Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

YR HAUL. CYNWYSRAD AM HTDREF. 7 Mis. Difaterwch. Addoliad. Dr. Campbell. Golygwyr yr Haul "-Elis Wyn o Wyrfai. Emyn Rhyfel. Maes Llafur Undeb Ysgolion Sul Cymreig yr Eglwya. Bwrdd y Golygydd. AdgofloQ am Offoiriaid. Radium. O'r Arsyllfa. Hen Fesurau. Nodion Eglwysig. Y Geiriau Cysurua. Ymofyn Diagyblion St. loan yn Ephesus. Y Gongl Ddifyr.

Advertising

ML Y PLINI | CYNWYSIAD AM HTDRKT. Ufudd-dod. Pat yn RheBymm. Ymladdfa y Clt-ffvl Hela. < Hen Fardd y Benailt i Eglwys Nantcwnlle (gyda Dox- luoiau). j Hynt Hwyrddydd Haf. I Dalen Dirwest, Mena o'r Melin Wynt (gyda Darlun) Miss SNh Mary Thomas, Fron- weu, Penbtyo. | Maes Llafur yr Fsgol Sul yn | Kgbymra. Diddanion. J Tystiolaeth y 41 Drych i'r Llyfr J Gweddi. Y Gystadleuaeth." ) Betb mae yr Eglwy" yn ei W neyd j Y Paganiaid Bach Duon. Perlau y I Perl.' Barddonið. Llitbiau Priodol am y Mis.

CWRS Y RHYFEL

CWRS Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. 0 Y SEFYLLFA YN Y DWYRAIN. SERBIA A BWLGARIA. GROEG A RWMANIA. YR EIDAL A RWSIA. BEIAU SYR EDWARD GREY. Y ZEPELINS YN LLUNDAIN ETC SUDDLONGAU PRYDAIN YN Y BALTIC. Ni chafwyd yr wythnoe ddiweddaf ddi- gwyddiadau newydd cyffrous o'r fath ag a riodwedda^ant yr wythnos- o'r blaen. Wedi'r teimlad cyntaf o syndod a sioria am fod Bwl- garia wedi talu drwg am dda i ni drwy ymuno A'n gelyn ni a'i gelyn hithau yn ein herbyn, setlodd teimlad y wlad i lawr i fath o ben- derfyniad cryf i weled y peth drwodd, gan wneyd y goreu o'r gwaefthaf, a chyfrif y gwaeth hwnw yn dda. Y SEFYLLFA YN Y BALKANS. Datblygodd y sefyllfa yn y Balkans ryw- beth yn debyg i'r disgwyliad fel y'i heglurwyd yn yr erthygl ddiweddaf. Ymosododd bydd- inoedd Germani ac Awstria. mewn gwahanol fanau ar Serbia fechan ddewr. Enillwyd Belgrade ganddynt. BeIgradeo oedd prif- ddinas Serbia, ond beth amser yn ol symud- wyd swyddfeydd y llywodraeth i Nish-fel y symudwyd swyddfeydd llywodraeth Ffrainc o Paris i Bordeaux pan oedd perygl y syrthiai Paris i ddwylaw'r Germaniaid. Rhaid peidio goaod gormod pwys ar y ffaith fod y gelyn wedi enill Belgrade. Saif Belgrade ar y cyffindir. Nid oes ond yr afon rhyngddi ag Awstria. EniUwyd hi unwaith o'r blaen yn y rhyfel presenol gan yr Awstriaid. ond orfod i'r gelyn ffoi oddiyno yn fuan wedyn o flaen ymosodiad y SeTbiaid dewr. Mae Nish. y brifddinas bresenol, yn y canoldi'r. Pe yr enillai'r gelyn hono, gallai'r LlywOdrooth symud ei swyddfeydd ymhellach drachefn i Monaster. Collodd y Germaniaid a'r Awstriaid ddegau o filoedd mewn Iladdedigion a chlwyfedigion wrth groesi'ir afon ac enill Belgrade. O'r tu ol i Belgrade mae mynydd-dir a-nhawdd i'w deithio ac anhawddach fyth i gludo cyflegrau trymion drostynt. Tra'r oedd Germani yn ymosod folly ar Serbia o'r gogledd, dyma Bwlgaria, yn ol ei chytundeb a'r gelyn, yn ymosod hefyd