Collection Title: Dinesydd Cymreig

Provider: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
11 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

CHE EWELSH CITIZEN'" i. thl 9FFICIAL ORGAN of the NORTH WALES OUARRYMEN'S UNION. PRODUCED BY TRADES UNION LABOUR.

Advertising

"Y DINESYDD CYMREIG" ydyw y- ORGAN SWYDDOGOL I UNDEB CHWARELWYR GOGLEDD CYMRU. I CYNYRCHWYD GYDA LLAFUR UNDEBOL.

Advertising

J,!T in—an—■—i—a—mw—w—i——— SHOP TRYFAN STRYQ-Y-LLYN CROESO I CYNNES I BAWB. Os Ydych yn Oe ARNO CHWI MAE'R BAI. MAE RICHARD WILLIAMS WEDI I TREFNU STOC FAWR Ar Gyfer y Tymor. Os am gael blwyddyn newydd dda Wel dowch i lawr i'r dre'; A throwch mewn pryd i Siop Die Rhos, Cewch bopeth yn ei le. Die Rhos. Caernarfon.

PWYLLGOR ANGEN ARFON

PWYLLGOR ANGEN ARFON. BUDD YSWIRIANT Y DIODDEFWYR. CYFNEWIDFEYDD LLAFUR A I CHWARELWYR. EISIAU CHWARELWYR YM METHESDA. I Cynhaliwyd cyfarfod o'r Pwyllgor 1 ddydd Sadwrn, dan lywyddiaeth Mr O. T. Williams, Criccieth. Cyfl wynodd y Clerc adroddiad yr is- bwyllgor, yr hwn a adroddai iddo wrthod aniryw o ymgeiswyr am gym- orth oherwydd gwahanol resymau, yn cynnwys y ffaith fod un yn llafurwr amacthyddol, yr hwn allai sicrhau digon o waith 3rn Lleyn a Sir Fon. Gwrthodwyd mi arall gydag awgryrn iddo ddychwelyd i ddociau Lerpwl, o'r lie y dychwelodd wedi dechreu gwcithio ynddynt. Yr oedd un arall i newydd dderbyn iawndal sylweddol gan y Cyngor Sir, ac amryw a wrthod- eu bod yn achosion i Ddcddf y Tlodion. Hysbysodd y Parch W. Morgan fod cyfaus\YM y cymorth am y pum wytli- nos nesaf yn 34P 5s yr wythnos, cyn- nydd o tua 13P yr wythnos ar y mis diwcddaf. Ni feddent ond i2op yn y gronfa, a chyn byddai'r pum wythnos drosodd byddlai'r oil wedi ei dihys- byddu. Cynhygiodd anfon am gyfran- iad arall o'r gronfa, nid oedd nodi'r swm yr angenrheidiol.—Pasiwyd hyn- ] ny. Budd Yswiriant yr Anghenus. I Galwodd Mr David Thomas (Taly- sarn) sylw at achos person o Daly- sarn a dderbyniai ios yr wythnos o fudd yswiriant, ac argymhellodd y pwyllgor roddi 45 6c o'r gronfa iddo; I er gwneud ei ddcrbyniadau yn 14s 6c yn ol y raddfa. Ond credai ef na ddy- lid cymeryd budd yswiriant nag arian I dderbynjai'r dyn fel ffrwyth cynilo i ystjaiaeth, ac fod rheol i'r perwyl ) hwnnw. Bu'r dyn allan o waith er dechreuad y rhyfel, ac am rai wyth- nosau ni dderbyniodd yr un geiniog o fudd yswiriant. Y Parch W. Morgan Yr ydym dan yr argraff na chawii roddi dim a ddar- para dderbyniadau dros uwch-safon (maximum) o 16s i neb. Os y der- bynia'r dyn ios o'r yswiriant ni allwn roddi cymorth llawn icldo, a gwneud tegwch ag eraill. Mr Thomas: Ond ni fwriada'r Llywodracth ini gyfrif yr hyn dder- byniant o'r yswiriant. Darllenodd y Clerc y rheol yn dar- par fod yn rhaid wrth benodi swm y cymorth, roddi ystyriaeth i holl dder- byniadau o eiddo'r ymgeisydd, ond ni ddylid cymeryd i ystyriaeth o gwbl dderbyniadau budd afiechyd ncu fudd diffyg gwaith, ond mor bell ag yr oedd y swm hwnnw dros 5s yr wythnos. Felly gellid cyfrif derbyn- iadau'r person dan sylw yn ol yr hyn oedd dros 5s, gan ei fod yn eael deg swllt o fudd yswiriant. Pasiwyd i dalu 5s yn ycliwanegol i'r ymgeisydd. Gwaith Is-Bwyllgorau. Gofynodd Mr W. George pa arolyg- iaeth roddai'r prif bwyllgor ar waith yr is-bwyllgorau a ddyfarnent ynglyn ag achosion y dioddefwyr ? A oedd y prif bwyllgor yn foddhaol