Teitl Casgliad: Udgorn

Sefydliad: Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Hawliau: Nid yw statws neu berchnogaeth hawlfraint yr adnodd hwn yn hysbys.

Gwylio manylion cyfan

Cyntaf Cynt Llun 2 o 4 Nesaf Olaf
Full Screen
14 erthygl ar y dudalen hon
Advertising

AT EIN GOHEBWYR. Aufoner erbyn BOREU SADVFR.N y fan bellaf Pob a»cbebion a thiiiiadaii am Yr CDGOBN i'w HAIIFON i'r OORUCHWYLl WR, 74, H igb Strfpt, Pwllheli. Pob gobebiaeth i'w eyfeirio- YR UDGORN OFFICE, PWLLHELI. Bydd yn dria. genym dder:>yn tohsb- i,iptbiln oddiwrth ohebwyr ar fttpr-,ori Ile)] o ddyddordeb cyhoeddus.

NODION A HANESION

NODION A HANESION. Y Negro a'r Agerlong. Y mae'r Negro oedd wedi bygwth dinystrio un o agerlongau y Cunard os na thelid iddor swm o ddeng mil o ddoleri wedi ei anfoti i benyd-w asanaeth am bymtheog mlynedd. Yn Hongian er's Mis. Y dydd o'r blaen caed hen wraig o'r enw Mrs. King yn hongian yn farw yn nghegin ei thy yn Hitchin. Bernir fod y trychineb wedi cymeryd lie er's mis Nid oedd neb-yn byw gyda hi yn y ty. Cael ei Ddymuniad. Yn Mrawdlys Mynwy y dydd o'r blaen cyhuddid dyn ieuanc o'r enw Robert Ash o fod wedi analu dynes Gofynai i'r barnwr am roi tair blynedd o garchar iddo, a chafodd ei ddymuniad. Mr D. A. Thomas I dalu 590p. Mewu cyngaws ddygwyd gerbror. yr Arglwydd Brif Farnwr yn Mrawdlys Mynwy y dydd o'r blaen caniataodd y rheithwyr iawn-dal o 593p oddiar Mr D. A. Thomas, perchen glofeydd mawr- ion yn Neheudir Cymru, oherwydd es- geulusdra gyriedydd ei fodjr. Aeth y modur ar draws garddwr o'r enw Sum- mers, a'i wraig, y rhai oedd mewn cerbyd, a chawsant eu niweidio'n ddif- rifol iawn. it Cael eu Lladd a'u Gwaith eu Hunain. Yr oedd Arthur Caron, anarchiad, a dwy ddynes yn ystafell uchat un o dai New Yark, ddydd Sadwrn, yn parotoi pelen ffrvvvdrol, a ffrwydrodd y belen gan ladd y tri ac anatu tuag ugain o bobl eraiH oedd yn y lie. Yr oedd Caron, meddir. yn anarchiad hysbys a beiddgar iawn. Yr oedd i gael ei ddwyn gerbron y llys ddydd Llun di- weddaf mewn cysylltiad a'r anfadwaith yn Farrytown. » ♦ Pelriant yn taro Trol yn llawn o Byior. Bu digwyddiad rhyfedd iawn ar reil- ffordd Blyth a Newsham y dydd o'r blaen. Yr oedd trol ac ynddi gasgiau llawn o bylor yn croesi'r rheilffordd pan y rhedwyd iddi gan beiriant tren, a chafodd y Geffyl ei gario am tua llath ar hugain. Maluriwyd y casgeni nes y gwasgarwvd y pylor ar hyd y lie ond yn ffodus iawn ni ddisgynodd gwreichion o'r peiriant arno, nell buasai y canlyniad yn ddifrifol. Dyfetha Siop rdillad. Gwnaed tro anfad iawn yn siop y Mri. Verity a'i Feibion, teiiwriaid en- wog o Manchester ddiwedd yr wythnos. j Torodd rhywun i mewo i'r siop, ac er nad aethant a dim llawer o werth o'r I:e, rhwygasant a dyfethasant weith tua phum' cant o bunau o'r sloe. Yr oedd vr boll le wedi ei orchuddio a darnau o trethynau a dilladau gwerthfa wr. Yr I oedd yno dro g-ant a haner o siwtiau newydd eu gorffen yn y lie, a methwyd a chael yr un dilledyn o honynt yn gyfan. Suddo i Domen o Ludw. Bu farw genetb ieuanc o'r enw Gladys: Pritchard yn ysbyty Swydd York y j diwrnod o'r blaen mewn canlyniad i ddigwyddiad hynod iawn. Yr oedd yr eneth gyda ffrynd iddi yn croesi cae, a d-iethant i le a oedd wedi ei orchuddio gan ludw. Tybiodd yr enelh na I oedd ond gorchudd teneu ar y Ilwvbr, a cherddodd iddo, ond gynted ag y gwnaeth hyny suddodd iddo. LKvydd- odd ei chyfeilles i'w chael i fyny, end yr oedd wedi llosgi ei choesau'n dditrif- ol. Yr oedd y domen yn llawn o far- wor llosgedig.. Rhiiiweddau Ffynon Gvvenfrcwi. Cafodd genetb tach o Bolton, meddir, ei llwyr wellhau o afiechyd ar ei llvgaid j trwy ymdrochi yn ffynon Gwenfrewi, TrefTynon. Dywedir hefyd am wellhad rhyfe-cid arall )TO. Aeth mintai o en- ethod o P-iotasi-Iflh i ymdrochi i'r ffynon, ac yn eu m) s- yr oedd genetb o'r enw Nellie Nugent, dair-ar-ddeg mlwydd oed, a'r hon cedd yn gloff er pan oedd yn ddwyflwydd. Nis gallai gerdded ond trwy gymo-th ffram haiarn o'i O'wasfY i'w s «dl Trochvvyd hi yn Y ffynon, a gynted ag y daeth o'r dwr dywedai y gallai gerdded, ac ct syndod mawr i'w chyfeillion cerddodd o gumpa. y lie. Aeth adref heb gymcrth yr heiyrn, ac y mae yn ^«SIu cvidcic-u yn iawn heb- ddyut. I   Cael ei Waredu gan Geffy1. Aeth dyn yn \von a'i geny! i ym- drochi yn y mor, a Hithrcdd oddiar gefn yr anifail !'r dwr. Gweryrodd y ceffyl nes tynu sylw dyn a basiai ar y pryd, I yr hwn wrth weled cap yn nofio ar I wyneh y dwr