn pert. Y C'ynkaeaf—Llinellau tymhorol ac awenydd- ol yn taro ambell ergyd gloew a gwych; y mae y naturioldeb yn amheuthyn. T Bwthyn ar y B,-g)).Telynegwr di-ail ydyw y bardd,—ni red fyth yn faiu gan fod ganddo rhyw gydmariaetb neu darlun newydd bob tro. Mae Yr aber fach barablus Yn disgyn yn ffwdanus." yn gampus yn wir,—a chystal a hyny ydyw y mynydd mawr, breuddwydiol,' ac y mae y cyn- llun yn bert-pruddaidd a'r diweddglo yn doddedig a debeuig.

Y DIWEDDAR WIR BARCHEDIG ESGOB ABERTAWE

Y DIWEDDAR WIR BARCHEDIG ESGOB ABERTAWE. Goeth Esgob, o'i gaeth ddisgyn—i weryd, Trwm biraeth wnaeth ddilyn Ond iddo, er dan glo'r glyn, t, Clau aros wna bri claerwyn. Enwog, eirianog rinwedd-ei eurfyg Yrfa, a'i ddidwylledd, Fwriant i'w enw fawredd Er ei fyn'd i ddwfn oer fedd. U web ei hunell serch Anian-rydd boew Gerdd awel i gwynfan O'u gwir fodd, i'r bygar fan, Rhoed engyl hyfryd yngan. Gwlad y sydd uwch treigliad ser-i'w enaid Uniawn, bytb rydd fwynder Gwcn Ion wna danio'n dyner, Egni byw ei fawlgan ber. Cwmtaf, AERONYDD.

PENILL NAIN

PENILL NAIN. Os wyt am ddringo grisiau clod, We1 cofia fod yn eisiau Gofalu am y frawddeg wir Gynwyga'n glir y gciriau Cana benill mwyn i'th nain, Fe gana nain i tithau.' Os gweli flwydd fo'n werth ei chael, Ac arian bael rai prydiau Ni raid it fod yn gymwys iawn 0 synwyr llawn a dotiiau, Cana benill mwyn i'th nain, Fe gana nain i tithau.' Tra haul yn twynu ar y bryn, Disgyna'n fyw y geiriau, I draethu'n fanwl hanes byd Ar hyd y cenedlaethau: I Cana benill mwyn i'th nain, Fe gana nain i tithau.' Ton Pentre. TONFAB.

Y CHWERW AR MELUS

Y CHWERW A'R MELUS. Yn ymyl draenen wen A r eiddew imi'n d6, Ar ymyl craig ysgythrog erch, Gan syllu tua'r fro, Eisteddwn, gan fyfyrio A gwrando cvr y wig Yn telynori wrth eu bodd, Heb boen, na chwyn, na dig. Ar frig yr oneu lâs, Mwyalchen frith-liw Ion Rodd iffii o'i rbagorol ddawn Ei chdn nes Iloni'm bron. Ac ar y gollen ir Ymbynciai r Robin bach, Ac nid oedd taw ar donau rhai'n, Eu bron oedd bur ac iach. Melus oedd y miwsig A glyw-wn ar bob tu, Arwyddlun o ddedwyddwch oedd, A diliau met i mi. Ond uwch fy mhen y clywn Anbyfryd gri y fran Ar ben y dderwen dewfrig, fawr, Hi gaisiai nyddu can. Ond er aflared oedd Ei llais ymblitb y cor, Parhau i ganu wnai bob un, A moli'n lion eu flior. GOBLIN.

