Teitl Casgliad: Dinesydd Cymreig

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Llun 1 o 8 Nesaf Olaf
Full Screen
16 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

THE WELSH CITIZEN" is the OFFICIAL ORGAN of the ffORTH WALES OUARRYMEN'S UNION. PRODUCED BY TRADR UNION LABOUR.

Advertising

Y DSN^sYi.sif > dyw yr ORGAN SWYDDOGQL J. mm CHWARELWVFT GQGLEN BYMRU. CYNYRCHWYD GYUA LLAFUR IIMDEBOE,

Advertising

SHOP TRYFAN STRYO Y-LLYN MAE I RICHARD WILLIAMS J TRYFAN HOUSE YN FODDLON Cymeryd ei Boeni I WNEUD Pobl yn Gysurus PO FWYAF Y Boen Gaiff Efe GOREU OXXi I'R CWSMERIAID. — Die Rhos. Caernarfon. "Y DINESYDD OYMREIG" YDYW 4. Gyfaill Goreu y Gweithiwr. CYFARFODYDD. EISTEDDFOD TABERNACL (A.), CWMYGLO. GYNHELIR yr uchod yng Nghapel Tabernacl, Cwmyglo, Nos Wener a Oydd Sadwrn, lonawr 7fed a'r Bfed, 1916 Miss ANNIE M. JONES, Alexandra House, Mr. WILLIE HUGHES, Tanygraig. Ysgrifennyddion. Cwmyglo. J. ELIAS AND SONS, HAIRDRESSERS, HAVANA HOUSE, PWLLHELI, Has the Largest and Best Selection of Ladies' Real Hair Tails in Stock. Inspection Invited. Also Agent for Metopol Razors. R. B. DAVIES. I Billposter, Bellman, and Advertising Contractor, > 51, HIGH STREET, BLAENAU FE3TINIOG. Proprietor of all tfie Principal Bill- Rmting stiltions in ilig WAN& BYDD RICHARD EVANS. MEDDYG ESGYRN (Bone Setter), PWLLHELI, yn Ymweled a'r lleoedd canlynol yn wythnosol: Dydd lau.NLIarket Vaults, Llan- gefni. Dydd Gwener.—Sportsman Hotel, Portmadoc. Dydd Sadwrn.—Emu Temperance, 2, Palace Street, Caernarfon (gerllaw y Farchnad) Oil at y Gewynau i Ddynion ac Anifeiliaid am Is lie a 2s 6c y Botel, 3c yn ychwanegol drwy'r Post. CRONFA GENEDLAETHOL I'R MILWYR CYMREIG. Dymunwn gydnabod y rhoddi on can- lynol £ a. d. Cynghorydd J. Prichard (Maer Caernarfon) 1 0 0 j Mr Hugh Lewis, Segontium Road Soutb, Caernarfon 0 6 0 Cynghorydd H. J. Angel, Caer- narfon 0 5 0 Mrs E. Williams, Pentreuchaf, Bontnewydd 0 1 0 Capel y Wesleaid, Rhiwlae 0 3 0 Ail rodd y Cynghorydd H. J.41 J Angel b. D I 0