a aeth yno, a llwyddodd i I waredu'r dyn mewn pryd. M anv wrth fynd i Ymdrochi. Yn New Brighton y dydd o'r blaen bu farw dynes ieuanc o'r enw Emily Gladys Griffiths pan oedd yn mynd i ymdrochi. Yr oedd wedi cerdded i'r: mor nes yr oedd y dwr at ei phen glun- j iau pan y syrthiodd ar ei hwyneb yn farw. Dywedai'r meddyg yn y tieng- holiad mai achos ei marwulaeth oedd effdith oerfel y dwr arni. f Llinach Abraham Lincoln Ysgrifena Mr. T. A. Glenn, i newydd- iadur Americanaidd i brofi fod Abraham Lincoln yn disgyn o linach Gymreig enwog o ochr ei fam. Ymddengys fod ei tarn yn ferch i John Hank a Sarah Evans, y ddywededig Sarah Evans yn ferch i Cadwaladr Evans, o Gwynedd, Penrisylvaiiia. Ganed Cadwaladr Evans yn Ucheldre, Penllyn, ac efe yn fab i Evan Lloyd Evans, o'r lie hvvnw, a gladdwyd yn Llanfor y 25ain o Ebrill, 1690. Yr oedd Evan Lloyd Evans drachefn yn fab i Han ap Robert ap Lewis, o Gynlas, ger y Bala, yr hwn a gladdwyd yn Llandderfel yn y flwyddyn 1668. n. Crwydryn Aflywodraethus Cafodd crwydryn o Stockport o'r enw Arthur Boulton, ei anton i garchar am dri mis gyda lIafur caled yn Berriew, Trefaldwyn, ddydd Sadwrn. am ym- ddwyn yn aflywodraethus ac am ymosod ar gipar o'r enw John Williams. Tyst- iwyd tod Boulton yn ymddwyn fel dyn gwallgo', ac na ddeuai neb yn y lie allan o'i dy gan fod ar bawb ei otn. Pan ddywedodd y cipar wrtho am fynd i weithio tarawodd Boulton ef nes duo ei lygad, a llusgodd ef ar byd y pentret gan ei gu-o a. chenig- nes ei archolli yn ei ben. Wedi hyny rhedodd ar ei plant yr ysgol gan eu dychrynu. Bu raid cael tri dyn i'w gymeryd i'r ddaVa. Yr oedd helynt cyftelyb wedi bod yn y pen- tref ychydig cyn hyny. 11- Dirgelwch Mawr yn New York Y mae dirgelwch manor o barthed lofruddiaeth sydd wedi cymeryd lie yn New York. Pan oedd gwraig ieuanc I yn gadael ystafell Dr Carman, meddyg enwog yn y ddinas, 3itethwyd hi'n tarw Y mae amheuaeth cryf mai gwraig y meddyg a'i saethodd. oherwydd dywed- ir ei bod yn eiddigeddus iawn o'i gwr, ac yn y trenghoHad dywedai gwas y meddyg y gwelodd Mrs. Carman yn mynd heibio iddo i'r gegin ychydig fun- udau cyn i'r ergyd gael ei thanio. Ond y mae agweddau eraill ar yr achos yn ei gwneud yn ainhosibl bron i brofi y wraig yn euog Dywedai hi y gwelodd ddwy ddynes yn gadael y He ar ot i'r ddyiies !,Iael ei saethu, a'i bod hi yn ei hystafell pan gymerodd y trychi; eb le Pleidleisio Ddwywaith. j Yn Mrawdlys Northumberland cy- huddwyd y Cvngborwr William Jenn- ings Grummett. o Noith Shields, o droseddu yn erbyn Deddt yr Etholfraint drwy geisio pleidleisio ddwywaith yn nglyn ag etholiad i ddewis cyorychiol- wyr ar Gyngor Gvvledig Whitley a Monkseaton. Yr oedd wedi ei rybudd- io flwyddyn yn ol, meddid, nad oedd ganddo hawl i bleidleisio ddwywaith, ac addawodd beidio gwneud drachefn. Yn Ebrill diweddaf. fodd bynag, ar ol pleidleisio mewn un ward, gofynodd am bapur balot mewn ward arall. Dy- wedid ar ei ran tod ei enw ir restr vr etholwyr, ac y tybidi'n hollol onest fod ganddo hawl i bleidleisio yn y ddwy ward. Barnodd y rheithwyr ei fod yn euog, ac o ganlyniad ni chaiff ddal unrhyvv swydd gyhoeddus am saith mlynedd, ac ni chaiff ddefnyddio ei bleidlais yn ystod y cyfnod hwnw. «■ RhwysLro Dyn rhag Divveddu ei Einioes Yn Ryhope, nos Wener diweddaf, gwelai signalman rheilffordd y North Eastern ddyn yn scfyll ar y rheiliau, a dywedodd wrtho am symud oddiar ffordd y tren. Dywedodd yntau y bu- asai yn gorwedd ar y rhei iau pe bae wedi gorffen ei lythyr. Wedi hyny aeth i'r s'f/nal box a gofynodd am bapur ac ysgrifenodd lythyr yn ffarwelio a'i fam. Yn y cyfamser gyrai y sitjnalman deli- gram am gynorthwy. Dywedodd wrth y dyn, er mwyn ei gael i aros yno, na ddeuai'r tren nesat heibio hyd haner awrwedi un-ar-ddeg. Yr vdych yn j dwevd celwyJd." meddai yntau, a rhuthrodJ allan a gorweddodd a'i ben ar y rheiliau. Yr oedd tren i ddod i Miewn y munud hwnw, a rhedodd y ^■gnahnan i'w gyfarfnd gyda lamp goch, a llwjddodd i atal y tren pan oedd o i.'wn pum' llath i'r dyn orweddai ar i -wr. Wedi ymd.ech ffyrnig llwyddodd < dvn i ddianc a rhedodd drachetn a d cwnstabl i'w gyfarfod. Bu ym- ti cch flymiir iawn rhyngddo a'r dyn, yr 11 a, Iy ciciai ac a'i cnoai'n etclivil. Pa 1 ddaeth tren i'r golvvg ceisiodd y dyn neidio o'i fl.icn, a phan oedd y tren yn pasio yr oedd ef a'r cwnstabl yn ymrafaelio ar b u r o fewr. ychydig fod- teddi i'r olwynion, a bu raid symud y dio i ^atchar i'w cdic^elu.