Y CYNIIAEAF

Y CYNIIAEAF. Ddefodol, deg wytbnosau I cbwi y canaf gftn I gludo ar ei hedyn cudd Fy nghyfarchiadau glan Am i chwi eto ddyfod Ar gylch trwy'r broydd hyn I roddi rain ar ddur ein gwlad I dorri'r Gwenith Gwyn Ac awel fwyn y cyfddydd A chwery ar fy ngrudd, Ac ar fy ysbryd hefyd mae Ei dylanwadaii cudd. 0 pwy na lawenycha Gan blygu 'i ben yn wyl Wrth groesi'r troth wy eurog, cain, I'r maes i gadw gwyl ? Mae pyrth y tymor euraidd Yn awr o led y pen 1'1' gweithiwr diwyd, onest, da, A bendith ar ei ben A llongyfarchiad gwresog A'i cwrdd bob cam o'r daith, A cbroesawiadau siriol-lon Yn aeddfed wawr ei waith Pob tant trwy'r greadigaeth — Pob telyn Ion sy'n fyw 0 groesaw iddo ar ei daith I aeddfed feusydd Duw A'i galon yntau gura Yn 11awen dan ei fron Wrth wel'd o'i fhen gynhauaf teg Yn gwenu arno'n lion. Prif dymor y tymorau- Gogoniant deuddeg mis— A choron bardd y ilwyddyn gron, A'i gwahawdd gyda brys. Y meusydd melyn-wynion Ymdonant fel y Hi o dan yr awel deneu, lefn, A'i holl gyfrinion hi A gwawr felfedaidd, byfryd. 0 lawn neddfedrwydd cun, A wisg am ffrwythau per yoed Hyd aeron teg y drain Yn ngwisgoedd eu gogoniant Yr ymddigrifaut oil, Gan estyn i'r llafurwr da, O'i lafur yn ddi-goll. IerRY.

No title

[Nid yw y Oolygydd yn gyfrifol am syniadan y Gohebwyr]. leimlwn yn dra diolchgar 1, gohebwyr am eu hymdrafod ond erfyniwn arnynt fod yn jyr, fel na raid na thalfyru na gadael allan yn m llythyrau.

ENWAU LLEOEDD

ENWAU LLEOEDD. At Olygydd Y LLAN A'B DYWYSOGAITM. SYR,—Y mae dyfyniadau y Parch. R. E. Davies o lyfr festri Ystrad yn ddyddorol ac yn wertbfawr iawn i'r rhai sydd yn hoff o banes- iaeth. A oes rhai o'cb darllenwyr allant roddi gvrybodaeth helaethacb am y personau a enwir feI yn cyrneryd rban yn festri 1771 ¡ B'le mae Johniaid Ffosygaseg, Pensarn, Beilibach, a Chwmllydan (neu yn hytrach eu disgynyddion) wedi myn'd 1 A ydynt wedi troi yn Jonesiaid ? A ydyw disgynyddion Jenkin David, Clyttau, wedi troi yn Dafisiaid ? A ydyw Evaniaid Rhydygof wedi myn'd yn Evansiaid ? A fydd rhywrai gyatal a thaflu goleuni ar y cyfnod yma yn nadblygiad (neu yn hytrach yn nirywiad) cyf- enwau Cymreig ? Gyda golwg ar euw pentref y Cribin, yr wyf wedi gwel'd y fur-len (map) y cyfeiria un o'ch gobebwyr ato, yn rhoi'r enw Penygaer ond credaf mai enw Gier Maes- mynach, ac nid enw'r pentref, yw bwnw. Y mae'n debygol mai pentref cymharol ddiwedd&r yw'r Cribin, wedi ei eni tu fewn i'r ddwy ganrif ddiweddaf, a bod Capel St Silin yn llawer henach. Y mae hen bobl y Crib;n yn unfryd unfarn mai yr ben dafarnwr oedd yn byw ar dir PenlanganoI gynt (yn nghae Jacob Jenkins yn awr) ddechreu- odd yr enw, ac mai Crib Inn oedd yr hen le, ac felly Cribin yw yn awr. A fydd henafiaethwyr gystal a thraethu eu lien ar y mater Yn olaf, a gaf fi apelio at offeiriadon Llanwnen, Llan- wenog, a Dihewyd i gyhoeddi cofaodion ou llyfrau hwy, fel y gwna Mr. Davies a. llyfrau Ystrad ?-Yr eiddocb, &c., 149 Ivy Rd., Bolton. J. ISLA.N JOJJES.