PRBFFWYDOLIAETH AM Y 1 RHYFEL

PRBFFWYDOLIAETH AM Y 1; RHYFEL. Germans yn Erfyu am Heddwch ym Mis Tachwedd. Hyd yn hyn nid oes ond beirniaid I miiwrol yn perthyn i un o'r gwa- hanol genedioedd sydd yn brwydro wedi cad sylw y cyhoedd. Am hynny, mae y penderfyniad mae Cyr- nol Harrison, o'r Unol Daleithiau, wedi gyrraedd ato ynglyn a phar- had y rhyfel, yn sicr o fod o ddiddor- deb mawr i bawb, gan nad yw ef yn perthyn i un o'r gwledydd sydd yn y miri presennol. Dyiiiu sgrif o'i ciddo yniddangos- odd yn y "Pennsylvania Magazine" am y mis diweddaf. "Yn ystod Gorffemiaf ni fydd un- rhyvv gyfnewidiad o bwys wedi cy- meryd lie. Cyn belled ag y mae cyn- lluuiau yn myned, bydd hyn yn nwy- law y Ffrancod. Bydd y ffrynt Ital- aidd wedi cael ei eangu, am hynny bydd yn cael ei fynychu gan gy- maint ddwywaith o filwyr y gelyn. "Yn ardaloedd Warsaw, bydd y Germaniaid yn cyfarfod a llwyddiant, a bydd y Rwsiaid yn syrthio yn ol i wlad y Pwyl. Bydd cynnydd yn parhau yn bur araf yn y Dardanelles. Bydd yr Italiaid yn cydweithredu yn y rhan yma o'r maes. Fydd dim llawer mwy o gyfnewid- iad yn cymeryd lie ym mis Awst ar y ffrynt orllewinol, ond bydd traul arfau yn cynnyddu, a bydd y llin- ellau Prydeinig yn cael eu hadgyf- nerthu. Bydd yr Italiaid yn goresgyn Trieste a'r Istrian Peninsula. Yng ngwlau Pwyl, bydd y Rws- iaid yn colli tir o achos prinder dyn- ion. Bydd byddin Serbia yn gwneud ymosodiadau lleol llwyddiajlmus, a bydd Llywodraethau y Cyilgrair-Bal- kan yn gollwng yn rhydd Bwlgaria a Rumania yn erbyn Awstria a Thwrci. Ym mis Medi ymgeisia y German- iaid am y tro olaf i wneud ymosodiad ar y ffrynt gorllewinol. Bydd traul yr arfau yn arswydus. Bydd yr un mis yn dyst o gydiad wrth eu gilydd ffrynt ddeheuol y Cyngreirwyr. Bydd Itali, Serbia, a Rumania yn gwneud ymosodiad cyff- redinol ar Awstria a Thwrci, a bydd dwy ochr y Rwsiaid yn symud ymlacn. Bydd Uywodraeth Awstria yn chwilio am kldiogelfa ar dir Ger- mani. Bydd yn orfodol ar y Germaia- iaid encilio o Cousland a Dwyrain Prwsia. Ym mis Tachwedd bydd y Ger- maniaid yn encilio o bob man ar y ffrynt gorllewinol, a bydd eu llinell wedi ei malurio i dair neu bedair rhan. Byddant hefyd wedi eu gyrru all an o wlad y Pwyl. Erbyn diwedd Tachwedd bydd Genua ni wedi cael ei goresgyn ymhob cyfeiriad; ac erbyn hyn bydd y Ffrancod wedi evrraedd y Rhine, a bydd v Germaniaid yn erfyn am heddwch." Mawr hyderwn fod yr Americanwr wedi cad gweledigaeth eglur. ———— I

1 HILL 60 I

"HILL 60." I Yn Nhy'r Cyffredin, nos Iau, gof- ynodd Mr Ronald M'Neill i'r Is- Ysgrifennydd. Rhyfel a allai ef nodi rheswm dros fod y newydd i'r Ger- maniaid ail-gymeryd Hill 60 ar Mai 5 gael ei gelu yn swyddogo. am ddau tis; a oedd y Wasg wedi ei rhwystro i gyhoeddi y ffaith, os fellly am pa rcswm; ac hefyd a oeddynt yn bwr- iadu atal y drefn o dwyllo y cyhoedd gyda golwg ar ffeithiau ag oedd yn wybyddus i'r gelyn, gan fod cyfun- drefn o'r fath yn myned o dan seil- iau ymddiriedaeth y cyhoedd, ac yn tueddu i greu anesmxvythyd. Atebodd Mr Tennant na dderbyn- iwyd unrhyw hysbysrwydd am safle derfynol Hill 60 fel canlyniad y brwydro yn nechreu Mai hyd nes y daeth adroddiad Syr John French i law. Diau fod gan y Cadlywydd res- ymau dros beidio ei wneud yn destun adroddiad blaenorol, ac nid oeddis yn bwriadu ymyryd a'i farn mewn mater o'r fath. Hawliodd y Germaniaid eu bod wedi meddianu y bryn er Mai, a chaniatawyd cyhoeddi y pellebr Ger- manaidd. Fel mater o ffaith ym- ddengys nad yw yr un o'r ddwy ochr yn dal meddiant ohonno ar Mai 5. Gwielid felly nad oedd y cyhoedd wedi cael eu camarwain gan adrodd- iad a gyhoeddwyd neu a ataliwyd gan y Swyddfa Ryfel. Buasai yn awgrymu i'r aelod anrhydeddus beidio defnyddio y gair twyllo mewn unrhyw achos. yn arbennig pan nad oedd unrhyw sail dros hynny, fel ag y gwelid oddiwrth yr achos hwn.

