Teitl Casgliad: Llan

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
3 erthygl ar y dudalen hon
ADOLYGIAD YR WYTHNOS

ADOLYGIAD YR WYTHNOS. l Y FRWIYDR FAWR YN FFRAINC. EGLURO EI HYSTYR A'I PHOSIBLIADAU. HELP O'R AMBRICA-ARIAN, BWYD, LLONGAU. GWERIN BYD, A'I HETIFEDD- I4ETH. RWBIA-EI PHERYGL A'I GOBAITH. Digwyddiad pwysig yr wythnos ddi- weddaf yn ei ddylanwad ar Gwra y Rliyfel ydaadd yn ddiamheru dechreuad Y FRWYDR FAWR YN FFRAINC. Dymia, mae yn debyg, ddoohrou y "Pwah Mawr" y but cymaint o ddiagwyl a darogan. am dano. Yr anhawster i wneyd chwareu teg a'r hanes yw fy mod. yn ys- grifonU tra Wr frwydr eto hob derfynu, &0 ni wyr neb oto beth fydd y diwedd. Dtochreu'r frwydr yn unig a welwyd hyd yn hyn, haiiee dau ddiwrnod sydd genym am frwydr eill barhau o bosibl yn ddiatal am ddau fis. I bob ymddangosiad a,r-hyn o bryd dyma'r frwydr fwyaf a ymladdwyd hyd ymø. yn y gorllewin. Goill brofi y frwydr fawr a. bendetrfyna y rhyfel un- wiaifch am byth; y frwydr a dyr asgwrn oefn y gelyn, a'i gyr yn ol i'w wlad ei hun, ac a'i gorfoda i ymbil am heddwch. Mae hyn oli yn bosibl, ac os medrwn barhM1 ar y Ilinollau a ohyda chyffelyb Iwyddiant ag a gawsom y ddau ddiwrnod cyntaf (Llun a Mawrth, yr wythnos ddiweddaf) gellir yn rheeymol ddisgwyl y sylweddolir y gobeithion hyn. Eithr goall anhaws- tarau a rhwystrau godi i siomi ein disgwyl- iadau. Amser yn unig a ddengys ai cyf- lajWTii ai siomi ein disgwyliadau presenol a gown. ENILLION DAU DDIWRNOD 0 » FRWYDRO. Dywodwyd easoaa mai dyma'r frwydr fw-ysf a welwyd hyd yma yn y gorllewin. Gellir dweyd ymhellach mai dyma r frwydr a roddodd i ni fwyaf o enillion mown tir, mewn yspail, ac mown carohar- orion er dechreu y rhyfel. Cymerwyd genym dros 11,000 o'r gelyn- yn garcharorion. Ar gyfartialodd, o ddechreu y rhyfel ,hyd yn awr, ac wrth gymeryd yr holl fyddinoedd o'r ddwy ochx i mewn i'r cyfrif, oawn a glyn Am bob milwr a gymerwyd yn gar- charor, clwyfwyd un arall, a lladdwyd dau arall. Felly mae coiled byddin miewn brwydr yn bedair gwaith rhif y carcharorion. Yn ol y cyfrif hwn, felly, byddai colLedioai y gelyn mewn lLaddedigi°u, clwyfedigion, a char- nharorion, y ddau ddiwrnod cyntaf vn unig yn rhif* 44,000. Ond rhaid oofio dau both arall:- 1. Mai Germamaid oedd yn ym- ladd i'n herbyn. 2. Fod gorchymyn caeth wedi myned allian er's cryn amer fod pob milwr Germanaadd i amddinyn hyd y diwedd y man y gosodir ef i'w am- ddiffyn, ac nad yw i ildio hun yn gardharojt. Y canlyniad o'r gorchymyn hwn mwy o Germaniaid mewn cyfartaledd yn cael eu lladd a llai yn cael eu cymeryd yn garch-erorio-ii, nag a geir yn myddin- oedd y oonedloedd eraill. Dengys ffigyrau swyddogol collodion Germani er doohreu y rhyfel, y cyfartaledd a ganlyn:— 0 bob saat-h a gollwyd mewn brwydr. carcharwvd un, clwyfwyd dau,' lladdwyd pedwa r. Felly, os- deal cyfartaledd brwydrau y gorffenol i'w gymhwyso at y frwydr lion, 5.