ar ei chymydogee fechan o'r dwyrain. Talodd Bulgaria yn ddrud eisoes am ei th-wyll a'i brad. Cafodd y gwaethaf yn y brwydm a milwyr Serbia. Collodd lu o'i milwyr eisoes. Tystiolaetha'r Germaniaid fod gwxthwyn- cbiad byddin Serbia hyd yn oed i fyddin Germani ac Awstria yn un cyndyn, a bod y goretegynwr yn dioddef yn fawr o dan ddyrn- odiau'r Serbiaid. Y tebygnvvdd yw pe caffai Serbia lonydd gan Bwlgaria, mai ofer a fiuv~ai ymgais Germani i dori trwodd. Ond rhaid i Serbia "wanha.ii y fyddin sy'n gwrthwynebu y Germaniaid (,r niwvn cael dynion i ymladd yn erbyn y Bwlgariaid. Dyna oedd ym meddwl. Germani pan yn gwneyd y cy tun deb A Bulgaria. I gynorthwyo P. i'biu ddewr mae h)tvd lin Ffrainc a Phrydain wedi glanio yn Salonica (Thæsalonica Actau yr Apostolion), ac yn brysio tua Serbia, gyda'r amcan, ymlaenaf oil, o yru Bwlgaria yn ol ac amddiffyn drws y oefn yn Serbia. Rhifa'r fyddin hon eisoes 100,000, a'r tebygolmydd yw y dyblir eu nifer yn fuan. Fel yr 'awgrymwyd eisoes, pe caffai Serbia ei dwylaw yn rhydd, heb achos ofni ergyd o'r tu cefn oddiwrth Bwlgaria, medrai Serbia o bosibl wrth sefyll yn llvvydd- iannu> ymosodiadau Germani ac Awstria. AMCA-N Y BRWYDRO. Amcan Germani yw meddianu y llinell rheilffordd fawr sy'n rhedeg ar draws Serbia, Bwlgaria, a ThwTci. Mae y rheilffordd o Awstria a Germani yn cysylltu a'r rheilffordd hon g-er Belgrade, droa y bont fawr sy'n croesi'r afon yno. 0 Belgrade rhed y rheil- ffordd drwy ddyffryn y Morava hyd Nish, y brifddinas bresenol. Yn Nish fforchwya'r rheilffordd; rhed un rhan ymlaen ar hyd dySryn y Morava tua'r deheu n-e-z cyraedd dinars Uskub, ac yna ymlaen ar hya dyffryn yr Afon Vardar nes cyraedd Salonica. Ar hyd y llinell hon y mae byddin Ffrainc a Phrydain yn brysio tua Nish. Rhed un gangen tua'r goglodd-ddwyrain hyd Plm-na-Ile enwog yn hanes Bwfgaria, y lie yr enillodd byddin Rwsia ryddid i Bwl- garia o gaethiwed y Twrc flynyddoedd yn ol. Yn Plevna fforcha drachefn, un gangen yn rhedeg tua'r gogledd i Bucharest, prifddinas Rwrnania, a'r Hall tua'r dwyrain i Varna, porthladd Bwlgaraidd ar Ian y Mor Du. Rhed y gariger, arall o Sofia tua'r de-ddwyrain, drwy Philipopolis, yna ar hyd dyffryn y Maritza i Adrianople, ac oddiyno ymlaen i Constantinople. PWYSIGRWYDD Y RHEILFFYRDD ETO. 06 yw'r darllenydd wedi dilyn cwrs y rhyfel yn yr ertbyglau hyn, dealla ar unwaith bwysigrwvdd y rheilffyrdd hyn. Gwelir eu bod yn cysylltu yr holl wledydd yn y Balkans, Serbia a Groeg. Serbia a Bwlgaria, Bwlgaria a Rwrnania, a Bwlgaria a Thwrci. Penderfynir rhyfel y Balkans, a thynged y Dardanelles, gan y cwestiwn pwy fydd yn gallu incddianu a dal y rheilffyrdd hyn. Caisiodd y Bwlgajriaid eisoes chwythu i fyny un o'r pontydd ar y rheilffordd o Salonica i Nish or mwyn rhw.vwtro byddin Prydain a Ffrainc ymlaen i helpu Serbia. Os daw Romania allan, naill ai