Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

1 ft HAUL. CYNWYSlAD AM MEDI. Y Mis. Adolygiadau. Trais. Llyfr y Barnwyr. Golygwyr yr Raill II-Eii.9 Wyn o Wyrfai. Pregeth. Hen Fesurau. O'r Arsyllfa. At y Beirdd. Naboth a Thref-tadaeth ei Hyn- afiaid. Nodion Eglwyaig. Bwrdd y Golygydd. Manicn.

Advertising

i-.RL Y PLAN" CYNWYSIAD AM MEDT. Esiamplau Dawioldeb. Carillon. « Patch a'i neges. Dalen Dirweet. I liolchgarweb am y Cynhauaf. Pregeth y Llew. V Telephone Hynt Hwyrddydd Haf. Y mgom S'r Plant. Marw Bobi. Baner Prydain Fawr. Y Gwlaw. Ffeithiau Rhyfedd yngtya a'r Beibl Seisnig. Bwrdd y Gin. Eglwys Cymru a'r Gymraeg. Dewis Cadfridog. Cyfeillion p ymladd. Diddanion Gwir Ddiogelwch. Beth mae yr Eglwytt yn ei Wneyd. Y Pagan iaid Bach Duon. Perlau y Perl.' Barddoniaeth. Y Gystadlenaeth. Llithiau Priodol am y Mis.

CWRS Y RHYFEL

CWRS Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. BETH AM BWLGARIA? Y SEFYLLFA YN RWSIA. Y digwyddiad a dynodd fwya.t' o sylw ynglyn a'r rhyfel yr wythnos ddiweddaf val oedd gwaith BWLGARIA YN PAROTOI I RYFEL. Y ewbl a wyddi yn y wlad hon pan wyf yn ysgrifenu'r Uythyr hwn yw fod Bwlgaria wedi gahv adran fawr o'i byddin ynghyd i fod yn barod i ryfel. Dywedir fod adran gref yn cynwys gwyr meirch y fyddin wedi cael eu gyru i fan arbenig na bySbysir. Pan ofynwyd i Lys Genad Bwlgaria yn Llundain ystyr y symudiad, atebodd fod BwIg-aria yn bwriadu parliau yn anmhleid- gar fel cynt, ond yn arfog. GWAHANOL FATHAU 0 AN MHLEIDGARWCU Nid allan o le fyddai deffinio yma pa both a olygir wrth amnhleidgarwch rhwng teyrnasoedd, a'r gwalianol ffurfiau a wisga. yn ol fel ho r amgylchiadau Golyga anmhleidgarwch (m at ratify) gwlad ar adeg rhyfel, fod y wlad anmhleid- gar yn parhau fel cynt I fod ar -delerau cyfeillgar a'r ddwy blaid. Gofala na wna oi hun, ac na chaniata- i neb arall o fewn ei therfynau, wneyd dim a fo'n ffafrio un o'r pleidiau yn fwy na'r llall. Parha i t'asnachu fel cynt. a'r ddwy blaid. Denfyn ei Uysgenhadon i lys brenbinol y ddwy wlad, a chroesawa i'w llys hithau lys- genhadon v ddwy blaid. Caniata i dri- golion neu ddinasyddion y gwledydd fo 11 rhyfela a'u gilvdd deithio vn rliydd a di- rwyst: o fewn ei chyffiniau hi tra y parch- ant Cl deddfau hi; ca ei deiliaid hithau mewn cyffelyb fodd deithio drwy r gwled- ydd Y'll rhyfela a'u gilvdd. Dyna ystyr a dull mwyaf cyffredin anmhleidgarwch wlad ar adeg rhyfel. Y dull my waf cyffredin a gymer an- mhleidgarwch yw hod yn anarfog; hyny yw, nad vw yn gwneyd dim ei hun i barotoi at ryfel. Dyna safle America yn y rhyfel lion, a safie Norway a Sweden. Os eir i'r owledydd hyn heddyw gwelir pobpetb fel rheol Vn deliyg i t' hvn oedd cyn dechi-eu'r rhyfel. Dull arall. Uai cyllrediii, ac a aehosir gan I I amgvlcliiadau ncillduol, yw anmbleid- garwch it-fog Dynil yw sa-fle Holand a'r swisdir er dychreu 1 rhyfel. Mae