Torir Ffenestri yn Nghriccieth

Tori'r Ffenestri yn Nghric- cieth. PRAWF Y SUFFRAGETTES. Yn Chwarter Sesiwn Caernarfon yr wythnos ddiweddaf dygwyd Georginia Lloyd, dynes wyth ar hugain oed, i sefyll ei phrawf ar y cyhuddiad o fod wedi tori ffenestri yn Nghriccieth at Mehefin 2il, pan yr oedd Mr. Lloyd George yn anerch cyfarfod yno. Pan ddygwyd y gyhuddedig Ïr dystJe ceisiodd neidio allan oddiyno dros y rheiliau, ond llwyddodd y gwylivvr i'w hatal. Daliai ei gafael yn dyn yn y rheiliau fodd bynag, a buwyd am ysbaid cyn y gallwyd ei rhyd-hau. (iwaeddai nas caent ei rhoi ar rrawf, a dechreuodd gytbryblu, a daliodd i u-neud hyny tra y parhaodd ei phrawf. Yr oedd gymaint a allai yr heddlu wneud i'w chadw'n Ilonydd. Wedi y rhoed dedfryd o dri mis o garchar arni yr oedd raid ei chario o'r llys gan ei bod wedi llwyr ddiffygio ar 01 ym- rwvtu. Yna cyhuddiwyd Phyllis North, dynes ddeg ar hugain oed, o dori ffenestri yn Nghriccieth yr un dydd, gan beri niwed a cholled o 2gp. Gwrthodai gerddf d i'r llys, a bu raid ei chario yno, ac yr oeddis wedi tynu ei hesgiaiau rhag iddi wneud niwed i'r b gwvlvn, yr. Pan ddyg- wyd hi i'r llys, gwaeddai Rhwystraf i'r achos fynd ymlaen gymaint ag a allaf. Gofynodd y Clerc iddi a oedd yn addef ei heuogrwydd, a dywedodd hithau nad oedd yn cymeryd dim dyddordeb yn y gweithrediadau o gwbl. Dyient, meddai, roi y rhai filwriaethent yn Ulster ar brawf, ac nid merched. ijywedai fod un gyfraith ar I gyier merched ac un arall i ddynion, ac na fuasent wedi mynd i Griccieth pe na bae Lloyd George yno. Lloyd George oedd yn gyfrifoi, meddai. Gofynvvyd iddi drachefn a oedd ganddi rywbeth i'w otyn i un o'r tystion. "Fely dywedais o'r blaen," atebai, nid wyf yn cymeryd dim jdvddoideb yn y gweithrediadau. Nid yw'r holl brawfion hyn ond ffug. Dylai fod merched yniysg y rheithwyr. Gwelaf un o'r arteithwyr ymysg y rheithwyr, meddyg y carchar." Cyfeirai at Dr. Parry, Caernarfon, yr hwn eisteddai ar y fainc. Efe, fel meddyg y carchar, oedd yn porthi'r merched. Dyfarnwyd hi yn euog, a gwaeddodd fod y Llywodraeth yn euog o borthi nierched trwy ortodaeth, yn lie rhoi'r etholirauit iudynt. Dywedodd y Cudd-heddwas Negus, o beddlu Llundain, fed y gyhuddedig, o dan enw arall, wedi ei dedtrydu i ddeunaw mis o garchar am roi eiddo ar dan yn Llundain, a gwneud coiled o ddwy fii o bunau. Yr oedd oddeutu deg a phedwar ugain mil o bunau j wedi eu gadael iddi dair blytedd yn ol. Ei henw priodol oedd Olive Whary, o Hals worthy. Dedfrydwyd hi i dri mis o garchar gyda llafur caled. -0--