EGLWYS CRIST YN GYDFFURFIOL

EGLWYS CRIST YN GYDFFURFIOL. At Olygydd Y LLAN A'B ÐywysOQaBTJI. Syr,—Mae yr Eglwys i fodyn gydffurfiol, am ei bod wedi cymeryd cymaint o gost a thrafferth i addasu ein Llyfr Gweddi er mwyn ei phlant roddi addoliad i Dduw yn gydft'urfiol a chadw yr undeb a orchymynodd ein Gwaredwr iddi wneyd. Nid gwaith bychan oedd cyrchu boll Archesgob- ion, Esgobion, ac Offeiriaid y Ddwy Dalaeth i Gymanfa i Lundain yn y Bwyddyn 1562 ymhell cyn i'r un gerbydres ddyfod i feddwl dyn. Mae hyn ar unwaith yn dangos y fath bwysig- rwydd mae yr Eglwys yn roddi ar gydffurfiaetb. Yna "ar ol rhoddi naw mlynedd o brawf ar gydffurfiaetbl; cadarnhawyd ein Llyfr Gweddi presenol mewn Cymanfa gan Archesgobion, Esgobion, ac Offeiriaid yn y flwyddyn 1571. Fe ddylai fod gan bob Eglwyswr ddigon o barch i'r rhai a wnaethant gymaint erom, i beidio tori ei rheolau, a'r athrawiaethau efengylaidd. Cyn 1562 yr oeddjpump o wahanol arferion yn yr Eglwys, sef Arfer Salisbury, Arfer Henffordd, Arfer Bangor, Arfer Efrog ac Arfer Lincoln, pa rai oeddynt yn tori ar unffurfiaeth gwasanaethau yr Eglwys, ac yn achosi anhwylusdod, fel y mae gwahanol lyfrau Hymnau a Tbonau yr Eglwys yn bresenol. Yr ydym yn gwybod trwy brofiad gymaint o anhwylusdod y mae y gwahanol lyfrau hyn yn achosi i'r Eglwys a da fyddai cael un Llyfr Hymnau fel un Llyfr Gweddi. Ond ein pwnc yn bresenol yw cadw at gyd- ffurfiaeth ein Llyfr Gweddi, fel y mae yr Eglwys yn ei doetbineb wedi gorcbymyn. Mae holl drefn ein Llyfr Gweddi mor ysgrythyrol, duwiol- frydig, ac addolgar, fel nad oes ryfedd i'r Eglwys ddweyd nad ydyw y rhai na'i derbyniant yu "Sobr, heddychol na cbydwybodol." Pa reswm sydd mewn addef trwy gyfrwng y LLAN fod ein Llyfr Gweddi yn un digymar," ac ar yr un pryd beidio cadw at ei reolau a'i athrawiaethau. Dywed yr Eglwys wrthym am esbonio ein Llyfr Gweddi yn ol y 11 Llythyren a Gramadeg," tra y dywed Arfonydd mai doetbach ydyw myned i hen Jyfrau y canol eesoedd (tywyll) i edrych am esboniad arno. Onid ydyw yn ddyledswydd ar bob un sydd yn galw ei hun yn Eglwyswr, ul'uddhau i'r Eglwys ? Bendith i'r Eglwys fyddai i'r dosbarth na wnant, fyned i borfau i grasdir yr Annibynwyr, yna fe ddiclion y deuent atynt eu hunain fel eu cyn-dad Robert Brown. Y peth goreu ar les anifail drygiog yn pori ar le brâs, ydyw ei gau mewn porfa wael am yspaid.-Yr eiddoch, &(; JOHN ROWLANDS. Gwesty'r Eryrod, Llanuwchllyn.

Rhiwmatic ac Anhwyldeb y Kidney

Rhiwmatic ac Anhwyldeb y Kidney. TR1NIAETH RAD. Y mae rliiwmatic yn ganlyniad uric acid crystals yn y llywet-haii a'r cymalau, effaith gormod o uric acid, yn y cyfansoddiad, a'r asid hwn ydyw aclios penaf y poen yn y cefn, lumbago, sciatica., gowt, anlirefn y nlvvfr, careg', grafel, dropsi, diabetes, a Bright's disease. Y mae Tabledi Estora yn driniaeth effeithiol a llwydclianus ar gyfer hyn, ac wedi gwella Ilu o achosion, wedi i feddygin- iaethau eraill fethu, yr hyn a gyfrif am y fl'aitli eu bod yn cyflym gymeryd lie medd- yginiaethau "ar ol yr oe,ydynt yn ami allan o gyraedd pawb ond y eyfoethog. Y mae nifer cyfyngedig o focses o Dabledi Estora yn cael en CYNYG YN RHAD er profi eu bod yn llawn warantu eu dcs- grifiad—meddyginiaeth onest at y Kidney am bris gonest Is. 1 ?,c. y bocs o dabledi, neu 6 bocs am Gs. Cyflenwir hwy gan v* rhan fwyaf o fferyllwyr. Y mae y cynyg hWll o un bocs llawn yn parhau mewn grym i ddarllenwyr Y LLA-" am ddeng niwrnod o'r dyddiad liwn, ac ar yr amod fod y rliybudd hyn yn cael ei dori allan a'i anton gyda 3c. mewn stamps, ouid e, fe anwybyddir y ceisiadau a'r amcan ydyw, diogelu rhag rhai nad oes arnynt angen am y cynyg. Cvf

