Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
1 erthygl ar y dudalen hon
ADOLYGIAD YR WYTHNOS

ADOLYGIAD YR WYTHNOS. Y CRI AM HEDDWCH N BETH MAE Y RHYFEL YN EI GOSTIO I CHWI A MINAU. TRI PHARTNER GWAN GERMANI. Y CRI AM HEDDWCH. Er gwrthod o Lywodraeth Prydain gymeryd ei hud-ddenu gan wahoddiad Pharisoaidd Gernxani i Gynhadledd Heddwch, oodi yn uwch uwch y mae y cri am heddwch ymhob gwlad, aO hyd yn oed yn Germain ei hun. Daw cyfyngder Germani yn amlycach o'r naill ddydd i'r llall. Er holl ymffrost ei thywysogion milVrrol nid oes neb a wyr yn well na hwy mor gyfyng yw ar y boblogaeth gartref ac ar y fyddin ar y maes. Er chwythu o' honynt fygythion a chela nedd am wrthod o honom eu cyfarfod ar eu tir hwy mewn Cynhadledd Hcddwch, gellir bod yn dra, sica: y oedsiant et-o agoshau atom am heddwch. TRI PHARTNER GWAN GERMANI. Pedwarawd yw golyniol1 Prydain yn y rhylel-ac o'r pedwar nid oes erbyn heddyw ond un y gellir ei gyfrif yn gryf, a. Germni yw hwnw. Gweiniaid bellach, ac yn my wed yn wanach wanach yw y tri arall-Awstria, Twrci, a Bwlgaria. Mae y tri hyn yn fwy awyddus am heddwoh nag ydyw Germani ed hun, ac am resymau amlwg a digonol. Gwel Ymherawdwr newydd Awstria mai rhanu a cholli rhan a'i deyrnas a wna efe oa pery y rhyfel liawer yn hwy. Mae anghydfod oartrefol ac eiddigedd cyd- rhwng y gwahanol genhedloedd a gy- nwyair yn yr ymerodraoth, eisoos yn peri pryder i'r awdurdodau. Os na thawelir yr anghydfodau hyn yn fuan, ant o ddrwg i waeth, ac yna Gwel Brenin Bwlaria fod ei orsedd ef mewn perygl. Y munodd; ef a. Germani yn y rhyfel yn y gobaith y caffai ei goroni ar ddiwedd y rhyfol yn Tsar y Balkans. Mae y gobaith hwnw eisoes wedi diflanu. Mae ei fyddin yn oael ed difa o ddydd i ddydd yn mhoethdetr y brwydro: o bob tu iddo fel y todda'r eira ar y bryniau yn llgwroo haul Ebrill a Mai. Gwel Twrci y bydd yn rhaid iddi ffar- welio yn gyfangwbl ag Ewrop. gan golli ohoni Gaercystenyn, os na fedr hi "gytuno a'i gwrthwynebwyr ar frys." Yr wythnos hyabysodd Twrci y byd ei bod hi yn cyfrif ed hun yn rhydd oddiwrth Germani, ac yn aefyll ar ei gwadnau ea hunan. Dyma un o ganlyn- tadau uniongyrchol "nodyn heddwch" Germani. Yn y nodyn hwnw cymerai Germani airni fod gianddi hi yr hawl i benderfynu tynged ei chyngreiriaid. Hys- byswyd y Tsav y boddlonai r Caisar i Rwsia. gael Caercystenyn a'r Dardanells os baddlonai wneyd heddwch yn awr. Ofna'r Twro felly y ooisia Germani gadw ei phen ei hun yn y Cytundeb Heddwch drwy aberthu ei Chynghreiriaid. YR YMGYRCH YN ROUMANIA. Eglura y ffeithiau uohod yr ymdrech ofnadwy mae Germani yn ei wneyd yn awr i oresgyn yr oil o diriogaeth Rouniiania. Edrycher air y map, a gwelir paham. Mae dau gymhelliad cryf i hyn, sef Ofn ac Uchel gais, Yr ofn yw y daw lluoedd Rwsia fel llif- eiriant clrwy Roiuniania, gan ysgubo Bwl- aaria ac yna. ymlaen i Dwrci a Chaercy- stenyn. Yr amddiffyn goreu yn ami yw ymosod. Drwv ymoood yn awr ar Rou- mania pollheir os na symudir yn hollol y perygl i Rwsia, oresgyn Bwlgana. Edrycher eto ar y map a gwehr mai darn bychan iawn o arfordir sydd gan Bwlgaria ar y Mor Du. Bur Dobrudja oil yn eiddo iddi, ond yn rhyfel y Balkans ych vdic flvnyddoedd yn 01 