Diolchgarwch un o Borthmadog

Diolchgarwch un o Borth- madog 0 ddiolchgarwch pur, a chyda'r dymuniad ar fod i eraill gael y budd o'i j brcfiad, y mae un o'n tref gymdogol, Borthmadog, yn awdurdodi cyhoeddi a ganlyn. Dywed Mr. H. Martin, 7, East Avenue, Porthmadog Arferai boen- au bratbol, llym ar draws fy elwlod fy mlino'n dost. Mae'n rhaid mai oerfel ar yr elwlod gefais i ddechreu. Bydd- j wn yn colli deuddydd neu dri oddiwrth fy n?waith gan mor ddng fyddent. Dangosai'r gyfundrefn ddwr fod yna anrhefn, a gadawai gasgliad ar ol. Wrth ddarllen am Doan's Backache Kidney Pills penderfynais roi prawf arnynt. Buont o fudd i symud ymaith v poenau, ac i wella'r anrhefn ar yr elwlod. Byddaf arfer a chymeryd Doan's Pills os byth y gwelaf arwydd o'r hen drwbi, a byddant yn ty ngwneud j yn fuin iawn drachefn. Rwyf wedi dweyd wrth lawer am eu daicni, a pharhaf i wneud hyny. Bu fy ngwraig hefyd yn cymeryd Doan's Pills,' ac mae'n dda ?enyt ddweyd y cafodd j! )es oddiw rthynt (Arwyddwyd) H. Martin" Os oes g-enych y fath arwyddion cJir o ddtvvg ar yr elwlod a phoen yn y cefn, casgliad yn y dwr, chwydd dropsi, poenau crydcymalau, penys- gafnder neu syr thni anaturiol, y mae eich afiechyd wedi mynd yn waeth nag a dybiwch. Dechreuwch ar unwaith gyda chwrs o Doan's Backache Kidney Piils a pharhewch gyda hvvy nes bo pob arwydd o'r afiechyd peryglus wedi d;flanti. Pris 2s. gc. bocs, chwe' bocs am 13s. gc.; gan bob siopwr, neu oddiwrth y Foster McClellan, Co., 8, Wells Street, Oxford Street, London, W. Peidiwch gofyn am kidney pills, gofyn- wch yn eglur am Backache Kid- ney Pills, yr un math a gafodd Mr. Martin.

ISuffragette yn MynachlogI Westminster

Suffragette yn Mynachlog Westminster. Pan oedd Esgob Llundain yn preg- ethu yn Mynachlog Westminster bryd- nawn Sul cododd Mrs Dacre Fox, y suffragette, yn nghanol y cynhulliad a dechreuodd anerch yr esgob. Golyn- odd am iddo geisio rhoi terfyn ar v portbi merched trwy orfodaeth. Rhoes boneddiges oedd yn y gynulleidfa gad- ach poced am enau y suffragette ac aed I' a hi allan. Pan aeth allan cymerwyd bi i'r ddalfa ac aed a hi i'r carchar.