ar deilyng- dod yr achosion ? Atebodd Mr Morgan y meddai'r prif bwyllgor arolygiaeth lawn ar waith yr is-bwyllgorau. Ymchwilid i'r achos- ion yn drwyadl i ddechreu gan y pwyllgorau lleol ymhob dosbarth, a chanmolai Bwyllgor Gwyrfai am ei cffcithiolrwydd. Yn ystod y mis diweddaf, dychwelodd y pwyllgor hwnnw i5p i Gronfa'r Sir oherwydd iddynt atal y taliadau mewn achosion anheilwng. Dylid rhoddi rhwyddin- eb i'r pwyllgorau hynny wneud eu gwaith, ag eithrio rhai ohonynt na ddeallant y gwaith. Mr George: Felly y mae'r ffeithiau ynglyn a phob achos yn wybyddus i'r pwyllgor hwn? Efallai mai diffyg I hynny yw'r achos o absennoldeb tuag I banner yr aelodau. Atebodd Mr Morgan fod yr is-bwyll- gorau yn hollol gymwys i'r gwaith, ac y byddai'n amhosibl i'r prif bwyllgor llawn fyned drwy y gwaith. II 4 Cyfnewidieydd Llafur. Cynnygiodd Mr Griffith Owen (gor- uchwyliwr y Gyfnewidfa Lafur) eu bod yn anfon i'r gwahanol bwyllgorau Ileol yn gofyn iddynt gydweithredu i sicrhau fod y rhai allan o waith yn y sir yn ymohebu a'r Gyfnewidfa Lafur. Hi amcan ydoedd cofnodi enwau'r rhai geisient gymorth o'r gronfa yn y Gyf- newidfa; ac felly hyrwyddo'r gorch- wyl o sicrhau gwaith i'r dynion. Cefnogodd Mr T. J. Williams, Ban- gor. Mr R. G. Roberts A ydym i ystyrl- ied fod hynny yn orfodol i'r dynion ? Y Cadeirydd Nag ydyw. Cynnygiodd Mr R.. G. Roberts welliant eu bod yn anfon i'r gwahanol ddosbarthiadau i annog y rhai sydd allan o waith i gofrestru yn y Gyfnew- idfa, pan ddeuai eu ceisiadau o flaen yr is-bwyllgorau. Felly pan fyddai'r dyn wedi methu sicrhau gwaith yn y Gyfnewidfa, byddai mewn safle i apelio am gymorth. Sylwodd Dr R. Owen, Penygroes, ar yr anhawster fyddai i'r dynion dalu eu costau i ddod i Gaernarfon i gofrestru yn y Gyfnewidfa, a chynhygiai fod swyddogion y Gyfnewidfa i fyned i'r gwahanol ddosbarthiadau, lie y gellid trefnu ar gyfer eu dyfodiad.—Cefnog- wyd y cynnygiad. Mr G. Owen Aeth un o'n swyddog- on i gyfarfod o weithwyr di-waith yn Rhalysarn, ac nid ddaeth ond 20 ohon- ynt i'r lie, ac nid aeth yr un ohonynt i ffwrdd i weithio. Mae gennym gyn- rychiolwyr Ileol ym Methesda, Taly- sarn, a Llanbcris. Ond ni allwn or- fodi'r dynion i fyned i leoedd arben- nig, dim pellach na'u hannog. Gofynodd Mr Ellis Davies, A.S., a feddai'r cynrychiolwyr lleol wybod- aeth ymha le oedd angen gweithwyr, a beth fyddai telerau'r cyflogiad ? Mr Qwcn: Gallai'r cynrychiolwjrr sicrhau'r wybodaeth drwy anfon i'r brif swyddfa yng Nghaernarfon, ond nid yw'r hysbysrwydd ganddynt wrth law. Gwaith ym Methesda. I Gwnaeth Mr Hobson (goruchwyl- iwr Chwarel Bethesda) ddatganiad i'r perwyl ei fod yn ami iawn yn fyr o weithwyr, a chynhygid cyflogau cys- tal ag yn unrhyw un o'r chwarelau eraill. Yr oeddynt ar hyn o bryd mewn angefi chwarelwyr profiadol (slate-makers). Yr oedd ef wedi syl- wi fod yn well gan chwarelwyr pan na chaffent waith gartref, fyncd yn ddigon pell o'r sir, yn hytrach na myned i weithio ychydig filltiroedd o'u cartrefi. Oherwydd hynny, methai goruchwylwyr gwahanol chwareli gydweithredu a'u gilydd. Y Clerc: Beth fyddai cyflogau wytli- nosol y chwarelwyr pe deuent i weithio i chware! y Penrhvii? Mr Hobson Y safon ydyw tua 45 y dydd. Ond yr anhawster ydyw 11a aliant weithio wythnos lawn, a gwell gan y dynion fyned i Dde Cymru, lie gallant weithio wythnos yn llawn. I Siomi