Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
2 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

CYHOEDDIADAU Y CENHADAETH CENEDLAETHOL QWEL TUDALEN 5.

CWRS Y RHYFEL

CWRS Y RHYFEL. ADOLYGIAD YR WYTHNOS. BYDD Y PETI-LAU BYCliAIN- PETHAU MAWR AR DDOD. LLYWODRAETHWYR YR AWYR. LLYGAID Y FYDDIN, EU GWAITH A'U GWERTH. Braidd na ellid dwoyd mai dydd y pethau bychain a fu yr wythnos ddiwedd- &f. Ychydig o bothau mawrion, o wedth- redoodd northol, a gyflawnwyd ar ymron unrhyw ran o'r maes. Ac eto na ddiys- tyror dydd y pothau bychain, oanys porth ydyw i ddydd y pethau mawr. A dengys yr holl arwyddion, ar ymron bob rhan o fees y Rhyfel, fod pethau mawr iawn ar gymeryd lie. Y TAWELWCH YN FFRANC. Camesbonia'r an wy bod us y tawelwch preBenol yn Ffrainc, gan ei briodoli i naill ai diffyg gallu neu ddiffyg yni. Eit-hr nid y naill na'r Hall ydyw; yn hytrach prawf sicr ydyw fod ein hawdurdod,au milwrol yn ymwybodol fod ganddynt ddigon o Derth, 08 y i defnyddir yn iawn ac yn ddoeth, i goncro'r gelyn yno. Yr arafwch sydd yn codi o sicrwydd buddugoliaeth, ac nid o ofn gorchfygiad, ydyw; y pwyll sydd yn eydfyned a. phenderfyniad diysgog i dori trwy bob rhwystr yw. Goleu ddydd i ni, a thywyllwtoli dudew i'r gelyn, yw yr ar- afwch hwn. Sonia'r bardd Seisnig am y baohgienyn yn y wlad pan yn rhodio hedbio'r fynwent yn y nor,. yn chwibianu yn uchel er mwyn eadw ei galon ei hun i fyny a chadw'r bwganod draw. Rhywbetli felly a geir o du'r gelyn heddyw: Yn nhywyllwch y nos a ddaeth arnynt yn Ffrainc, oeigient ymgysuro drwy chwibanu fod nerth Prydain wedi pallu ar y ffordd, ao nad oes rym ynddi i daro ergyd pellaoh ar ol ymdrech fawr yr wythnosau diwedd- af. Ni bu camgymeriad mwy orio-ed. Aros i gael ei lianadl yn ol, aros i gadarnhau a diogelu y safleoedd a enillodd, aros i ddwyn y cyflegrau trymion yn nes ymlaen tua'r ffrynt, y mae Prydain yn y dyspeidiad pre- senol. Dyna hanes pob mudiad mawr milwrol o dan amgylchiadau cyffelyb. Nid aros yn segur eithr aros am ei bod yn fifweithio erbyn yr hyn a ddaw, y mae Byddin Prydain. TORI ASGWRN CEFN Y GELYN. Y gred gyffredinol heddyw yw fod asgwrn oefn y gelyn yn Ffrainc wedi cael ei dori gan fuddugoliaethau pwysig yr wythnos a basiodd. Coronwyd y rhai hyny gan gwymp Combles a Thiepval, yr adroddwyd am danynt yr wythnos ddi- weddaf. Ond, or ein bod wedi cael y lla w uchaf ar y gelyn, erys ynddo ddigon o nerth i'w gwneyd yn waith peryglus i ni symud ymlaen yn ddiofal. Ac yma eto dymunwn adgoffa'r dar- llenydd unwaith yn rhagor, er fod am- ddiffynfuydd gap y getyn yn y Ijlinell nedd i'r hon yr enciliodd ar ol colli Thiepval a Comblee, nad yw yr amddi- ffynfeydd hyny yn hafal i'r rhai a enillwyd genym yn ddiweddar. FFEITHIAU I'W CADW MEWN COF. Mae amryw ffeithiau y. dylid eu cadw mewn cof wrth edrych ar Gwrs y Rhyfel yn Ffrainc. Nodaf rai ohonynt:— I. Bu r gelyn )11 meddianu am dros flwyddyn a hanery tir o'r hwn y'i gyrwyd cyn, a phan, y syrthiodd Combles a Thiopval. 