GWAKCHEIDWARD CAERNARFON

GWAKCHEIDWARD CAERNARFON. A DDYLID DIOLCH I DAFARN- \V Y R ? Cynlialiwyd yr uchod ddydd Sad- wrn, y Parch Ishmael Evans yn y gadair. ): I Anrhydeddii Aelod. I Dywedodd y Cadeirydd fod yn bleser o'r mwyaf ganddo gael llon- gyfarch Mr J. C. Ll. Williams, yr Is- gadeirydd, ar ei apw\rntiad yn ynad hcddwch dros y sir. Nid yn unig yr ocdd yn anrhydedd iddo ef ei hunan, ond yr oedd yn anrhydedd i'r bwrdd. Pwyllgor y Ty. I Argymhellwyd fod y Clerc i wneud I ymholiadau er diolch yn gyhoeddus i'r tafarnwyr yn y dref sydd )"11 gwrthod diod feddwol i ferched. Dywedodd Mr T.' J. Lloyd nad Lloyd iia d oedd yn cydweled a hyn. Dywcdodd Mr W. A. Davies os yr ydym am eu beio am cu diffygion, dylem eu canmol am eu rhagoriaeth- au. Mr H. Parry: Y mae ychydig o dda yn well na llawer o ddrwg. Mr T. J. Lloyd: Dylem ddangos eiti gwcrthfawrogiad fod y tafarnwyr yn gwneud eu dyledswydd, ond nid wyf yn cydweled a myned ar eu hol- au hw): i ddiolch iddynt am ei wneud. Dyna ddylent hwy a phawb arall wneud. Mr J. E. Willijins. Cvnnygiai ef fod y Bwrdd yn datgan eu diolch- garwch iddynt. Mr W. Owen: Yr wyf yn cynnyg ei fod yn cael ei basio yn llythyren- nol. Pe baech yn clywed adroddiad y Pwyllgor Eluseiioi ynglyn a'r merched cyn cael "relief," pe baech yn gwybod hanes tref Caeniarfon, byddechyn s icr o'i basio fel ag y mae, a chawsech weled hefyd faint o daf- arnwyr sydd nad )4;;ynt yn gwneud eu dyledswydd. Mr H. Parry Nid yw y merched yma yn waeth na merched rhyw Ie. arall. Yr wyf yn meddwl fod y cyn- nyg braidd yn rhy gryf. Mr T. J. Lloyd: Nid wyf yn teim- lo y dylem ddatgan ein diolchgarwch i'r tafarnwr sy'n gwneud ei ddyled- swydd. Nid yn y dref yma yn unig y mac merched yn gwario am ddiod. Gwyliau y Mamaethod. Adroddodd y Clerc fod y Pwyllgor bCllOd\yd i ymweled a'r ysbyty wedi pednerfvnu fod y rsamaethod yn cael tair wythnos o wyliau, ac fod mam- aetli yn cael ei hyflogi dros amser y gwviiau. Mr D. Thomas: Nid wyf yn credu fod yn iawn i'r mavuaethod ofyn am wyliau fcl pe by(le.,ent yn cael rhyw garedigrwydd geiirym. Mr H. Parry: Byddaf yn sicr o gynnyg iddynt gael pythefnos y tro nesaf, yn lie tair wythnos. Adroddodd y Clerc nad oedd modd cael neb i ymgymeryd a rhoddi bwyd i'r crwydriaid yn ol y cytundcb a Phwyllgor Unedig Gogledd Cymru, cr fod y swm o 16p am y tlwyddyn ddiweddaf wedi ei dalu am ddim ond ychydig hysbysleni. .Mr H. Parry lac yr arian yma yn mynd am ddim. Mae yna ddigon o le i'r rhoddi hwy. Y mae hynyna allan o bob rheswm. Mr James Jones: inlac y German- iaid wedi gwneud cymaint a hynyna o les. Maeut wedi tynu nifer y crwydr- iaid i lawr. Mr T. J. Lloyd: Mae llawer o beth- au i'w priodoli am leihad y crwydr- iaid. Yn yr arcMoedd yma nid oes unrln-w waith o gwbl ar gyfer y crwydriaid. Gan fod digon o waith mewn lleoedd eraill, y maent wedi myned yno. Mr H. J. Angel: Mae allan o bob rheswm talu 4c am 6 owns o fara a 2 owns o gaws. Y Cadeirydd: Yr ydym yn rhoddi rhybudd i'r Undeb nad ydym yn foddlon ar y trefniadau fel y maent, ac y mae yn rhaid i ni dorri ein cys- ylltiad. I. Ar ol trafodaeth pellach, pleidleis- iwyd i geisio gweled faint o'r aelod- au oedd am barhau i hysbysebu. Dros nad oeddynt i hysbysebu caf- wyd 14, ac o blaid hysbysebu cafwyd 12.