cymcrodd Rou- tnania v Dobrudja oddi;'nii Uchelg'ai^ Ferdinand, Brenin Bwlgaria, yw cael ei wneyd yn Tsar y Balkans, a meddianu o hono lanau'r Mor Du hyd yn Odessa, porthladd mawr y gwenith. Os medr Mackensen yn awr oresgyn yr all o Roumania, gan yru'r Rwsiaid a.'r Roumaniaid yn ol, yn nghyntaf droo yr Afon Sereth, ac yna dros yr Afon Pruth, yna bydd y ffordd yn gymkarol rydd ac agored i'w fyddin deithio ymlae-n tua Odessa. BRWYDR FAWR Y SERETH. Tra yr wyf yn ysgrifenu y llinellau hyn mae brvvydr fawr y Sereth yn oael ei hymladd. Ponderfyna'r frwydr hon dynged Roumania a Bwlgaria. Os cyll Rwsia, yna gtoiU Mackensen godi amddi- ffynfeydd a chloddio gwarchffosydd yno a'i gwnai yn anhawdd, 001 nad yn aninhosibl, i fyddin Rwsia wedi ei hadgyfnerthu, adenill y lie. Arosai Roumania felly yn lliaw y gelyn, a byddai Bwlgaria mewn diogelwch. Ar y Haw arall, os colli wna Germani ac e-nill wna Rwsia yn mrwydr y Sereth, yna gwag a diwerth i Germani fydd yr holl fuddugodiaeth a. enillodd hyd yma yn Rou- mama. Canys, yn nghyflawnder yr amser byddai byddin Rwsia, wedi cael o honi ad- gyfnerthion, fel dyfroedd yn croni y tu ol i'r argae nes iddynt drwy ell pwysau dori'r arglwydd a gorlifo'r gwaatadedd oddi. tanodd. Cadwer feHy lygad ar ddatblygiadau brwydr fawtr y Sereth. COST Y RHYFEL. y rhyfel wedi, ac yn gostid, i ohwi a minau? Nid wyf yn son yn awr ,am y colli gwaod anwyliaid ar faes y gad, nac am y progbria a godir yn ami yn ddi- raid, am angJnrheidiau bywyd. Ond gofyn yr ydwyf a yw y darllenydd erioed wedi oeisio sylweddoli anferthrwydd y gost o gario y rhyfel! ymlaen? Fe gyst y rhyfel i Brydain Fawr yn unig am y flwyddyn gyllidol breseinol ddwy fil o filiynau o bunnau (2,000,000,000p.). M y ffigiwr, yn y wedd yna, yn anam- gyffredadwy. Mae y rhyfelam y flwyddyn hon yn unig yn costio mwy na deugain punt ar gyfer pob gwr a, gwraig, pob mabRJ merch a baban yn yr holl deyrnas. Ar gyfer pob toulu o bump o beraonau golyga y rhyfel ddyled am y flwyddyn hon yn unig o drso ddau gant o bunau. Pa nifer o deuluoodd yn Nghymru sy'n derbyn 200p. mown blwyddyn. Er pan ddeohreuodcl y rhyfol hyd ddi- wedd y flwyddyn gyllidol (Mawrth 31, 1917), bydd traul y rhyfel i Brydain Fawr yn unig yn ddwbl y ffigyrau uchod, sef dros 80p. y pen ar gyfer pob person yn y deymas hon o'r baban diwrnod oed hyd yr hen wr pedwar ugain mlwydd a thros hyny. Golyga ddyled o dros 400p. ar gyfer pob teulu o bump-o bersonau yn y deyrnas. Heb leihau dim on zel dros gyfiawnder, na/n bnvdfiydedd am enill buddugoliaeth, gwna'r ffigyrau hyn i bob dyn rhesymol ymbwyllo cyn annog parhau y rhyfel am un dydd vmhellach na y bydd rhaid. DYDD IAU, Ionawr 4. COLLEDION TRYMION Y GERMAN- IAID YN YPRES. Hysbysir fod rhai o'r Germaniaid wedi cyraedd i gyffiniau ein ffosydd i'r dwyrain o Vermelles. ond gyrwyd hwy yn ol ar fyrder, gan adael haner eu rhif ar ol. Yn yr hwyr, ymdrechodd plaid arall o Ger- maniaid ddynesu at ein llinellau i'r goglcdd o Ypres, a hyny tra, y tan-belenai y mag- nelau Germanaidd yn ffyrllig. Yr oedd colledion y gelyn yn drymion. Bu y gelyn Avrthi yn ddibaid ar hyd y dydd a'r nos vn cjaetliu at' bwyntiau gwahanol ar ein ffryjit rhwng y Sonime