drosom non i'n herbyn, bydd meddiant o'r rheilffordd o Bucharest., prifddinas Rwrnania, i Sofia, prifddinas Bwlgaria, yn anmhrisiadwy iddi. 0" mrdr Germani enill a dal ci gafftel ar y rheilffordd o Belgrade, drwy Nish, a Sofia, a Philipopolis ac Adrianople, i Gaercystenyn, gwna ein holl ymdrechion ni yn y Dardan- elles yn ofer. Bydd wedi gallu cysylltu Twrci a Germani, ei byddinoedd a'i ffatri- oedd. Mae gan Twrci yn Asia o leiaf ddwy filiwn o wyr cymwys i ddwyn arfau, ond heb feddu arfau, ac heb swyddogion cymwj's i'w disgyblu a'u harwain i ryfel. Os geill Ger- mani enill, a dal meddiant o'r rheilffordd hon, goill wneyd fyny ddiffyg Twrci. Os medrwn ni ddal ein gafael yn y rheil- ffordd o Nish tua Bwlgaria, bydd holl ym- drech Germani o Bwlgaria yn ofcr-gan mai eu hamcan hwy yw cysylltu Germani a Thwrci. Os glania Rwsia. fyddin yn Varnu, ueu yu Burgas, porthladd Bwlgaraidd arall ar lan y Mor Du, bydd y canghenau hyny o'r rheil- ffordd yn cysyUtu eto a Serfia, prifddinas Bwlgaria, y naill drwy Plevna, a'r llall dnvy Philipopolis. Cofied y darllenydd ynle mai "Brwydrau y Rheilffyrdd" a fydd y hrwydrau a ymleddir yn Serbia a Bwlgaria; y bydd enill y rheil- ffyrdd gan Germani yn golygu goruchafiaeth i'r gelyii; y bydd dal ein gafael ar y rheil- ffyrdd yn golygu goruchafiaeth i ni, enill sicr i ni yn y Dardanelles, diwedd ar uchel- gais Germani yn y Dwyrain. a chospi Bwl- garia am ei thwyll a'i brad. Y DARDANELLES. Ma-e rhai darllenwyr, mwe'n yinddangos, wedi camddeall yr hy na ddywedais yr wyth- nos ddiweddaf am y Dardanelles. Dywedais y gallai y ffaith ein bod yn awr yn medru myned ar draws Bwlgaria i Twrci ei gwneyd yn ddiangenrhaid i ni ymladd yn y Dar- danelles gan y gallem ymosod ar Gaescys- tenyn, o bosibl, heh fyned drwy y Dardan- elles o gwbi. Camddeallodd rhai darllenwyr hyn i olygu y tynem ein milwyr sydd yn awr yn Galipoli, ar lan y Dardanelles, oddiyno i le arall. Nid hyny feddyliAvn. Mae ein colledion yn y Dardanelles hyd yn hyn wedi cael eu hachosi ynireSi yn gyfan- gwbl gan y ffa-ith ein bod yn gorfod ymosod ar leoedd cadarn y Twrc yno. Os gellir ymosod arno o gyfeiriad arall, gwna hyny yr angenrheidrwydd am ymosod « dim anfan- teision amlwg y Dardanelles yn ddiangen- rhaid. Cymaint. o frwydro a fuasai eisieu yno wedyn a fuasai brwydro i amddiffyn ein hunain yn unig, ac nid i ymosod ar y gelyn. Ynfydrwydd fuasai i ni geisio encilio o Galipoli (Dardanelles) ar hyn o bryd. Gol- ygai hyny roi cyfle i'r Twrc 41osod arnom pan yn encilio i'r llongau ar y mor. Costiai filoedd lawer o tywydau i wneuthur hyny. Dan unrhyw amgylchiad rhaid dal ein gafael yn y tir a enillwyd genym yno eisoes. Yr unig gwestiwn yw. a fydd rhaid parliau i ymosod er tori drwy'r Dardanelles, neu gerffwys ar ein harfau yno i weled beth ddaw o'r cyfnewidiad mawr yn y Balkans. DYRYSWCH Y BALKANS. Mae