eu bvddinoedd hwynt o dan arfau, yn barod i gynieryd y macs ar fyi rvbudd os bydd rhaid. Nid (;e: diiii allan o le-, 11a dim o angenrhcidrwydd yu fyg- ythiol, mewn bod gwlad anmhleidgar adeg rhyfel yn ymarfogi. Mater o ragofal naturiol yw weithiau, vn codi o safle v wlad. Dyna yw yn Holand a'r Yswisdir. Os edryehir ar y niap( gwelir fod bvwydro yn rnyned vndaen o hyd ar gyfliniau v ddwy wlad. Cvmerer yr Yswisdir, ar gyffinian yr hon y mae byddin Tvwysog Coronog Germani wedi hod yn brwydro er's mis- oedd a rhan o fyddin Ffrainc. Beth pe tae y naill neu'r llall o'r ddwy yn cael ei cnvthio gan y llall dros y terfynau i diriog- adh yr Yswisdir, ac felly yn dianc o I- gelvn"? Buasai eaniatall hyny yn drcsodd ar ddt ddf anmhleidgarvveh, a pile y caniatai Llywodr;ietli vr Yswisdir hyny, golygai fod gan V wlad byddin yr hon yr eneiliodd y fToaduriaid, rhytet yn I erbvn vr Yswisdir. Buasai gan l-1 t'rainc aclios rhvfel yn erbvn Belgium pe bai honr> =' wedi oaniatau i fyddiu Gerjnani groesi ei tlierfynau ar ddechreu'r rhyfel ° Fell v. pan fo milwyr unrhyw wlad sy'11 brwydro yn cael eu hunain, o fodd ncu 0 anfodd, o fewn terfynau gwlad anmhleidgar ger maes y rhyfel, cyrnerir hwynt yn garüh3 rorion gan awdurdodau'r wlad anmhleidgar hono. I I Ffodd miloedd o Belgiaid a Phrydeinwyr i Holand adeg cwynip Antwerp, ac yno v maenti yn garcharorion hyd v dydd heddyw. Am yr 1111 rhenwni jnae milwyr Iloland droion wedi aaethu at Zeppelins Germani pan oedd y rhai hyny yn ehedeg vn yr av.71' uwchben rhan 0 diriogaeth. Nid gweithred anghyfeillgar yn erbyn Germani oedd saet.hu at y Zeppelins 0 dan y cyfryw amgylchiadan. Eithr gweithrecl anghyf- eillgar i Bn'dain ac i Ffrainc a fyddai i- floiand beidio saethu. Rhaid oedd iddi, am ei bod yn anmhleidgar, gareharu'r mil- wyr Prydeinig ddaeth ync o Ant-werj), a lhaid hefyd oedd iddi saethu at. y Zeppelins Germanaidd oedd yr yr a wyr uwchben ei thiriogaetfi Mown cyffelyb fodd ystvrir y moroedd o iewn pellt-er penodol i wlad anmhleidgar vn gysegredig. Ni chaniata deddfau rhyng- wladix-riaet.-liol i longau rhyfel saethu hyd v.¡ yn oed at y gelyn ar mur o fewn terfynau y pellter penodedig. Dyna paham v gvvnaeth Germani fwy Bag unwaith, a Phrydain o leiaf unwaith, ymddiheurad i Norway am saethu olionynt ar longau'r gelyn o fewn y terfynau" Am ei bod yn wlad anmhleidgar, dra- I chefn, ni all Holand, hvd yn oed pe y dy munai hyny, ganiatau* i suddlongau na llongau rhyfel eraill Germani fordwyo'r Schelt, er fod Antwerp, sydd heddyw Ylll meddiant Germani, ar lan yr afon. Mae gtnau'r afon yn nhiricgaeth Holand, a byddai iddi hi ganiatau i lung-au rhyfel Germani fordvvvo v rhan o'r afon sydd o fewn terfynau lloiand, yn gyfy.stvr a rhoi cvnortbwv milwrol i Germani. ac telly yn gvfyftyr a chvhoeddi rhvfel yn em herbyn ni. -Mat)] arall o anmhleidgarwch yw yi- un a ehvir yn