IBOILERMAKERS IGWAITH IR BOILERMAKERS

I BOILERMAKERS I-GWAITH I'R' BOILERMAKERS Llai Allan o waith na g Erioed. Yn adroddiad misol Mr John Hill, ysgrifennydd Undeb y Boilermakers, dywedir mai 229 o'r aelodau, allan o 70,000, sydd allan o waith ar hyn o bryd. Mae, hwn yn nifer eithriadol o isel yn y gwaith hwn.

I MARW SYR JOHN GIBSON I

I MARW SYR JOHN GIBSON. PERCMENOG Y "CAMBRIAN MEWS. Dydd Sadwrn? bu farw Syr John Gibson, golygydd a pherchenog y ''Cambrian ews," yn 74 mlwydd oed. Mab i Mr John Gibson, o Lancas- ter, ydocdd, y dywedir am dano fel gwneuthurwr yr het silc gyntaf wisg- wyd yn y dref honno. Dechreuodd Syr John ei yrfa fel negeseu>Tdd inewli siop lyfraa. Yn ddilynol dysgodd y gdfyddyd o iir- graffu, ac yn ystocl ei symudiadau fel gweithiwr arosodd am amser yn Yorkshire. Yn y fan yma y caufyddwyd ei alluoedd, a chafodd gynnvg fynd i Goleg Eglvvys Loegr gyda'r owr- iad o'i wneud yn glerigwr. Treal- iodd noson i ystyried y mater, ac yn y bore atebodd yn gwrthod y 'yn- nyg- Yn y fhvyddyn 1863 cymcrodd byr John y "ffordd" .i chwilio am Aaith, a daeth i Gymru drwy Wrecsam i Grocsoswallt, gan gyrraedd yno ros Fawrth, noson cyhoeddi yr 'Adver- tiser," newyddiadur wythnosol lleul. Cafodd waith fel cysodydJ yn "jobbing hand." Dangosodd yn fuan ei fod yn cymeryd diddordeb mewn materion lleol. Bu yn dadieu am well tai i'r gweithwyr. Dangos- odd ei lythvrau i'r wasg fod ynddo allu llcnyddol, a dechreuodd ohebu. Ar ddychweliad y diweddar Mr Robertson o Pale, fel yr Aelod Sen- eddol Rhyddfnxlol cyntaf dros yr Amwythig, bu i berchenogion yr "Advertiser" scfycllu newyddiadur o'r enw "The Salopian," gan ei roi yngofal Mr Gibson. Ond wedi rhoi y newyddiadur yma i fyny anfon- wyd Mr Gibson gan y Hyrm i Aber- ystwyth i gymeryd gofal y "Cam- brian News." Bu i'w ddull agorcd fagu llawer o I elyniaeth iddo, ac yn canlyn rhifres o achosion athrodol anfonodd ei ym- ddiswyddiad. Wedi clywed hyn unodd pob dosbarth o'r dref i gyn- nal ffug angladd iddo a llosgwyd delw ohona. Cododd hyn eiddigedd ei gyfeillion a phrynasant y newydd- iadur oddiar y ffyrm yng Nghroes- oswallt. Gwnaed adeiladau a swyddfeydd newyddion, yr hyn a gostiodd yn agos i 5,ooop. Ymysg ei gcfnogwyr yr oedd y diweddar Mr David Davies, A.S., Llandinam, a'r Prifathro T. Charles Edwards. 0 hyn ymlaen cafodd ymdrcch galed, ond gweithiodd ymlaen gyda dygnwch, a gwnaeth ei newyddiadur yn un o'r rhai mwyaf dylanwadol yn y wlad. Yn rhestr anrhydedd dydd cyntaf o'r flwyddyn cafodd ei wneud yn Farchog, ond nid oedd ei iechyd yn dda yr adeg honno, ac ni chafodd amser i fwynhau yr anrhydedd. Cymer ei angladd le yn Eglwys Llangorwen ddydd Marcher. Ang- ladd aiighyhoedd.