2. Gwyddai cadfridogion Germani os byth y deuai Byddin Prydain yn ddigon cryf i ymosod, fod y tir a gollwyd ganddo ef ac a enillwyd geilym ni yn ddiweddar, yn anrhaothol bwysig -or diogelu Byddin Germani yn Ffrainc. 3. Felly, fel gwr call, wedi eistedd i lawr a bwrw'r draul, gorchymynodd y Caisar i'w beirianwyr milwrol i wneuthur pob rhagddarpariaeth posibl erbyn y dydd drwg. A hyny a wnaed. Tarwyd rhes ar drwg. A hyny a wnaed. Torwyd rhes ar II dros. yr holl faes. Codwyd rhwydwaith o wifrau pigog. Ffurfiwyd nyth ar ol nyth i'r 'machine guns' yn y fath fodd fel y meedrent ysgubo pob rhan o'r imaes lie y gallasai ddod galw. Gwnaed pob ffetrmdy yn gastell, pob ystabl ac ysgubor yn dwr oadarn; pob pentreef yn ddinas gaerog gadarnach na Jericho gynt. Ac fel yr eglunvyd yr wythnos ddiweddaf am Thiepval, yr oedd pob pentref yn ddwy ddinas, un ar wyneb y ddaear, ac un arall o dan y ddaear, a'r ail yn gadarnaoh ddeng- waith nar gyntaf. Cysylltid y dinasoedd tauddaearol, hyn drachefn a'r gwarohffos- ydd o'r tu allan i'r pentref drwy fyned- feydd tanddaearol modd y gallai'r am- ddiffynwyr encilio o'r naill i'r Hall fel byddaoi'r galw. Yn awr, cymerodd dros flwyddyn a. haner o amser i beirianwyr milwrol Ger- mani pan yn mwynhau pob llonyddwch a chwaieu teg i gario'r gwaith ymlaen, i greu yr amddiffynfeydd oedyrn digyffelyb ,hyn. Nid yw yn bosibi fod amddiffyn- feydd cyffelyb wedi oael eu darparu gan- ddynt o'r tu ol i'w llinell bresenol, Dechreu Gorphenaf y cyohwynwyd yr ym- osod genym. Tri mis o amaer sydd oddiar hyny. Gryfed oedd ffydd y Gennaniaid yn eu gaHu i wrthsefyll ymoaodiad ar y cadarnleoedd hyn fel yr hysbysasant y byd eu bod yn anorchfygedig. Anmhoaibl a fyddai iddynt mewn tri mis o amser i greu amddiffynfeydd newydd mewn lie arall hafal i'r rhai y cymerodd iddynt flwyddyn a haner i'w gwneuthur yn Thiepval, Morval, Combles, a'r lleoedd eraill a enillwyd genym yn ddiweddar. Hyd yn oed pe amgon, mae ein buddug- oHaethau diweddar yn enill lleoedd mor gadam, gan orchfygu holl nerth y gelyn yno yn golygu sicrwydd y medrwn orch- fygn unrhyw allu a fedr v Caisar mwyach ei ddwyn i'n heirbyn yn Ffrainc neu Belgium. 