annihleidiiavwcli cyfeillgar (bene ru/( nt neutral it Yn ol hwn geill gwlad fnclyn t'wy cyfeillgar ag un o r ddwy blaid lIag a'r llall, tra ar y un pryd yn peidio troseddu dddf aniniileiclgarwcli yn ei phertliynas a'r llall hwnw. Llwybr cul a pheryglus yw livvn j'u- dfcitbio gan wlad a fo'n dymuno cadw lieddwch a'r ddwy blaid. BWLGARIA: BETH YDYW, A PIT AIIA M YR ARFOGODD Bydd cofio'r pethau ucliod yn help i ni ddeall safle Bwlgaria. UII,o'r prif wledvdd a adwaenir dan yr enw Talacthau r Balkan vdyw. Y tair pvvvsig arall ydynt Rwmania, Serbia, a Groeg. I'r de-ddwy- rain iddi mae Twrci. I'r de-orllewin iddi saif Groeg. I r gorllewin iddi mae Serbia. l'r gogledd iddi saif Rvvmania. I'r gor- llewin a'r gogledd i Serbia v mae Awstria. gogledd-orllewin o Rwmania y mae Awstria. gogledcl-ddwvi ain o honi mae Rwsir.. Saif Bwlgaria rlwllg y gwled- vdd livii oll a Tliwrci. Anmhosibl fl fvddai felly i Germani ddanfon byddin i Twrci beb Fvn: d drwv Bwlgaria. jNIewn c)-f),plyh t'cdd pe ceisiai Rwmania lieu Serbia vm- I osod ar Twrci rhaid iddynt hwythau fyned drwy Bwlgaria. Mao i Bwlgaria ddarn o arfofdir yn y Mor Du, a darn bychan hefyd tua'r de yn y Mor Aegaidd. rihed prif reilffordd Bwl- garia o Sofia, y brif ddinas, am rai mill- tiroedd drwy dir Twrci ar v ffordd i Dedea. gatch, porthladd Bwlgaria ar lan y Mor Aegeaidd sy'n ai-wain i For y Ca.noldir. Ni allai Bwlgaria felly yru nwyddau ar hyd ei rheilffordd o r Brifddinas i lan y nior heb fyned drwy diriogaeth TWTCi. 0 herwydd eu safle gvdaig Awstria a y Germani tua'r gogledd a'r gorllewin iddynt, Rwsia i"t" go(-,Iedd-ddNNI-i-aiii iddynt, a Thwrci i'r de-ddwyi-aiii iddynt, mae y ddwy blaid, Germani ae Awstria. ar y naill law, a Rwsia, Ffraine, a Phrydain ar y Haw arall, yn awyddus iawn i enill y pedair gwlad hyn o'u plaid. Mae Serbia, fel y gwyddis, yn ymladd oil plaid, Mae y tair arall yn anmhleidgar. Chwenycba Bwlgaria ranau o Macedonia sydd yn awr yu eiddo Serbia a Groeg. Ceisiodd Prydain a Ffrainc wneyd bargen a Bwlgaria i roi iddi ar derfvn y rhyfel ddarn o Macedonia drwy ganiatad. Serbia, a rhan arall os y bcddlonai Groeg. Mae Serbia wedi boddloni, nid yw Groeg wedi cydsynio hyd yn hyn. Yr oedd y darn hwn o Macedonia i gael ei roi iddi ar yr amod ei bod hi yn vmuno a ni yn y rhyfel yn erbyn Germani ac Awstria. Mynai Bwlgaria, pa fodd bynag, gael y tal ymlaen llaw, cael meddianu Macedonia yn gyntaf, f "1 ac ymladd o'n tu ni wedi hyny. Cynygiai I' Germani ac Awstria. iddi, ar y llaw arall, fargen lawer gwell—pe medrent dalu Cynygicnt roi i Bwlgaria ran helaethach o Serbia, gyda darn mawr 0 dir Twrci ar yr 1 tl- ia I amod fod Bwlgaria vn vmuno a hwynt yn ein herbyn ui. Yr wvthnos ddiweddaf j trosglwyddodd Twrci i Bwlgaria y llain tir, tua 2000 o filltircedcl ysgwar, drwy yr hwn y rhed y rheilffcrdd y soniais am daiii. Mae y rheilffordd ar ei hvd