Ieuan Glan Geirionydd

Ieuan Glan Geirionydd. Bardd natur ac un yn dal cymundeb agos a'r anweledig wdd Ie-nan Glan Geir- ionydd. Yr oedd ei feddwl yn fyw vc pffl i weled natur yn ei man gore, a gwelai Dduw tu ol i'r ewbl. Yr oedd murmur melys y gornant yn deffro awen y bardd i ganu yn hyfryd y meddwl eyfrill a geisiai fynegi ei hun trwyddj. Er I Ieuan dreulio llawer oi amser ar lan afon Conwy, yn ymddiddan a, hi, ni adawodd iddi fyned rhyngddo ii Dduw, eithr yn hytrach gwasanaethai i'w arwain at (i Chreawdwr ac at ffeithiau bywyd i'w gynorthwyo i'w dehongli. Ganed y gwr da hwn yn Nhrefriw mewn amaethdy o'r enw Tanycelyn yn mis. Ebrill yn y flwydd- yn 1795, sef y mis v ganed Milton, Shakes- peare, ac Oliver Cromwell. Xid rhyfedd fod y bardd hwn yn caiiii am natur, oblegid agorodd ei lygaid ar v byd pan oedd natur yn at gyfodi o fedd y gaeaf ac yn gwisgo ei dillad newydd, pan oedd y gan yn deffro yn y goedwig a grym yni natur yn adnew- vddu f byd o'i syrthni. Fel y dywedwyd bardd a fu byw ar lan yr afon oedd Ieuan yno y cafodd ysprydiaet-h i ganu am Yr Iorddonen ddofn." Mae ei emyn an- farwol, "Ar lan yr It-rrddonen ddofl;" wedi bod yn gysur i'r pererin ar dait.h yr anial. yn enwedig pan yn nesu at ei stormydd enbyd. Er teimlo ei fod yn suddo, wrth gadw ei olwg ar fynydd Seion, a gweled a gyTfeillion sydd yno, v mae wedi gallu anturio yn wrol tnvy yr afon. Yr oedd yn holloi iac.h yn y ffydd, a'i syniad am Dduw yn glir. Paham yr ofnaf mwy ? Y Duw a'u daliodd liNN-v A'm dyga. innau drwy Ei dyfroedd dyfnion. Er C'hwyrned y drycin a dyfned y dyfroedd yn vr olwg ar allu ei Dduw, ca achos i gymeryd calon. Y mae miloedd wedi cael lierth i fyned trwy y glyn a chroesi yr afon wrth ganu y geiriau hyn. Canodd leuan bryder y galon yn wyneh amgylchiadau profedigaethus bywyd yn y byd hwn, ond nid fel dyn yn v tywyllwch Gwelai Waredwr yn ei Dduw, a fltordd ato yn yr orsedd fawr. id yw hono yn myned ar goll hyd yn oed pan yn wynebn yr afon. "Pa II yn wynebu vmchw-vdcl yr Iorddonen ddofn ei lli, A theithio'n unig trwy y glyn, 0 Dduw, na wrthod fi." Na chwaith ni chollir mohoni pan yn nghanol yr afon, ac ni phalla yr un sydd arni a'i gynorthwy. "A phan fo'i hymchwydd yn ciyfliau Fy angor sicr yw; Y dof yn ddiogel trwyddynt oil, Fy Nhad sydd wrth y llyw." Wrth edrych o'i amgylch a gweled cynifer o 7iiideitliloii bywyd wedi eu colli yn r afon hon, nid yw yn anobeithio. Gwyr nad ydynt wedi suddo ar y daith am fod un yn gwneyd ffordd o'u blaen. "Er colli ein cyfeillion hoff Yn yr lorddonen gref, Mae'n felys meddwl eto ynghyd Cawn gwrddyd yn y nef." Mae hyn yn gysur i filo dd y dyddiau hyn sydd wedi colli tadà J. a meibion yn j rhy fel ofnadwy hwn. Er ymwahanu o ran y corff, y mae cym- deithas y saint yn parhau, a'u gwaith yn un y ddwy ochr i'r afon, sef can mol yr Hwn a fu farw. "Adgyweirir pob rhyw delyn Drwy y ddaear faith a'r Nef, Er cyd-daro'r anthem newydd, 11 eddyw a gyhoeddodd Ef; G-orlfenwyd, Dyma gan na dderfvdd byth." Rhaid tewi gan an nog ein cyfeillion i yfed yn helaeth o'r ffrvdiau gloew sydd yn rliedeg trwy ei weithian. Daw profiad y bardd hwyr neu hwyrach yn eiddo pcb dyn, a gwynfyd pan fyddwn yn gallu ad- nabod v gwr y canodd efe iddo yn g-wneyd ffordd o'n blaen. "Pan fo pawb yn icefnu arnom Yn v dyffrvn tywyll du. Pan fo pob daearol .undeb Yn ymddatod o bob tu Saiff en ffvddlon y pryd hyn Ac a. n dwg yn iach trwy'r glvii." Diolch mae miloedd wedi cael nerth yn geiriau uchod. Er fod dros gan mlynedd oddiar pan gyfa IIsoddwyd ei ganeuon parha ut irnr felys a ^e-rthfawr ag evioed. Byddant byw t ra pery yr iaith Gymraeg. 71 CRWYDI:Y\T.