a'r Ancre, ac i'r de,. a-r t, dwyrain o Ypren. Pa fodd bynag, ni wiiaethant lawer o niwed, a tlianiodd ein magnelwyr ni ar safleoedd y gplyn v. Neuve ChapelTe a'r Armiellteres. I DTRWY DROM Am iddo esgeuluso rhoddi rheslr I) ddynion all an o waith yn ei drcf, mae yr awdurdodau Germanaidd wedi gorfodi maer Antwerp i dalu dirwy o 500p. Mae creu- londerau y Germaniaid tuhwnt i ddirnad- aeth, a goreu po gyntaf y dygir hwy i der- fyniad. DYDD GWENER. ATALIAD MACKENSEN YN ROU- MANIA. Ar bron bob pwynt yn Roumania, mae Mackensen &'i luoedd wedi eu llwyr atal gan y Rwsiaid a'r Roumaniaid, ac yn methu aymud yn ol nac ymlaen. Mae y Rwsiaid yn ymosod yn ddewr ar aafleoedd y gedyn i'r de o Fryn Botooh, lIe y cymer- asant 600 o garcharorion, nifer o fagneklau a 16 o beirianau saethu. Ac ychwanegu y carchairorion hyn at y carcharorion a gy- merwyd y diwrnod blaenorol, mae y cyfan- rif yn awr dros 800. COLLEDION Y GELYN YN 1916. Gohebydd gyda'r byddinoedd Ffrengig a adrodda am nifer y carcharorion a gymer- wyd gan y Cynghreiriaid mewn gwahanol fanau yn yetod 1916. Cyrhaedda y cyfanrif 582,423, o'r rhai y cymerodd y Ffrancod 78,500; y Prydeinwyr, 40,500; yr Ital- iaid, 52,250; y Rwsiaid, 400,000, a bydd- inoedd Salionicat 11,173. pollodd y gelyn yn Ffrainc yn unig filiwn w wyr yn ystod y flwyddyn. Y MUDIAD AM HEDDWCH. Dywedir fod dadblygiadau pwysig yn oymeryd lIe yn Washington ynglyn â chynygion Germani gyda golwg ar hedd- wch, a bod atebiad wedi ei benderfynu i wrthodiad pendant y Cynghreiriaid. Go- sodir llawer o bwys ar ymweliad y Gwein- idog Tramor Awstriaidd a'r Kaiser. SUDDO LLONG FILWROL. Mynegir o'r Llyngeelys fod y glud-long 0 'Ivernia,' perthynol i'r wlad hon, tra yn oludo milwyr yn Mor y Canoldir ddydd Iau, wedi ei suddo gan ymsudd-Iong Ger- manaidd ,a bod 153 o fywydau wedi eu colli. DYDD SADWRN. SEFYLLFA ADFYDUS GERMANI. Oddiwrth hysbysrwydd swyddogol, oeir fod cyflwr pethau yn Germani mewn sef- yllfa ddifrifol iawn, a dywedir fod y tri- golion mewn rhai parthau o'r ymerhodr- aeth yn newynu. Yn Saxony, Wurtem- berg, a Bavaria, dywedir nae gall y bobl- ogaeth ddioddef lawer yn hwy. Mewn gwirionedd, mae Germani wedi ei daros- twng i gyflwr gresynus oherwydd prinder ymborth; er nas gellir eto fynegu fod neWYll neu wrthryfel wedi tori allan, eto mae hyny yn debygol o ddigwydd. Dy- wedir mai y sefyllfa hon ydyw gwir achos cynygiad Germani i sicrhau heddwcht ac y mae amryw gynhadleddau wedi eu cynal yn ddilynol i ystyried y sefyllfa' rhwng y Kaiser, Brenin Bwlgaria, y Oadfriaog Hindenberg, a swyddogion Awstriaidd. Y BRWYDRO YN ROUMANIA. Wedi iddo gael ei atal am rai dyddiau, hysbysir fod Meckensen wedi ail-ddechreu ei ymdaith rhwng Focsani a Braila, gan feddianu y dref olaf a phedwar o bentrefi, a chymeryd 1400 o garcharorion. Cy- nwysa Braila boblogaeth o 76,000. Mae yr ystorfeydd yno yn Ilawn o rawn yn barod i gael ei allforio, a bydd y gelyn yn mantedsio llawer ar hyn. DTDD LLUN. I Y BRWYDRO YN ROUMANIA. Yn ol y newyddion dderbyniwyd heddyw, 3rjnddengys fod ymladd ffyrnig yn Rou- mania. Ar ol meddianu Braila, mae y Germaniaid yn tan-belenu tref Galatz, yr hon sydd yn agoe i ffiniau Rwsia, a dy- wedir eu