^ vr oedd col led ion Germani, mewn milwyr wodi eu lladd, eu clwyfo, neu eu carcharu yn seithwaitli un mil ar ddeg. neu saith deg a th o filoedd, 77,000. Er y diohon na chyrhaedda colledion y Germaniaid y ffigiwr enfawr hwn, sder yw y rhaid eu bod o leiaf yn honor -can' mil (50,000), Ymhlith yr 11,000 oarcharorion oeir 250 o swyddogion o bob gradd, ac yn eu plith ddau Gadfridog (Geaierail) a nifer o Filwriaid (Gyrnol). Dyma'r fuddugoliaeth fwyaf i ni, a'r golled fwyaf i'r gelyn, mewn unrbyw frwydr rhyngom ni a'r German. iaid er deohreu y rhyfel. Ymhlith yr yapail rhyfel a gymerwyd genym oeir droa gant o "ynaiu mawr," hyny yw magnelau trymion; dau gant a ,haner o 'machine guns; a nifer o 'trench mortars," sef gynau mawr sy'n taflui boms i'r awyr tmodd y syrthiant yn syth o'r nefoedd ar ben y gwrthrych yr anelir ato. Meddylier fod gelyn y tu ol i ad- eilad mawr; ni fuasai r«dfflf na hyd yn ctod magnel yn medru gwneyd yr un niwed iddo; ond taflai y 'trench mortar' y shell neu'r bom i fyny i'r awyr uwchben y to, a syrthiai yn srytih ar ben y gelyn yn llechu yn nghysgod gwal y ty yn y oefn. Rhwystrodd yr ystorm eira. ddydd Mer- cher ein byddin i wthio ymlaem mor egniol a chyflym ag a wnaeth y ddaiu ddiwrnod cynt. PWYSIGRWYDD Y FUDDUGOL- IAETH. Ond mae'r i'r fuddugoliaeth fa-wr bon bwysigrwydd may nag a ddengys y ffedth- iau mawr uchod. Mae yn gofyn rhyw gy- maint o wybodaeth filwroll a daearyddol i sylweddoli yn llawn ystyr a gwerth y fudd- ugoliaeth. Ceisaf osod hyn allan mewn dulil syml a alluoga'r darilenydd cyffredin i amgyffred yr amgylchiadau er na bydd o bosibl yn gymeradwy mewn ystyr gelf- yddydol (technioal). Gair a welir yn ami ynglyn a symudiad byddin yw 'pivot.' 'Pivot' yw y 'colyn' neu y 'pegwn, I neu y 'bach' ar yr hwn y bydd drws yn troi. "Fel y drwe yn troi ar ei golyn, ebe Solomon, onite. Medd- ylier, ynte, am ddrws mawr can' milltir o ld,. a hwnw yn ddrws y gellir ei blygu mewn mamau hob ei doti-.a. dyna fyddin Germani sydd yn ein hwynebu :ni yn ngogledd Ffrainc, ac yn Flanders yn Belgium. 'Colyn' y drws hwn yw yr ardal rhwng Arras a. Lens, yr ardal lle y cymerodd y brwydro mawr le. Y drws ei hun yw llinell byddin Germani yn ym- eatyn ymlaen i lawr o Lens i Bapaume a Peronne, ac oddiyno ymlaen ymhellaxih wedyn. Yn mrwydr y Somme, yr Hydref diweddaf, ceisio yr oeddem dori twll -ynghanol y drws. Ond, yn lie tori, plygodd y drws yn ol. Pan wtrhiodd y Ffrancod drachefn yn is i lawr, plygu wnaeth y drws wedyn, ond heb dori. Wrth gwrs, pe gaHesid tori y drws mewn unrhyw fan, gofiodid yr holl linell o bob tu i'r adwy, mewn perygl. Wrth ymosod rhwng Arras a Lens yr ydym yn ergydio ar golyn y drws, ac ni fedr hwnw blygu heb dori; ac Qs y tyr y colyn, rhaid