'I LLYWODRAETH YR AWYR. Un o'r pethau hyrwyddodd ein goruoh- afiaefchau ar y gelyn yn Ffrainc yw y ffaith ein bod wedi sicrhau Uywodraeth yr awyr. Nid felly yr oedd ar gychwyn y rhyfel. Y pryd hwnw deuai ao elai y Zeppelins llofruddiog yn ol eu hewyllys, heb ddim i'w rhwystro na neb i'w gwahardd. Yr oedd y Germaniaid y pryd hwnw yn meddu llywodraeth yrarwyr ymron mor ddigam- syniol ag y meddem ninaru lywodraeth y mor. Ac o'r dydd hwnw allan gosodai Germani ei ffydd yn y Zeppelins fel y moddion sicraf i orfodi Prydain i syrthio ar ei gliniau i ddeisyf am drugaredd a heddwch. Ond daeth tro ar fyd. Perffeithiwyd ein havryrenau, a, ohrewyd corfflu o ohed. egwyr na welodd y byd mo'u cyffelyb, eryrod dynol a fedrent ledu eu hesgyll, ymddyrchafu i'r entrych, ehedeg fel crytod, a herio pob gallu o eiddo y gelyn. I'r perffeithio hyn yn ein hawyrenau, ac i r oorfflu hedeigog hyn, y rhaid priodoli'r ffaith fod dydd teyrnasiad y Zeppelins yn yr awyr wedi machlud, ac y gwyddant bellach mai perygl einoes i Zeppelin, a pherygli bywyd iV chriw fydd ymosod hyd yn oed yn nhywyllwch y nos ar am] i ddinas yn Lloegr. PA BETH A OLYGA. Ond golyga llywodraeth yr awyr lawer iawn mwy aa sicrhau moddion effeithiol i gyfarfod ag ymosodiadau y Zeppelins. Er pwysiced yw diogelu dinas Llundain rhag yr haint ofnadwy sydd yn rhodio, Uwvbr y cymylau yn y nos, pwysicach lawer yw gwasanaeth ein hawyrenwyr i'r fvddin ar y maes ar v Cyfandir. Dro yn ol soniwyd yn yr erthyglau hyn am dynu llygaid y gelyn, ac eglurwvd pa beth a olygid wrth hyny. Eithr o ddydd i ddydd fel y hont yn enill profiad o'r awyr, o'r gelyn, ac o alluoedd eu hesgyll oelfyddydol, dargan- fydda ein hawyrenwyr dewr a beiddgar waith a gwasanaeth newydd. E^ini'v-vd eisoes yn rhanol werth llygaid i fyddin ar y maes. Yn y rhyfel presenol inae r cyf- legrau mawrion yn ohwareu rhan bwy- aicach nag erioed o'r blaen yn y brwydrau ofnadwy. A'r awyrenwyr uwchben yw llygaid y magnelau. Ni wel y magnelwr pan yn tanio pa le y mae y gwrthrych y tanio arno, ai ynte catrawd o filwyr, ai llwyn o goed, ai adeilad a fo hwnw. Eithr tania yn ol cyfarwyddyd yr awyrenwr,— hwnw, ac nid y magnelwr, sydd yn gweled at ba beth i anelu, ac a wel hefyd pa le y syrth yr ergyd. Mae rhywbeth arswydlawn yn y syniad fod y magnelau anferth hyn yn bwrw t&n ar y ddaear mewn manau allan o olwg y magnelwyr eu hunain, ao or hyny fod pob ergyd, pob shel, yn disgyn yn y 'very spoil y bwriadwyd iddo wneyd. PA FODD Y SICRHEIR HYN. I'r anghyfarwydd ymddengys hyn oil yn anghredadwy ac yn wyrthiol. Eithr nid gwyrth mohono, namyn ffrwyth dyfais a dysgeadiaeth. Mae in hawyrenwyr, ynglyn a'r magnelau, dair cenhadaeth ar. benig. Rhaid iddynt:- 1. Weled yn glir holl In a threfniadau y gelyn. 