felly yn awr ar diriogaeth Bwlgaria. Tybia rhai fod gwaith Twrci yn rhoi'r II 2()00 milltiroedd hyn i Bwlgaria. yn rhan o fargen rhwng Bwlgaria a Germani, a bod yr ymfvddino prevenol yn Bwlgaria yn golygu ei bod hi ar ddod allan o blaid Ger- mani ac yn ein herbyn ninaii. A NIIA WSD E R A U A PIIEHYCLON bwlgaria Eithr y mae anhawsterau a pheryglon mawr ar ffordd Bwlgaria i wneutliur hyn. Amhvg vw os gorchfvgir Geri yn ddiamheu y gwneir yn v pen draw, —nid yn unig ni eill Germani dalu i Bwlgaria yr hyn a addawodd. ond C3nner Rwsia. Ffrainc a Phrydain ofal da v bvdd rhaid i Bwl- garia ei bun dalu yn ddrud iddynt am ym- ladd o honi i'w herbyn. Ond yn ne= ati ar'bvn o bryd fel cym- helliad iddi bedio clod allan i'n herbyn. yw r y cvtundeb lhwng v tair gwlad arall. Yn 01 y cvtundeb hwn, os vme>yd Bwlgaria ar Serbia, rhaid nv i Rwmania a Groeg ddod allan i amddiffyn Serbia. Ar hyn o bryd mae Awstria vn casein bvddin a'i, o Tybia rhai mai rhan o'i chvtundeb a Germani yw i Bwlgaria vmosccl ar Serbia or tn ol pan \,iiio,ocla Awstrl',t ai:tll, \'[I lyi-viit. Fel y dvwedwvd, os gwha hvn, daw Rwmania a Groeg allan o rcidi wvdd i'w herbyn hithau. Byddai vmvriad Bwlgaria yn v rhyfel IIit \,]I ,I )I ftol-t ii Golygai e-tyn fisoedd lawer at barhad v rhyfel. Golvgai ddanfon adgyfnertiiion ii' Twrc yn ein herbvn vn y Dardanelles. Ar y llaw arall, bvdcfai ei gwaith yn vmuni) a ni yn erbyn Germani vh sicr o t'yrhau y rhyiel. yn gymaint ag y gellid taro ergv11HilIt nol gan Bwlgaria drwv Serbia N-ii erh"11 Awstria. Esboniad posibl ar waith Bwlgaria vn ymfyddino, pa fodd bynai;. vw ei bod am fod yn barod i gadw vr heddweh o fewn ei therfvnan. Gwyddis fod vn mrvd Ger- lnani, os medr hebgor milwvr o Rwsia. i vmosod ar Serbia, neu o bosibl Rwmania, amcan o wtlno 1) f viii](teii I I Vil ell) Eithr anmlinsibl a fyddai i Germani ddanfon byddin i Twrci heb fvned drwv Bwlgaria b Mae vn bosibl felly mui gweled v mae Bwl- garia y geill yr adeg fod yn ymyl pan y rhaid iddi hi, er mw)rn cadw yn ffrindiau a ni, i gaelati fyddiu. yn barod i wrth- sefyll Germani dded i'w thir, fel y gwnaeth Belgium llynedd. Canys, btiasai bod Bwl- garia yn caniatau i fyddin Germani neu Awstria deithio drwy ei gwlad yn golygu ei- bod yn cyno-rthwyor gelyn i'n herbyn, ac felly yn gyfystr â, chvhoeddi rhyfel i'n herbyn, Gwelir felly ei bod yn gyfyng ar Bwlgaria o'r ddeutu. Y SEFYLLFA YN RWSIA. Cadarnhau yr hyn a ddywedwyd yn yr ysgrif ddiweddaf am sefyllfa Rwsia y mae boll ddigwyddiadau yr wythnos a aeth heibio. Pan yn ysgrif en u y tro diweddaf, yr cedd tair byddin fawr o eiddo Germani yn ymosod ar Vilna, cyffordd bwysig lie y cyferfydd nifer o brif reilffyrdd Rwsia. Yr oedd un o'r tair. byddin hyn yn ymosod ar y dref ei hun o'r gorllewin, un arall yn ceisio g'wthio ymlaen o'r tu ol iddi ar du'r gogledd, a'r drydedd yn ceisio gwneyd hyny tua'r