fydd i'r N holl ddrws syrthio. Nid pob rhandir a wna'r tro i fod yn 'golyn" byddin, ond lie bynag bo'r colyn yno hefyd y gofala aw- durdodau'r fyddin i gasllu nerth digonol durdodau'r fyddin i gasllu nerth digonol i ddiogelu y colyn h v-, gan wybod y peryglir y fyddin oil oslsyrth hwnw. Gwelodd Syr John French, dros ddwy flynedd yn ol, mai yn y rhanbarth. hwii yr oedd 'cblyn' byddin Germani. Ymgais i I- gyraedd a thori y colyn oedd brwydra u mawr a gwaedlyd Loos a'r Capel Newydd (Neuve Chapelle). Methiant a fu pob ymgais o'n heiddo ni a'r Ffrancod byd yn hyn i ddod o fewn cyraedd ergyd i'r colyn, ond gwnaethom hyny yr wythnos ddi- weddaf. Amser a ddcngys a fydd yr ergyd a darawsom ac a darawn eto, yn ddigon. nertliol i dori'r colyn ac i rwygo drws llinell byddin y gelyn. MANAU PWYSIG ERAILL. Ond er mai rhanbarth Lens yw v coh'n ar yr hwn y try byddin Germani. yn ei symudiadau, mae manau eraill yn llinell y fyddin hono sydd yn bwysig, a'r rhai o'u lienill a osodent y gelyn mewn c-yfyngder. Os edrychir ar y map gwelir fod Leus, Douai, Cambrai a St. Qneutin yn bed- > warawd o drefi yn sefyll ar fath o haner cyloh, gyda Bapaume—

ADOLYGIAD YR WYTHNOS

guns/ ahala, boosa—popeth a ddefnyddir mewn brwydr. Rhaid oadd gwneyd pathau hyn ollt a'u oludo o'r wiad hou. i Ffrainc, ac ar ol ,oyr^edd yno eu oludkk dracxhein i fan cyfleua yn ymyl y 1ley bwtv ieffid pwwd. Rhaid oedd Vmoytt ffyrdd a rheilffyrdd newydd i'r ptniritniMi a'r aerbydau. Rhaid oodd oodi aecrig o chwaredau at hyny. Nid y milwr ar face y gwaed ynUAic « felly a enih, odd frwydr Arras yr wytimos ddiweddaf. eithr pawb & gynorthwyasantl yn y ppthau ucihod-y gweithwyr merahed yn y miwniahyn vryræ; pob gwr I a dynes a. wnaeth waith rheidiol gutnC or mwyn gweithiwr i fyned i'r fyddin ami i gyflenwi rheidiau y fyddin; gweithwyr y rhedlffyidd a gludai'r pethau hyny; criwiau'r llongau;. y gweithwyr yn y dociau; ohwarelwyr Gogledd Cymru. ay' a- gweithio yn y ohwareli yn Ffraino; y labor bafcalioma sy'n gweithio ar y ffytxld a'r rheilffyrdd yn Ffrainc; yr oedd y rhaa hyn oil yn cynorthwyo i etnill y frvvydr.. Gwna«uh yr awyrenwyr wrhydbri hafal i edddo'r iaulwyr. Yr oedd dau beth yn angenrheidiol cyn ymosod, aef cael gwybodt beth oedd wedi, a beth oedd yn cymeryd lljp tu ol i hnelf y gelyn, a rbwyafcro'r geiyn i gael gwybod pa beth oedd yn myn^d ynr mlaeei o'r tu oL i'n byddin ninau. Gwaitik yr awyrenwyr oedd hyn. Gellir dweyd yn Uythrernol fod yno "ryffå yn y nW" uwdw, ben. Am y tro cyntaf yn banes y xtby&ir a'r byd casglwyd 'byddin o awyrenwyr*. 