Gwyl Gerddorol Harlech Gwyl Gerddorol Harlech I

Gwyl Gerddorol Harlech. Gwyl Gerddorol Harlech. I Cynhaliwyd y burned wyl gerddorol flynyddol yn Nghastell Harlech ddydd lau diweddat ac yr oedd yn fwy pobiogaidd nug erioed. Yr oedd lawnt eang y Castell a'r llwyfan o dan ei sang, ac yr oedd yr olwg ardderchog oedd arnynt yn un nas anghofir mohoni'n fuan. Oherwydd gwaeledd Mr. Harry Evans (yr arweinydd penodedig) ar- weiniwyd y cantorion gan Mr. J. C. McLean, Porthmadog, a gwaeth ei waith i foddlonrwydd llwyr. Rhaglen amrywiol gaed yn nghyfarfod y bore a'r prydnawn, pryd y canwyd detholion gan rai o'r corau, a hefyd donau cynulleidfaol gan y corau unedig. Yr oedd y canu ar Hermon, ton Mr. E. T. Davies ar y geiriau Ar lan Iorddonen ddofn," &c., yn nodedig o afaelgar yn nghyfarfod y prydnawn Yn yr hwyr perfformiwyd Duw sydd Noddfa" (J. T. Rees) a "St. Paul's" (Mendelssohn) gan y corau yn cael eu cynorthwyo gan gerddorfa, o dan arweiniad Mr. Akeroyd, Lerpwl. Mae'n debyg nas anghofia y rhai a'i clywsant fyth mo'r datganiad a gafwyd o Ryfelgyrch Gwyr Harlech" gan y dorf anferth ar ddechreu cyfariod yr hwyr-yr oedd yn wefreiddiol. Gwasanaethwyd fel unawdwyr gan Misses Styles Allen, Llundain, Maggie Jones, Penygroes, a Miss Jones, Llan- beris (sopranos) Miss Annie Davies, Penrhyn Deudraeth (contralto) Mri. David Ellis ac Egryn Humphreys (tenors), a Mri. David Brazell a Ted Jones, Ffestiniog (baritones). Llywyddid cytartod y bore gan John Griffith, Ysw., B.Sc., Dolgellau y prydnawn gan Howel J. Williams, Ysw., U.H., Llundain (yr hwn gyfran- odd ugain punt at dreuliau yr wyl a'r corau), ac yn yr hwyr gan yr Henadur 0 Wynne Griffith, Pwllheli. Yn nghytarfod yr hwyr, ar gynygiad Dr. Prys Williams, pasiwyd pleidlais o gydymdeimlad dwfn a Mr. Harry Evans yn ei waeledd, trwy i'r dorf godi ar ei thraed.

Eu Liadd gan FolitI

Eu Liadd gan Folit. GALANAS YR YSTORM. Cafodd dyn a dynes eu lladd gan fellt yn ystod yr ystorm ffyrnig ddydd Mercher diweddat, a bu feirw amryw eraill oddiwrth effeithiau'r terfysg a'r gwres. Cafodd llawer o anifeiliaid eu lladd hefyd, a gwnaeth yr ystorm gryn alanas ar eiddo mewn llawer man Lladdwyd Mrs Wilkinsod, o Weston- on-Trent, ger Derby, yn ei thy gan fellten, a tharawyd ei merch yn anym- wybodol. Cwynai Mrs TuraJJy, o Gorton, Manchester, fod y terfysg yn eiffeithio arni ddydd Mercher, a bore lau bu farw. Caed dynes ieuanc hefyd yn gorwedd yn farw yn ei hystafell wely yn Long- sight, Manchester, ag archoll ddofn ar ei thalcen. Bernir iddi gael llewyg a syrthio gan daro ei phen yn erbyn un o ddodrefn yr ystafell. Pan yr oedd dyn o'r enw Abraham Turner yn trin gwair ar gae yn Wardle, ger Smallbridge, tarawodd mellten ef, I gan ei ladd yn y fan. Bu iiafurwr o'r enw Buck farw yn Rochester oddiwrth effeithiau'r gwres. Yn Blankeney, lladdwyd gwerth can' punt o anifeiliaid gan fellt ddydd Mercher, a gwnaed ditrod ar westy yn Birkenhead ac ar dai yn Kippen ddydd lau. Bu'n ystorm anphyffredin nos Fercher mewn amryw ranau o Ogledd Cymru, a gwnaed galanas mawr ar eiddo mewn rhai manau. Tarawyd ceffyl yn farw ar Forfa Harlech gan fellten.