dyryswch y Balkans wedi bod er's cenedlaethau yn ormod o das!c{ i wdadweinwyr pena.f Ewrop i'w ddadrys. Mac'r gwledydd yno oil yn eiddigeddus y naill o'r Hall. Rhaib Bwlgaria am dir sydd yn meddiant Serbia achosodd iddi hi ddod allan yn awr o blaid Germani. Uchelgais Ferdinand, Brenin Bwlgaria, yw bod yn Frenin y Dwyrain, ac eistedd ar orsedd Cystenyn,gan lywodraethu o'r M6r Du dros yr holl wlad i'r deheu o fynyddoed i y Balkans. Eiddigedd Rwmania yw un o beryglon mwyaf Bwlgaria yn y rhyfel presenol. Hawlia yr Eidal gael helaethu ei therfvnau. Hawlia Groeg yr un peth. Mae hawliau'r ddwy wlad yn gwrthdaro a'u gilydd. Gwnaeth Germani fargen a Bwlgaia i'w denu hi allan i ryfel i'n herbyn ni. Disgwylia Groeg a Rwmania i ni roi breintiau tiriogaeth iddynt .r hwythau am ddod allan o'n tu ni. Tybir mai ofn y buasem yn addaw i Groeg y tybia'r Eidal fod ganddi hi 4t. Eidal) ha.wl iddo, sydd yn cyirif am ei bod hi yn hwyrfrydig i ddod allan i ymladd o blaid Serbia. Teimlai yr Eidal, yn naturiol ddigon, yn anmharod i ymladd o blaid Serbia os. mewn canlyniad i hyny, a rhoddem i Groeg y diriogaeth a ddylai yr Eidal gael. I ba. raddau yr ydys wedi llwyddo i gymodi yr hawliau grwrthwynebol hyn, ni- gwydJom eto. Ond ymddengys fod yr Eidal yn aivr yn danfon byddin i helpu Serbia. GOBAITH OLAF GERMANI. Cysjdltu ei fyddinoedd ef Ag eiddo'r Twrc drwy Bwlgaria yw gobaith olaf y Kadscx yn aw £ Addawol yw'r sefyllfa ymhob man arall i ni. Sefyll ar yr amddiffynol y mae Germani yn Ffrainc. Sefyll ar yr amddiffynol y mae Awstria yn erbyn yr Eidal. Sefyll ar yr amddiffynol y mae Germani ac Awstria gan mwyaf hyd yn oed yn Rwsia. Ag'eithrio cymydogaeth Dvinsk nid yw'r goresgynwr Germanaidd yn awr yn ddigon cryf i ymosod ymron yn un lie yn Rwsia. Rwsia, y wlad y dywedwyd er's mis yn ol ei bod ar wastad ei chefn ar !awr, sy'n ymosod fwyaf ar hyn o bryd. Ni eill Germani barhau yn awr fel cynt i gael dynion yn ddiddiwedd i lenwi lie y rhai a gyll yn y brwydro. Cofier fod pob brwydr, pa un bynag ai i-nill ai colli a wneir ynddi, yn lleihau nerth y byddinoedd o'r ddau tu. Gwaith mawr y prif awdurdod mihnol yn mhob gwlad yw cael ffrwd barhaus o filwyr o'r newydd i gymeryd lie y rhai a gollir yn v brwydro parhaus. Dyna paham y geilw Arglwydd Kitchener -n awr am 130,000 o recruits bob wythnos i fyddin Prydain. Hyd yn awr ni chaffai'r Kaiser lawer o anhawyter i lenwi'r bylchau. Yr oedd digon o adgj'fnerthion ganddo i lanw pob bwlch. Ond er's tro bellaeh mae wedi gorfod dechreu cynilo. Mae yr ystor o ddynion oedd ganddo wrth gefn yn rhed-eg allan yn gyflym. Mae yn colli yn awr ar gyfartaledd o leiaf 100,000 o'i filwyr bob wythnos—ac nid oes ganddo fodd i lenwi eu lie ond am o bellaf ddeufis etc. Golyga hyn os na fedr efe enill buddug- oliaeth fawr iawn, neu gael ychAvanegiad hela&tli iawn at nifer ei filwyr