0 bob tu i ymladd yn y ffurfafen uwchbem. Yr oedd yno ugeiniau a awyremau. yn,' ehadfsg aU^n o linell ein byddin ni twIr, a tiiroa, linelli byddin Germani ddeuddydd; cyn i'r frwydr gyahwyn ar y ddaaar. Cododd ugtedniau o awyrenwyr v. gelyn hefyd i'r awyr i'w cyfarfod. Cymerodd brwydr ofnadwy, na welwyd mo'i chy- ffefyb enoed o'r blaen, a dachon na weiir oto hyd nee delo Michael a'i lu i ymladd a'r ddraigf le yn yr awyr. Ymladdwyd brwydr yr awyr naill ai uwdhben neu o'r tu ol i fyddin Germani. Maey fr oL-d yna, yn dweyd y cwbl. Dengya jaai ni erollodd y frwydr yn yr awyr, megm ag. yr enill aaoan ail tranoath i hyny y frwydr ar y tir. Cbllwyd 28 o'n hawyrenau pi, a 44 o eaddo'r gelyn. Dtarfu i un 0'11. dynion ni ddinystrio y dwthwn Jb.wnw bump o awyrenau y gelyn. Da machgen i! Dychwelodd y gweddill o 'fyddin yr awyr' i'n gwersyfl ni. wedi tynu tros 1700 o ffotograifs o fyddin GermAni, eu aafle- oedd, eu hamddiffynfeydd, a'r holl wiiad o'U hamgylch. DrWY y rhai hyn galluog- wyd ein cadfridogion ni i wybod beth i'w wneyd a beth i'w ddisgwyl. Ni fedrodd, cymaint ag un o awyrenau y gelyn gyraedd uwchben ein llinell ni. Erbyn bore LIun yr oedd popeth yn barod i'r ymosodiad, pawb yn ei le pen- odedig, a phob un yn gwybod ei waith. Dygwycl y chtrodau oedd o'r tu oefn yn mlaen i'r ffrynt. Gwyddai pawb fod yr ymosodiad ar gymeryd lie. Gwelwyd ami i fachgen o Gymro yn defuyddio yr ychydig funudau gorffwys cyn gwneyd y rhuthr, i ysgrifenu llythyr gartref, at dad, neu fam, neu gariad, neu gyfaill, neu gar, neu gydnabod, ac yn ei wthio i boced ei frest pan ddaeth y gorohym yn i ruthro. Daw felly i ami i fwthyn yn Nghymru y dyddiau nesaf lythyr a ysgrifenwyd ar y maes yn mrwydr Arras, a dichon y bydd blotyn coch ar yr amlen. Nid oes erisieu dweyd beth ydyw hwnw. Rhan ydyw o'r pris a delir gan Gymru am wneyd Gwled- ydd Ewrop a Dynoliaeth y Byd yn rhydd! Ddeuddydd cyn y frwydr a'r fuddugol- iaeth fawr yn Arras yr oedd Hindenburg, Pemcadlywydd holl fyddinoedd Germani, yn rhoi 'interfiw' i ohebyd4 paur neWydd emwog. Yn yr 'interfiw' dywedai Hin- denburg:— "Mae llinell ein byddin ni (Germani) yn y gorllewin mor gadarn fel y gall wrth- sefyll mewn diogelwch sicv unrhyw ymoa- odiad a wneir arnoin." Ymhen deuddydd wedi hyuy yr oedd y "llinell gadarn" hono wedi oael ei dryllio ar e\ hyd am dros ddeuddeg iuilltir, a eliadfridogion y fyddin yn pellebru yn wvllt at TfinflpnTjn! r.vn doanfo^ cvrnortk

HTSBYSIAD PWfSIG

HTSBYSIAD PWfSIG f I'N DOSBARTHWYR A'N DARLLBNWYR K Y mae yn hysbys i bawb bellach fod y Llywodraeth wedi rhoddi gorchymynion caeth gyda golwg ar gyflenwad papyr, a bod yn rhaid i swyddfeydd newyddiaduron gynilo mewn canlyniad. Er mwyn ein galluogi i gyd-ymffurfio a gofynion y Llywodraeth, erfyniwn ar ein dar- llenwyr, a brynant eu copiau yn wythnosol gan ein dosbsrthwyr, barhau i wneyd hyny yn rheolaidd drwy y cyfryw ddosbarthwyr. ac felly ein galluogi ni i wybod pa nifer o gopiau i'w hargraffu yn wythnosol.. • Ni chymerir yn ol unrhyw gopiau o'r LLAN fyddont heb eu gwerthu gan ein dosbarthwyr ar ol hyn.