Cyngyfrifydd ArianolI Aberystwyth

Cyn-gyfrifydd Arianol I Aberystwyth. METHU CARL MEICHIAFON. I Ddydd Gwener diweddaf dygwyd Charles Marsey, cyn-gyfrifydd tref Aberystwyth, drachefn o flaen yr ynad Ileol, i ateb cyhuddiad o dwyll a lladrad ddygid yn ei erbyn. Yr oedd eisoes wedi ei draddodi i sefyll ei brawf yn y frawdlys ar dri chyhuddiad o dwyll. Dywedodd y Cwnstabl D. Thomas, yr hwn gyrchodd y cyhuddedig yn ol o New Zealand, y dywedwyd wrtho yn Wellington fod gwraig y cyhuddedig mewn gwasanaeth yo y wlad hono, ac fod ganddi un plentyn yn dibynu arni, ac fod p!entyn arall yn wael yn Wan- ganni. Yr oedd y cyhuddedig, pan y cymerwyd ef i'r ddalfa, yn gwasanaethu fel clerc yn swyddfa cyngor bwrdeisiol Wanganni. Tystiwyd gan Mr. Sidney Dawson, cytritydd trwyddedig, iddo gael ei gyfarwyddo i archwilio cyfrifon Corff- oraeth Aberystwyth yn Awst diweddaf. Gwelodd nad oedd llyfrau cytrifydd y fwrdeisdref yn cyfateb i'r rhai gedwid gan y clochydd yn y fynwent. Der- byniai y cyhuddedig arian am le i gladdu, a chzdwai ddau lyfr i roi der- bynebau Yn ol un o'r llvfrau hvnv. yr hwn na ddygwyd i'w sylw ef hyd Hydref, yr oedd y cyhuddedig wedi derbyn loip. rhwng Mawrth, 1907, a Mai, 1913. ac ni roddid cyfrif o ddim o'r arian yn Uyfrau'r Gorfforaeth.— Mewn atebiad i Mr James, y cyfreithiwr amddiffynol, dywedodd Mr. Dawson y clybu fod y cyhuddedig wedi talu can' punt i'r Gorfforaeth cyn mynd i fwrdd. Traddodwyd y cyhuddedig i sefyll ei brawf yn y Frawdlys nesaf. Caniata- wyd meichiafon. ond dywedodd y cy- huddedig nas gallai gael meichiau.

j Y Diweddar Commissioner j David Rees j

Y Diweddar Commissioner David Rees. Hir y cofir am suddiad yr Empress of Ireland nid yn unig oherwydd y nifer mawr o fywydau a gollvvyd ar yr amgylchiad alaethus hvvnw, eithr hefyd am fod amryw yn mhlith y rhai a gyfar- fyddodd a dyfrllyd fedd yn wyr amlwg mewn gwahanol gylchoedd o wasanaeth a defnyddioldeb. Dioddefodd Byddin yr lachavvdvvriaeth yn favvr trwy golli amryw o swyddogion oedd yn amlwg iawn mewn safle a helaethrwydd eu llafllr. Fel y mae yn hysbys deuai llawer perthynol, er ar fwrdd yr ager- long anffodus, i'r wlad hon i gynhadledd fawr i Lundain. Yn mhlith y rhai a ddeuai ar y neges hono yr oedd y Commissioner Rees, gwr a edrychid drno fel un o arweinwyr amlycaf a mwyaf IIwyddianus y Fyddin. Efe oedd y prif swyddog yn Canada. Collodd ef ei briod a thri o blant. Yn mhlith swyddogion ymdrechgar y Fyddin nid oedd un thagorach mewn llafur ac hunanaberth na'r swyddog Rees, Nid peth anghyffredin yn ei hanes oedd aberthu ei gysuron ei hun er mwyn cysuro eraill. Byw i helpu eraill oedd ei arwyddair beunydd. Dywedir gan y rhai oedd yn ei adnabod y gellir cof- nodi llawer o weithredoedd da a wnaeth- I ai efe, a gwnai y cwbl yn ysbryd y Gwr, pan oedd ar y ddaear yn nyddiau ei gnawd, a ddywedodd nad oedd ganddo le y rhoddo ei ben i lawr. Nodwn un hanesyn er dangos pa fath un ydoedd. Yr oedd efe ar un adeg pan ydoedd yn lllafurio yn y wlad ar fedr symud o'r naill dref i dref i gario yn mlaen y gwaith. Penderfynodd ei gyd-swydd- ogion wneud tysteb iddo ar achlysur ei ymadawiad. Cwestiwn anhawdd ei bendertynu oedd pa ffurt ar y dysteb a roddid. Un peth oedd yn sicr yn meddwl pawb nad gwiw rhoddi arian iddo, y buasai yn eu rhanu cyn gynted ag y deuent i'w law. Daethpwyd i'r penderfyniad mai rhoddi cob uchaf (overcoat) iddo yn dysteb oedd oreu. Nid oedd hono i gael ei chyflwyno iddo hyd nes pan oedd ar gychwyn oddiyno, a threfnwyd fod dau yn ei ddilyn ran o'r ffordd i orsaf y rheilffordd, er mwyn gweled fod y dysteb yn meddiant y derbynydd. Ond cyn cyrhaedd yr orsaf gwelodd un truenus yr olwg arno ac yn dioddef oddiwrth oe-ni, ac heb ym- gynghori a chig a gwaed ei hun y mae ar unwaith yn diosg y gob ac yn ei rhoddi i'r tlawd, ac aeth yntau i'w ffordd ei hun heb y dysteb. Beth bynag yw ein barn am Fyddin yr lachawdwr- iaeth y mae gweithredoedd fel hyn yn rhai nas gellir dweyd yn eu herbyn ( Nid yw y weithred hon ond un o liaws tebyg yn ei hanes. Yn ystod pymtheng mlynedd diweddaf bu amryw weithiau yn agos i angau, ond daeth yn ol at ei waith er syndod i lawer. Credir fod yr Arglwydd wedi ei arbed fwy nag un- waith mewn atebiad i weddiau ar ei ran, pan oedd llawer yn meddwl ei fod wedi mynd yn rhy bell i droi yn ol. Er na chafodd neb ond odid o ddarllenwyr YR UDGORN y fraint o adnabod y Com- missioner Rees, y mae amryw o honom yn adnabod chwaer iddo a fu byw yn Mhwllheli flynyddau yn ol. Cyfeirio yr ydym at Mrs Jones, Nant Ffrancon. Yn ei galar a'i hiraeth y mae ganddi achos diolch i'r Arglwydd am ei bod yn chwaer i wr mor rhagorol. -0-