FENTRAETH MON

FENTRAETH, MON. Y dydd o'r blaen, daeth y newydd fod Lieut. W. A. G. Howell, 1st Duke of Corn- wall's Light Infantry,' yr hwn fu am oddeutu tri mis yn v fifosydd (' trenches') yr) rhywle yn Ffrainc, wedi cael ei benodi yn Trana- port Officer,' fel y'i gel wir. Y mae, ar hyn o brvd, wedi ei syrnnd allan o beryglon y ffos- ydd, ac y mae ganddo o dan ei cfal o bedwar ugain 1 r/deg a phedwar ugain o filwyr a meireh, Yn y llythyr diweddaf a dder- byniwyd oddiwitho dridiau yn ol, dywed Lieut. Howell iddo gyfarfod ag anlwc trwy gael ei frathu yn ei law gan un o'r meireh, a'¡ fod yn dioddef o dan wenwyniad ('blood poisimilJg ') o'r herwydd. Modd bynagr, go- beithiwn nad ydyw ei friw yn nn perysrlus, ac y cawn elywed yn fuan ei fod wedi ilwyr wella uddlwrth effeithian y ddamwain. YMWELWYR. — Mae glan&u y Traeth Coch a'r Benllech, erbyn hyn, yn llawn o ym- welwyr. Nid ydyw'r tywydd, hyd yn hyn, wedi bod yn bynod dirion tuag atynt; ond y maent, serch hyny, yn ol pob golwg, yn mwynhau eu hunain yn rhagorol. Dywenydd oedd genym weled wedi dyfod i dalu ymwel- lad &'n ben ardal, Mr. Hugh Jones (diweddar o'r White Horse, Pentraeth, ond yn awr yn drigianol yn Llundain) a'r teulu. Yr oedd pawb yn falch o'u gweled yn edrych mor dda. Gobeithiant dreulio mie o selbiant yn ein mysg.-Gohebydd.