SIOPWR YN METHU CYSGU II

SIOPWR YN METHU CYSGU. II Sarah Mae mam isio chwarter o gaws, a phwys o siwgwr, ac yn gofyn i chi roi gwell pwysa nag yda chi yn ei roi erstalwm rwan. Y SiopwT: Wei, wel, a ydi'ch mam yn deud nad ydw i ddim yn rhoi pwysa iawn. Sarah: Nid fiu'n su'n deud, ond mam. Y Siopwr: Wel deudwch wrth eich mam, Sarah, na fedrwn i by,th gysgu taswn i'n rhoi pwysa prin, a mod i'n teimlo yn arw am iddi ddeud y fath beth. Ymhcn ychyllig daeth Sarah i'r siop drachefn, a gofynodd y siopwr beth ddywcdodd ei mam am y pwysau. Wel, cbai Sarah, mi deudcdd fod yn rhaid cich bod wedi colli llawar iawn o gysgu yn ddiweddar.

BERWTR PYSI

BERWTR PYS. I Wedi bod yn y gyffesgell bu raid i Pat a Mike fel penyd gerdded i fyny ac i lawr allt serth lawer gwaith gyda phys yn eu hesgidiau. Ar ol gwneud hynny amryw weithiau dy- wedodd Pat wrth Mike :— "Sut rwyt ti yn medru cerdded mor rwydd heb gwyno dim ynghylch dy draed?" "Twt," ebai Mike, "ddaru ti ddim berwi y, pys cyn eu rhoi yn dy sgidia? Dyna be neis i."

I YMFFROST VON HINDEN I BERG

I YMFFROST VON HINDEN- I BERG. Hysbysir fod y Cadfridog German- aidd Hindenberg yn gwneud parato- adau a fydd yn syndod i'r by, ac o bosibl a ddylanwada ar gwrs y rhyfel.