Chwarelwyr. Rhoddodd y Cadeirydd gynnygiad Dr Owen ynglyn a'r Gyfnewidfa Lafur gerbron, pryd y sylwodd Mr W. George na fyddai o unrhyw bwrpas ei basio, gan fod cynrychiolwyr lleol yn y dosbarth, ac nad oedd unrhyw an- hawster i'r gweithwyr gofrestru yn eu hardaloedd eu hunain. Byddai yn fantais i'r pwyllgor, a dylent wneud. Mr Ellis Davies: Paham mewn dif- rif na chaiff y cynrychiolwyr wybod- aeth wrth law i hysbysu'r dynion ar unwaith. Mr Griffith Owen: Ni allwn gyf- newid y rheolau. Ni chawn roddi unrhyw wybodaeth, hyd nes y gofyn- a'r gweithwyr am dano. Mr R. G. Roberts Mae'r gweithwyr wedi cael profiad lied frwilt o'r Gyf- newidfa ychydig yn ol; a phe bawn eisiau gwaith fy hunan nid awn fyth i'r Gyfnewidfa i chwilio am dano. Fe siomwyd rhai cannoedd Y Cadeirydd: A ydych yn dweyd i gannoedd gael eu siomi ? Beth ydoedd yr achos? Gadewch ini wybod yman- ylion. Mr Roberts: Os gvvnewch beidio holi, syr (chwerthil1). Gofvnwyd am rai cannoedd o chwarelwyr i fynd i weithio i Pembroke Dock, a gofynodd goruchwyliwr y Gyliiewidfa i Ysgrif- ennydd Undeb y Chwarelwyr sicrhau o 100 i 200 o ddynion. Ond erbyn i'r dynion fyned i Gaernarfon, hysbys- wyd hwy nad oedd gwaith iddynt. Mr G. Owen: Nid oedd a wnelof fi o gwbl a'r peth. V sgrifennydd yr Undeb aeth i'r cwmpasoedd^ chwilio am danynt, a cheisivid ei oreu i sicr- hau infer o Gaernarfon. Ni ddaeth yr un ohonynt i'r Gyfnewidfa. Ychydig wedi hynny cefais waith i tua 300 o ddynion, ac yr oedd y gwaith yn un a chanmoliaeth iddo; a chafodd llawer waith yn y lie. Hysbysais hynny, ond 19 yn unig ddaethant i'r Gyfnewidfa, a gofynwyd i 9 ohonynt fyned i'r lie. Ond nid aeth dim un o'r naw yno. Mr R. G. Roberts: Y mae gormod o'r "red tape" ynglyn a'r sefydliad i'r gweithwyr. Ni allant ei ddeall, a dylid ei wneud yn symlach o lanver. Awgrymai Mr Isgoed Jones wneud enwau cynrychiolwyr lleol y Gyfnew- idfa yn hysbys ymhob ardal, fel na cheid esgusion gan yr un o'r pleidiau. Mr Ellis Davies: A ydwyf i ddeall na chaiff y Gyfnewidfa roddi unrhyw wybodaeth rhagllaw i'r cynrychiol- wyr? Mr Owen Na alhvu. Mr Davies: Fe wnaf ymchwiliad iddo. Wedi dadleu pellach pasiwyd anfon i'r pwyllgorau lleol yn gofyn iddynt gydweithredu i sicrhau fod y di-waith yn cael eu cofrestru yn y Gyfnewidfa Lafur; a'u bod yn gofyn i'r Gyfnewid- I I fa anfon swXùdagion i'r gwahanol ar- I (ialoedcl ar yinweliaclau achlysurol. Cadw Teuluoedd. I Galwodd Mr David Thomas sylw at anhawster a gyfodai ynglyn a theulu- oedd gyda phenteulu )"11 gweithio oddi. cartref. Efallai yr ennillai'r gwr 21s, o'r rhai y talai 145 am ei letv ac ni allai anfon rhagor na 6s neu 7s i gadw ei deulu. Galleut gael rhagor o'r Gronfa, ond gwrthodid ohcrwydd fod y penteulu mewn gwaith. Awgrymai fod teuluoedd mewn amgylchiadau o'r fath i dderbyn vymorth gan y pwyll- gor, i wneud i f ny uin-chsafon gradd- fa'r cymorrh. Hysbysodd y Jlerc iddynt ganiatau cymorth mewn achos cyffelyb, lie di- bynnai teulu ar ddau fachgen weith- ient oddicartref. Can fod penderiyniad ynglyn a'r cwestiwn wedi ei anfon i gyfarfod nesaf y pwyllgor gan Bwyllgor Gwyr- fai, pasiwyd ei ohirio hyd hynny. I Cynrychiolydd Llafurawl. I Sylwodd Mr Muir, Bangor, fed ang- en cynrychiolydd Llafurawl ar y pwyllgor cynghorawl (Advisory Com- mittee) a chynhygiodd Mr David Thomas, Talysarn.—Penodwyd ef yn unfrydol. ■ «»♦•»