o fewn y ddeu-j fis nesaf, mai lleihau o hyd, o'r naill wythnos i'r llall, a wna nifer y milwyr a eill efe eu cael i ymladd yn Ffrainc, yn Rwsia, ac ymhob man. Ar y Haw arall. cynyddu yn ddirfawr wna byddin Rwsia, a chynyddu yn gyson a wna byddin Prydain. Oni bae am help byddin Bwlgaria, ni fyddai wiw i Germani ymosod ar Serbia yn awr. Nid oes ganddi hi ei hun filwyr i'w hebgor at y gwaith. Ond trwy gael yr ad- kyfnerthion o ddeiliaid y Twrc yn Asia, a'u harfogi, gallai wneyd rhywbeth eto. Gobaith y Kaiser yw y geill, drwy gy- morth Bylgaria, dori trwy Serbia, ac ymuno ei fyddinoedd ef ag eiddo Twrci. Un o effeithiau cyntaf hyny fuasai dylanwadu ar Rwmania, gan yr hon y mae byddin o 750,000. Ceisio enill milwyr newyad o wled- ydd eraill o dan ei faner ef yw un o amcanion mawr ei ymgyrch yn erbyn Serbia. BEIAU «SYR EDWARD GREY. Un o bechodau mawr Cabinet Prydain y dyddiau hyn yw ceisio caxiw'r werin mewn anwybodaeth o ffeithiau hanfodol ynglyn a'r irbyfel, ffeithiau rydynt yn ddigon hysbys ymhob gwlad arall. Nid rhyw blantos i gael eu dychrynu gan newyddion drwg yw tri- golion Prydain Fawr, a phe bae'r awdur- dodau wedi dweyd eu cyfrinach wrth y wlad yn Uawnach byddai yn well i'r Llywodraeth ac i'r wlad. Gwnaeth Prif Weinidog Ffrainc ddatguddiad gonest i'r Senedd yno am rai pethau ynglyn a Serbia a Bwlgaria. Ddydd Mercher, yn Nhy'r Cyffredin yma, addawodd Mr. Lloyd George y buasai Syr Edward Grey tranoeth yn gwneyd "amlygiad o'r pwysig- rwydd mnl-yaf" yn y Senedd. Pan ddaeth tranoeth iii chafwyd d'im yn araeth Syr Edward Grey na wyddai pawb am dano o'r blaen. Mae ceisio cadw ffeithiau hanfodol yn ddirgel oddiwrth y wlad yn ffolineb; mae ceisio taflu cochl dras gamsyniadau a ffael- eddau gweinidogion y Goron yn bechod o dan yr amgylchiadau. Mae y wlad wedi bod yn amyneddgar, yn dawel, ac yn ymarhous. Eithr mae'r Cabinet yn awr yn gwneyd parhau yn ddiataw 8JC amyneddgar ymron yn anmhosibl i'r .wlad yn hir eto. Dywedir yn rhigl fod bai mawT wedi bod ar Syr Edward Grey yn ei ddull o drafod pethau yn y Balkans, ac onibai am ei anallu i weithredu yn gryf a phenderfynol mewn prvd, na fuasai Bwlgaria wedi dod allan i'n herbyn. Ofnir y gall dull Syr Edward Grey o drin v sefyllfa yn y Balkans dynu Rwmania allan i'n harbyn eto. Ac yngwynob hyn all, tra bo Senedd Ffrainc, Senedd yr Eidal, ac hyd yn oed Duma Rwsia, yn cael trafod yr holl sefyllfa yn rhydd, gwrthyd Mr. Asquith ganiatau i Dy'r Cyffredin yn y wlad hon wneyd. Nid yw hyn yn gydnaws A syniadau Prydain am ryddid—a geill arwain i ganlyn- iadau anymunol. Y ZEPPELINS YN LLUNDAIN ETO. Gwnaed ymoaodiad ar IJundain noa Fercher gan bump o Zeppelins. Lladdwyd 55, ac anafwyd 114 o bersonau. Dyma'r difrod mwyaf a wnaed hyd yma gan y Zeppelins. Mae rhyw ddirgelwch ynglyn a'r modd y mae y Zeppelins yn gallu llywio eu ffordd ar hyd y nos