bod yn arfaethu myned ymlaen i Bessarabia, a thori pob cymundeb ag Odessa. I'r gogledd o'r afon Danube, parha y Cynghreiriaid i wrtliwynebu ym- I daitli y Germaniaid tup/r Sereth, ond hyd yma nid ydvnt wedi bod vn Uwyddianus iawn. Y RWSIAID A'R GERMANIAID. Cymerodd brwydro caled le rhwng y Rwsiaid a'r Gerraaniaid i'r de o Riga. Meddianodd y blaeoxaf ffordd i'r de- orllewin o Lyn Babit, a dwy rea o ffosydd Germanaidd, gan gymeryd pum' cant o garcharorion. Er fod y Germaniaid yn addef i'r Rwsiaid fyned i mewn i'w safle- oodd, eto haerant eu bod wedi cymeryd 1300 o garcharorion. YN FFRAINC. Adroddir am ymoeodiadau eiledthiol gydag awyrenau gan y Prydedniaid a'r Ffrancod, ao i'r de-ddwyrain o Arrae dariu i'n núlwyr wthio ymlaen i drydedd linell y v gelyn, gan beri llawer o golledion. Er's y Nadolig, llwyddodd y milwyr Prydednig i gymeryd 259 o garchairorion mewn ym- laddfeydd byehain, ac ar yr Ancre maent wedi meddianu dwy safle Germanaidd a 56 o garcharorion. Mae byddinoedd Portugal, y rhai ydynt i weithredu ar y ffrynt orllewinol, wedi cyraedd Ffrainc. Y GYNHADLEDD YN RHUFAIN.. Bu cynhadledd o gynrychiolwyr Pry- deini, Ffrengig ac Italaidd yn ymgynull- • edig ddyddiau Sadwrn a Sul, a thrafodwyd amryw bynciau pwysig, amcan y rhai yw sicrhau buddugoliaeth fuan i'r Cynghreir- iaid. Gan fod y Cynghreiriaid wedi gwrtbod ei clelerau heddwch, mae y Kaiser, yn ei iaith ymffrostgar a chableddua ar-- ferol, wedi eyhoeddi y cerir y rhyfel yn mliaen, gan ddatgan mai ar y Cynghreir- iaid y ayrth y bai o unrhyw aberthau ar fywydau a ddigwydd yn y dyfodol. DYDD MAWRTH. CWYMP FOCSANI. Hysbysir fod y Germaniaid wedi mod& iann Focsani, gan gymeryd 3910 o gar* charorion. Yn flaenorol i feddianiad y dref, yr oedd y Rwsiaid a'r Roumaniaid wedi eu gorfodi i encilio o'u aafleoedd ar y mynydd ac o'r ainddiffynfeydd yn Miloova. Mae Focsani yn dref gyda phoblogaeth a 25,000. Y BRWYDRO YN RWSIA. Mae y Rwsiaid yn gweithio yn llwydd. ianus i'r de a Riga, ac wedi cymeryd lluawe o ffosydd y gelyn ynghyd & phen- tref, ac or's Ionawr 5 maent wedi cymeryd wyth cant o garcharorion. OYNYGION HEDDWCH YR UNOL DALEITHIAU. Er fod y Cynghreiriaid wedi bod yn ystyried cynygion heddwch Mr. Wilson, Arlywydd yr Unol Daleithiau, ni fwriedir anfon atebiad am rai dyddiau ete. Y CYNGHREIRIAID A GROEG. Mewn eiswdiacl a gynhaliwyd gan gyniychiolwyr y galluoedd Cynghreiriol ddoo yn Rhufain, anfonwyd oenadwri at Frenin Broeg i'r perwyl os na chydym- ffurfid a chais y Cynghreiriaid ymhen 48 awr, y byddai yn rhaid i Groeg gymeryd y canlyniadau. DYDD MERCHER Y SEFYLLFA YN ROUMANIA Dywed adroddiad o Berlin fod byddin- oedd Germani ac Awstria yn ymdaith ymlaen yn Roumania, gan feddianu y naill safle ar ol y HalL Rhifa y carcharorion a gymerwyd yn Focsani 5499. Y FFRYNT RWSIAlDD Tra yn hawlio gorchfygiad y Rwsiaid ar lanau y Dvina, addefa y Germaniaid eu bod wedi oolli ynys i'r gogledd o Illutsk. Ar gyffiniau Llyn Babit, i'r gorllewin o Riga, 116 y cymerodd y Rwsiaid 800 o gar- charorion ddydd Llun, ymdrechodd y Ger- maniaid adfeddianu y He, ond buont yn afiwyddiamirt. Credir fod y Rwsiaid yn parotoi i wneyd ymosodiad egnioi daii lvwvddiaeth y Cadfridog Russky.