Advertising

STORI FER WYTHNOS NESAF: JACK Y SOWLDIW R. Bydd yn werth cael y "Dinesydd" cr mwyn sicrhau y stori ddoniol hon.

I PENODIAD RHEITHOR I

I PENODIAD RHEITHOR. I Y mae'r Parch Albert Edward Lewis, curad Caerdydd, wedi ei ben- odi yn rheithor Llanrug, ger Caernar- von, yr hon sydd yn rhodd Esgob Llandaff. Jtefvd cafodd y Parch B. Thomas, curad Felinheli. gynnyg bywToliaeth Llanddona, Sir Fon.

PLAID LAFUR EBENEZER

PLAID LAFUR EBENEZER. CYFARFOD CYHOEDDUS. Nos Wener diweddaf cynhaliwyd cyfarfod cyhoeddus dan nawdd cangen Plaid Lafur Er lezer, yn ystafell y Cyngor. Yn absennoldeb y llywydd, Mr T. G. Hughes, Tanrallt, Clwty- bont, cymerwyd y gadair gan y Cyng- horydd Hugh Jones, View Terrace, Ebenezer. Amcan y cyfarfod oedd cryfhau a chadamhau aelodau y gang- en yrt egicvyddorion gwerinol y blaid; ac hefyd i ddangos i'r ardal fod y gangen yn fyw i'w dyledswyddau, er cymaint yr effaith i'r gwrthwyneb y mae y rhyfel wcdi ei achosi trwy y wlad, ac yn wir yn y gwledydd. Cafwyd anerchiad penigamp gan y Parch J. Albert Morgan, Ebenezer, ar y testun, HY Deffroad Gwerinol presennol. Cymerodd Mr Morgan olwg eang iawn ar y deffroad, ac ol- rheiniodd ef yn ol i'w ddechreuad gelledlaethau yn ol, a dangosodd fod pob cam ar i fyny yr oedd y werin wedi ei roddi, ei fod wedi golygu colli chwys, a hyd yn oed waed, er mwyn ei ennill. Nid oedd v werin wedi der- byn unrhyw beth heb ymdrechu yn galed am dano, a sicrhaodd ni fod ar hvybr deffroad i fywyd uwch a gwell • Bob amser Allor, f lie yr oedd yn rhaid aberthu, ond yr oedd yr aberth yn werth ei wneud, er ein mwyn ein hunain, ein plant, a go- goniant Duw, yr hwn a'n creodd. Ar ol rhoddi braslun o rieni y deffroad pre sennol, daeth at y plentyn, ac yr oedd y plentyn yn yr achos yma yn fwy jinhob ystyr na'i rieni. Yr oedd y werin yn awr wedi dod i sylweddoli'n fwy yr etifeddiaeth oedd yn ei haros, ac yn wir yn ei chyrraedd; a hefyd \vcdi deall fod y gallu yn ei meddiant hi ei hun, ond iddi wneud ymdrech deg i feddiannu yr etifedd- iaeth yr oedd Duw wedi ei pharatoi ar ei chvfer. Ni allai Mr Morgan fyth gredu fod Duw wedi meddwl i unrhyw un fod heb ddigon i'w gynnal ef a'i deulu yn anrhydeddus. Na, os oes yn y byd heddyw, fel y niae yii amlwg fod rhai, mewn angen er gweithio yn