DEONIAETH WLADOL LLEYYj

DEONIAETH WLADOL LLEYY. (0 dan arolygiaeth y Parch. J. BANGOR JONES, Edern). ABKREK« H.—Gwelwyd oddeutu 70 ar lan mor Abererch yn mwynhau eu hunain y dydd o'r blaen. Canfyddwyd i-nal plant Ysgolion Sul, aelodau Cymdeithas y Mamau, a Chymdeithas Gyfeillgar y Merohed, hefyd Belgiaid a mamaethod plwyf Abererch oedd- ynt. Heblaw y Parch, a Mrs. Jones, Ficerdy, a llu o foneddiges&u, gwelwyd hefyd Canon J. P. Lewis a'r Parch. T. Woodings, Pwllheli, yn Hawn gwaith gyda'r plant. Picnic ar raddfa cang a hynod ddyddorol ydoedd y eynulllad. Wedi cyfranogi o'r wledd o de a melusion cafwyd chwarenon o'r natur a garai y plant, a mawr y dedwyddwch a gawsant ynddynt. Yn sicr, ni anghofiant y diwrnod yn fuan, ond 0 ran hyny, cant ddiwrnod cyffelyb bob blwyddyn, ac edrychant ymiaen at yr adeg gyda'r dyddordeb mwyaf. Cam jn yr iawn gyfeirlad ydyw gwneyd yn fawr o'r plant, fel y clywsom yn nghynhadledd yr Yfegolion Sal yn Llangwnadl. Hwynthwy ydyw Eglwys y dyfodol, ac felly nis gallwn ar un cyfrif eu hanwybyddu. Dywedir os ca offeiriad Eglwys Rhufain blentyn o dan ei ofal hyd ues y bydd yn 14 oed nad oes berygl iddo wneyd llongddrylliad o'i ffydd wedi hyny. Dengys hyn yr argraff a wneir ar y plentyn, ac nid oes dim yn well i nlnau na rhoddi Ilaeth yr hen Fam Eglwys Iddynt Deuant felly yn blant cryfion ag iachus yn y ffydd. Ein profiad yw nad oes dim yn well i'r plant er eu sylfaenu yn y ffydd na Chatecism yr Eglwys, oblegid beth ydyw, ond cnewyllyn dysgeidiaeth Crist. Diolch lawer i'r Parch, a Mrs. Jones a'r boneddigesau am drefnu mor rhagoroi ar gyfer y plant bach. Deuant yn y man yn feibion a merched cymwys i'r Gwaredwr. PWLLHELI.—Cawsom y fraint 0 weled y Cadfridog Baden Powell yn Mhwllheli y dydd o'r blaen. Daeth yno i edrych Boy Scouts" Lleyn, a mawr ei lawenydd wrth weled cymaint o honynt. Ysgydwodd law a. llawer o'r Scout-masters," ac yn eu mysg, Mr. J. Pritchard, Ariandy, Pwllheli; Mr. Goronwy Sheppard-Jones, Ficerdy, Llannor Mr. Harry Lloyd, Aberdaron, a Miss Thomas, Fioerdy, Tydweiliog. Edrychai ef a Lady Powell yn dda, ac amlwg iddynt fwynhau eu hymweliad a Phwllheli. EDER-.i.-Mae yma lu o ymwelwyr eleni. Yr Eglwys yn orlawn yn y gwasanaethau Seisnig. Credwn y bydd genym bellach wasanaethau Seisnig trwy y flwyddyn.

LLANGERNYW

LLANGERNYW. Y FYDDIN. Y mae eisoes ddeuddeg oeddynt aelodau cor yr eglwys wledig yma wedi ymuno a'r fyddln, ac oddeutu ugain dderbyniasant eu haddysg dan Mr. Barnwell Y:1 ysgol yr Eglwys. Da oedd genym weled Sapper D. James Jones yn ei hen le yn y cor y Sul diweddaf, wedi dod adref am ychydig ddyddiau o rywle yn Ffrainc tra yn y gyn- ulleidfa yr oedd Lieut. Coates, a glwyfwyd yn Mrwydr Festubert, Mai 16. Drwg genyf ddeall hefyd fod Corporal D. Lloyd Rees, R.E., wedi ei glwyfo yr ail waith. Y mae Driver E. Pierce, R. A., yn y front er y dechreu, ac byd yn hyn yn ddianaf, tra y mae wedi bod trwy yr oil o'r brwydrau mawr- ion er yr enciliad 0 Mons. Gobeithio y gwelir yr oil yn dychwelyd i'w hen gartrefleoedd. GWUrDD Y CÔR A'R YTGOL SUL. Ddydd lau, y 5ed cyf, aeth yr aelodau am eu 'trip' blynyddol i Rhyl. Teithiasant mewn 'motor charabancs' a anfonwyd gan Messrs. Brookes Bros., Rhyl. Wedi cyraedd 'glan yr beli' yr oedd horenbryd yn eu haros yn y Grosvenor Restaurant. Ar ol hyn ymwahau- wyd i fwynhau y gwahanol ddifyrion a ddar- para'r ile i ddenu a boddhau ymwelwyr. Yr oedd yr bin yn braf, ac ymddangosai pawb fel wedi cael diwrnod wrth eu bodd. Der- byniwyd tanysgrifiadau at y treuliau oddi wrtb MIs. Gee, Hafodunos, a Mis3 M. Hughes, Vicarage. Yr oedd y gweddill wedi ei roddi gan yr aelodau eu hunain.