Damwain Angeuol yn Mhorthmadog

Damwain Angeuol yn Mhorthmadog. Cyfarfu Mr. Robert Pugh, mab i Mr. Peter Pugh, ffermwr o Borthmadog, a damwain ddydd Mercher diweddaf, yr hyn a brotodd yn angeuol iddo. Wrth iddo godi gwn o dwmpath eithin glyn- odd y glicied yn yr eithin ac aeth yr ergyd allan ac i'w glun. Yn y trengholiad hysbyswyd i'r tran- cedig fynd gyda chyfaill iddo i saethu brain. Penderfynodd y ddau fynd i ymdrochi i'r aton Glaslyn, a chyn mynd rhoes Pugh y gwn oedd ganddo mewn twmpath o eithin. Ar ol ymdrochi cododd y gwn gan afael yn y ffroen, a glynodd y glicied yn yr eithin nes yr aeth yr ergyd allan a thrwy ei glun, Gwnaeth ei gyfaill yr oil a allai i atal y gwaed redeg, a chyrchwyd meddyg ato, ond bu farw fore Gwener. --0-

IAdnabod Gwyneb drwy Freuddwyd

I Adnabod Gwyneb drwy Freuddwyd, YSTORI RYFEDD MEWN LLYS. Dywedwyd ystori ryfedd yn Chwarter Sesiwn Caerfyrddin pan y cyhuddid glowr o'r enw David Bonel o ymosod ar eneth deunaw oed o'r enw Gwennie Bowen, Pontyberem, Caerfyrddin. Dywedai yr eneth ei bod yn mynd gartref ar hyd llwybr unig drwy y coed ger Pontyberem, ac y neidiodd dyn a llan o'r gwrych ati gan ofyn a gai ei j danfon gartref. Gwrthododd hithau ei adael, ac yna trywanodd hi yn ei gwddf gyda chyllell. Nis gallai welied ei wyneb gan ei fod wedi rhoi cadach boced goch am ei geg, ond breuddwyd- iodd, meddai hi, a gwelodd wyneb yn y breuddwyd a barodd iddi adnabod y dyn drachetn pan y'i gwelodd yn sefyll ar y bont yn Pontyberem. Yr oedd yn sicr mai efe oedd y dyn ymosododd arni. Cafwyd y cyhuddedig yn euog, a dedfrydwyd ef i chwe' mis o garchar gyda llafur caled.

No title

Syt thiudd bachgcn bach seithmlwydd oed o'r tren pan yn trafaelio rhvvng Warrington a Southport ddydd Sad- j wrn, ac yr oedd wedi marw pan godvvyd ef i fyny.