2. Rhwystro'r gelyn i weled ein trefn- iadau ni. 3. Cyfarwyddo'r magnelwyr yn gywir o fewn llathen ptt ia y dylal. ergyd, ai bom ai shel a fo, ddisgyn. I'w alluogi i wneyd y cyntaf o'r tri pheth hyn rhaid i'r awyrenwr ehedeg uwohben byddin y gelyn. I'w alluogi i wneyd yr ail rhaid iddo dreohu awyrenwyr y gelyn yn yr awyr. I'w alluogi i wneyd y trydydd rhaid fod ganddo ef, a'r magnelwyr, fap cywir o'r man lie saif byddin y gelyn tra hwnw allan o olwg y magnelwyr. Am y cyntaf a'r ail o'r pethau uchod digon yw dweyd yma nad oes gymhariaeth rhwng corfflu awyrenwyr y gelyn a'n heiddo ni. Yr ydym wedi eu trechu yn yr awyr. Mae un o'n hawyrenwyr ni yn unig wedi gorchfygu a dinystrio o dro i dro ar hyd y misoedd diweddaf, gant o awyrenau y gelyn! Am bob un awyren (aeroplen) o eiddo'r gelyn a feiddia ehedeg uwchben llinellau ein byddin ni heddyw, dywed yr adroddiadau swyddogol fod dau gant o'n hawyrenwyr ni yn medru anturio uwchben byddin y golyn. Mewn geiriau eraill- Mae gan fyddin Prydain ar y maes yri Ffrainc ddau gant o lygaid heddyw am bob un llygad sydd gan y gelyn f- MAP YR AWYRENWR. I sicrhau Hawn fantais y Ilygaid hyn rhaid i'r awyrenwr a'r magnelwr fod yn feddianol ar yr un wybodaeth a'u gilydd ynghylch y gelyn, a rhaid fod yna gyd- ddealltwriaeth drylwyr rhyngddynt a'u gilydd. I sicrhau hyn y peth cyntaf yw gwneyd map o holl wersyll y gelyn. Y cam cyntaf at hyny yw i'r awyrenwr dynu ffotograff o faes a gwersyll y gelyn. Wedi tynu'r ffotograff defnyddir hwnw i wneyd y map. Ar y map rhenir yr holl faes yn nifer o ysgwariau cyfartal eu maintioli. Rhif- nodir hwynt 1. a II. etc. Rhenir pob ysgwar drachefn yn nifer o ysgwariau llai, a dvnodir yr ysgwariau gan Briflythrenau A. B. C., etc. Rhenir pob un o'r rhai hyn. drachefn yn ysgwariau Hai, a rifnodir eto 1. 2. 3., etc. Rhenir y rhai hyn dra- olieiin yn ysgwariau bychain a ddynodir drwy lythrenau bychain, a. b. c., etc. Mae copi o r map hwn gan yr awyrenwr, a chopi cyffelyb gan y magnelwr cudd- iedig. O'r entrych uwchben gwel yr awyrenwr. pa, le yn arbenig y dylai shels y magnelwr daro. Ac o'r awyr uwchben pellebra neu deliffonia i'r magnelwr:- "Taniwch ar I.B. 3. f neu "Taniweh ar x.L.15.c., neu Hel bynag y bo efe am i'r magnelwr daro. Perffeithiwyd oymaint ar ein magnelau fel y medr y magnelwr, gyda'r map o'i flaen, daro yn ymarferol yn honol ar y man y cyfarwyddir ef gan yr awyrenwr i wneyd. Ao eto nid yw hyn ond rhan bychan a waith ein hawyrenwyr wedi emill ohonynt lywodraeth yr awyr. Dichon y oeir 0JIe mown yagrif eto i roi manylion am ddy- ledswyddau pwysig eraill a gyflenwir gan- ddynt, ao a wnant lawer iawn i sicrhau buddugoUaeth i ni. DYDD GWENHR, Hydref 6. LLINELL Y TYRCIAID WEDI EI THORI. Llwyddodd y milwyr Rwsiaidd yn Ar- menia, drwy yaimod yo sydyn, a chyda chyn. orthwy eu Llynges, I fyned ymlaen gryn belt der i'r wlad, gan gymeryd meddlant o safe Dyrciaidd gadam yn nghyffinlau yr afon Kara, i'r gorllewin o Trebizond. I'r gorllewia o Kialkit-Chwtlik, llwyddodd blaen-filwyr