i Lundain. Bob tro hyd y tro nwn, deuent i fyny tua Llundain uwchben yr Afcm Tafwys. Ond dywedir ddarfod iddynt y tro yma ddod o gyfeiriad newydd, &ef o'r deheu dros y tir o gyfeiriad Brighton. Lladdwyd ac archollwyd cynifer yn benaf oherwydd chwilfrydedd—'curiosity*—y bobl eu hunain. Annc-ga'r awdurdodau i'r bobl lechu yn eu tai, os yn bosibl mewn seleri, pan ddaw y Zeppelins. Eithr rhuthrodd pobi p, IJundain allan wrth y miloedd i gael gweled y Zeppelins yn yr awyr-ac i ganol y dorf y daeth y boinbs. Tybir fod un o'r Zeppelins wedi cael ei chlwyfo yn dost gan un o'r gynau mawr yn Llundain. SUDDLONGAU PRYDAIN YN Y BALTIC. I droi o'r chwerw at y melua, mae sudd- longau Prydain yn dechreu talu'r pwyth yn ol i Germani yn eu harian eu hunain. Tybid hyd yma mai Germani oedd meistres M6r y Baltic. Gwyddid fod un o suddlongau Prydain wedi gallu cyrnedd i'r Baltic, a gwnaeth waaanaeth gwerthfawr adeg Brwydr Riga ar y m6r. Er holl ofal a gwyliadwriaeth Germani mae rhagor o'n suddlongau wedi cyraedd y Baltic erbyn hyn. Yr wythnos ddiweddaf suddwyd o leiaf ddcg neu ddeu- ddeg o longau masnach Germani yn y Baltic gan ein suddlongau ni. Yr oedd y Ilongau hyn yn dwyn, gan mwyaf, nwyddau angen- rheidiol at bwrpas rhyfel, o Sweden i Ger- inani. Cyn suddo'r llongau rhoddai ein suddlongau gyfle ac amser i'r criw i ddianc yn eu cychod. Ni ymosodwyd ar gymaint ag un Hong perthynol i wlad anmhleidgar. Cadwyd yn ofalus at lythyren cyfraith y gwledydd. Ond achoswyd cymaint o ddy- chryn i Germani fel na feiddia yn awr un llong masnach o'i heiddo hi hwylio o'r porth- ladd heb gael llongau rhyfel Germani i'w hebrwng a'i gwarchod ar ei thaithDis- gwylir y suddir rhai o'r llongau rhyfel hefyd yn y man os deuant allan yn ami o gysgod diogel y porthladd. DYDD GWBNER, Hydref 15. YMOSODIADAU YR AWYR-LONGAU YN LLUNDAIN. Fel yr hysbyswyd yn ein rhifyn diweddaf, gwnsed amryw ytnosodiadau gran awyr-longau Germanaidd yn TJuudaln nos Fercher. Erbyn bvn mae adroddiadau o'r dinvsfcr wedi eu cyhoeddi. Yn ychwanegol at 14 o filwyr a laddwyd, a'r 13 a glwyfwyd, ceir fod canlyn- ladau y tin-belensu fel byn Dynion. Merched. Plur.t. Cyfanrif. Wedleulladd 27 9 5 41. Wedi eu clwyfo 64 30 7 101 91 39 12 141 LLWYDDIANT SUDDLONGAU PRYD- EINIG YN Y BALTIC. Derbyniwyd adroddiad yn Stockholm o Lulsa i'r perwyl fod diszwyliadau pryderus er's dyddian am ddychweliad saith ar hugain o agerlongau Germanaidd. Gwaith yr ager- loogau hyn ydoedd cludo llwythi o baiarn. Nid oes ond deg wedi cyraedd eto, ac ofnir fod y gweddill wedi eu suddo gan y sudd- longau Prydeinig yn y Baltic. Mae cymaint o Iwyddiant wedi dilyn ymdrechion y Pryd- einwyr Ilyd:¡'u suddlongau yn y Baltic, fel y mae yr awdurdodau German"idd wedi gor- chymyn nad oea unrhyw agerlongau pertbyn- 01 iddynt hwy i antniio i'r P.Otic am y pre- senol. (Parkad ar tudalen 2)