onest, yna sicr yw fod eraill yn cael mwy na digon. Mae Duw wedi rhoddi tri o hawliau i ddyn: i, Hawl i fyw; 2, hawl i weithio; 3. hawl i dal anrhyd- eddus am ei waith; a phrofodd Mr Morgan drwy amryw engreifftiau fod Duw wcdi rhoddi yr hawliau hyn i ddyn. Yr oedd y deffroad hwn ymhlith y werin yn Sicr o Fyned yn ei Flaen I er pob anhawster. Dywedodd ystori darawiadol iawn yn y cyfeiriad hwn. Yr oedd yn teithio yn yr "express" o'r Brifddinas i Gaergybi, a'r "ex- press" yn myned ymlaen yn gyflym a dirwystr. Digwyddodd edrych allan pan mewn trofa, a gwelodd gi "Welsh terrier" yn dyfod- am yr "express," a golwg ffyniig iawn arno, fel pe bu- asai wedi penderfvnu atal y gerbyd- res, ond pan yr oedd yn cyrraedd y rheiliau aeth yr "express" drosto, gan ei falurio, heb i neb o'r teithwyr wyb- od fod dim wedi digwydd, ni arafodd yn ei chamrau. Felly yn union am y eieffroad presennol, yr oedd wedi cych- wyn o'r brifddinas, y Jerusalem Nefol, oddiwrth Dduw ei hun, ac nid oes un- rhyw allu all ei atal. Dychmygai Mr Morgan weled ambell i "Welsh ter- rier" o filiwnaer, ac ambell i gorach o feistr, yn dod tuagat yr "express" hon a golwg ffymig amynt, fel wedi pen- derfynu ei atal, ond yn sicr ni allant, a'u diwedd fydd cael eu malurio dan yr olwynion mawrion, a neb o'r t'eith- wyr yn gwybod fod dim wedi cymeryd lie. Ond mae gennym ninnau Rywbeth i'w Wneud I tuagat yrru y deffroad yn ei flaen; ac un ffordd oedd ymuno a'n gilydd fel gweithwyr, ac fel gwefin, ac, meddai Mr Morgai$ "Ni saif na dwr na than 0 llaen fath arfog lu." Llu Duw yd- yvv, a chenadwri ddwyfol ganddo ,sef rhoddi i'r, bobl amodaubywyd. Terfynodd Mr Morgan drwy ddang1- os fod i'r deffroad ei beryglon, a'r modd i ni eu hosgoi drwy ddewis yn arweinwyr bersonau oedd wedi cyfran- ogi o ysbryd Iesu Grist. Cafwyd sjdwadau pwrpasol lawii gan y cadeirydd, ac hefyd gan Mr W. Thomas, Ty Newydd; Mr Evan Wil- liams, Pcnygolwg; Mr Owen Jones, Tabernacle Street; Mr W. D. Jones, Deniol Road; Mr T. D. Williams, Brynteg; Mr Methuselah H. Hughes, Min Afon a Mr Samuel Griffith, Tan- yffynnon. Diolchwy\i yn gynnes i Mr Moigan am ei anerchiad, a datganodd amryw y dylem ei gael i ymddangos mewn new- yddiadur, neu gvlchgrawn, gan ei fod yn resyn na chai holl werin Cymru glywed y genadwri.