Advertising

gT=: =r=— ■ ■■ — —? |  CBm?ets Hs?e r ur 9 Ishin yr ydym yn rhoddi GWAHODDIAD I BAWBf fwriada DDODREFNU I Ymweled a'n Showrooms eang, pa rai sydd orlawn ar gyfer y Season. l Mae ein Stoc o FURNITURE, BEDSTEADS, BEDDING, CAR- PETS, LINOLEUMS, FLOORCLOTHS, RUGS, &c., wedi feu PRYNU am BRISIAU mor ISEL fel na all unrbyw FASNACHDY yn y DEYRNAS gynnyg gwell MANTEISION. GRIFFITH JONES & Cu., Complete House Furnishers, CARNARVON. ARVONIA BUILDINGS. SHOP CRUGAN. BANGOR. PWLLHELI h = *n V DYMUNA EVAN JONES AND SON, IRONMONGERS & CYCLE AGENTS, Hysbysu fod Ganddynt Stock Ardderchog 0 BICYCLES A PHOB PETH ANGENRHEIDIOL ATYNT. AM Y PRISIAU ISAF YN BOSIBL SYLWCH ARNYNT ISOD: Special Bicycle, wedi ei orphen yn y modd goreu. Machine Cryf wedi ei wnaethur yn neillduol ar gyfer ffyrdd Cymru. Wedi ei WARANTY am flwyddyn am £4 15s. OC. BICYCLES AIL LAW 0 £1 10s. Oc Outer Covers da, 3s 6c, 4s 6c, 5s 6c i fyny. Inner Tubes da, 2s 6c, 2s 11c, 3s 6c i fyny. Plated Pumps, 15 x i, rhagorol, am Is. Steel Mudguards, with extension complete, Is 3c pair. Bells, 7jc. Lamps, Is 6c, Is 11c, 2s 6c, 3s i fyny. Brakes. Blocks, 3c pair. Chains 2s 6c a 3s 6c. Carriers da, 9c, Is, Is 3c, Is 6c. Black Enamel, 4c a 6c. Solutions, Ie, 2c, 3c. Saddles da, 4s 6c, 5s 6c i fyny. GREAT BARGAIN 8. H. STAR 4 SEATED CAR IN GOOD RUNNING ORDER 1525 Os Od GWNEIR POB MATH 0 REPAIRS YN Y MODD GOREU GAN WEITHWYR PROFIADOL. 4, CASTLE SQUARE AND 26. BANGOR STREET. CARNARVON. "aa'P%

CYNHEDDWAS DEWR I

CYN-HEDDWAS DEWR. I Hysbysir fod milwr a fu yn hedd- was yn Lerpwl wedi colli ei wn yn un o'r brwydrau yn Ffrainc, yna ym- oscdodd ar Germanwr ag oedd yn gof- alu am un o'r gynau peirianol, a j thagodd ef. j

I Y CAISER YN EDIFARHAU

I Y CAISER YN EDIFARHAU. Feallai mai Camgymeriad ydoedd y I Rhyfel. Pau oedd y fyddin Germanaidd yn gadl Frankfort, dywedir fod y Caiser wedi eu cyfarch fel a ganlyn. "Yr ydym wedi anturio y cyfan oedd gennym. Os y cawn ein gorch- fygu, ni fydd Germani mewn bodol- aeth byth mwy. Feallai mai cam- gymeriad ar ein rhan oedd y rhyfel, ond nid yn awr ydyw yr amser i son am hynny. Mae yn rhaid i ni achub ein gwlad." Dywedir ei fod yn edrych yn hen, ac yn wanllyd, ac wedi britho yn drwm.

DATGYSYLLTIAD

DATGYSYLLTIAD. Tybed y daw y Mesur Gohiriad eto? Yn ateb i Mr Cave, dywedodd Mr Asquith "fod y Llywxxlraeth yn trefnu i gael trafod gyda'r pleidiau sydd ynglyn a'r mater yn y gobaith y gellir gwncud datganiad o bcrthynas i'r Mcsur Gohiriad (Datgysylltiad yr Eglvrys) cyn i'r rhan vnia o'r Sesiwn derfynu.

Y MARSEILLAISE

Y "MARSEILLAISE." Yn ddiweddar codwyd corff Rouget de Lisle, awdur yr anthem genedl- aetliol Ffrengig. Cafodd ei gladdu oddeutu 80 mlynedd yn ol. Ond yr oedd y genedl Ffrengig yn teimlo y dylent dalu gwarogaeth i awdur eu hanthem, a pheiiderfyliwyd ei gladdti yn Nhem] y G\\Toniaid yn Paris. Dydd lati gvvnaed hynny ynghanol rhwysg mawreddog. Claddwvd ef gerllaw beddrod Napoleon. Yr oedd yr Arlywydd a phrif bob! y wlad ytJJ bresennol.