YSTRAD

YSTRAD. Or. ODlO. Yn 1776 yr oedd yspryd dyn- garol iawn yn llywodraethu y bob! dda oeid yn y Festri ar July 9th. It was agreed that they will maintain Daniel the son of Thomas Griffith and Jane mother of the said Daniel at Lianwrtyd Wells for the spice of 2 weeks.' Ac nid yn unig hyny ond rhois- ant art an at ddiilad angen, rheidiol ac esgid iau i'r mab a'i fam Ac yn Act John Evan and Edward Edwards for the year 1776, ceir y manyliou canlynol o r trip i'r ffynouau s. d. Shoes to Jane John Wogan 3 0 Shifts to the same and Shirt to Daniel Thomas 4 6 Victuals to both at the Wells 7 G For the use of the Wells 3 0 Lodg,n.v to the gauie 3 9 Horses and maintainance to go to the same 7 0 Horses and maintainance to return from the same 7 0 JE115 9 Yr oedd y trip yn un digon cbp-chèpach lawer nag ellid wneyd yn awr. C, FFYRLD—Dyma gofnodiad yn dangos fod y Festri yn cymeryd gofal am y ffyrdd a gweled eu bod yo cael eu cadw fel y gallal pobl eu tra- mwyo yn rhwydd. I In a Vestry held Dec. 5th 1781 it was agreed by the said inhabitants (of Ystrad) that the Road leading from Felindre to Abermeurig shall be repaired in the same Breath as at present, gutter to be made to drain the water and the hedges to be plashed in a proper maner and the Road to be made on the whole in a passable order.' Dd. Lloyd Minister. John Salmon and John Evan Ch. Wardens dtc Lew Rogers tfce.' Acyn 1779 a 1784 rhoddwyd rheolau caetb i lawr fod pawb oedd yn berchen tir yn y plwyf i gadw ei gyfran o'r ffyrdd mewn trefndyladwy neu bod yn agored i ddirwy am eu hesgeuluso. Dyma'r cofnodiad cyntaf ar ol trefnu yn 1779. "In a vestry held Jan. 21 1784 it was agreed by, &c. that the repairing of the Highways in this Parish be done and regulated o, according to an agreement in a Vestry held Dec. 29, 1779, each Inhabitant 00 repair and keep in repair his share as it was allotted him in the said Vestry and during the Term of seven years to come together with the same conditions and liable to the same fines for negligence." Y Festri wedi penderfynu cael ffyrdd da. ESWAu.-Dyma. rai o'r enwau a'r hen ddull o enwi ag sydd yn diflanu yn gyflym o'n plith fel cenedl:—Anne John Jones Thos. John Jenkin—Mary the widow of Oliver, John Evan Unue Rees Lledrod-Sarah Evan Jenkin—Nel Jones. I CURATB.Dyma. gofnodiad yn cael el ar- wyddo gan un o guradiaid Ystrad-pan fyddai Ystrad, Trefilau, & Chapel Colman yn myned gyda'u gilydddan un rheithor. Ys- trad-In a Vestry held August 17th, it was agreed betweon the Curate, Churchwarden and Overseer of Poor and all the Inhabitants then assembled of the one part and David John mason of the said parish for pointing the, outside of the Church Wall for 2d. per yard and plaistering the Inside of the same for the same price and plaistering the pine end for the same and mending the plaistering on the Arches and washing the Church all for the sum of thirteen shillings. Witness our hands in the Vestry of the aforesaid day. Hugh Lewis, Clerk. Thomas David, Ch. Warden. Thomas Jenkins, &c. CWRW.