deheu. Amcan y ddwy olaf hyn oedd gwthio mor bell ymlaen y tu 01 i'r ddinas fel y medrent gysylltu a'u gilydd ac felly rwystro byddin Rwsia oedd yn y ddinas a'r cylch rhag encilio. Dyna gvnllun arferol Hindonburg o ymladd— ceisio amgylcliynu'r gelyn a'i ddal felly mewn trap. Dyna wnaeth Moltke a'r Ffrancod vn Sedan yn 1870. Dyna geis- iodd ITindenburg wneyd yn Warsaw a Lemberg a Brest Litvcsk. Eithr methu wnaeth llindenburg y tro hwn eto fel y troion o'r blaen. Pan gauodd y trap yr oedd y fyddin wedi dianc. Gcbeithiai y tro hwn gymeryd haner miliwn o Rwsiaid yn garcharorion. Pan gauodd y trap nid: oedd yno han-er cant! Collodd Rwsia y ddinas a'r rheilffordd. ond cadwodd ei byddin. Enillodd Hindenburg y ddinas, ond methodd yn yr amcan mawr oedd ganddo niewn golwg. I Gallesid meddwl ar yr olwg gyntai fod y ffaith eu bod wedi gorfod encilio o Vilna, lie mor bwvsig ynglyn a'r rheilffyrdd, yn profi fod Rwsia wedi gwanhau, a bod Mr. Lloyd George yn gywir yn yr hyn a. ddy- wedodd. ac n y cyfeiriwyd ato yr wythnos ddiweddaf. Eithr dengys; yr hyn a gymer- odd le ar ol cwymp Vilna y g"\vrthwyneb yn hollol. Dengys yn glir fod gallu Rwsia i daro ergydion cryf gymaint ag eriocd. ac mai ei hunig wendid yw prindcr cyfleg- vau mawr i gyfarfod ag eiddo'r German- iaid. Bob tro y geill y Rwsiaid ddod wyneb yn wyneb a r Germaniaid allan o gylch cvrhardd cvflegrau mawr Germani enill a wnant. Dyna wnaethant ar ol cwymp Vilna. Ymosodasant yn gryf a plienderfynol ar y gelyn i'r gogiedd-ddwy- rain ac i'r gcgledd-orllewin o Vilna, gan Ll orc-hfvgu a'i yt u yn ol o safleoedd a enill- ::> wyd ganddo ddeuddydd cynt. Nid gweithred bvddin orchfvgedig vn ffoi am ei heinioes yw hyn. Pan yn vsgrifeniu y llythyr hwn y mae Hindenburg yn gwneuthur ymosodiadau (ivrnia a plienderfynol ar Divinsk. dinas gacrog gref ar lan yr afon Divina. Ar enau vr afon hon. ym Mor v Baltic, v saif porthladd mawr Riga,—Lerpwl Rwsia. Amcan vr vmosod ar Divinsk yw cael ffordd glir i symiid ymlaen i vmosod ar Riga, lie v cafodd llynges Germani, rai wvthnosau yn ol, y fath gurfa ofnadwy. :\J ae" r frwydr ofndawy am Divinsk yn parhau tra yr wyf yn ysgrifenu hyn,—ac anmhosibl ar hyn o brvd yw dwevd pa fodd v try. Yn v delicti, drachefn, ar gyffinian Galicia, mae y Rwsiaid o dan Ivanofl, yu dal i vmosod ar yr Awstriaid, eu euro, a chvmervd llawer o garcharorion a cyhfar- par gwerthfawr. -a PETllAU MAW I! A WNAED PETHAU .1!r 1 DDOD. Nid hir v bu ymosodiad y Zeppelins ar Llundain heh ddwyn dial ar ben Germani. Nid vw Prydain hyd vma wedi vmosod ar dref] diamcldiffvn o eiddo Germani f: 1 y gwna'r olaf vn Mhrydain. Ond mae ein Cvnyhteirwvr vn Ffrainc yn credit vn yr ben "T,I\uad am Ivuad, a dant am dd.ant." Rai misoedd yn ol ymosodasant o'r awvr ar Karlsruke, tref a phala,- bren- hinol un o dalaethau Germani. Yr wyth- nos ddiweddaf gwnaethant yr un modd