CYNGOR GWYRFAI

CYNGOR GWYRFAI. TAI CLWTYBONT. I Cynhaliwyd cyfarfod y Cyngor Sadwrn, dan lywyddiaeth Mr R. O. Williams. Ail-Ystyriaeth. l Aeth y Cyngor yn bwyllgor i ail- ystyried y cynllun ynglyn a thai Eben- ezer a Chlwtybont, ac awdurdodwyd Pwyllgor y Tai i ymchwilio i fanylion a thrcfniadau y cynllun. r Iwyn uyieaus. M S S K L L ? -,± I Hysbysodd Mr Hugh Jones, ar ran y Pwyllgor Aranol, fod y Cyngor ar ddiwedd y mis 386p yn ddyledus i'r ariandy. Dyniunent wneud cais ar- bennig at bhvyfi WaenfawT, Bettws Garmon, t,lanfairsgaer, a Llanberis, y rhai oeddynt gryn lawer ar ol yn eu taliadau. Adgyweirio Ffordd. I Hysbysid fod y gorchwyl o wneud ffordd newydd yn lie y darn ffordd niweidiwyd gan y mor ger Dinas Dinlle ymron wedi ei gwblhau. Pwysai amryw o'r trigolion lleol ar i'r Cyngor orffen y ffordd newydd ar ei hyd at ben ffordd Morfa Coch, a chan fod cymaint cisoes wedi ei wneud, gwell fyddai cwblhau y ffordd i'r pen draw yn hytrach na defnyddio darn o'r hen ffordd yn y canol, yr hon fyddai'n agored i gael ei dymchwel gan y mor. Argymhcllid fod y ffordd i'w chwiniiau, neu golygai gest ])eilach 3-iiilicii ychydig amscr. Yr oeddis wedi gwa tua 30P ar. y ffordd eis- oes. Pasiwyd hynuy. ccnHgea Swyddogion. Galwodd i-arcn R. \V. Jones sylw j at y ffaith iddynt ofyn i D. Priec, yr arolygydd, ddwyn ildroddid ar gyn- ilmi o waith dwfr ym "Mhenygroes, oDd hyd yn hyn nid oedd unrhyw sy- mudiad wedi ei wneud. Cynh\giai ea bod i gad adroddiad yr arolygydd 3*11 y cyfarfod nesaf. Yr oedd y bobl Y11 cuyno ers olynyddau, oherwydd diffyg dwfr. Yr oedd yn deg iddynt hwy yn y dosbarth hwnnw, fel rhai a dalent drcthi fel pawb eraill, gael dwfr i'w yfed. 0 ran dim a gawsent gan Gyngor Gwyrfai ar hyd y blyii- yddoedd, gorfodid hwy i fyw ar Natur a Rhagluniaeth yu gyfangwbl. Crcdai ef mai'r achos ydoedd nad oedd y swyddogion ar delerau da a'u gih ckl; cenfigeiiai y naill wrth y Hall, ac felly nid oedd dim yn cael ei wneud. Gorfodid ardal gyfan i ddioddef oher- wydd cenfien personol ffol ychydig o s\yddogion.Gallai'r cynllun fod yn gnorth i leihau nifcr y di-waith, yn ogystal a llesoli'r ardal. Pasiwyd i sicrhau'r adroddiad.

RHODD UCHEL SIRYDD I

RHODD UCHEL SIRYDD. I Mac Mr. T. Rowland Hughes, Con- wy, Uchel Sirydd Sir Gaernarfon, wedi cyfranu 25P i gronfa Ymrestru Pwyllgor y Sir.

DYFAIS YMRESTROL I

DYFAIS YMRESTROL. I Wrth ganiatau ychwaneg o wyliau i'r milwyr fo'n sicrhau rhai i ymrestru o'r newydd yng Nghyl-nru, y mae yn dweyd yn ffafriol ar yr ymrestru.