MARW J CHAMBERLAIN

MARW J. CHAMBERLAIN. GALAR YR YMERODRAETH. GYRFA DDISGLAIR. Bu farw Mr Joseph Chamberlain yn ei breswyl yn Llundain nos lau diwedd- af. Er fod yn agos i wyth mlynedd er pan ymneillduodd o tywyd gwleidyddol, nid oedd unrhyw achos o bryder yn nghylch ei iechyd hyd ddydd Mawrth diweddaf. Hunodd mewn hedd yn ngwydd ei briod, ei feibion, a'r holl deulu. Ni ddaeth ei farwolaeth yn wybyddus i'r cyhoedd hyd brydnawn Gwener. Yr oedd Mr. Chamberlain, yn ddi- ddadl, yn un o wleidyddwyr mwyaf dylanwadol a mwyaf ga'luog ei ocs. Er ei fod wedi ymneillduo o fywyd cyhoeddus er's blynyddau bellach, mawr oedd ei ddylanwad yn y wlad, ac erys ei ddylanwad yn hir etc. Par y newydd am ei farwolaeth dristwch mawr drwy'r boll Ymerodraeth. Tal- wyd gwarogaeth i'w goffadwriaeth mewn cyfarfodydd cyhoeddus drwy y wlad y dyddiau diweddaf. Yn mysg er- aill talwyd gwarogaeth uchel iddo gan M r. Lloyd George pan yn cytarfod dir- prwywyr o Gymdeithas y Ccrfforaethau, a diolchodd Arglwydd Derby, arwein- ydd y ddirprwyaeth, i'r Canghellor, yr hwn, medd Arglwydd Derby, oedd un o wrthwynebwyr mwyaf galluog y gwleidydd ymadawedig. Ganed Mr Chamberlain yn Camber- well, Llundaio, ar Gorffenat 8fed, 1836, a hanai o linach Ymneillduol. Cadwai ei dad siop esgidiau yn y ddinas, a Mr Joseph Chamberlain oedd yr hynaf o naw o blant. Ar ol cael ei addysg yn yr ysgolion aeth i'r un busnes a'i dad pan yn un-ar-bymtheg oed, ond yn fuan ymunodd Mr Chamberlain, yr hynaf, a busnes ei frawd-yn-nghyfraith, yr hwn oedd wedi sicrhau breintebau ar beir- ianwaith, ac wedi agor canghenau yn Birmingham. Pan yn ddeunaw oed aet h Mr Joseph Chamberlain i Birmingham i arolygu'r gwaith yno, ac yn fuan iawn tyfodd i fri ac enw yno. 0 dipyn i beth daeth yn un o ddynion mwyaf y wlad, nes cyraedd pinacl ei enwogrwydd fel Seneddwr. Nis gall neb ddirnad y gwaith a wnaeth yn Birmingham, na maint ei ddylanwad ar y ddinas hono. Pan yn anterth ei rym nid oedd hatal iddo, ag eithrio Mr Gladstone, fel Seneddwr. Dyna ddywed Mr Lloyd George, ei wrthwynebydd cryfaf, am dano. Yr oedd yn un o'r dadieuwyr mwyaf galluog tu'n y Senedd erioed, ac yr oedd ei hyawdledd yn ddigymar bron. Meddai hefyd ar bersonoliaeth ddeniad- ol, a pharai i bopeth ymafiai ynddo ymfywiogi, gan mor llawn o yni a bywyd ydoedd, ac yr oedd iddo ddawn arbenig i addasu ei hun ar gyfer agweddau cyfnewidiol y teimiad cy- hoeddus. Er hyny oil nid Ilewyrchus fu diwedd ei yrfa wleidyddol. Bu farw mewn gwlad wrthododd gymeryd ei harwain ganddo. Feallai mai y rheswm mwyaf am ei ddiffyg yn y cyteiriad hwnw oedd yr ysfa oedd ynddo am fordwyo ar ewynol lif y teimlad cyhoeddus. Cynygiodd Deon Westminster gladd- fa i'r gwleidydd enwog yn Mynachlog Westminster, ond dewisai y teulu yn hytrach iddo gael ei gladdu yn Bir- mingham. Dygwyd ei weddillion o Lundain 1 Birmingham ddydd Sul, ac yr oedd miloedd o bobl wedi ymgynull yn ngorsaf Snow Hill, ond ni chai y cyhoedd fynedfa ar y platfform. Cymerodd yr angladd le ddydd Llun yn mynwent Key Hill. Rhoed ef i orffwys yn yr un bedd a'i wraig gyntaf a'r ail. Dymuniad yr ymadawedig oedd ar fod i'r angladd fod mor syml ag oedd modd, a dyna hefyd ddymunai'r teulu oil. Parchwyd y dymuniad i raddau pell, ond nis gallai Birmingham, yr hon sydd dan ddyled mor fawr i'w dinesydd mwyaf, adael i'r achlysur basio heb ddangos lie mor gynes oedd i'r ymad- awedig yn nghalouau'r trigolion. --0--

Trychineb ar y Dafwys

| Trychineb ar y Dafwys. ( BARWNIG A DYN IEUANC YN BODDI. Bu digwyddiad alaelhus iawn ar yr afon Dafwys yr wythnos ddiweddaf. Nos lau aeth mintai o toneddigion a boneddigesau, ac yn eu mysg Syr Denys Anson, a Mr. Raymond Asquith (mab y Prif Weinidog), i ymblesera ar yr afon mewn bad. Yr oedd cerddorfa fechan wedi ei chyflogi i'w difyru, a darparwyd gwledd ar y bwrdd pan yn ol o'r fordwyaeth. Yn fuan ar ol y wledd, meddir, aeth Syr Denys Anson 1 fynu ar y bont a dywedodd ei fod am suddo 1'r afon, ac ar hyny dywedir iddo neidio i'r dwr. Bu'n nofio am ychydig, ond yn fuan gwelwyd ei fod mewn perygl. Neid- iodd Mr. W Mitchell, un o'r gerddorfa, i'r afon ato i geisio ei waredu. Ond yr oedd y Hit yn rymus iawn a chariwyd y ddau i'w ganlyn. Neidiodd un arall o'r parti, sef y Count Constantine Benckendorff, i geisio eu helpu, ond ar iol nofio ychydig codwyd ef i fyny i'r bad pan oedd ymron suddo. Nid oedd Syr Denys Anson, A.S., Barwnig, ond chwech ar hugain oed, ac nid oedd ond ychydig wythnosau er pan y daeth i feddiant o'r teitl ar farwolaeth Syr William. Chwech ar hugain oed oedd Mr. Mitchell hefyd, yr hwn gollodd ei fywyd yn ei ymdrech ddewr i geisio gwaredu y barwnig. Deuwyd o hyd i gorff Mr. Mitchell lore Sul ar y lan ger Pont Battersea, a chod- wyd corff Syr Dennis Anson o'r Dafwys tore Llun, a chynhelir cwest ar ei gorff ef a'r eiddo Mr Mitchell ddydd Mercher.