ar Stutgart, prif ddinas talaeth arall, 150 milltir y tu fewn i derfynau Gmmani. Creodd yr ymosodiad hwn ddychryn mawr drwy holl wlad Germani, gan ddwyn adref i galonau y sawl a ymfalchient yngwaith y 1 Zeppelins yn lladd pobl a phlant diam- I ddiffyn Prydain beth yw gwir ystyr tan- beleniad o'r awyr. Oddiwrth gwestiwn a ofynwyd yn Nhy'r Cyffredin yr wyt.bnos ddiweddaf ym- ddengva fod dros 50 o sudd-longau Ger- mani wedi cael eu dinystrio genym er dechreu y rhyfel. Gwrthyd awdurdodau'r wlad yma roi y ffigyrau a'r many lion, ond mae lie cryf i gredu fod o leiaf gynifer a ] 50 o sudd-longau'r gehTii wedi eu colli. Ymladd parhaus sydd yn y Dardanelles ac yn Ffrainc. Tybia'r cyfarwydd a'r hysbys o'r hyn sydd yn myned ymlaen ar y Cyfandir y gwelir pethau mawr yn cy meryd lie yn fuan, ac yr ymosodir genym ar y gelyn yn y Dardanelles ac yn Ffrainc gyda mwy o rym ac o benderfyniad nag erioed o'r blaen, gyda'r amcan mawr o agorr v Dardanelles, ac o crfodi'r Germaniaid i gilio yn ol o Ffrainc. Os gwir hyn gellir disgwyluewyddiol1 cyffrous iawn yn fuan. DIWEDDARAF. Mae y newyddion a dderbyniwyd o fae-, y gwaed yn Rwsia ac yn Ffrainc ymhen tridiau ar ol ysgrifenu yr uchod yn cadarn- hau yn hollol yr olwcr a gymerir yn yr ysgrif hon a'r un yr wythnos ddiweddaf ar g-WTS tebygol y rhyfel. Mae Joffre a French wedi dechreu taro eu hergydion tnnnion ar y Germaniaid yn Ffrainc, a'r gelyn yntau yn crvnu o dan y ddyrnod. Mae y Rwsiaid hefyd yn y gogledd ac yn y deheu ar v ffrynt dwyreiniol yn dal i wnevd gwrhydri mawr sydd yn peri arswvd i'r goresgynwr Germanaicld. Gellir disgWA'l clywed yn fuan am weith- redoedd nertliol ereill yn y Darda-onellep ac ar gyffiniau yr Eidal. Nid yw y llwyddiant hwn yn gclygu diwedd "y rhyfel, ond mae yn golygu y n gallwn gredu fod y rhod o'r diwedd wedi dechreu troi o'n tii. ÐYDD IAU. Medi 23ain. TAN-BELENU STUTTGART Dydd Mercher, er dialu am dan-belenu trefydd diamddiffyn gan y Genua maid yn Lloegr a Ffrainc, aeth nifer o awyr-longau Ffrengig i dan-belenu Stuttgart, prif ddinas Wurtemburg. Gollyngnvyd deg-ar- n, zn hugain o dan-belenau ar y palas brenbinol a gorsaf y rheilffordd, gan beri colledion trymion. Teithiodd yr awyr-longau tua. 280 o filldiroedd dro dir y gelyn, ac er fod magnelau yn saethu atynt llwvddasaut 1 ddianc yn ddianaf 0 SAFLE VILNA Yn ol v newyddion dderbyniwyd heddyw, llwyddodd y Rwsiaid i sicrhau buddugol- iaethau yn erbYlI milwyr von Hindenberg. v rhai a ymdrechasant yn ofer i amgylch- ïlU y fyddin Rwsiaidd. Llwyddodd y Rwsiaid i adfeddianu peiitret Lebedevo. ac vmosodwyd vn rvmus ar y Germaniaid "gvda bidogau. Ymosodwvd ar dref Smor oono. ar v Vilia. gan v Rw-iaid. gan ei meddianu. a gorfodwyd y^elyn i ffci mewn annhref 11 vn nghyfeinad y afon. Cv- merwvd petlwar o swyddo.gioi; a 350 0 fiiwvr vn garcharorion. a meau. a i]av\!ia y !i, I, or U./lil'tn-