1 Y FFERM AR MAES 1 Y ffERM AR MAES

1 Y FFERM A'R MAES. 1 Y ff'ERM A'R MAES. i (Gan EILIAN PERIS.) CADW IEIR—III. 11 I Y Mathau i'w Cadw. I Ymysg y mathau, neu y breeds, pur o ieir mae rhai da i' w bwyta, eraill ya hynod am ddodwy, ac eraill gyda'r duedd i cistedd yii gryf ynddynt. Trwy groesi y gwahanol fathau hyn gellir cael rhy wogaethau pur dda i bob pwTi^as. Ond er hyn, credwn mai da fyddai i bawb sy'11 cadw ieir gadw rhai o'r rhywogaeth goreu am ddodwy ar wahan i bopeth arall. Pan fo Cymry heb ddim arall i'w wneud, gwelir hwy'n ami yn cychwyn ffrae yn y papur newydd ar ragor- iaethau un bardd rhagor y llall, neu 5 fantais o uno'r enwadau neu beidio. Pan fo'r rhai sy'n cadw ieir wedi myncd. yn ddiswydd, gwelir hwy'n, ddieithriad yn evehwyn dadl ar "Pa un ydyw'r math goreu o ieir?" A raid i chwi ddim ond cychwyn y ffrae i gael eich diddori. am wyfhnosau gyda'r gwyrthiau mae pob math wedi gyflawni. Nid ydym ni am gario hon ymlaen, ond rlloddn-n ychydig sylw- adau ar bob math, er dangos pa fath- .NiIae un i-,f-A h au sydd oreu i'w cadw. Mae un peth y dylid pwysleisio. amo, a dyma yw— cadw breeds da. Ein ffordd o gael cywion fel rheol ydyw cymeryd dwsin o unrhyw wyau y cawn afael yndd3rnt —o bob lliw a llun—a'u dodi dan yr iar. Cawn gywion, ac wcdi hynny ieir-na all undyn yn y cread ddweyd pa rywogaeth ydviit. Ni ellwch ddis- gwyl llawer o ddaioni oddiwrth rhyw "mongrels" fcl hyn. Y dull priodol ydyw anfon am ddwsin o wyau at rywun sy'n cadw rhywogaethau da, a thalu pris go lew am danynt. Fe clal y rheini am danynt eu hunain yn fuan. Y Mathau. Orpingtons.—Prif nodwedd y math hwn ydyw ei fod yu un da i'x bwrdd. Ychydig o fwyd sydd arnynt eisiau er eu bod yn ieir ina\rr. Maent yn dueddol i eistedd wrth gael gonnod o fwyd. Pwysa'r iar tua saith bwys. Wyandottes.—O'r America y daeth y rhai hyn. Maent yn dodwy yn dda, yn dda i'r bwrdd, yn famau da, ac yn talu yn dda pan gcdvvir hwy i mewn. Maent o whanol liw-iau, ac yn ieir da i bob pwrpas. Yn ducddol i eis- tedd. Pwysa'r iar tua pum pwys. Plymouth Rocks. Cynnyrch yr Alllcrica eto. Rhai da am ddodwy, wyau lliwedig, mamau rhagorol, ac yn weddol fel ieir i'r bwrdd. Maent yn rhai hawdd iawn i'w magu. Pwysa'r iar tua chwe pwys. l\Hnorcas.-Dod\y ydyw prif nod- wedd y rhai hyn. Nid eisteddant. Dyma'r math a geuwir yn bennaf gan weithwyr yn IJoegr inewn lieoedd bychain yn eu backyards. VN-vati mawr, gwynion sydd ganddynt—yr wyau mwyaf o uurhyw fath o ieir. Leghorns.—Dyxrui eto rai da iawn am ddodwy, ac nid eisteddant. Nid ydynt yn rhai da ,1' bwrdd, gan eu bod yn rhy ysgain. Mae llawer math ohonynt, yn ol ea lliw. Wyau gwyn- ion sydd ganddynt, ac y mae y cywion yn hawdd i'w magu. Ancoras. leir tebyg iawn i'r Leg- horns, ond, eu bod ychydig yn, ilai, ac- yn wahauol eu lliw. Andalusians. Tebyg iawn i'r Minorcas, ond eu bod ychydig yn llai. Da iawn am ddodwy. Y mathau goreu i'r bwrdd ydyw Houdans, Indian Game, Sussex, a Dorkings. Dyma y rhywogaethau pur pwysic- af. Cawn ymdrin a'r cross-breeds eto. Wedi dilyn dwy neu dair "ffrae-ieir" yn ddiwdddar, ac wedi sylwi ar nifer wyau y gwahanol fathau fel y'u ceir yn y cystadleuaethau, credwn mae y math a etyb oreu i weithiwr eu cadw ydyw White Leghorns. Yn un peth, maent yn bwyta llai na rhai mathau, ac y maent yn dodwy bron yr holl amser, heb wastraffu dim amser i eis- tedd. Hawl ac Ateb. J., M. Teimlwch yr anhawster o werthu ieir, cywion, a wyau. Os oes gennych Co-operative Stores yna, gofynwch i'r Manager ymholi dros- och. Yr wyf yn anfon ychydig enw- au a chyfeiriadau rhai yn dilyn y bus- nes yma i chwi. Yr wyf yn gwneud ymholiadau pellach, a ph an af ragor o wybodaeth, fe'i hanfonaf i chwi.