- Y n yr hen festrioedd ar ol i'r siarad fyned drosodd yr oedd syched ar lawer, a llawer wedi d'od efallai 0 bell, ac felly yr oeddynt naill ai trwy gyfraith neu trwy hen gwstwm oedd wadi enill grym cyfraitb, yn myned i'r gwesty agosaf ar ol y festri ac yn talu am gwrw 0 arian y Vestri sef o'r dreth, ac felly celr yng nghyfrifon Festrioedd y cofnodiad hwn, Ale at Vestry, 12s. 6d., dyna'r swm dalwyd yn y Festri yn 1784. Ond erbyn 1785, yr oedd pethau i gael eu cyfnewid yn y cyfeiriad yma, a dyma'r cofnodiad :— Ystrad, 8br 25th, ITS5. In a Vestry then held it was agreed by the Minister, the Churchwardens and all the Inhabitants then assembled that no Ale shall hereafter be drunk at the Expence of the Inhabitants on the Day the Church- wardens shall give in their Accounts in or about May and it is agreed also that the Vestry men do agree to Drink in Vestries on cold weather moderately towards the support of Nature and Loss of time." Dyma gam yn yr iawn gyfeiriad, a haedda y gwyr a'i cymerasant i'w henwau gael lie yn y llith. Witness our Hands the Day and year above written David Lloyd, Vicar of Ystrad, Thomas David, Churchwarden, Abel Samuel, John X Evans, William X David, How el X David, David John, Thomas Jenkin. CLADDU.- Yr wythnos ddiweddaf, cymer- odd dau angladd le yn mynwent Eglwys Cribin. Dydd LInn, claddwyd plentyu bach Mr. a Mrs. Davies, Penybryn—Timothy— dim ond 3 diwrnod oed. Drwg genym dros y tad a'r fam yn colli eu plentyn bach mor fuan. Y mae pob peth a wehr yn anwyl yn enwedig plentyn bach, ac mae'r loes o colli- yn chwerw. Dydi Marcher, lydd cyfisol, cymerodd angladd y diweddar Jane Bowen, wiaig Mr. David Bowen, Pandy, ar dir Per.- bryn, le hefyd yn yr un fynwent. ;Roedd ein chwaer ymadawcdig wedi bod yn dioddef am fiynvddau, a dioddefodd yn dawel a di- achwyn. Cafodd bob ymgeledd a allesid roddi iddi, ond hunodd yn ddisymwth er y cyfan yn ei 40 mlwydd oed. ;Roedd Jane Bowen yn d'od yn wreiddiol 0 Gartheli, lie bu ei thad yn glochydrl ffyddlon a pharehus iawn. Gweinyddwyd yn y ty ddiwrnod yr angladd gan y Parchn. B. Carolan Davies, Tynygwndwn, ac R E. Davie", Ystrad, dar- ilenwyd v llith yn Eglwys St. Silin, Cribin, gan y Parch. T. Davies, ficer Gartheli, a chladdwyd gan Ficer Ystrad. Ar lan y bedd canwyd yr emyn, Ar for tymhestlog teitbio'r wyf,' &e. Cafodd ein chwaer angladd parchus a lluosog o berthynasau a ^hyfeillion i'w hebrwug i'w bir gartref. Yn ei dilyn i'w; bedd yr oedd dau fachgen a fagodd, fel yr- oedd wedi magu llawer o'r blaen, ac wedi enill eu serch fel mamaeth dda. Yn yr angladd hefyd yr cedd y Parch D. M. Davies, ficer Nantcwnlle. Cysuied yr Arglwvdd ei. phriod, Mr. David Bowen, y plant, a'r tewl 1, a;u perthynf.satt sydd yn eu galar a'u trallod- a. chysuron ei iachawdwriaeth. WTAU.—-Anfonwyd y 13 bocs o Cribh o'r manau hyn:-Penyhrvii, Penlan, Penlancupel, Rhydybannau, Olde Shop, Cwmllydan, a'r Council School. Y mae ymgais yn c el ei wneyd i grynhoi miliwu o wyan o Awt iii i Awst 23 i'r cleifion a'r ciwyfedigion — fe wna Cribin ei ran yn rhwydd.—R h D.