y Rwsiaid I dori drwy y rhengoedd Tyrotaidd, gan berl oolledion trymion iddynt, a aaedd- ianu carcharorion a awm anferth o gyfarpsr rbyfei. Dlnystraaant hefyd niftr o ffoaydd. DEWRDER MILWR. Rai dyddiau yn ol, yr oedd nifer o filwyr Canadaidd yn brwydro i'r Germaniaid i'r gogledd o Comceletb. Cadwyd ymlaen i ym- ladd yn galed am rai oriau gan y ddwy oobl", a llwyddodd ein brodyr o Canada, er gffaetfeaf saethu dibald gan y peirianau aaethu, I wthio ymlaen. Saethwyd gyda magnelau, ond llwyddodd y gelyn i adfeddianu ffoo bwysig. Adroddir am ddewrder un o'r Ganadiaid a berthynal i fataliwn Edmonton. Cymerai raD anewn ymoBodiad tan-balsuol, pan y syl- wodd fod y eyflenwad o beleni wedi darfod. Er fod un o'i fysedd wedi ei chwythu ymaith gan ergyd Germanaidd, neidiodd allan o'r ffos, a Baekhodd gyda'l ddryll ar y gelyn, gan ladd a ohlwyfo llawer. Ofnai y gweddIH o'r Germaniaid, yn rhlfo 62, fod pobpeth ar ben, a rhoddasant eu hunain i fyny. Gyda ohyn- orthwy dau filwr arall, cymerodd y Canadiad hwy i'r ddalfa, gan eu hebrwng ar draws tir agored ynghanol cawodydd o fwledi. Wedi mynegu yr hanes wrth el swyddogion, aeth y milwr dewr 1 ymofyn meddyg i ymgeleddu ei fys toredig. LLONGYFARCH Y SERBIAID. Mae Uywydd Ffrainc, Mr. Poincare, wedi anfon llongyfarohiad i'r Tywysog Alexander, Tywyaog Coronog Serbia, yn datgan el lawenydd fod byddin ddewr Serbia yn gradd- 01 adenill rhanau G'u gwlad, ac yn dymuno iddynt gael meddianlad llwyr. I Y BRWYDRO AR Y SOMME. Adrodda Syr Douglas Haig am ymosod- iadau cyflegrol parhaus ar ffrynt y Somme. Dywed y Germaniaid fod saethu trwm wedi bod ar y ddwy oehr, ond, fel arfer, honant mai hwy enillasant y dydd, gan ddirymu yn Uwyr holl ymosodiadau y Prydeinlaid. Yn y brwydro yn yatod y tri diwrnod diweddaf cymerodd y Ffrancod naw o fagnelau. YR YMDAITH I MONASTIR. Yn ol adroddiad y Cadfridog Sarrall, mae y brwydro ar y ffordd i Monastlr yn ffafriol iawn i'r Cynghrelriaid, y rhai sydd wedi meddianu yr boll uchelderau ar bob oohr y gwastadeddau o amgylch Monastir. Mae y Prydelnwyr, i'r dwyrain o'r Struma, wedi enill peth tir, ac ar byn o bryd o fewn oyraedd i linell y Bwlgariaid. YMOSODIADAU Y RWSIAID. Ar ol:yr arddangosiad gan y Roumaniald i'r dde o'r afon Danube, rwaent wedi croesl yr *fon i'w gwlad eu hunain. Parhelr y brwydro yn Dobrudja gyda ffyrnigrwydd, a llwyddodd y Rwaiaid i feddianu chweoh o fagnelau. Yn Transylvania, hawlia y ddwy ochr oruchaf- iaeth mewn gwahanol ranau, ond nid yw yn ymddangos fod llawer o" gyfnewidiad wedi cymeryd lie yn safleoedd y naill na'r lall.. emD SADWBN. Y KAISER YN CEISIO HEDDWCH. Ar awdurdod rhai o'r newyddiaduron Americaijaidd, dywedir fod Mr Gerard, y llysgenadwr Amerlcanaidd yn Berlin, yn